İHTİYATİ HACİZ NEDİR?

İhtiyati haciz, alacaklının alacağını güvence altına almak için borçlunun mallarına geçici olarak el konulmasını sağlayan hukuki tedbirdir. Şartları, hangi alacaklarda uygulanacağı, teminat ve itiraz süreci bu yazıda özetlenir.

Hukukumuz bireylere haklar verdiği gibi bu hakları korumak için tedbirler de düzenlenmiştir. Uygulanan tedbirlerin amacı kişilerin haklarını karşı taraftan korumaktadır. İhtiyati haciz kavramı da bu noktada karşımıza çıkan bir kavramdır. Alacaklının borcunu borçludan tahsil edemediği durumlarda icra takibi başlatma hakkı vardır. Ancak gerek bu dönemde gerekse de takip öncesi dönemde yani alacağını alamadığı her dönemde borçlunun mal varlığını sınırlandırarak kendisinden mal kaçırmasını önlemek amacıyla aldığı ihtiyati haciz denmektedir.

İhtiyati haciz para ve teminat alacaklarını koruma altına almak ve borçlunun kötü niyetli tasarruflarını engellemek için düzenlenmiş bir tedbir türüdür. İcra ve iflas kanunumuz ihtiyati haciz konusunda geniş düzenlemelere yer vermiştir. Bu yazımız ile ihtiyati haciz kavramını, şartlarını, amaçlarını ve diğer tedbir kararlarından farkını inceleyeceğiz.

İHTİYATİ HACİZ KAVRAMI VE HUKUKİ NİTELİĞİ

İcra ve iflas kanunu para ve teminat alacaklarını güvence altına almak ve alacaklının haklarını korumak için 257 ile 268. Maddeler arasında ihtiyati haciz kavramını her yönüyle ele almıştır.

Haciz işlemleri başlamadan önce alacaklının borçlunun yaptığı veya yapacağı kötü niyetli işlemlerden yana şüphesi olması halinde mahkemeden talep ederek koydurduğu tedbire ihtiyati haciz denmektedir.

İhtiyati haciz ile beraber borçlunun alacaklıdan mal kaçırmasının önüne geçilmektedir. Bu tedbir ile açılacak veya kesinleşecek icra takibinde para ve teminat alacaklarını güvence altına almaktır.

Açıklamalardan da anlaşılacağı üzere ihtiyati haciz bir dava değil tedbir kararıdır. Geçici olarak verilmekte olup sürekliliği yoktur. Alacaklı tarafından bir icra takibi başlatılmaz ya da tedbire konu borcun esası hakkında bir dava açılmaz ile tedbirden beklenen hukuki yarar kalmayacağı için tedbir kalkacaktır.

İHTİYATİ HACZİN AMACI NEDİR?

İhtiyati haciz bir dava değil tedbirdir. Yani düzenleniş biçimi itibariyle bir esas davası değil esas hakkında açılacak bir davaya veya başlatılacak takibe güvence amacıyla düzenlenmiş bir kavramdır. Buradan anlatılmak istenen ihtiyati haciz bir durumu güvence altına almaktadır.

Borcunu ödemeyen borçlu alacaklıdan mal kaçırmak için takip veya kesin haciz öncesinde alacaklıdan mal kaçırmak amacıyla tasarruf işlemleri yapabilmektedir. Böyle bir durumdan şüphelenen alacaklı alacağını güvence altına almak ve süreci bu güvence altına yönetebilmek için borçlunun mal varlığı üzerinde tasarrufta bulunma hakkını sınırlandırabilmektedir. Bu sınırlandırma ihtiyati haciz kararı ile yapılmaktadır.

Mahkeme tarafından verilecek ve icra dairesi aracılığıyla uygulanacak ihtiyati haciz kararının amacı yukarıda anlatıldığı gibi para ve teminat alacaklarını güvence altına alarak alacaklının hak kaybının önüne geçmektir. Bu noktada ihtiyati haciz kararına konu olabilecek alacak türlerini incelemekte fayda vardır.

İHTİYATİ HACİZ TALEP EDİLEBİLECEK ALACAK TÜRLERİ NELERDİR

İhtiyati haciz talep edilebilecek alacak türleri İcra ve İflas Kanunu 257. Maddesinde açıkça düzenlenmiştir.

İhtiyati haciz şartları: Madde 257 – Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun yedinde veya üçüncü şahısta olan taşınır ve taşınmaz mallarını ve alacaklariyle diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir.

