İcra hukukunda imzaya itiraz, kambiyo senetlerine veya diğer yazılı belgelere dayalı icra takiplerinde borçlunun en sık başvurduğu ve takibin seyrini doğrudan etkileyen itiraz türlerinden biridir. Borçlu, senet altındaki imzanın kendisine ait olmadığını ileri sürerek hem takibin durdurulmasını sağlayabilir hem de alacaklının ispat yükünü önemli ölçüde ağırlaştırabilir. Bu nedenle imzaya itiraz müessesesi hem usulü yönleri hem de ispat hukuku bakımından dikkatle incelenmesi gereken bir düzenlemedir.
Bu yazımız ile imzaya itiraz sürecini detaylı şekilde inceleyeceğiz.
İMZAYA İTİRAZ NEDİR?
İmzaya itiraz, bir kişinin kendi imzasını tanımadığını veya imzalanan belgeyi kendisinin atmadığını iddia etmesi durumudur. Yani kişi, belgede görünen imzanın kendisine ait olmadığını açıkça ileri sürmektedir.
İmzaya itiraz, borcu veya yükümlülüğü otomatik olarak ortadan kaldırmaz, ama belgenin doğruluğu veya imzanın sahte olduğu konusunda yasal süreç başlatılmasını sağlar. Mahkemede veya icra takibinde, belgeyi sunan kişi imzanın gerçekliğini kanıtlamakla yükümlü olur.
İmzaya itirazın yapılabilmesi tek bir duruma bağlı değildir. Çeşitli durumların varlığı imzaya itiraz sebebi doğurabilmektedir. Bunları inceleyelim.
İMZAYA İTİRAZ HANGİ DURUMLARDA YAPILIR?
İmzaya itiraz genellikle belgede görünen imzanın sahte, taklit veya tarafın izni dışında atıldığı durumlarda yapılır. Şu şekilde detaylandırabiliriz;
- Sahte imza halinde söz konusu olabilir. Kişi, belgede görünen imzanın kendisine ait olmadığını iddia eder.
- Taklit edilmiş imzada söz konusu olabilir. Kişi, başkasının sizin imzanızı taklit ettiğini iddia edebilir.
- İzinsiz imzada söz konusu olabilir. Bir belgeyi imzalamadığınız hâlde başkası sizin imzanızı atmışsa iddia edilebilir.
- Yetki aşımı hallerinde söz konusu olabilir. Vekil veya temsilci, yetkisi dışında bir imza atmışsa imzaya itiraz edilebilir.
- Zorla ve baskıyla imza atılmışsa söz konusu olabilir.
İmzaya itiraz, imzanın sahte, taklit, izinsiz, yetkisiz veya baskı altında atıldığını düşündüğünüz her durumda yapılabilir. Ama bu itiraz belgeyi geçersiz kılmaz veya borcu ortadan kaldırmaz.
İMZAYA İTİRAZIN HUKUKİ DAYANAKLARI NELERDİR?
Mevzuatımızda yer alan farklı kanun maddelerinde imzaya itirazın dayanaklarına rastlamakla beraber asıl hukuki dayanağı İcra ve İflas Kanunu düzenlemiştir. Bu kanunun 168. Maddesi açık düzenlemeye gitmiştir. Buna göre takip borçlusu, takibin dayanağı olan kambiyo senedindeki imzanın kendisine ait olmadığı iddiasını beş gün içinde açıkça bir dilekçe ile icra mahkemesine bildirmelidir.
Bununla beraber Hukuk Muhakemeleri Kanunda da temel bir dayanak mevcuttur. Buna göre kanunun 208. Maddesi uyarınca taraflardan biri, kendisi tarafından düzenlendiği iddia edilen bir belgedeki yazı veya imzayı inkâr etmek isterse, sahtelik iddiasında bulunmalıdır; aksi hâlde belge, aleyhine delil olarak kullanılır. Bu düzenleme adi senetler için yapılmıştır.
İmzaya itirazın temel hukuki dayanakları İcra ve İflas Kanunu ile Hukuk Muhakemeleri Kanunudur. İtiraz, borçluyu koruyan ve sahtecilik riskine karşı düzenlenmiş bir hukuki mekanizmadır.
