Kasko sel hasarında teminat olması her durumda bu zararın karşılanacağı anlamına da gelmeyebilir. Sigorta şirketi motordaki zarara “arıza” ya da “kullanıcı hatası” diyebilir. Bunun yanında muafiyet kesintisi veya geç bildirim itirazı da gündeme gelebilir.

Ancak zarar görenin kusuru yoksa, poliçesinde sel zararlarına ilişkin kloz varsa bu durumda zararının tazminini isteyebilir.

Poliçede Kasko Sel Hasarı ve Su Baskını Teminatı Nasıl Anlaşılır?

Poliçedeki genel şartlar temel teminatları beş ana grupta toplar. Bunlar araçlarla çarpışma, ani ve harici etkiyle çarpma ya da devrilme, üçüncü kişilerin kötü niyetli hareketi, yanma ve çalınmadır. Sel ve su baskını bu temel teminatlar arasında bulunmamaktadır. Daha dar kalıplı kaskolarda bu 5 temel teminatın tamamı da bulunmayabilir.

Kasko poliçesinin sel hasarını da dahil edip etmediği poliçe maddelerinden anlaşılabileceği gibi poliçe başlıklarından da anlaşılabilir. Sel teminatı ancak Genişletilmiş ya da Tam Kasko adını taşıyan kasko poliçelerinde olabilir.

Kasko poliçenizde hangi teminatların olduğunu aşağıdaki tabloda yazan bilgilere göre analiz edebilirsiniz.

Fırtına, dolu, yıldırım ve deprem A.4.4’te, sel ve su baskını A.4.5’te ayrı bentler halinde sayılır. Poliçede yalnızca “doğal afet” yazıyorsa sel afetinin de bu kalıbın içinde olup olmadığı netleştirilmelidir.

Kasko poliçesi genel şartlarının güncel hali SEDDK sitesindeki Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları belgesinde yayımlıdır.

Poliçede Sel Teminatı Nasıl Bulunur?

Trafik Sigortası ve DASK Sel Zararını Karşılar mı?

Karayolları Trafik Kanunu m.91, işleten için zorunlu mali sorumluluk sigortası öngörür. Bu sigorta işletenin üçüncü kişilere karşı sorumluluğunu karşılar (m.85). Kendi aracınızdaki sel hasarı bunun dışında kalır.

DASK da araç sigortası değildir, deprem sigortasıdır. 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu m.2/ğ, zorunlu deprem sigortasını binalardaki deprem zararıyla sınırlar. Depremden doğan yangın, infilak, tsunami ve yer kayması zararları da kapsamdadır.

Araç Hasarına Göre İspat ve Teminat Durumu

Araçlar yoğun yağış ve sel durumunda farklı şekillerde zarar görebilir. Bu zarar durumlarına göre ispat ve teminat durumlarında değişiklik olabilir.

Park Halindeki Araca Su Dolması

Teminat yazılıysa kasko sel hasarının en açık hali budur. Sigortalı olayın sel ya da su baskını olduğunu gösterir. Zararın teminat dışında kaldığını ise Türk Ticaret Kanunu m.1409/2 uyarınca sigortacı ispatlar.

Sözleşmede öngörülen rizikolardan herhangi birinin veya bazılarının sigorta teminatı dışında kaldığını ispat yükü sigortacıya aittir. (Türk Ticaret Kanunu m.1409, ikinci fıkra)

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi’nin değerlendirdiği bir dosyada araç park halindeydi. Aşırı yağışta mazgalın yeterli olmaması sebebiyle, suyun akış hızı aracın su almasına yol açmış, araç çalışamaz hale gelmişti. Şirket, camların açık bırakıldığını ya da sunroof gibi bölümlerden su girdiğini savundu.

İlk derece mahkemesi, camların açık bırakıldığına dair bulgu elde edilemediğini, sigortalının kusurunun ispatlanamadığını ve poliçede sel ve su baskını teminatı bulunduğunu belirterek şirketi sorumlu tuttu. Sonuç olarak da Yargıtay 17. Hukuk Dairesi hükmü onadı.[ref]Yargıtay 17. HD E.2014/8291 K.2014/8530 T.29.05.2014 (onama)[/ref]

Suya Kendi İradesiyle Giren Araç

Sürücü suya kendi iradesiyle girdiği için şirketler burada kusur savunmasına dayanır. Genel Şartların A.5.6 maddesi ise sigortalının fiilinden doğan zararı yalnızca kasten verilmişse teminat dışında sayar.

Bu konuya ilişkin olarak da Yargıtay 17. Hukuk Dairesi bir traktör dosyasında, aracın çay geçişi sırasında ön kısmıyla suya gömüldüğü olayda sigortalının kasten hareket ettiğini kabul etmedi. Riziko teminat kapsamında görüldü ve ret kararı bozuldu. [ref]Yargıtay 17. HD E.2015/17519 K.2016/4201 T.04.04.2016 (bozma)[/ref]

Akıntıya Kapılan Araç

Akıntıyla sürüklenip duvara ya da başka araca çarpan aracın durumu tartışmalıdır. Genel Şartlar, sigortalının iradesi dışında gelişen çarpma ve devrilmeyi temel teminata alır (A.1/b) ama sel kaynaklı zararı ek sözleşmeye bağlar (A.4.5). Sel teminatı yoksa şirket A.4.5’e dayanabilir, çarpma ve devrilme kısmının ayrıca temel teminat kapsamında sayılıp sayılmayacağı ise olayın özelliğine ve sigortalının kasko poliçesindeki hükümlere bağlıdır.

Kasko Sel Hasarında Motoru Çalıştırmak Zararı Nasıl Etkiler?

Suda kalan araçta motoru yeniden çalıştırmak, zararın artıp artmadığı tartışmasını doğurur. Bunun hasara etkisini olayın özelliğine göre eksper ya da bilirkişi tespit eder.

Bir hak kaybı yaşamamak için aracın su almış olabileceğinden şüphelenildiğinde aracın motorunun çalıştırılmaması ve çekici çağrılması gerekmektedir.

Genel Şartların B.1.2 maddesi, sigortalının sigortası yokmuş gibi davranarak kurtarma ve koruma önlemlerini almasını ister. Türk Ticaret Kanunu m.1448 de zararın artmasını önleme yükümlülüğü koyar. Aykırılık sigortacı aleyhine bir durum yaratmışsa tazminat kusurun ağırlığına göre indirilir.

Sigortalı ve/veya sigorta ettiren rizikonun gerçekleşmesi halinde yükümlülüklerini yerine getirmez ve bunun sonucu zarar miktarında bir artış olursa, sigortacının ödeyeceği tazminattan sigortalı ve/veya sigorta ettirenin kusurunun ağırlığına göre indirim yapılır. (Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları B.3.3.3, birinci paragraf)

Kasko Sel Hasarı Sonrası İlk 24 Saatte Neler Yapılmalı?

Sırası önemli olan tek şey, aracı yerinden oynatmadan önce görüntülemektir. Gerisi aynı gün içinde tamamlanabilir.

• Motoru çalıştırmayın, çekici çağırın. Zararı azaltmak için yapılan makul masrafları sigortacı öder.
• Aracı yerinden oynatmadan önce dört yönden, su izinin seviyesini ve motor bölümünü ayrı ayrı fotoğraflayın. Kısa bir video ekleyin.
• Şirketi arayıp hasarı bildirin, ihbar numarasını ve saatini not edin. Aynı bildirimi e-posta, uygulama veya acente üzerinden yazılı da gönderin.
• Olayın sel olduğunu gösteren kaydı toplayın. Yağış uyarısı, itfaiye ya da belediye kaydı, komşu araçların hasarı ve tanık bilgisi işe yarar.
• Eksper gelmeden onarım başlatmayın. Kendi eksperinizi tayin etme hakkınız da vardır.
• Servise teslimde aracın çekiciyle ve çalıştırılmadan getirildiğini servis kaydına yazdırın.

Selde Kalan Araç İçin İlk 24 Saat

Kasko Sel Hasarında Sigortanın Reddine Karşı Belgeler

Ret yazısında öne çıkabilecek beş gerekçe var. Aşağıdaki tablo her birine karşı hangi dayanağın ve belgenin kullanılacağını gösterir.

Ret yalnızca telefonda söylenmişse gerekçeyi yazılı isteyin. Tahkim başvurusunda talebin olumsuz sonuçlandığını belgelemek gerekir.

Hasar Bildirimi Süresi ve Ödeme Takvimi

Kasko sel hasarında Genel Şartlar, rizikoyu öğrendiğiniz tarihten itibaren en geç beş iş günü içinde şirkete bildirim ister. Türk Ticaret Kanunu m.1446/1 ise bildirimin gecikmeksizin yapılmasını söyler, bu yüzden beş günün son gününü beklemek doğru değildir. Süre olay tarihinden değil öğrenme tarihinden işler.

Gecikme kural olarak reddedilme sebebi olmaz, tazminatta indirime yol açar. Geç bildirim tazminatta artışa neden olduysa kusurun ağırlığına göre indirim yapılır. Türk Ticaret Kanunu m.1446’ya göre şirket olayı daha önce fiilen öğrenmişse bu indirime dayanamaz.[ref]Türk Ticaret Kanunu m.1446/2 ve m.1446/3[/ref]

Beş iş günü geçmiş olsa da bildirimi yine yapın, çünkü Kanun geç bildirim nedeniyle indirimi yalnızca gecikmenin tazminatı artırdığı hallerde öngörür.