Bu noktada en önemli husus ihtiyati haczin amacını ve kuruluş sebebini bilmektir. Yukarıdaki başlık altında detaylı şekilde açıklandığı üzere ihtiyati haciz bir tedbirdir ve alacağın risk altında olduğu başkaca da korunma durumunun olmadığı durumlarda uygulanmaktadır. Şimdi başlıklar altında ihtiyati haciz talep edilebilecek alacak türlerini inceleyelim;

1.      PARA ALACAKLARI

İhtiyati haciz kararı verilebilmesi için mevcut olması gereken borç türlerinden biri para alacağı borçlarıdır. Para alacağı borçlarının ihtiyati hacze konu olabileceği İcra Ve Kanunu 257. Maddede düzenlenmiştir. Madde ‘…vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı,’ düzenlemesine yer vererek para alacaklarının ihtiyati hacizle güvence altına alınabileceğini belirtmiştir.

Öyle ki para borcu dışında yapma yapmama borcu gibi borçlar ihtiyati hacze konu olmayacaktır. Şüpheli tasarruf işleminin gerçekleşmesi ile risk altına girebilecek bir borca ihtiyaç vardır ve bu da para alacaklarıdır.

2.      REHİNLİ ALACAKLAR

İhtiyati haciz alacaklının alacağını ulaşmasını güvence altına almaktadır. Yani bir tedbir kararıdır. Rehinli alacakların ihtiyati hacze konu olup olamayacağını belirtmek için önce rehinli alacak kavramını bilmek gerekmektedir.

Rehinli alacak, borcun alacaklıya ödenmemesi halinde alacaklının hakkını koruyarak alacağını tahsil etmesi amacıyla güvence oluşturmak için bir malın rehin verildiği alacak türüdür. Yani rehinli alacakta ihtiyati haciz kararı gibi bir alacağı koruma ve güvence altına alma amacı mevcuttur.

Bir alacak hakkında verilecek iki ayrı koruma tedbirinden birinde hukuki yarar yoktur. Yani zaten rehinle güvence altına alınmış bir alacak söz konusuyken bu alacağı yeniden güvence altına almak için verilecek ihtiyati haciz kararından beklenen hukuki bir menfaat söz konusu değildir. Zira zaten rehinli alacak ile alacaklının hakkı güvence altına almış vaziyettedir.

Burada dikkat edilmesi gereken husus rehinli alacağın alacaklının alacağını güvence altına alması şartıdır. Eğer ki rehinli alacak alacağın alacağının tamamını karşılayabilir nitelikte değilse kalan kısım için ihtiyati haciz istemi mümkün olacaktır. Çünkü artık bu noktada korunan hukuki bir menfaat söz konusudur.

3.      VADESİ GELMEMİŞ ALACAKLAR

Kanunumuz vadesi gelmemiş alacaklar içinde ihtiyati haciz istenebileceğini açıkça düzenlemiştir ancak bunu bazı şartlara ve durumlara tabi tutmuştur. Bu düzenleme İİK 257/2’yer almaktadır. Buna göre;

• Borçlunun sabit bir yerleşim yerinin olmaması
• Borçlunun mal kaçırma veya gizlemeye yönelik işlemleri ve davranışları
• Borçlunun borcu ödememek için kaçmaya çalışması veya kaçması
• Borçlunun hileli işlemler gerçekleştirmesi (muvazaalı işlemler gibi)

Yukarıda belirlenen hallerin mevcut olması halinde henüz borcun vadesi gelmemiş olsa bile ihtiyati haciz istenebilecektir. Bu durumlar kanun maddesinde açıkça düzenlenmiş durumlardır. Bu madde ile de düzenlemelerin amacının alacağı güvence altına almak olduğu net bir şekilde anlaşılmaktadır.

İHTİYATİ HACİZ ŞARTLARI NELERDİR?

İhtiyati haciz tedbiri her alacak için uygulanan bir tedbir değildir. Kanun bu tedbir hakkında çok detaylı düzenlemelere yer vermiştir. Zira ihtiyati haciz kararı ile karşı karşıya kalan borçlu mal varlığı üzerinde kısıtlanacaktır. Hukukumuz her konuda bu kadar kısıtlayıcı tedbirler öngörmemektedir. Dolayısıyla belli şartların gerçekleşmesi halinde ihtiyati haciz tedbirinin uygulanması söz konusu olacaktır. Buna göre;