KİMLER İMZAYA İTİRAZDA BULUNABİLİR?
İmzaya itiraz hakkı sadece imza sahibi veya imza üzerinde yetkili olan kişiler tarafından kullanılabilir. Yani;
- Belgedeki imzanın sahibi, yani asıl gerçek kişi, imzanın kendisine ait olmadığını veya izni dışında atıldığını iddia edebilir.
- İmza sahibi adına işlem yapan vekil veya yetkili temsilci, imza sahibinin rızası dışında atılan imzaya itiraz edebilir.
İmzaya itiraz hakkı başkası tarafından kullanılamaz. İtirazın geçerli olabilmesi için resmî olarak (yazılı, banka veya mahkeme kanalıyla) yapılması gerekir.
İMZAYA İTİRAZ SÜRESİ VE YASAL SINIRLARI NELERDİR?
İmzaya itirazın süresi ve yasal sınırları, özellikle ticari senetler ve çekler bağlamında açıkça düzenlenmiştir. Bu konuda detaylı bilgi için zamanında ödenmemiş senedin icraya verme sürecine ilişkin makalemize göz atabilirsiniz. Kısaca şöyle özetleyebiliriz:
- Çekin ödenmemesi durumunda, çeki ibraz eden kişi (lehdar) ödenmeme tarihinden itibaren 5 iş günü içinde imzaya itiraz edebilir.
- Poliçe ve bono için de durum benzerdir. Ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 iş günü içinde imzaya itiraz edilmelidir.
Her iki durumda da resmî yazılı bildirim şarttır, itiraz sadece imza sahibi veya yetkili vekil tarafından yapılabilir. Açık şekilde imzaya itiraz edildiği belirtilmelidir. Sadece takibe itiraz ediyorum demek yeterli değildir.
İCRA DAİRESİNE İMZAYA İTİRAZ NASIL YAPILIR?
İcra dairesine imzaya itiraz, özellikle senet veya çek gibi belgeler üzerinden başlatılan icra takibinde borçlunun haklarını korumak için yapılan resmi bir işlemdir. Bu işlemlerin nasıl yapılacağını başlıklar altında inceleyelim.
İMZAYA İTİRAZ DİLEKÇESİNİN İÇERİĞİ NEDİR?
İmzaya itiraz yazılı olarak hazırlanacak bir dilekçe ile icra takibini yapan icra dairesine yapılmaktadır. Bu dilekçede bulunması gereken unsurlar şunlardır;
- Belge bilgileri (senet/çek numarası, tarih, tutar)
- İtiraz sebebi (“imza bana ait değildir” veya “imza izinsiz atılmıştır”)
- Ad- soyadı ve T.C. kimlik numarası
- İletişim bilgileri
- Varsa vekil ise vekaletname
İcra dairesi, dilekçeyi aldıktan sonra icra takibini durdurur. Belgeyi ibraz eden taraf imzanın kendisine ait olduğunu kanıtlamak zorundadır. Bu aşamada icra dairesi genellikle mahkemeye yönlendirir veya bilirkişi incelemesi talep eder.
KAMBİYO SENETLERİNDE İMZAYA İTİRAZ NASIL YAPILIR?
Kambiyo senetlerinde (çek, bono, poliçe) imzaya itiraz, icra takibi başlatıldığında borçlunun senet üzerindeki imzanın kendisine ait olmadığını ileri sürmesidir. İcra ve İflas Kanunu 168. Maddesi bunu düzenlemiştir.
Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde imzaya itiraz etmelidir. Bu süre hak düşürücü süredir. Süre geçirilirse imza ikrar edilmiş sayılır. Bu itiraz icra dairesine değil, doğrudan icra mahkemesine yapılacaktır. İmzaya itiraz yukarıda belirttiğimiz gibi yazılı bir dilekçe ile yapılmalıdır. Yapılan itirazın incelenme sürecine de değinmekte fayda vardır.
İCRA MAHKEMESİNDE İMZAYA İTİRAZIN İNCELENMESİ SÜRECİ NASIL İŞLER?