Bildirim şirket merkezine, sözleşmedeki temsilciliğe ya da aracılık eden acenteye yapılabilir. Noter, taahhütlü mektup veya sözleşmede belirlenen elektronik yöntem kullanılır.

Genel Şartlara göre şirket, poliçede yazan belgeler dışında ek belge isteyecekse bunu ihbardan sonra üç iş günü içinde bildirmek zorundadır. Belgeler tamamsa ve eksper raporu verilmişse ödeme süresi rapordan itibaren on iş günüdür. Her durumda ödeme borcu ihbardan 45 gün geçince muaccel hale gelir.

Hasar ihbarından sonra üç ay içinde inceleme tamamlanamazsa şirket, tarafların uzlaşmasıyla ya da mahkemece yaptırılacak ön ekspertizle hızla belirlenen hasarın en az yüzde ellisini avans olarak ödemek zorundadır. Talepler muaccel oldukları tarihten itibaren iki yıl geçince zamanaşımına uğrar (C.10). Türk Ticaret Kanunu m.1420 ayrıca tazminat istemleri için rizikonun gerçekleştiği tarihten itibaren altı yıllık en geç süre koyar.

Kasko Sel Hasarı Bildirimi ve Ödeme Talebi Örneği

Kasko sel hasarı bildirimi telefonla yapılmışsa yazılı hale gelmedikçe zayıf bir kayıttır. Aşağıdaki örnek, teminat dışı iddiasına karşı gerekçe de isteyen kısa bir metindir. Sonraki aşamalar için sigorta şirketine başvuru süreci yazısı yol gösterir.

Eksper Raporu, Onarım Yöntemi ve Pert Kararı

Kasko sel hasarının tutarı, sigortacı ile sigortalının anlaşmasıyla ya da tayin edilecek sigorta eksperinin raporuyla belirlenir. Sigortalı kendi eksperini de tayin edebilir ve Genel Şartlara göre şirket makul eksper giderlerini, sonuç vermese bile öder. Rapora karşı yollar için eksper raporuna itiraz yazısı ayrıca var.

Onarımın hangi serviste ve hangi parçayla yapılacağı poliçede açıkça yazılır. Yazılı değilse sigortalının tercihi esas alınır. Orijinal ya da eşdeğer parça seçimi de aynı kurala tabidir.

Onarımdan sonra araçta bariz kıymet artışı doğarsa tazminattan indirim yapılabilir. Ancak hangi parçaya hangi oranda indirim uygulanacağının poliçede yazılı olması gerekir.

Ağır Hasar ve Pert Hesabı

Onarım masrafı aracın hasar tarihindeki değerini aşar ve eksper aracın onarım kabul etmez hale geldiğini saptarsa araç tam hasarlı sayılır. O halde hurda tescil belgesi şirkete verilmeden ödeme yapılmaz. Ağır hasarlı aracın onarımının mümkün olduğu eksper raporuyla belirlenmişse, bu kez “trafikten çekilmiştir” kaşeli tescil belgesi aranır.

Aracı hasarlı haliyle üzerinizde bırakmak isterseniz rayiç değer ile hasarlı hali arasındaki fark ödenebilir. Şirket bildirdiği sovtaj bedeline bildirimden itibaren bir ay bağlı kalır. Rayiç değer hasar tarihine göre ve poliçedeki referansla bulunur.

Ağır hasar kaydının satışa etkisi için araç ağır hasar kaydı yazısı ayrıntı verir.

Kasko Sel Hasarında Muafiyet ve Değer Kaybı

Muafiyet, kasko sel hasarının poliçede yazılı tutar ya da orana kadar olan kısmının sizde kalmasıdır. Ödeme, eksperin bulduğu hasardan bu kısım düşülerek hesaplanır. Sel için ayrı bir muafiyet satırı var mı diye poliçenin muafiyet bölümüne bakın.

Selden sonra aracın piyasa değeri düşer. Ancak Genel Şartlar sigortalının doğrudan uğradığı maddi zararı teminata alır ve değer kaybını saymaz. Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, trafik kazasından doğan değer kaybı istemine ilişkin bir kasko dosyasında, ek teminat için ayrıca prim ödenmedikçe değer kaybını teminat dışı buldu.[ref]Yargıtay 17. HD E.2014/10891 K.2016/9161 T.20.10.2016 (bozma)[/ref]

Poliçenize değer kaybı için ek teminat yazılmışsa durum değişir. Araç değer kaybı hesabı ve şartlar için araç değer kaybının şartları yazısına bakabilirsiniz.

12 Haziran 2026 tarihli Resmi Gazete’de (sayı 33278) yayımlanan trafik sigortası genel şartları değişikliği değer kaybını sigorta eksperinin tespitine bağlıyor. Düzenleme 1 Temmuz 2026’da yürürlüğe girdi ve yalnızca zorunlu trafik sigortasını ilgilendirir. Bu durum kasko poliçenizi değiştirmez.

Kapalı Otopark, Bodrum Kat ve Elektrikli Araç Durumlarında Sel Hasarı

Kasko sel hasarı bakımından Genel Şartlarda kapalı otopark, bodrum kat ya da elektrikli ve hibrit araç için ayrı bir hüküm yoktur. Ölçüt yine A.4.5 kapsamındaki sel ve su baskınıdır. Bodrum otoparka giren suyun sele mi, bina içi bir arızaya mı dayandığı tartışma konusu olabilir.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi bir işyeri sigortası dosyasında sel ile bina içi su hasarını birbirinden ayırdı ve rizikonun hangisine girdiğinin her somut olayda ayrıca belirlenmesi gerektiğini belirtti.[ref]Yargıtay 17. HD E.2014/1139 K.2015/12766 T.26.11.2015 (bozma)[/ref]

Elektrikli ve hibrit araçlarda yüksek voltajlı batarya Genel Şartlarda ayrıca anılmaz. Bataryanın ve şarj ekipmanının kapsamı için poliçenin özel şartlarına ve ek teminat listesine bakılır. Orada hüküm yoksa soru şirkete yazılı olarak yöneltilmelidir.

Kasko Sel Hasarı Reddedilirse Sigorta Tahkim ve Dava Yolu

Kasko sel hasarı ödenmemişse önce şirkete yazılı başvuru gerekir. 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.30 uyarınca talebin kısmen ya da tamamen reddini belgelemek şarttır. Şirket 15 iş günü içinde yazılı cevap vermezse de Komisyona gidilebilir.

Kasko Sel Hasarı Reddedilirse

Tahkim, şirketin sisteme üye olmasına bağlıdır ve üyelik bilgisi poliçede yer alır. Genel Şartların C.8 maddesi bunu ayrıca yazar.

Hakemler yalnızca kendilerine verilen evrak üzerinden karar verir. Eksper raporu ve olay fotoğrafları dosyaya baştan konmalıdır.

Hakemler görevlendirildikleri tarihten itibaren en geç dört ay içinde karar vermek zorundadır, süre tarafların yazılı muvafakatiyle uzatılabilir. Belli bir tutarın altındaki uyuşmazlıklarda karar kesindir, üstündekilere karar bildirildiğinden itibaren on gün içinde, bir defaya mahsus olmak üzere Komisyon nezdinde itiraz edilebilir. Kanun tutarları artırma yetkisi verdiği için güncel eşiği Komisyonun sitesinden kontrol edin.

Başvurunun ayrıntıları için Sigorta Tahkim Komisyonu başvurusu yazısı kullanılabilir. Mahkeme yolunda Genel Şartlar C.8 yetkiyi şirket merkezine, aracılık eden acentenin yerleşim yerine veya rizikonun gerçekleştiği yere bağlar.

Kasko Poliçesinde Teminat Yoksa Sel Zararı Kimden İstenir?

Kasko sel hasarını ödeyen şirket, Türk Ticaret Kanunu m.1472 gereği sigortalının yerine geçer ve sorumlulara rücu eder. Genel Şartlar rücunun önce ilgili risk için teminat veren sigortacıya yöneltilmesini ister. Şirket zararı kısmen ödemişse kalan kısım için sorumlulara başvurma hakkı sigortalıda kalır.

Kasko sel hasarı karşılanmıyorsa, taşkında altyapı eksikliği veya bakım ihmali gibi idarenin hizmet kusuru aranır. Sel felaketinde idareden tazminat nasıl alınır ayrı bir yazıda ele alınıyor. Böyle bir kusur varsa idareye karşı tam yargı davası açılabilir.

İdari Yargılama Usulü Kanunu m.13 dava öncesinde idareye yazılı başvuru ister. Başvuru, eylemi öğrenmeden itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde yapılır.

Kasko Sel Hasarı İle İlgili Sorular

Kasko sel hasarı dosyalarında teminat ve ret dışında en çok şu sorular geliyor.

Poliçe, eksper raporu ve ret yazısını tahkim başvurusundan önce bir sigorta hukuku avukatıyla birlikte okumak, eksik belgeyi baştan görmenizi sağlar.