• Alacaklı ile borçlu arasındaki borç ilişkisi para alacağına dayanmalıdır. Para borcu dışındaki borç türlerinde ihtiyati haciz istemi olmamaktadır. Yapma yapmama borcu gibi borç türlerinde borçluyu kısıtlayacak ihtiyati haciz kararı almak mümkün değildir.
• Alacak rehinle güvence altına alınmamış olmalıdır. Yani rehinli bir alacak olmamalıdır. Zira bu düzenlemenin amacı alacağı güvence altına almaktır. Rehinli alacak da bu amaca hizmet etmektedir. Bu sebeple zaten güvence altına alınmış bir alacak için ekstra ihtiyati haciz kararı vermekte hukuki yarar yoktur.
• Kural olarak vadesi gelmiş bir alacak olmalıdır. Vadesi gelmemiş alacak hakkında bu tedbir kararı verilemez. Ancak yukarıda ayrıntılı olarak ele aldığımız gibi olağan dışı olarak borçlunun mal kaçırma iradesi gözlemlenebiliyorsa veya alacağın hakkını sekteye uğratacak başkaca davranışlar sergiliyorsa bu noktada artık vadesi gelmemiş alacaklar için de ihtiyati haciz kararı verilebilecektir.

Yukarıda yazılı şartların varlığı halinde alacağı güvence altına almak için ihtiyati haciz kararı verilebilecektir.

İHTİYATİ HACİZDE GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME 

İhtiyati haciz bir tedbir kararıdır. Bu yüzden özel olarak şu mahkeme görevlidir veya yetkilidir diye kural koymak mümkün değildir. Hangi mahkemenin görevli veya yetkili olacağını taraflar arasındaki borç ilişkisinin dayanağı belirleyecektir. Yani bu borç ilişkisinden kaynaklanan herhangi bir uyuşmazlıkta hangi mahkeme görevli ve yetkili ise ihtiyati haciz kararı vermekte görevli ve yetkili mahkeme de o olacaktır. Örneğin ticaret hukukundan kaynaklı bir uyuşmazlıkta görevli ve yetkili mahkeme bu uyuşmazlığa göre belirlenecektir.

İHTİYATİ HACİZ TALEP SÜRECİ VE İHTİYATİ HACİZ TALEP EDERKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER

İhtiyati haciz her ne kadar bir tedbir kararı olsa da talep edilirken dikkat edilmesi gereken hususlar vardır zira bu tedbir borçlunun mal varlığı üzerindeki yetkisi kısıtlayıcı sonuçlar doğurmaktadır.

Öncelikle ihtiyati haciz talebi bir dilekçe ile yapılmaktadır bu dilekçe ile tedbir talep edilme nedenleri detaylı olarak belirtilmelidir. Dilekçede şu hususların bulunması gerekmektedir;

• Taraflar arasındaki borç ilişkisinden doğan alacak miktarı ve dayanağı
• Tedbir konulma istemine sebep olan davranışlar (borçlunun kaçma şüphesi vb.)
• Alacağın muaccel olduğu tarih
• Haciz istenen mallar
• Teminat miktarı
• Delil listesi

Talep dilekçesinde yukarıdaki hususların açıkça belirtilmesi gerekmektedir.  Delil listesi noktasına gelirsek bu konu en önemli noktadır zira mahkeme tedbir konulmasına kesin bir kanaat getiremez şüpheleri haklı bulmazsa tedbir kararı vermeyecektir. İhtiyati haciz talebinde bulunurken kullanılabilecek deliller şunlardır;

• İcra takibi varsa dayanak belgeler
• Varsa borcu gösteren mahkeme ilamı
• Borcu destekler nitelikte sözleşme ve faturalar
• Alacağın tehlike altında olduğunu gösterir yazışmalar vb.

Bu sayılanlar kesin olarak aranan şeyler olmayıp alacağı, alacağın muaccel olduğunu, tedbir koyulma gereksinimini kanıtlayan her belge delil olarak kullanılabilecektir.

İHTİYATİ HACİZDE TEMİNAT ZORUNLULUĞU VE İHTİYATİ HACİZDE TEMİNAT ORANI

İhtiyati haciz alacaklının borçlunun mal kaçırma ya kaçma kastı ile yapacağı işlemlerden duyduğu şüphe sebebiyle talep ettiği bir tedbirdir. Yani bir şüphe üzerine kurulu tedbir kararıdır. Dolayısıyla bu süreçte alacaklının haksız çıkma ihtimali de vardır. Böyle bir durumda borçlunun kısıtlandığı süreçte zarara uğraması ihtimali de göz önüne alınmalıdır. Bu zararların karşılanabilmesi için alacaklının tedbir talep ederken teminat göstermesi şarttır.