Kambiyo senetlerine dayalı takipte imzaya itiraz, borçlunun imzanın kendisine ait olmadığını ileri sürmesi üzerine icra mahkemesinde basit ve hızlı bir yargılama usulüyle incelenir. Aşamalar halinde süreci ele alalım;
- Borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde icra mahkemesine başvurarak itiraz dilekçesini verir.
- İcra mahkemesi öncelikle: Takibin kambiyo senedine dayanıp dayanmadığını, itirazın süresinde yapılıp yapılmadığını ve senedin şekli unsurlarını inceler.
- Eğer başvuru süresinde yapılmamışsa mahkeme itirazı reddeder.
- Mahkeme, imzanın aidiyetini değerlendirmek için gerekli incelemeleri yapar.
- İmzanın borçluya ait olup olmadığının belirlenmesi için çoğu zaman bilirkişi atanır.
- İmza borçluya ait değilse takip iptal edilir.
- İmza borçluya aitse itiraz reddedilir.
İmzaya itiraz süreci yukarıda anlatıldığı gibi işlenmektedir. Biraz daha detaylı inceleyecek olursak;
BİLİRKİŞİ İNCELEMESİ VE ADLİ TIP SÜRECİ NASILDIR?
Kambiyo senetlerinde imzaya itiraz edildiğinde, imzanın borçluya ait olup olmadığının tespiti için çoğu zaman bilirkişi incelemesi yapılır. Gerekli görülürse dosya Adli Tıp Kurumuna da gönderilebilir. Genel olarak sürecin şu şekilde işlediğini söylemek yerinde olacaktır;
- İcra mahkemesi, imzanın doğrulu teknik inceleme gerektirdiği için grafoloji veya belge inceleme uzmanı bilirkişisi görevlendirir.
- İnceleme yapılabilmesi için borçluya ait mukayese imzaları gerekir. Bu nedenle mahkeme borçludan imza örneği alır.
- Nüfus kayıtları, banka belgeleri, resmi evraklar gibi önceden atılmış imzaları da dosyaya getirtebilir.
- Bilirkişi yaptığı inceleme sonucunda mahkemeye rapor sunar.
- Taraflar rapora karşı itiraz edebilir veya ek rapor talep edebilir.
Eğer bilirkişi raporu çelişkili ise, taraflar rapora ciddi itiraz ederse ya da mahkeme daha güvenilir bir inceleme isterse, dosya Adli Tıp Kurumu Fizik İhtisas Dairesi (Belge İnceleme Birimi)ne gönderilebilir. Buradaki teknikler daha ileri düzeyde olduğu için daha nihai bir bilimsel rapor sunar. Mahkeme tüm bu raporları değerlendirerek bir karar verir.
İMZAYA İTİRAZIN KABUL EDİLMESİ DURUMUNDA SONUÇLAR NELERDİR?
Kambiyo senetlerine dayalı icra takibinde imzaya itirazın kabul edilmesi, mahkemenin senet üzerindeki imzanın borçluya ait olmadığı sonucuna varması anlamına gelir. Şu sonuçlarla karşılaşmak mümkündür;
- İcra mahkemesi imzaya itirazı kabul ederse; Kambiyo senedine dayalı icra takibi iptal edilir. Borçlu hakkında başlatılmış olan haciz işlemleri durur veya kaldırılır.
- Mahkeme imzanın borçluya ait olmadığına karar verirse; Senet, o kişi açısından geçerli bir borç belgesi sayılmaz.
İcra takibi iptal edilse bile alacaklı genel kurallara göre alacak davası açabilecektir. Ancak bu durumda alacaklı artık senede dayanamaz, alacağını başka delillerle ispatlamak zorundadır.
Ayrıca icra takibi iptal edilirse yani takibin kötü niyetli olduğu ispatlanırsa borçlu, alacaklıya karşı kötü niyet tazminatı talep edebilir.
İMZAYA İTİRAZIN REDDEDİLMESİ DURUMUNDA BAŞVURULABİLECEK YOLLAR NELERDİR?