Kasko Araçtaki Sel Hasarını Karşılar mı? yazısı ilk önce Harbiye Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Sel sebebiyle tazminat talepleri çoğu zaman hukuki gerekçeden önce, kaçırılan süre ve delillerin toplanmaması sebebiyle olumsuz şekilde sonuçlanabilir. Hak kaybının önlenmesi ve tazminatın alınabilmesi için davalı idarenin ya da idarelerin doğru seçilmesi, başvuru süreleri ve delil toplama işlemlerine en doğru şekilde riayet edilmelidir.

Sel Felaketinde Belediyenin Sorumluluğu Ne Zaman Doğar?

Anayasa’nın 125. maddesinin son fıkrası, idareyi kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü kılar.[ref]Anayasa m.125/son fıkra.[/ref] Sel zararında bu yükümlülük hizmet kusuru üzerinden işlemektedir. Hizmetin hiç yapılmaması, geç yapılması ya da gereği gibi yapılmaması idareyi sorumlu hale getiren bu kusur durumunun temelini oluşturur.

Belediyenin görevi kanunda açıkça yazılıdır. 5393 sayılı Kanunun 14/a maddesi imar ile su ve kanalizasyon hizmetlerini kentsel alt yapı hizmeti sayar. Atık su ve yağmur suyunun uzaklaştırılması ise 15/e maddesine göre belediyenin yetkisindedir.[ref]5393 sayılı Belediye Kanunu m.14/a ve m.15/e.[/ref]

İdarenin sel baskınında zarar görenlerin zararlarını tazmin etmesi için kusurlu olması tek başına yeterli olmaz. Uğranılan zarar ve idareinin ihmali arasında nedensellik bağı kurulması da gerekir. Örneğin yoldaki bir mazgal açık olsaydı su baskını olmayacaksa ve buna bağlı zarar da oluşmayacaksa bu durumda bağ var demektir. Eğer idare sorumluluğunu yerine getirse de bu durum oluşacaksa nedensellik bağının kurulması zorlaşır.

Kavramın genel çerçevesi İdarenin Hizmet Kusurundan Kaynaklanan Tazminat Davaları yazısında anlatılıyor.

Sel Zararında Hangi İdareye Dava Açılır?

Aynı sokaktaki su baskınında üç dört kurumun adı geçebilir. Tablo, mevzuatta açıkça yazılı görevleri gösteriyor.

Sorumluluğu belirleme konusunda sıkça hata yapılmaktadır. Yanlış hasımla açılan davada mahkeme, 2577 sayılı Kanun m.15/1-c uyarınca dilekçeyi gerçek hasma tebliğ eder.

Eylül 2009 İstanbul selinde eşyaları zarar gören kişilerin dosyasında büyükşehir belediyesi, ilçe belediyesi, su idaresi ve bakanlık farklı paylarla sorumlu tutuldu. Danıştay 8. Daire bu dağılımı 16.06.2025 tarihli kararıyla onadı ve yalnızca faiz başlangıcını düzeltti.[ref]Danıştay 8. Daire, E.2022/969, K.2025/5712, 16.06.2025.[/ref] Olaydan karara on altı yıl geçmişti. İstanbul dışındaki illerdeyse su idaresinin görevi kendi kuruluş düzenlemesine bağlıdır.

Doğal Afet Savunması Tek Başına Neden Yetmez?

Belediyelerin söz konusu tazminat davalarında sundukları cevaptaki savunmalar genellikle standarttır. Bu savunma “Beklenenin üstünde ve hayatın olağan akışına aykırı bir yağış olduğu için sorumluluk doğmamaktadır.” beyanıdır. Bu savunma hukukta mücbir sebep hali iddiasıdır.

Danıştay 8. Daire’nin 08.09.2025 tarihli kararı bu savunmanın sınırlarını belirler.[ref]Danıştay 8. Daire, E.2024/256, K.2025/6538, 08.09.2025.[/ref] Ankara’da bir işyerini basan Haziran 2021 yağışını idare mahkemesi afet saymış ve davayı reddetmişti, istinaf da sonuç vermemişti. Daire, bölge idare mahkemesinin kararını oybirliğiyle bozdu.

Hukuki değerlendirme bölümündeki ilgili cümle şöyledir.

“kategorik olarak da her afet olayının, zarar ile idari eylem arasındaki illiyet bağını kestiğinin kabulü mümkün değildir.”

Daire, dosyada afet bölgesi ilanına dair bilgi veya belge bulunmadığını da not etti. Yağış afet boyutunda olsa bile idarenin hizmetinin zararı artırmış olabileceğini belirtti. Bu durumdan görüleceği üzere afet vasfı davalarda ödenmesi talep edilen tazminatı doğrudan sıfırlamaz, idarenin kusuru oranında indirim sebebi olarak görülebilir.

Ayrıca doğru bilirkişi raporu da mahkemenin hükmüne esas alınması açısından çok önemlidir. Aşırı yağışa bağlı sel dosyalarında bilirkişi heyetinde meteoroloji mühendisinin de bulunması gerektiği aynı kararda yazılıdır. Heyette bu uzman yoksa rapora bilirkişi raporuna itiraz dilekçesiyle itiraz ederek, dosyanızın yeni bir bilirkişiye tevdii edilmesini isteyebilirsiniz.

Doğal Afet Savunmasına Karşı

Öngörülebilirlik durumuna bir örnek olarak Van’ın bir köyünde 2011 selinde ölen kişinin yakınlarının açtığı davaya bakalım. Köyde daha önce de 2007 ve 2008’de de sel yaşanmıştı.

Danıştay 10. Daire, DSİ’nin olay gününe kadar hiçbir ıslah çalışması yapmamasını hizmet kusuru saydı.[ref]Danıştay 10. Daire, E.2022/1994, K.2024/1033, 21.03.2024.[/ref] Oysa kamu kurumları ıslahı gerekli gören bir rapor yazmış, halk da defalarca başvuruda bulunmuştu. Bilirkişinin bulduğu %70 kusur oranı esas alındı.

Bilirkişinin ek raporunda, on yılda bir görülebilecek şiddetteki yağış için idarenin payından %10 indirim yapılmıştı. Kuvvetli yağış, ihmal edilmiş bir derede sorumluluğu ortadan kaldırmadı.

Sel Baskınında Belediyenin Kusuru Nasıl Kanıtlanır?

Sel felaketinde belediyenin sorumluluğu belgelerle kanıtlanır. Kusur türüne göre aranan delil ve belgeler değişir.

• Mazgal ve yağmur suyu hattı: Temizlik ve bakım kayıtları, hat kapasite hesabı, aynı noktadaki eski şikayetler.
• Dere yatağı ve menfez: Islah projesi, kurumlar arası yazışmalar, önceki taşkın tutanakları, halkın eski başvuruları.
• İmar ve yapılaşma: İmar planı değişiklikleri, yapı ruhsatı tarihleri, taşkın sınırı haritası.
• Uyarı ve müdahale: Meteoroloji uyarısı, itfaiye ve 112 çağrı kayıtları, tahliye yapılıp yapılmadığı.
• Otopark ve bodrum kat: Yapı ruhsatı, iskan belgesi, pompa ve set bulunup bulunmadığı, binanın yol kotuna göre konumu.

5216 sayılı Kanun m.8 uyarınca büyükşehirlerde alt yapı yatırım programları, alt yapı koordinasyon merkezinde birleştirilir. Hat için program yapılmamış ya da ertelenmişse bu kayıt ihmalin ispatında kullanılabilir.

İstanbul’da bir işyerinin emtia zararı buna örnek olarak verilebilir. Açılan davada idare mahkemesi taşkının nedenini mazgalların yetersiz kapasitesi ya da atıklarla tıkanması olarak saptadı. Aynı caddede benzer taşkınların daha önce yaşandığını ve su idaresinin bunu bildiğini de kayda geçirdi.

İşyerinin zemin katı yoldan yaklaşık 30 santim aşağıdaydı ve tekrar eden taşkınlara rağmen set yapılmamıştı. Mahkeme su idaresine %70, işyeri sahibine %30 kusur verdi. Danıştay 8. Daire 15.06.2023 tarihli kararında temyiz istemini reddederek hükmü oybirliğiyle onadı.[ref]Danıştay 8. Daire, E.2018/1859, K.2023/3117, 15.06.2023.[/ref]

Zarar görenin kendi kusuru varsa alacağı tazminat kendi kusuru oranında azaltılır. Tacir davacılarda basiret ölçüsü de gündeme gelir. Ankara’daki işyeri dosyasında Danıştay dairesi, ticari faaliyetin mevzuata uygunluğunu ve davacı şirketin basiretli tacir olarak müterafik kusurunu araştırılacak konu olarak saymıştır.

Delil Toplama ve Delil Tespiti Nasıl Yapılmalıdır?

Su baskını sonrası sular çekildiğinde belediye temizlik işlerine başladığı için deliller ortadan kaybolmaktadır. Bu sebeple 3 gün içerisinde delillerin toplanması hayati olabilmektedir.