İhtiyati haciz talebinde teminat zorunluluğu İİK 259. Maddede detaylı olarak düzenlenmiştir. Bu düzenleme hangi şartlarda teminatın kesin şart olduğuna, hangi durumlarda teminat aranmayacağına ve hangi durumlarda mahkemenin kararına bırakılacağına yer vermektedir. Buna göre;

• Teminatın Kesin Olarak Arandığı Haller; alacak herhangi bir ilama veya ilam niteliğindeki belgeye dayanmıyorsa teminat kesin olarak aranacaktır. (Fatura, sözleşme vb)
• Teminatın Aranmadığı Haller; alacak bir mahkeme ilamına dayanıyorsa artık ortada kanıtlanmış bir borç vardır bu hallerde borçlunun zararı güvence altına alınmayacak olup teminat aranmayacaktır.
• Teminatın Mahkeme Kararına Bırakıldığı Haller; alacağın ilama dayanması halinde teminat aranmayacaktır ancak ilam niteliğindeki bir belgeye dayanması halinde teminat alınıp alınmayacağına mahkeme karar verecektir. (Noter senedi vb.)

Yukarıda ihtiyati hacizde teminatın arandığı ve aranmadığı halleri inceledik. Aranması ihtimalinde bu teminat oranının ne kadar olacağı da önemli bir husustur.

İcra ve iflas kanunu 259. Maddesinde teminat zorunluluğunu açıkça düzenlemiş ise de teminat oranı hakkında net bir düzenleme yoktur. Bu da bu oranın mahkeme tarafından belirleneceği anlamına gelmektedir. Bu sebeple kesin olarak şu oranda teminat istenir demek mümkün olmasa da uygulamaya bakıldığında alacak miktarının %10-15’i oranında teminat alındığını söylemek mümkündür. Bu teminat borçlunun, alacağın ve riskin durumuna göre artıp azalabilmektedir.

İHTİYATİ HACİZ KARARI NASIL UYGULANIR?

İhtiyati haciz kararının verilmiş olması tek başına uygulanması için yeterli değildir. İhtiyati haciz kararı icra dairesi eliyle uygulanmaktadır bu kararın icra dairesinin eline geçmesi için ise alacaklının kararın verildiği tarihten itibaren 10 günlük süresi vardır. Bu süre İİK 261. Maddede düzenlenmiştir. Kararın icra dairesine götürülmediği hallerde karar hükümsüz kalacaktır.

Karar kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesine götürülecek infazı da buradan istenecektir.

İhtiyati haciz kararı bir tedbir kararı olup geçici niteliklidir. Alacaklıya belli işlemleri yapma konusunda süre verir. Bu şart İİK 264. Maddede düzenlenmiştir. Buna göre alacaklı ihtiyati haczin uygulanmasından itibaren 7 gün içerisinde ya icra takibi başlatmalı ya da asıl alacak davasını açmalıdır. Bu süre haczin uygulanmasından itibaren başlayacak olsa da alacaklının haciz anında orada olmaması halinde haciz tutanağının alacaklıya tebliği ile 7 günlük süre başlayacaktır.

İhtiyati haciz kararının uygulanması bu şekilde olup oldukça kural ve şart barındıran teknik bir konudur. Bu sebeple sürelere, şartlara özellikle dikkat edilmesi gerekmektedir.

BORÇLUNUN İHTİYATİ HACZE İTİRAZ HAKKI

Borçlunun ihtiyati hacze itiraz hakkı İİK 265. Maddede düzenlenmiştir. Haciz kararının bir şüpheye dayandığını belirtmiştik hal böyleyken verilen karara itiraz hakkı elbette mevcut olacaktır. Borçlu kararı veren mahkemenin yetkisine, teminat miktarına veya ihtiyatî haczin dayandığı sebeplere yani kaçma veya mal kaçırma sebebi gibi sebeplere itiraz edebilecektir.

Borçlunun ihtiyati haciz kararına itiraz süresi ihtiyati haciz kararının uygulanmasından itibaren başlayarak 7 gündür. Bu süre hak düşürücü süre olması sebebiyle kullanılmaması halinde itiraz hakkı düşecektir.

Mahkeme yapılan itiraz üzerine sunulan belgeleri ve sebepleri inceleyerek itirazı kabul veya reddeder. Bu itirazların incelenmesi için borçlu itiraza dayandığı tüm belgeleri itiraza eklemek zorundadır. İtirazın akabinde mahkeme alacaklı ve borçluyu çağırarak iki tarafı da dinleyecek buna göre karar verecektir. Tarafların gelmemesi halinde ise dosya üzerinde inceleme yapılacaktır.