Kambiyo senetlerine dayalı icra takibinde imzaya itirazın icra mahkemesi tarafından reddedilmesi durumunda borçlunun başvurabileceği bazı hukuki yollar bulunmaktadır. Bu yollar şunlardır:
- İcra mahkemesinin imzaya itirazın reddine ilişkin kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren iki haftalık süre içerisinde taraflar istinaf kanun yoluna başvurabilir.
- Borçlu, icra takibi devam ederken veya sonrasında borçlu olmadığını ispatlamak için genel mahkemelerde menfi tespit davası açabilir.
- Borçlu, icra takibi sonucunda borcu ödemek zorunda kalmışsa ödediği paranın geri alınması için istirdat davası açabilir.
Özetle imzaya itirazın reddedilmesi halinde borçlunun hala başvurabileceği hukuki yollar mevcuttur.
İMZAYA İTİRAZLA KARŞILAŞAN ALACAKLININ HAKLARI NELERDİR
Kambiyo senetlerine dayalı icra takibinde borçlunun imzaya itiraz etmesi, alacaklının haklarını ortadan kaldırmaz. Farklı hukuki yollara başvurma imkanına sahiptir. Bunları inceleyelim;
- Alacaklı, borçlunun imzaya itirazı üzerine görülen icra mahkemesi yargılamasında elindeki delilleri mahkemeye sunarak imzanın borçluya ait olduğu iddiasıyla itirazın reddini talep edebilir.
- Alacaklı, imzanın borçluya ait olduğunu göstermek amacıyla bilirkişi incelemesi talep edebilir.
- Mahkeme imzanın borçluya ait olduğuna karar verirse icra inkâr tazminatı talep edebilir.
- İmzaya itirazın reddedilmesi halinde icra takibi kaldığı yerden devam etmesini talep edebilir.
Ayrıca tüm bunların yanında verilecek karara karşı kanun yoluna başvuru hakkı da mevcuttur.
İMZAYA İTİRAZ DAVASI İLE BORCA İTİRAZ ARASINDAKİ FARK NEDİR?
İcra hukukunda imzaya itiraz ile borca itiraz farklı hukuki sebeplere ve sonuçlara sahip iki ayrı itiraz türüdür. Farkları şöyle inceleyelim;
| İMZAYA İTİRAZ | BORCA İTİRAZ |
| Borçlu, imzanın kendisine ait olmadığını ileri sürer.
Genellikle kambiyo senetlerine (çek, bono, poliçe) dayalı icra takiplerinde görülür. Ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde itiraz edilir. Doğrudan icra mahkemesinde incelenir. |
Borçlu, borcun hiç doğmadığını, sona erdiğini veya yanlış hesaplandığını ileri sürer.
Daha çok ilamsız icra takiplerinde yapılır. Ödeme emrinin tebliğinden itibaren 7 gün içinde itiraz edilir. İlk olarak icra dairesine yapılır ve takip durur. |
İMZAYA İTİRAZDA GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME NERESİDİR?
İmzaya itiraz davalarında görevli mahkeme, takip işlemlerinin yürütüldüğü yerdeki İcra Mahkemesidir. Yetkili mahkeme, kural olarak icra takibinin yapıldığı icra dairesinin bulunduğu yerdeki icra mahkemesidir. Yani takip hangi icra dairesinde başlatılmışsa, o yerdeki icra mahkemesi yetkilidir.
HAKSIZ İMZAYA İTİRAZIN SONUÇLARI NELERDİR?
Kambiyo senetlerine dayalı icra takibinde borçlunun yaptığı imzaya itirazın haksız olduğunun anlaşılması, yani imzanın borçluya ait olduğunun mahkemece tespit edilmesi halinde bazı hukuki sonuçlar ortaya çıkar. Bunları inceleyelim;
İCRA İNKAR TAZMİNATI NEDİR?
Mahkeme, borçlunun itirazının haksız olduğu kanaatine varırsa, alacaklı lehine: Alacağın %20’sinden az olmamak üzere tazminata hükmedebilir, bu tazminat uygulamada icra inkâr tazminatı olarak adlandırılır. Daha detaylı bilgi için icra inkar tazminatı konulu makalemizi inceleyebilirsiniz.
İMZAYA İTİRAZDA PARA CEZASI UYGULAMASI NASILDIR?