• Su izi çizgisini ve elektrik prizlerindeki su seviyesini tarihli fotoğraf ve videoyla kaydedin.
• Mazgalı, kanal ağzını ve sokağın eğimini gösteren görüntü alın.
• İtfaiye, 112 ve belediye çağrılarını başvuru kayıt numaralarıyla saklayın.
• Tanık olabilecek komşu ve esnafın iletişim bilgisini, gördüklerini de yazılı alın.
• Hasarlı eşyayı atmadan önce tek tek listeleyin, sigorta ihbarını yapın.

İlk fotoğrafı temizlikten önce, su izi duvarda görünürken çekin. Eşya atılacaksa ya da duvar boyanacaksa delil tespiti istenmelidir. HMK m.400’e göre dava açılmadan önce keşif, bilirkişi incelemesi ya da tanık dinletilmesi talep edilebilir. Delilin hemen tespit edilmemesi halinde kaybolma ya da ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşması ihtimali varsa bu istekte hukuki yarar kabul edilir.

Dava henüz yoksa talep, davaya bakacak mahkemeden ya da incelenecek şeyin bulunduğu yerdeki sulh mahkemesinden istenir (HMK m.401). Karşı tarafa haber verilmeden de tespit yapılabilir, ancak bu yalnızca haklarının korunması bakımından zorunluluk bulunan hallerde mümkündür (HMK m.403). İdari yargıda delil tespiti konusunda da HMK uygulanır (2577 sayılı Kanun m.31).

Talebin yazımında delil tespit talebi dilekçe örneği yol gösterir. Tespit dosyası asıl dava dosyasının eki sayılır (HMK m.405).

Sel Sonrası İlk Üç Gün

İdareye Başvuru ve Dava Süreleri

Sel zararı bir idari eylemdir. Dava açmadan önce 2577 sayılı Kanun m.13 uyarınca ilgili idareye yazılı başvuru yapılır. Sıra şöyledir.

1. Yazılı başvuru. Zararı öğrenmekten itibaren bir yıl, her halde olaydan itibaren beş yıl içinde yapılır.
2. İdarenin cevabı. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.
3. Dava. Ret tebliğinden ya da otuz günün bitiminden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde açılır.

Bir yıllık başvuru süresi kaçarsa dava süre aşımından reddedilir. Yıkım gibi yazılı bir işlemde dava süresi tebliğden itibaren altmış gündür (2577 sayılı Kanun m.7). Aynı Kanunun m.11’indeki üst makama başvuru bu süreyi durdurur ve başvuruya kadar geçen süre hesaba katılır. Eylem başvurusunda (m.13) ise altmış gün ancak ret ya da zımni retle başlar.

Genel işleyiş için tam yargı davası nasıl açılır yazısına bakılabilir. Diğer dava türlerinin süreleri idari yargıda süreler yazısındadır.

Sel Zararında Süreler

Belediyeye Tazminat Başvuru Dilekçesi Örneği

Örnek dilekçe, yazılı başvurunun hangi unsurları taşıması gerektiğini gösterir. Boş bırakılan yerler olaya göre doldurulur.

Sel Zararında Hangi Kalemler İstenebilir?

İstenecek kalem, zarar görenin konumuna göre değişir. Tablo sık görülen grupları ayırıyor.

Ölüm ve yaralanmada tazminat kalemleri Borçlar Kanunu m.53 ve m.54’te sayılır. TBK m.55 ise Kanun hükümlerinin idari eylemlerin yol açtığı ölüm ve bedensel zarar davalarında da uygulanacağını belirtir. İdare mahkemesi bu zararları özel hukuktaki hesap ilkeleriyle belirler.

TBK m.56’nın ikinci fıkrası, ölüm ya da ağır bedensel zararda yakınlara da manevi tazminat verilebileceğini yazar. Danıştay 10. Daire’nin Van’daki sel dosyasında anne ve babanın yanında kardeşler için de manevi tazminata hükmedilmişti.

TBK m.55’e 7589 sayılı Kanunla eklenen faiz ve mahsup fıkraları, yürürlük tarihi olan 31.07.2026’dan sonra meydana gelen olaylara uygulanır. Daha önceki olaylarda maddenin eski hükmü geçerlidir.

Devlet Yardımı ve Sigorta Ödemesi Tazminatı Etkiler mi?

Devlet yardımı her sel olayında kendiliğinden doğmaz. 7269 sayılı Kanun, yapıları ve kamu tesisleri genel hayata etkili olacak derecede zarar gören yerlerde uygulanır ve su baskınını bu afetler arasında sayar.[ref]7269 sayılı Kanun m.1.[/ref] Zararın genel hayata etkili olup olmadığına kanun, yönetmelik esaslarına göre idarenin karar vermesini bırakır. Bir sokak ya da mahalle ölçeğindeki taşkında kanun devreye girmeyebilir, o zaman zarar görenin elinde tazminat yolu kalır.

Kanun dört yardım türü öngörür.

• Acil yardım. Kurtarma, barındırma ve iaşe gibi hizmetler valiliklerce hazırlanan programlarla yürütülür (m.4). Yedirme, giydirme, barındırma ve onarım için afetzedelere nakdi ödeme yapılması, ilgili bakanlığın muvafakatine bağlıdır (m.6/3).
• Geçici barınma. Baraka ya da konut sağlanabilir. Bunlar kısa sürede yapılamıyorsa geçici barınmayı kendileri sağlamak isteyenlere nakdi yardım da yapılabilir (m.13/d).
• Konut veya kredi. Yıkılan ya da ağır hasar gören binalarda oturan hak sahibi ailelere konut yaptırılır veya kredi verilir (m.29).
• İşyeri kredisi. Ekonomik ve sosyal hayatı kesintiye uğratan dükkan ve fırın gibi binalar için borçlandırma hükümleri dairesinde inşaat kredisi verilebilir (m.29).

Bu yardımlar tazminat değildir. Konut ve inşaat yardımları borçlandırmaya bağlanır. Konut için borçlandırma faizsizdir, dükkan ve fırın gibi yerler için yıllık yüzde dört faiz uygulanır.[ref]7269 sayılı Kanun m.40.[/ref] Eşya, araç ve ticari mal zararını karşılayan ayrı bir kalem ise kanunda sayılmaz.

Konut yaptırmak ya da inşaat kredisi almak isteyenler, mahalli ilan tarihinden itibaren iki ay içinde mahallin en büyük mülki amirine yazılı başvuru yapmak ve taahhütname vermek zorundadır. Yetkili bakanlık bu süreyi bir ay uzatabilir.[ref]7269 sayılı Kanun m.28/1.[/ref] Bu başvuru, belediyeye karşı yapılacak tazminat başvurusundan ayrıdır ve onun yerine geçmez.

Olay 7269 sayılı Kanun kapsamında afet sayılırsa kanunun 13. maddesi, fen kurullarınca hasar tespit raporu düzenlenmesini öngörür. Rapora mahalli ilan tarihinden itibaren otuz gün içinde itiraz edilebilir.

Gayrimenkulü hasarsız tespit edilenler ya da hasar tespiti hiç yapılmayanlar için kanun, yargıya gitmeden önce aynı sürede ilgili idareye başvuruyu zorunlu kılar. Güvenli yol, bu başvuruyu ve belediyeye yönelik 2577 sayılı Kanun m.13 başvurusunu ayrı ayrı ve süresinde yapmaktır.

Kanunun tam metni mevzuat.gov.tr adresindedir. Hak sahipliğinin şartları 29. maddede toplanır.[ref]7269 sayılı Kanun m.29.[/ref] Aynı maddedeki sigorta hükmü şöyledir.

“Hasarlı bina veya işyeri sigortalı ise yapılacak yardımdan sigorta tutarı indirilmez.”

Aynı maddeye göre bazı kişiler hak sahibi sayılmaz. Başkasının arsasında ruhsatsız yapı yapanlar ile imar planında su baskını gibi sebeplerle yapı yapılması sakıncalı belirlenen yerlerde ruhsatsız yapı yapanlar bu gruptadır. Aynı yerde kendisine veya eşine ait müstakil hasarsız başka bir bina ya da dairesi olan ailelere kredi verilmez. Mülkiyeti tüzel kişiye ait binalara da yardım yapılmaz.

Maddenin son fıkrasına göre zorunlu deprem sigortası kapsamındaki binalarda, sigorta yaptırılmamış olmasının tespitiyle Devletin konut kredisi açma ve bina yaptırma yükümlülükleri ortadan kalkar. Bu hükmün sel zararlarında nasıl uygulanacağı kanun metninden açıkça anlaşılmaz. Binanız DASK kapsamındaysa poliçenin varlığını yardım başvurusundan önce netleştirin.

7269 sayılı Kanunda yardımın sonradan tazminattan düşülüp düşülmeyeceğini düzenleyen açık bir hüküm bulunmamaktadır. Bu yüzden alınan her ödeme başvuru dilekçesinde belirtilmelidir.

Sigortalı olanlar için Türk Ticaret Kanunu m.1472/1 geçerlidir. Sigortacı ödeme yaptığında sigortalının yerine geçer ve dava hakkı ödediği kadar ona intikal eder. Kısmi ödemede sigortalı, kalan zarar için sorumlulara karşı hakkını korur (m.1472/2). Aracınız için kasko poliçesi varsa sel hasarında ödemenin kapsamını kasko araçtaki sel hasarını karşılar mı yazısında okuyabilirsiniz.