İHTİYATİ HACZİN SÜRESİ VE GEÇERLİLİĞİ

İhtiyati haciz kararı bir tedbir kararı olup mahkeme kararları gibi geniş çaplı ve uzun süreli bir karar değildir. Talep eden alacaklıya riskli durumlara karşı güvence vererek alacağını korumayı amaçlar. Bu nitelikli bir karar olması sebebiyle kanunda alacaklıya işlemde bulunması için süre sınırı getirilmiştir.

Alacaklı için İİK 261 ve 264’te süre düzenlemesi yapılmıştır.  İhtiyati haciz kararı icra dairesi eliyle uygulanmaktadır bu kararın icra dairesinin eline geçmesi için ise alacaklının kararın verildiği tarihten itibaren 10 günlük süresi vardır. Kararın bu süre içerisinde icra dairesine götürülmediği hallerde karar hükümsüz kalacaktır.

Karar götürülüp ihtiyati haciz uygulandıktan sonra ise alacaklı 7 gün içerisinde ya icra takibi başlatmalı ya da asıl alacak davasını açmalıdır. Aksi halde yine karar hükümsüz kalacaktır.

İhtiyati haczin süreleri ve geçerlilik durumu bu şekilde olup alacaklıya uzun ve sınırsız haklar tanıyan bir tedbir değildir aksine kısa süreli ve alacaklıya işlemde bulunma zorunluluğu veren bir tedbir. Bu sebeple sürelere mutlaka uyulmalıdır.

İHTİYATİ HACİZ KARARININ KALDIRILMASI

İhtiyati haciz kararının nasıl kaldırılacağı İİK 266 da detaylı olarak düzenlenmiştir. İhtiyati haciz kendiliğinden kalkan bir karar değildir. Kaldırılması için şartlar mevcuttur.

Borçlu, hakkında ihtiyati haciz kararı verilmişse, bu haczin kaldırılması mahkemeden istenebilecektir ancak bu kararın verilebilmesi için karar alınırken olduğu gibi karar verilirken de güvence gerekmektedir. Borçlu tarafından mahkemeye sunulabilecek güvenceler kanunda sırayla sayılmıştır buna göre;

• Mahkemeye para yatırmak: en sık rastlanan güvence türlerinden biridir. Borçlu, alacak miktarını ya da mahkemenin belirlediği tutarı nakit olarak mahkeme veznesine yatırır.
• Rehin vermek: borçlu alacağı güvence altına almak için mahkemenin kabul edeceği bir malı rehin olarak gösterebilir.
• Hisse senedi (esham): Borçlu, değerli ve devredilebilir hisse senetlerini güvence olarak depo eder.
• Tahvil: Borçlu, devlet veya güvenilir kurumlara ait tahvilleri teminat olarak sunar.
• Taşınmaz rehini: Borçlu, kendisine ait bir taşınmaz üzerine ipotek tesis ederek alacağı güvence altına alır.
• Güvenilir bir bankanın kefaleti: Borçlu adına güvenilir bir banka, borcun ödenmemesi hâlinde sorumluluğu üstlendiğini yazılı olarak taahhüt eder. Bu uygulamada pek rastlanmayan bir türdür.

Borçlu bu güvencelerden birini sağlarsa ihtiyati haczin kaldırılması mümkündür. Borçlu ihtiyati haczin kaldırılmasını mahkemeden isteyecektir.  Bu noktada yetkili mahkemede kanunda düzenlenmiştir. Takip başlamadan önce talep edilecek bir kaldırma var ise yetkili yer mahkemedir. Takip başladıysa yani icra takibi açıldıysa Bu talebi inceleme yetkisi icra mahkemesine geçmektedir.

İHTİYATİ HACİZ NEDİR

HAKSIZ İHTİYATİ HACİZ DURUMU VE TAZMİNAT SORUMLULUĞU

İhtiyati haczin haksız yere karar verilmesi halinde zarara uğrayan borçlunun veya üçüncü kişilerin verilen bu karara karşı alacaklıya tazminat davası açma hakkı vardır. Bu hak İİK 259. Maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre İhtiyati haciz isteyen alacaklı hacizde haksız çıktığı taktirde borçlunun ve üçüncü şahsın bu yüzden uğrayacakları bütün zararlardan mesuldür. Tazminat davası ihtiyati haczi koyan mahkemede görülür.