Kambiyo senetlerinde veya diğer icra takiplerinde yapılan imzaya itirazda para cezası, aslında haksız imzaya itirazın sonuçları çerçevesinde ortaya çıkan icra inkâr tazminatıdır.
Para cezası ceza hukuku anlamında değil, borçlu lehine yapılan haksız itirazın sonucunda alacaklıya ödenecek tazminattır. Amaç, borçluyu kötü niyetli ve haksız itirazdan caydırmak ve alacaklıyı korumaktır.
Mahkeme, borçlunun kötü niyetli olup olmadığını ve itirazın sebeplerini değerlendirerek tazminat oranını belirler. Kanunda belirtilen alt sınır: Alacağın %20’sinden az olamayacağıdır.
SIKÇA SORULAN SORULAR (SSS)
İmzaya itiraz nedir ve hangi durumlarda yapılır?
İmzaya itiraz, bir kişinin kendisine ait olmadığını iddia ettiği imza nedeniyle kendisine yüklenen borcu veya sorumluluğu reddetmesidir. Genellikle çek, bono veya poliçe gibi kambiyo senetlerinde ve icra takibinde yapılır. Bu itiraz, imzanın sahte, izinsiz veya yetkisiz atıldığının tespit edilmesi durumunda kullanılır.
İmzaya itiraz süresi kaç gündür?
Kambiyo senetlerinde (çek, bono, poliçe) imzaya itiraz süresi, ödeme emrinin borçluya tebliğinden itibaren 5 iş günüdür.
İmzaya itiraz nereye yapılır?
İmzaya itiraz, kambiyo senetlerine dayalı icra takibinde doğrudan icra mahkemesine yapılır.
İmzaya İtiraz Görevli ve Yetkili Mahkeme Neresidir?
İmzaya itirazda görevli ve yetkili mahkeme, takip işleminin yürütüldüğü yerdeki İcra Mahkemesidir.
İmzaya itiraz dilekçesinde hangi bilgiler bulunmalıdır?
İmzaya itiraz dilekçesi, icra mahkemesine sunulacak resmî bir yazıdır ve belirli bilgileri içermelidir. Genel olarak belge bilgileri, itiraz sebebi, ad- soyadı ve T.C. kimlik numarası, iletişim bilgileri, varsa vekil ise vekaletname bulunmalıdır.
İmzaya itiraz yapılırken teminat gerekir mi?
İmzaya itiraz yapılırken teminat gösterme zorunluluğu yoktur. Borçlu itiraz hakkını kullanırken para veya mal göstermeye mecbur değildir.
İcra takibinde imzaya itiraz edilirse takip durur mu?
İcra takibinde imzaya itiraz edilirse takip durur. Takibin durması, borçlunun hakkını korumak ve imzanın gerçekliğinin tespitini sağlamak içindir.
Mahkeme imzaya itirazı nasıl değerlendirir?
Mahkeme, imzaya itirazı süre kontrolü, bilirkişi incelemesi ve karar aşamalarıyla değerlendirir ve imzanın gerçekliğini tespit ederek takibin devamına veya iptaline karar verir.
İmzaya itirazda bilirkişi veya adli tıp incelemesi zorunlu mudur?
Mahkeme, imzanın borçluya ait olup olmadığını teknik olarak tespit etmek için bilirkişi veya Adli Tıp’a başvurabilir. Ancak zorunlu değildir.
İmzaya itiraz kabul edilirse ne olur?
İmzaya itiraz kabul edilirse, icra takibi iptal edilir, borçlu senetten sorumlu olmaz ve alacaklı ancak diğer hukuki yollarla alacağını talep edebilir.
İmzaya itiraz reddedilirse hangi hukuki yollar kullanılabilir?
İmzaya itiraz reddedilirse borçlu; İstinaf veya temyiz, menfi tespit davası ve ödeme yapmışsa istirdat davası yollarıyla hakkını arayabilir.
Haksız İmzaya İtirazın Sonuçları Nelerdir?
Haksız imzaya itirazda; İtiraz reddedilir, takip devam eder ve borçlu en az %20 icra inkâr tazminatı, yargılama giderleri ve vekâlet ücreti öder.