Sel Sonrası Araç Zararında Görevli Yargı Yolu

Araç hasarında hangi yargı yoluna gidileceği her dosyada sabit değildir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.110, bu Kanundan doğan sorumluluk davalarının adli yargıda görüleceğini yazar. Kanun maddesi, işleteni veya sahibi kamu kuruluşu olan araçların sebep olduğu zararları da kapsar.

Kanun, karayolundaki sel ve su birikintisi zararını ismen anmaz. Bu zararın “bu Kanundan doğan sorumluluk” sayılıp sayılmayacağı, yani davanın adli mi idari yargıda mı görüleceği tartışmalıdır. Görev, olayın niteliğine göre belirlenir.

Konut ve işyeri zararlarında görevli mahkeme nettir. Bu yazıda anılan Danıştay kararları, belediye ve su idaresine karşı açılan bu davaları idari yargıda esastan karara bağlamıştır.

Yanlış yargı yoluna gitmek hakkı hemen kaybettirmez ama süreyi daraltır. Adli yargıdaki görevsizlik kararı kesinleşince, kesinleşmeyi izleyen günden itibaren otuz gün içinde idari yargıda dava açılabilir (2577 sayılı Kanun m.9/1). Adli yargıya başvuru tarihi, idari yargıya başvuru tarihi sayılır.

Aynı maddenin ikinci fıkrası ek bir imkan verir. Otuz gün geçmiş olsa bile idari dava süresi henüz dolmamışsa o süre içinde dava açılabilir. Tam yargı davasında ayrıca m.13/2 gereği, görevsiz adli yargıya açılan davanın görev yönünden reddi halinde idareye ön başvuru şartı aranmaz.

Yargı yolundan emin değilseniz idareye yazılı başvuruyu süresi içinde yine de yapın. Bu, idari yargı yolunu açık tutar.

Sel Baskınında İdarenin Sorumluluğu Hakkında Sorular

Sel davalarında en sık karşılaşılan sorular kısa cevaplarıyla verilmiştir.

Sel Felaketinde İdareden Tazminat Nasıl Alınır? yazısı ilk önce Harbiye Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Belge sunulamasa bile hakim zararı belirleyebilir, ölçü de makul onarım süresi ile o süreye karşılık gelen emsal kira bedelidir. Yukarıdaki araç mahrum kalınan günü, bilirkişinin saptadığı makul süreyi, karşılanan günleri ve kusur oranını alarak talep edilebilir tutarı hesaplar.

Araç Mahrumiyet Bedelinin Doğduğu Haller

Haksız fiil sorumluluğunda gerçek zarar ilkesi geçerlidir. Aracını gündelik hayatında kullanan bir kişi, aracı serviste kaldığı sürece ulaşımını başka yollarla sağlamak zorunda kalır ve bu ölçülebilir bir kayıptır. Kusurlu ve hukuka aykırı fiille başkasına zarar veren bu zararı gidermekle yükümlü olduğuna göre, kullanım kaybı da tazmin kapsamına girer.[ref]6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, madde 49/1.[/ref]

Zarardan işleten ile bağlı olduğu teşebbüsün sahibi müştereken ve müteselsilen sorumludur.[ref]2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, madde 85/1.[/ref] İşleten, aracın sürücüsünün ve kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu olur, bu yüzden dava genellikle malik ile sürücüye birlikte yöneltilir.[ref]2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, madde 85 son fıkra.[/ref]

Kira Belgesi Olmadan Araç Mahrumiyet Bedeli Talebi

Yerel mahkemelerin sık verdiği ret gerekçesi, davacının araç kiraladığına dair belge sunamamasıdır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi bu yaklaşımı kanun yararına bozma yoluyla düzeltmiştir. Karara göre araç kiralandığına dair belge veya ödeme belgeleri sunulmasa da hakim zararı belirleyebilir.[ref]Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 2021/26777 E. 2022/11236 K., 29.09.2022 (kanun yararına bozma).[/ref]

Dayanak, uğranılan zararın miktarı tam olarak ispat edilemediğinde hakimin olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri gözeterek zararı hakkaniyete uygun biçimde belirlemesini öngören hükümdür.[ref]6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, madde 50/2.[/ref] Aynı kararda mahkemeye yapılacak iş de gösterilmiştir.

Hasarın niteliğine göre makul tamir süresi belirlenecek, o süre için ödenmesi gereken ikame araç bedeli bilirkişiye tespit ettirilecek ve talep bu tutar üzerinden karara bağlanacaktır. Yani belgesizlik ret sebebi değildir.

Belgesizlik ispat yükünü ortadan kaldırmaz, yalnızca ispat aracını değiştirir. Aracın fiilen kullanılan bir araç olduğu, kazadan sonra onarıma girdiği ve onarımın belirli bir süre aldığı yine dosyaya konulmalıdır. Servis giriş çıkış kaydı, hasar dosyası ve eksper raporu bu noktada işe yarar.

Makul Onarım Süresinin Sınırlayıcı Etkisi

Aracın serviste geçirdiği gün sayısı ile tazminata esas alınacak gün sayısı çoğu dosyada birbirinden farklıdır. Zararın kapsamı belirlenirken aracın markası, özellikleri, model yılı, hasarın ağırlığı, hasar gören bölgeler ve onarımda kullanılan parçaların niteliği gözetilerek objektif olarak gerekli süre saptanır.[ref]Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, 2014/11612 E. 2014/10114 K., 26.06.2014.[/ref]

Parça beklemesi, servisin iş yoğunluğu ya da sigorta şirketiyle yaşanan yazışma gecikmeleri bu süreye kural olarak eklenmez. Hesaplama aracındaki makul onarım süresi alanı tam da bunun içindir. Alan doldurulduğunda araç, fiili süre ile makul süreden küçük olanı esas alır ve aşan günleri sonuç tablosunda ayrıca gösterir.

Elde Edilen Yararların Mahsubu

Aynı Yargıtay kararı, hesabın gözden kaçan bir kalemine daha işaret eder. Zararın kapsamı belirlenirken emsal aracın kirası kadar, aracın kullanılamadığı süre içinde elde edilen yararlar da dikkate alınır. Araç kullanılmadığı için yapılmayan yakıt gideri, ödenmeyen otopark ücreti ve o dönemde işlemeyen aşınma payı bu kapsamdadır.

Kasko şirketi ya da karşı taraf onarım süresinin bir bölümünde araç tahsis ettiyse, o günler doğrudan düşülür. Tahsis edilen süre makul onarım süresinin tamamını kapsıyorsa talep edilebilecek bir mahrumiyet bedeli kalmaz, araç da bu durumda hesap yapmak yerine uyarı verir.

Araç Mahrumiyet Bedelini Kim Öder?

Zorunlu trafik sigortası genel şartları, kira mahrumiyeti gibi zarar verici olguya bağlı yansıma ve dolaylı zararları teminat dışında bırakır.[ref]Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları A.6-(k) bendi, Resmi Gazete 14.05.2015, Sayı 29355.[/ref] Yargıtay, araç mahrumiyetine yönelik istemin sigorta şirketi yönünden reddine karar verilmesi gerektiğini belirterek aksi yöndeki hükmü bozmuştur.[ref]Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, 2016/122 E. 2016/4908 K., 18.04.2016.[/ref] Aynı kalem kasko teminatına da girmez.[ref]Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, 2015/13224 E. 2016/2416 K., 29.02.2016.[/ref]

Uygulamadaki karşılığı şudur. Değer kaybı ve onarım bedeli için sigorta şirketine başvurulurken, mahrumiyet bedeli için kazaya karışan aracın işletenine ve sürücüsüne dava açılır. İki talep aynı dilekçede birleştirilebilir, davalılar farklı olduğu için husumet doğru kurulmalıdır.

İkame Araç Bedelinden Ayrıldığı Noktalar

İki kalem aynı kaybı karşılar ve birlikte istenemez. Ayrım, zarar görenin kazadan sonra ne yaptığına bakılarak yapılır.

Kiralama belgesi bulunan dosyalarda talebin ikame araç bedeli hesaplama sayfasındaki araçla hesaplanması daha doğru sonuç verir, çünkü orada ölçüt fiilen ödenen bedeldir. Ticari araçlarda ise Yargıtay kiralama rayicini değil, vergi dairesi, bağlı olunan oda ve Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarından tespit edilecek geliri esas alır.[ref]Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, 2017/1920 E. 2018/2608 K., 15.03.2018.[/ref]

Araç Mahrumiyet Bedeli Hesaplama Örneği

Aracını kazadan sonra kiralamayan, ulaşımını toplu taşımayla sağlayan bir sürücünün dosyası şu verileri taşısın.

• Muadil aracın günlük emsal kira bedeli: 2.400 TL, KDV dahil
• Aracın serviste kaldığı süre: 40 gün
• Bilirkişinin belirlediği makul onarım süresi: 25 gün
• Karşılanan gün: yok
• Karşı tarafın kusur oranı: %75

Araç fiili süre yerine makul süreyi esas alır, aşan 15 gün hesaba girmez. Bedeli istenebilecek 25 gün üzerinden brüt mahrumiyet bedeli 60.000 TL bulunur. Kusur indirimi 15.000 TL olduğundan talep edilebilir tutar 45.000 TL‘ye iner.