Hangi hallerde alacaklının çıktığı ve tazminat isteme hakkının gündeme geleceği durumları da aşağıdaki şekilde sıralayabiliriz;

• Alacaklı, gerçek olmayan bir borca dayanarak ihtiyati haciz almışsa.
• Vadesi gelmemiş bir borç için ihtiyati haciz talep edilmişse.
• İhtiyati haciz talep edilen neden ispatlanamamışsa
• Alacaklı açtığı davayı kaybeder ya da icra takibi iptal edilirse.
• Hukuka aykırı verilen ihtiyati haciz kararı uygulanmışsa.
• Alacaklı, borçluyu zor durumda bırakmak amacıyla ihtiyati haciz talep etmişse.
• Kanuni süre içinde icra takibi başlatılmadığı hâlde haciz uygulanmaya devam etmişse.

Yukarıda yazılı hallerden birinin gerçekleşmesi halinde alacaklıya karşı tazminat davası açılabilecektir. Bu dava ihtiyati haciz kararının kaldırılmasından itibaren 2 yıllık zamanaşımına tabidir. Peki tazminat davasının şartları nelerdir?

BORÇLUNUN TAZMİNAT TALEBİNİN ŞARTLARI

Yukarıda hangi hallerde tazminat davasının açılabileceğini sıraladık. Bu davanın açılabilmesi için gerçekleşmesi gereken bazı şartlar vardır. Bunları inceleyelim.

• Mahkemece verilmiş ve uygulanmış bir ihtiyati haciz kararı bulunmalıdır.
• Yukarıda sayılan hallerden biri yani ihtiyati haczin haksız olduğu anlaşılmalıdır.
• Borçlu karar nedeniyle bir zarara uğramış olmalıdır.
• Zarar ile ihtiyati haciz arasında illiyet bağı bulunmalıdır
• Alacaklının yatırdığı teminat bulunmalıdır.

Yukarıdaki şartların gerçekleşmesi halinde kararın kaldırılmasından itibaren 2 yıl içinde tazminat davası açılabilecektir. Görüldüğü üzere şartlar arasında kötü niyet ve ağır kusur hali düzenlenmemiştir. Çünkü yukarıdaki şartlar maddi tazminat davası için geçerli olup bu davada kötü niyet ve ağır kusur hali aranmamaktadır. Peki kötü niyet ve ağır kusur halinin arandığı davalar var mı bunu inceleyelim.

MANEVİ TAZMİNAT MÜMKÜN MÜ?

Haksız verilen ihtiyati haciz kararı hakkında maddi tazminat açılabilmesi için gerekli şartlar yukarıda sıralanmıştır. Kural olarak haksız tedbir kararı için maddi tazminat davası açılmakta ise de manevi tazminat davasının da açılabilmesi söz konusu olacaktır ancak bu çok istisnai bir hal olup belli şartları vardır bunlar;

• İhtiyati haczin yukarıda belirtilen durumlardan birini doğurması sebebiyle açıkça haksız olması,
• Alacaklının kötü niyetli veya ağır kusurlu davranması,
• Borçlunun tedbir kararı sebebiyle kişilik haklarının zedelenmesi
  (örneğin ticari itibarın ciddi şekilde sarsılması, toplum içinde küçük düşürülmesi)

Yukarıda belirlenen şartların mevcut olması halinde haksız tedbir kararına karşı manevi tazminat davası açılabilecektir.

İHTİYATİ HACİZ MASRAFLARI VE HARÇLAR

İhtiyati haczin masrafları ve harçları noktasında net bir şey söylemek mümkün değildir. Zira bu bedeller davanın içeriğine talebin mahiyetine ve riskin araştırılmasına göre değişiklik gösterebilir. Öncelikle bilinmelidir ki Başlangıçta masraflar her hukuk davasında olduğu gibi alacaklı tarafından karşılanır. İhtiyati haciz haklı çıkarsa, bu masraflar borçludan tahsil edilir. Haksız çıkarsa, borçlunun zararları teminattan karşılanır Birkaç alt başlık hakinde bunları inceleyelim;

1.       MAHKEME MASRAFLARI

İhtiyati haciz davası açılırken her davada olduğu gibi başvuru harcı, karar harcı, dosya giderleri, tebligat giderleri ve gerekli görülmesi halinde bilirkişi ve keşif giderleri masrafı alınmaktadır. Bu masraflar ortama olarak 2.000 – 3.000 TL arası olabilir. Ancak bilirkişi görevlendirilmesi yapılır ise bu bedel artar.