Aynı dosyada bilirkişi makul süreyi 40 gün olarak saptasaydı sonuç 72.000 TL olurdu. Kusur oranı %100 çıksaydı 60.000 TL’nin tamamı istenebilirdi. Sonucu en çok oynatan değişken gün sayısı olduğu için savunma tarafı da enerjisini genellikle oraya yoğunlaştırır.

Talebin Reddedildiği Durumlar

Mahrumiyet bedeli talebinin düştüğü dosyalarda tekrar eden birkaç sebep var.

• Aracın kaza öncesinde de kullanılmadığının anlaşılması. Trafikten çekilmiş, uzun süredir çalıştırılmayan ya da muayenesi olmayan araçta kullanım kaybı doğmaz.
• Hasarın onarım gerektirmeyecek kadar hafif olması. Aracın yola devam edebildiği hallerde mahrum kalınan bir süre yoktur.
• Talep sonucunun aşılması. Hakim tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır, dilekçede yazan tutarın üstüne hükmedilemez.[ref]6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, madde 26/1.[/ref] Bilirkişi daha yüksek bedel bulsa bile talep artırılmadıkça fazlası alınamaz.
• Aynı zarar için hem kullanım kaybı hem kazanç kaybı istenmesi. Ticari araçta ikisinden yalnız biri hüküm altına alınır.
• Talebin trafik sigortacısına yöneltilmesi ve işleten ile sürücünün davaya dahil edilmemesi.
• Zamanaşımının dolması. Maddi zararın tazmini talepleri, zarar ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl, her halde kaza gününden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar.[ref]2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, madde 109/1.[/ref]

Sürenin ceza zamanaşımıyla uzadığı haller Trafik Kazalarında Zamanaşımı Süreleri yazısında, kusur oranına itiraz yolu ise Trafik Kazasında Kusur Oranları (Asli-Tali) yazısında ele alınmıştır.

Araç Mahrumiyet Bedeli Hakkında Sık Sorulan Sorular

Hesaplama sırasında en çok sorulan başlıklar ve kısa cevapları aşağıdadır.

Araç Mahrumiyet Bedeli Hesaplama yazısı ilk önce Harbiye Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Okurun en çok yanıldığı nokta muhataptır. Bu kalem zorunlu trafik sigortasının teminatı dışındadır, talep işleten ve sürücüye yöneltilir.

İkame Araç Bedelinin Hukuki Dayanağı

Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür.[ref]6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, madde 49/1.[/ref] Aracı kullanılamaz hale gelen sürücünün onarım süresince araç kiralamak için ödediği para, kaza ile arasında doğrudan nedensellik bağı bulunan gerçek bir zarardır. Karayolları Trafik Kanunu da motorlu aracın işleteni ile bağlı olduğu teşebbüsün sahibini doğan zarardan müteselsilen sorumlu tutar.[ref]2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, madde 85/1.[/ref]

Tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini hakim, durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler.[ref]6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, madde 51/1.[/ref] Zarar görenin kendi kusuru varsa tazminat indirilebilir, bazı hallerde tamamen kaldırılabilir.[ref]6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, madde 52/1.[/ref] Aracın hesapladığı kusur indirimi bu iki maddeden doğar.

İkame Araç Bedeli Kimden İstenir?

Zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartları, gelir kaybı, kar kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi zarar verici olguya bağlı yansıma ve dolaylı zararları teminat dışında bırakır.[ref]Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları A.6-(k) bendi, Resmi Gazete 14.05.2015, Sayı 29355.[/ref] Yargıtay da araç mahrumiyetine ilişkin talebin genel şartlar ve poliçe özel şartları uyarınca teminat kapsamında bulunmadığını, bu yüzden davanın sigorta şirketi yönünden reddi gerektiğini belirlemiştir.[ref]Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, 2016/122 E. 2016/4908 K., 18.04.2016.[/ref]

Karayolları Trafik Kanunu m.90 metnindeki genel şartlara yapılan atıf Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş olsa da uygulama bu yönde devam ediyor. Kasko poliçesi de yardıma gelmez.

Yargıtay, aracın kullanılamamasından kaynaklanan zararın kasko teminatı kapsamında olmadığını açıkça saptamıştır.[ref]Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, 2015/13224 E. 2016/2416 K., 29.02.2016.[/ref] Poliçeye ayrıca ikame araç ek teminatı satın alınmışsa durum değişir, bu sözleşmesel bir haktır.

Hangi kalemin nereye yöneltileceği aşağıdaki tabloda toplanmıştır.

Değer kaybının teminat içinde olması bir istisna değil, genel şartların açık tercihidir. Maddi zararlar teminatı değer kaybını da kapsar ve talep halinde sigorta eksperince tespit edilir.[ref]Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları A.5-(a) bendi.[/ref] Değer kaybının ayrı hesabı için Araç Değer Kaybı Hesaplama sayfasındaki araç kullanılabilir.

Onarım Süresi ve Günlük Emsal Bedelin Tespiti

Hesabın iki değişkeni de mahkemede bilirkişiye tespit ettirilir. Onarım süresi, faturadaki servis giriş çıkış tarihlerinden ibaret değildir. Yargıtay, hasara uğrayan aracın markası, model yılı, hasarın ağırlığı ve onarımda kullanılan parçaların niteliği dikkate alınarak objektif olarak gerekli süre belirlenmesini arar.[ref]Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, 2014/11612 E. 2014/10114 K., 26.06.2014.[/ref]

Günlük bedel için muadil sınıftaki bir aracın piyasa kira rayici esas alınır. Emsal bedel araştırmasında şoförler ve otomobilciler esnaf odasından bilgi istenebilir, kiralama firmalarının aynı döneme ait fiyat listeleri de delil olur.

Aracın sınıfını hesaplama aracında seçmek sonucu doğrudan değiştirmez, yalnızca sonuç tablosuna hangi segment için hesap yapıldığını yazar. Günlük bedeli kullanıcı girer.

Girilen bedel KDV hariçse araç genel oranı ekler. Avukatlık, danışmanlık gibi bazı hizmetlerin aksine araç kiralama %20 genel orana tabidir.[ref]3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu madde 28; genel oranı yüzde 20’ye çıkaran 7346 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, Resmi Gazete 07.07.2023, Sayı 32241.[/ref]

Kusur İndiriminin İkame Araç Bedeline Etkisi

Kaza tek taraflı kusurdan doğmadıysa brüt bedelin tamamı istenemez. Talep edilebilir tutar, karşı tarafın kusur oranıyla çarpılır. Kusur oranı %50 olan bir kazada 40.000 TL’lik brüt ikame araç bedelinin yalnızca 20.000 TL’si tahsil edilebilir.

Kusur oranı tarafların kendi değerlendirmesiyle değil, kaza tespit tutanağı ve bilirkişi raporu üzerinden belirlenir. Oranın nasıl saptandığı ve itiraz yolları Trafik Kazasında Kusur Oranları (Asli-Tali) yazısında ayrıntılı anlatılmıştır. Kasko şirketiniz ya da karşı taraf onarım süresinin bir kısmında size araç tahsis ettiyse, o günler talep edilebilecek süreden düşülür.

İkame Araç Bedeli ile Araç Mahrumiyet Bedelinin Farkı

İki kalem aynı olguyu, aracın kullanılamamasını karşılar ama ispat rejimleri ayrışır. İkame araç bedelinde fiilen kiralama yapılmış ve bir ödeme belgesi doğmuştur. Araç mahrumiyet bedelinde ise araç hiç kiralanmamıştır, zarar aracın kullanım imkanından yoksun kalınmasının kendisidir.

Fark pratikte davanın seyrini değiştirir. Kira sözleşmesi ve fatura sunulduğunda tartışma bedelin fahiş olup olmadığına iner.

Belge yoksa zararın miktarını hakim, olayların olağan akışını gözeterek hakkaniyete uygun biçimde belirler.[ref]6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, madde 50/2.[/ref] Belgesiz talebin nasıl ilerlediği Araç Mahrumiyet Bedeli Hesaplama sayfasında ele alınmıştır. İki kalem birlikte istenemez, aynı zararın iki adıdır.

Ticari Araçlarda Kazanç Kaybı

Taksi, minibüs, kamyon gibi gelir getiren bir araç söz konusuysa hesap değişir. Yargıtay, ticari araç sahibinin çalışamadığı süre için istediği zararın ikame araç talebi gibi değerlendirilemeyeceğini, gerçek gelirin daha net ölçütlerle ortaya konulması gerektiğini belirtmiştir.[ref]Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, 2017/1920 E. 2018/2608 K., 15.03.2018.[/ref]

O kararda yöntem de gösterilmiştir. Vergi dairesi, bağlı bulunulan oda, işyeri kayıtları ve Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtları üzerinden muhtemel gelir tespit edilir, gerektiğinde ilgili odadan günlük kazanç sorulur.

Yani ticari araçta ölçüt kiralama rayici değil, kaybedilen günlük kazançtır. Bu hesabı yapmak isteyen kullanıcı, aracın günlük kira bedeli alanına belgelenebilen net günlük kazancını yazarak yaklaşık bir sonuç alabilir.