2.       İCRA MASRAFLARI

Burada da yine dosya açılış masrafı, haciz işlemi masrafı: tebligat giderleri, muhafaza giderleri mevcuttur. Bu da yine dosyanın durumuna teminat durumuna göre değişiklik göstermektedir ancak ortalama masrafın Basit bir dosyada genelde 1.000 – 3.000 TL olduğunu söylemek mümkündür.

3.       YAKLAŞIK MALİYET

Yukarıda teker teker dava ve icra masraflarının hangi kalemler altında alınacağını ve ortalama maliyetlerini belirttik. İhtiyati haciz kararının dava ve icra birlikte değerlendirilmesi gereken bir düzenleme olduğu düşünüldüğünde toplu bir maaliyet değerlendirilmesi yapılmalıdır. Buna göre ihtiyati haczin yaklaşık maliyeti, mahkeme ve icra masrafları ile tebligat, bilirkişi ve muhafaza giderleri toplamından oluşur ve genellikle 2.000 – 5.000 TL arasında değişir.

İHTİYATİ HACİZ – İHTİYATİ TEDBİR FARKI NEDİR?

İhtiyati haciz ve ihtiyati tedbir kararlarına bakıldığında dava veya takip öncesi alacağı güvence altına almak amacıyla düzenlenmiş tedbir kararları olsalar da uygulama alanı, şart ve sonuç bakımından birbirinden ayrılmaktadırlar. Bu başlık altına ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbir kararlarının farklarını inceleyeceğiz. Ancak öncesinde kısaca ihtiyati tedbirin ne olduğunu hatırlayalım;

Para dışındaki alacakların dava süresince zarara uğramasını veya imkânsız hale gelmesini önleyen geçici koruma tedbirine ihtiyati tedbir denmektedir. Tanım iki tedbir arasındaki fark konusunda ipucu veriyor olsa da detayını aşağıda inceleyelim;

1.       UYGULAMA FARKLARI

İhtiyati haciz ve ihtiyati tedbir kararlarının nasıl uygulandığını, hangi mahkemeden bu kararın alındığını, talep ederken nelerin gerekli olduğunu bir tablo halinde inceleyelim;

Yukarıda ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbir kararlarının uygulamadaki farklarını inceledik. Görüldüğü üzere her ne kadar ikisi de tedbir kararı olsa da uygulama bakımından farkları mevcuttur.

2.       ŞARTLARI

İhtiyati haciz ve ihtiyati tedbir kararlarının şartları uygulamada olduğu gibi farklılık göstermektedir. Akılda kalıcı olması için bunu da tablo halinde inceleyelim;

Görüldüğü gibi iki tedbir kararı verilirken aranacak şartlar da farklılık göstermektedir.

3.       SONUÇLARI

Uygulama alanı ve şartları farklı olan iki tedbir kararının sonuçlarının da farklı olacağı tahmin edilebilirdir. Bu sonuçları inceleyelim;

Yukarıda ihtiyati haciz ve tedbir kararlarının uygulama, şart ve sonuç bakımından farklarını inceledik. Görüldüğü üzere iki tedbir kararı da bir hakkı güvence altına alıp korumayı amaçlasa da birçok yönden farklılık göstermektedir. Uygulamada hak kaygına uğramamak için somut olayda hangi kararın talep edilmesi gerektiği hakkında muhakkak avukatınıza danışınız.

SIK SORULAN SORULAR (SSS)

İhtiyati haciz nedir?

Haciz işlemleri başlamadan önce alacaklının borçlunun yaptığı veya yapacağı kötü niyetli işlemlerden yana şüphesi olması halinde mahkemeden talep ederek koydurduğu ve alacaklının alacağını güvence altına alan tedbire ihtiyati haciz denmektedir.

İhtiyati haciz hangi durumlarda talep edilebilir?

İhtiyati haciz borçlunun kaçması veya mal kaçırması riskinin olduğu durumlarda talep edilir.

İhtiyati haciz için aranan şartlar nelerdir?

İhtiyati hacizde aranan şartlar kısaca;

• Para Alacağı Bulunması
• Alacağın Muaccel Olması
• Alacağın Yaklaşık İspatı
• Tahsilin Tehlikede Olması
• Teminat Gösterilmesi

Bu şartların sağlanması halinde talep edilebilir.

İhtiyati haciz kararı hangi mahkemeden alınır?

Borç ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıkta hangi mahkeme görevli ve yetkili ise ihtiyati haciz kararı vermekte görevli ve yetkili mahkeme de o olacaktır.

İhtiyati haciz için teminat göstermek zorunlu mudur?