İkame Araç Bedeli Hesaplama Örneği

Orta sınıf bir binek aracı kazada hasar gören sürücünün verileri şöyle olsun.

• Muadil aracın günlük kira bedeli: 2.500 TL, KDV hariç
• Bilirkişinin belirlediği onarım süresi: 22 gün
• Kasko şirketinin araç tahsis ettiği süre: 4 gün
• Karşı tarafın kusur oranı: %80

Araç önce KDV’yi ekler ve günlük brüt bedeli 3.000 TL’ye çıkarır. Karşılanan 4 gün düşülünce bedeli istenebilecek süre 18 güne iner, brüt ikame araç bedeli 54.000 TL olur. Kusur indirimi 10.800 TL, talep edilebilir tutar 43.200 TL‘dir.

Aynı örnekte kusur oranı %100 olsaydı sonuç 54.000 TL, kasko hiç araç vermemiş olsaydı brüt bedel 66.000 TL olurdu. Süredeki bir günlük fark bile tutarı 3.000 TL oynattığı için onarım süresinin belgelenmesi tartışmanın merkezindedir.

İkame Araç Bedeli Talebinde Sık Yapılan Hatalar

Dosyaların çoğu hesap hatasından değil, yanlış muhataptan ve eksik belgeden kaybediliyor.

• Talebi trafik sigortacısına yöneltmek. Genel şartlar bu kalemi teminat dışında bırakır, dava sigorta şirketi yönünden reddedilir.
• Fiili servis süresini makul onarım süresi sanmak. Parça beklemesinden doğan gecikme karşı tarafa yüklenmez.
• Lüks segmentten araç kiralayıp bedelin tamamını istemek. Ölçüt muadil araçtır, üst sınıf kiralamanın farkı zarar görende kalır.
• Kira sözleşmesini ve ödeme belgesini saklamamak. Belge yoksa talep mahrumiyet bedeline döner ve tutar hakimin takdirine kalır.
• Ticari araçta kiralama rayici üzerinden hesap yapmak. Gelir getiren araçta ölçüt belgelenen kazanç kaybıdır.
• İkame araç bedeli ile mahrumiyet bedelini aynı dilekçede birlikte istemek. İkisi aynı zarardır, mükerrer talep reddedilir.
• Zamanaşımını kaçırmak. Talep, zarar ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl, her halde kaza gününden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar.[ref]Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları C.8; 2918 sayılı Kanun madde 109.[/ref]

Sürelerin ceza davasıyla nasıl uzayabileceği Trafik Kazalarında Zamanaşımı Süreleri yazısında anlatılmıştır.

İkame Araç Bedeli Hesaplama Hakkında Sık Sorulan Sorular

Hesaplama sırasında en çok sorulan başlıklar ve kısa cevapları aşağıdadır.

İkame Araç Bedeli Hesaplama yazısı ilk önce Harbiye Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Tesla, henüz faturasını kesmediği araç siparişlerinin faturalarını ÖTV değişikliği sebebiyle aynı tutar üstünden kesmedi ve bu ÖTV farkını müşterilerine haksız bir şekilde yansıttı. Araçlarını alamama riski altında birçok Tesla müşterisi bu ek ÖTV’yi ödemek zorunda kaldı. Ancak hukuka aykırı olan bu ek ÖTV tahsilini geri alabilmek mümkün.

Bu yazıda Tesla ÖTV farkı iadesi için aranması gereken şartları ve izlenebilecek beş farklı hukuki yolu anlatıyoruz. Ayrıca iadenin dayandığı kanun maddelerini, ödenen tutarın faiziyle nasıl hesaplandığını ve dava sürecinde katlanılan giderleri ele alıyoruz. Tesla’nın istinaf talebinin kesin olarak reddedildiği emsal kararı ve Ticaret Bakanlığı’nın binlerce işlem için uyguladığı idari para cezası işlemleri hakkında bilgi veriyoruz.

Tesla ÖTV Farkı İadesi Nedir?

Elektrikli araçlarda yapılan ÖTV değişikliği sonrası faturası henüz kesilmemiş müşterilerden Tesla ÖTV farkı istemiştir. Müşteriler Tesla ÖTV farkını, ödeme yapmazlarsa araç siparişlerinin iptal edileceği baskısı, cayma haklarını kullanırlarsa da yaptıkları ödemeleri aylar sonra alacağı korkusu altında ödemek zorunda bırakılmışlardır.

ÖTV farkını ödeyen birçok Tesla müşterisi, ödemelerini geri almak için uğraşmak istemese de Tesla ÖTV farkı ödemelerini bu baskı ve korku hali altında yapan müşterilere bu bedelin iadesi mümkündür. Her ne kadar Tesla ÖTV iadesi hususunda sorumluluk kabul etmiyor olsa dahi hukuki olarak yürünmesi gereken süreçler mevcuttur.

Ticaret Bakanlığı’nın Tesla ÖTV Açıklamaları

Ticaret Bakanlığı 5 Ağustos 2025 tarihinde “ÖTV Değişikliği Sonrasında Alıcılardan Talep Edilen Ek Ödemelere İlişkin Basın Açıklaması” isimli bir basın açıklaması yayınlamıştır. Bu basın açıklamasında, araç siparişlerine ilişkin ÖTV ve KDV dahil tüm ödemelerini 24 Temmuz’daki ÖTV artışı değişikliğinden önce yapmış olan vatandaşlara herhangi bir isim adı altında ÖTV farkı alınmasının mevzuata aykırı olduğuna değinilmiştir.

Ödemelerin tamamının yapıldığı anda aşağıdaki hüküm uygulanır:

“Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik gereğince; ÖTV ve KDV’si alıcıdan tahsil edilen taşıtın satış fiyatının arttırılmaması, taşıt fiyatının sabitlendiğinin alıcıya bildirilmesi ve yetkili satıcılar tarafından alıcıdan ek ödeme tahsil edilmemesi gerekmektedir.”

Bu hükümle söz konusu ÖTV farkı ödemelerinin tahsili işlemlerinin hukuka uygun olmadığı belirtilmiştir.

Tesla ÖTV Farkı İadesi Şartları Nelerdir?

Tesla ÖTV farkı iadesi için aşağıdaki şartlar halinde başvuru süreçleri sağlıklı şekilde yapılabilir.

• Müşteri ile Tesla arasında satış sözleşmesinin akdedilmiş yani imzalanmış durumda olması
• Araç bedelinin tamamının (ÖTV ve KDV dahil) Tesla ÖTV artışından yani 24 Temmuz 2025 tarihinden önce ödenmiş olması
• Satıcının faturayı ÖTV artış düzenlemesinden sonra kesmiş olması
• Tesla ÖTV artışı sonrası müşteriden ÖTV farkının talep edilmiş olması
• Bu farkın tüketici tarafından ödenmiş olması

Tesla ÖTV İadesi İçin Kimler Başvurabilir?

ÖTV farkı iadesine, satış sözleşmesini 24 Temmuz 2025 öncesinde imzalayan ve araç bedelini o tarihten önce tamamen ödeyen herkes başvurabilir. Başvuru hakkı bireysel alıcılarla sınırlı değildir, ticari amaçla araç satın alan şirketler de aynı haktan yararlanır.

ÖTV farkını fiilen ödemiş olanlar, tahsil edilen tutarın iadesini talep edebilir. Farkı henüz ödememiş olanlar ise talep edilen tutarın kendilerinden istenemeyeceğinin tespiti için dava açabilir.

Bu hak yalnızca Tesla müşterileriyle sınırlı değildir. Aynı dönemde başka bir markadan araç alıp benzer koşullarda ÖTV farkı ödemek zorunda bırakılan herkes aynı hukuki yolları izleyebilir.

Önemli: Eğer aracınızın ruhsatını siparişi oluşturduğunuz kişi değil de başka bir kişi üstüne aldıysanız ÖTV farkı ödeme iadesini ruhsat sahibi kişi talep edebilir. Bu duruma dikkat edilmesi hukuki süreçlerin doğru ilerlemesi için çok önemlidir.

Tesla ÖTV İadesi İçin Kimler Başvurabilir?

Tesla ÖTV Farkı İadesi Nasıl Alınır?

“Tesla ÖTV farkı iadesi için adım adım izlenecek yol nedir?” ve “Tesla ÖTV iadesi için dava açmak gerekir mi?” diye düşünen mağduriyet sahipleri için yürünmesi gereken yolları aşağıda sıraladık:

Firmaya İhtar Çekmek

Sizden talep edilen ve ödediğiniz ÖTV farkı iadesi için Tesla’ya ihtar çekebilirsiniz. İhtar çekmek her ne kadar zorunlu olmasa da hukuki süreçlerin başında ÖTV farkının iade edilme ihtimali açısından ve davada sunmak için genellikle tercih edilmektedir.

İlamsız İcra Takibi Açmak

Bu aşama zorunlu bir aşama değildir. Ancak ödenen Tesla ÖTV farkının iadesinde muhatap şirketten %20 icra inkar tazminatı almak açısından avantajlıdır. Peki süreç nasıl işliyor?