İhtiyati haciz kararında teminat göstermek kural olarak zorunludur ancak; alacak bir mahkeme ilamına dayanıyorsa aranmaz. İlam niteliğindeki belgeye dayanıyorsa mahkeme karar verir.

İhtiyati haciz talebi reddedilirse ne yapılabilir?

Usulden kaynaklanan bir ret varsa doğru delil, doğru mahkeme ve doğru usulle süreç yeniden yürütülebilir. Ret kararı verilse de icra takibi başlatılabilir. Bunun yanında borçlu haksız açılan dava için tazminat davası açabilir.

İhtiyati haciz kararı nasıl uygulanır?

İhtiyati haciz kararı mahkemeden tarafından verilse de doğrudan mahkeme aracılığıyla uygulanmaz. Alacaklı kararı icra dairesine götürür ve fiili olarak icra dairesi tarafından uygulanır.

Borçlunun mal kaçırma şüphesi ihtiyati haciz için yeterli midir?

Borçlunun mal kaçırma şüphesi ihtiyati haciz için yeterli değildir. Alacaklı yaklaşık ispat ile bunu ispatlamalıdır. Aynı zamanda yukarıda sayılan diğer şartların da sağlanması gerekmektedir.

İhtiyati hacizden sonra kaç gün içinde icra takibi başlatılmalıdır?

İhtiyati haciz kararının uygulanmasından itibaren 10 gün içinde alacaklı, icra takibi başlatmalıdır.

İhtiyati haciz kararına itiraz edilebilir mi?

Borçlu ve hacizden menfaati etkilenen üçüncü kişiler haczin uygulanmasından itibaren 7 gün içinde itiraz edebilirler.

İhtiyati haciz kararı ne kadar sürede sonuçlanır?

İhtiyati haciz kararı ne kadar sürede sonuçlanacağı noktasında net bir şey demek mümkün değildir mahkeme yoğunluğuna göre süre değişmektedir.

İhtiyati haciz masrafları ne kadardır?

İhtiyati haciz masrafları dosyanın içeriğinde göre değişmekte olup ortalama 2000 TL ile 5000 TL arasında tutabilmektedir.

İhtiyati haciz kararı kaldırılabilir mi?

Borçlu, hakkında ihtiyati haciz kararı verilmişse, bu haczin kaldırılması mahkemeden istenebilecektir ancak bu kararın verilebilmesi için karar alınırken olduğu gibi karar verilirken de teminat verilmesi gerekmektedir. Borçlu, para veya mahkemece kabul edilecek rehin veya esham yahut tahvilat depo etmek veya taşınmaz rehin yahut muteber bir banka kefaleti göstermek şartı ile ihtiyati haczin kaldırılmasını mahkemeden isteyebilir.

İhtiyati haciz ile ihtiyati tedbir arasındaki fark nedir?

İhtiyati haciz ile ihtiyati tedbir arasında uygulama, şart ve sonuç bakımından detaylı farklar vardır ancak kısaca şunu söylemek mümkündür; İhtiyati haciz, para alacaklarının tahsilini güvence altına almak için borçlunun malvarlığına geçici olarak el konulmasıdır. İhtiyati tedbir ise dava süresince para dışındaki hakların zarar görmesini önlemek amacıyla mevcut hukuki veya fiilî durumu koruyan geçici bir korumadır.

Yabancı para alacaklarında ihtiyati haciz uygulanabilir mi?

İK m. 257 ve devamı uyarınca ihtiyati haciz para alacakları için öngörülmüş olup paranın Türk parası olması noktasında bir ayrıma gitmemiştir dolayısıyla elbette uygulanabilir.

Senede bağlı olmayan alacaklarda ihtiyati haciz mümkün müdür?

Senet olmaması durumunda alacak sözleşme, fatura, banka kaydı, tanık beyanı vb. belgelerle yaklaşık olarak ispatlanmalıdır. İspatlanması halinde mümkündür. Senet ispat kolaylığı sağlar.

İhtiyati haciz borçlunun üçüncü kişilerdeki malvarlığına uygulanabilir mi?

Borçlunun malvarlığını kaçırmasını önlemek amacıyla, üçüncü kişilerde bulunan mallar da haczedilebilir. Ancak haciz üçüncü kişinin hakkını orantısız şekilde ihlal etmemelidir.

Haksız ihtiyati haciz nedeniyle tazminat davası açılabilir mi?

Haksız ihtiyati haciz nedeniyle zarara uğrayan borçlu maddi veya manevi tazminat davası açabilir.

AV. ERVA MELEK İRBAN