• İşlemiş yasal faiziyle birlikte ÖTV farkı ilamsız icra takibi açılarak istenir.
• Genelde bu aşamada borçlu şirket icra takibine itiraz eder ve takip durur.
• Tüketici Mahkemesi kapsamında bir konu olduğu için zorunlu arabuluculuk yapılır.
• Anlaşılamaması halinde Tüketici Mahkemesi’nde itirazın iptali davası açılır.
• Dava sonucunda icra takibine itiraz iptal edilir ve %20 oranında ek tazminata hükmedilir.
• Bu aşamada genellikle davalı şirket istinaf başvurusu yapar ve icra takibini durdurur.
• İstinaf mahkemesinden red sonucu icra takibi devam eder ve borç tahsil edilir.

Arabuluculuk Süreci

Tüketici Mahkemesi’nde doğrudan dava açmak isteyen kişiler öncelikle zorunlu arabuluculuk kapsamında başvuru yapar. Arabuluculuk aşamasında anlaşma olmaması durumunda dava sürecine geçilir.

Tesla ÖTV Farkı İadesi Nasıl Alınır?

Tüketici Mahkemesi’nde Dava Açmak

İcra takibi açmak yerine doğrudan Tüketici Mahkemesi’nde Tesla ÖTV farkının iadesi için dava açılabilir. Davada çıkan karar sonucu istinaf edilmezse direkt icra takibiyle, istinaf edilirse de istinaf sonucu icra takibiyle alacak tahsil edilir.

Not: 2026 yılında Tüketici Hakem Heyeti sınırı 186.000 TL olduğundan, bu sınırı aşan Tesla ÖTV farkı tutarlarında doğrudan Tüketici Mahkemesi’nde dava açılması gerekir.

Ticaret Bakanlığı’na Şikayette Bulunmak

5 Ağustos 2025 tarihinde Ticaret Bakanlığı’nın “ÖTV Değişikliği Sonrasında Alıcılardan Talep Edilen Ek Ödemelere İlişkin Basın Açıklaması”nda 24 Temmuz ÖTV değişikliği öncesinden ödemesinin tamamını yapmış müşterilerden ÖTV farkı altında ek ücret talep eden işletmelere 684 bin 214 Türk lirasına kadar idari para cezası uygulanabileceği belirtilmiştir. Bu sebeple hukuki bir baskı olması adına Ticaret Bakanlığı’na şikayet hakkınız da mevcuttur.

Bu açıklama tehdit olarak kalmadı. Ticaret Bakanlığı denetimlerinde, ÖTV artışından önce bedeli tamamen ödenmiş 1.347 ayrı satış işleminde Tesla Türkiye’nin ek ÖTV tahsil ettiği tespit edildi. Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik m.12/1‘e aykırılıktan, her işlem için ayrı ayrı idari para cezası kesildi.

Cezalar 14 Nisan 2026 tarihinde şirkete resmi olarak tebliğ edildi. Mağdur olan tüketiciler de aynı gerekçeyle Bakanlığa şikayette bulunabilir.

Tesla ÖTV İadesi Hukuki Dayanakları

ÖTV farkı iadesi hakkının birçok hukuki dayanağı bulunmaktadır. Bu hukuki dayanakları aşağıda sizler için listeledik:

• 6502 Sayılı TKHK m.5: Fiyat artışı şartı, tüketici aleyhine haksız şart kapsamında değerlendirilmektedir. Sözleşmenin müzakere edilmemesi, kapora alınmadan gösterilmemesi ve baskı altında imzalatılması buna delildir.[ref]6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, madde 5.[/ref]
• Yargıtay Kararları: Yargıtay kararlarına göre araç satışlarında satış sonrası getirilen vergi artışlarının alıcılara yüklenemeyeceği kabul edilmektedir.[ref]Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 15.01.2025 tarihli, 2024/5600 E., 2025/140 K. sayılı ilamı.[/ref]
• Ticaret Bakanlığı Açıklaması: ÖTV değişikliği öncesi KDV ve ÖTV dahil tüm ödemelerini yapan alıcılardan ek ücret talebi mevzuata aykırıdır.
• TBK 207/1: Satıcının aracı alıcıya teslim etme ve devretme yükümlülüğü satış bedelini sabitler.[ref]6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, madde 207.[/ref]
• Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik m.12/1-a: Tescilsiz motorlu kara taşıtına ilişkin vergilerin alıcı tarafından ödendiği andan itibaren taşıtın satış fiyatını arttırmamak ve alıcıya taşıt fiyatını sabitleme hakkını bildirmek.[ref]Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik, madde 12/1-a.[/ref]

Tesla ÖTV İadesi Hukuki Dayanakları

Tesla ÖTV Farkı Davalarında Avukatlık Ücreti

Tesla ÖTV farkı ödemiş olup iade işlemlere başlamak isteyenler için sabit bir avukatlık ücreti olmasa da, bu ücret ÖTV farkı tutarına, iade için yapılacaklara ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne göre değişmektedir. Bu hususta nokta atışı bilgi almak isterseniz bu linkten bize kolayca ulaşabilirsiniz.

Tesla ÖTV Farkı İade Tutarı ve Faiz Hesabı

Hukuki süreçleri tamamlayan Tesla ÖTV mağdurları ödedikleri tutarın yanında diğer giderlerini de alabilmektedirler. Mağdurların tüm alacakları nelerdir?

• Tesla ÖTV Farkı Ödemesi
• ÖTV Farkı Ödemesinden İtibaren İşlemiş Faiz
• İcra Takibi Harçları ve Masrafları
• Yargılama Giderleri
• %20 İcra İnkar Tazminatı
• İhtarname Masrafı

İade edilecek tutar kişiden kişiye değişir. Ödenen ÖTV ve KDV farkının tamamı, işlemiş faiziyle birlikte talep edilebilir. Bu faiz türü ticari avans faizi olmaktadır. Ödeme yapılan güne ve tahsil zamanına göre değişmek kaydıyla Tesla ÖTV farkı ödemelerinin faizleri ortalama 140.000 TL civarında olmaktadır.

Nitekim aşağıda yer verilen emsal kararda da bu tutara avans faiziyle hükmedilmiştir.

Tesla ÖTV Davaları ve Emsal Kararlar (2026)

İlk derece mahkeme sonuçlarının istinaf edilmesiyle birlikte Tesla ÖTV davası için Ankara Bölge Adliye Mahkemesi’nde kesin nitelikte temyize kapalı bir karar çıkmıştır. Bu karar Tesla ÖTV farkı davaları için emsal teşkil etmektedir.

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi ÖTV Farkı Emsal Kararı

Ankara 4. Tüketici Mahkemesi, Tesla ÖTV iadesi için açılan davada:

• Alıcının araç bedelini ÖTV düzenlemesi öncesi ödediğini
• Sözleşmedeki ek vergi yansıtmaya ilişkin maddelerin haksız şart olduğunu
• Mevzuata göre ödemesi tamamlanmış araçlara yansıtılan vergilerin alıcıdan istenemeyeceği

gerekçeleriyle davacıyı haklı bularak Tesla ÖTV farkının iadesine karar vermiştir.

Tesla, bu kararı istinaf etmiştir. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 31.03.2026 tarihli ve 2026/800 Esas, 2026/813 Karar sayılı ilamıyla tüketici mahkemesi kararını doğru bularak istinaf talebini esastan reddetmiştir. Karar kesin olup temyiz yolu kapalıdır.

“Motorlu kara taşıtları ticareti hakkındaki yönetmelik 12/1. maddesi: tescilsiz motorlu kara taşıtına ilişkin vergilerin alıcı tarafından ödendiği andan itibaren taşıtın satış fiyatını arttırmamak ve alıcıya taşıt fiyatını sabitleme hakkını bildirmek zorundadır. Alıcı konumundaki tüketici araç bedelini tam ve eksiksiz ödediğinde satıcı taraf aracı teslim etmek zorundadır. (…) davalının istinaf başvurusunun ESASTAN REDDİNE (…) HMK’nın 353/1-b-1 maddesi gereğince, kesin olmak üzere, oybirliğiyle karar verildi.”[ref]Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, 31.03.2026 tarihli, 2026/800 E., 2026/813 K. sayılı ilamı.[/ref]

Tesla ÖTV Davaları ve Emsal Kararlar 

Harbiye Hukuk Olarak Tesla ÖTV Farkı Ödemelerinizi Nasıl Alıyoruz?

Tesla ÖTV farkı ödemesini iade almak isteyen müvekkil adaylarımız için ilerlediğimiz yolları onların menfaatlerine en uygun şekilde belirliyoruz. Bu hususta sırasıyla yaptığımız işlemler:

1. İcra takibi başlatmak
2. İtiraz halinde arabuluculuk görüşmesi
3. İtirazın iptali davası açmak

Tesla ÖTV farkı ödemeleri için öncelikli olarak icra takibi başlatıyoruz. Bunun nedeni borçlu icra takibine itiraz ederse itirazın iptali davasında lehimize karar aldığımızda kötü niyetli olarak icra takibine itiraz edildiği için icra inkar tazminatına da hak kazanmaktır.

Ayrıca icra takibi açarken müvekkilimizin ödeme yaptığı andan itibaren işlemiş olan avans faizini de talep ederek müvekkilin uğradığı zararı en aza indirgemek birinci önceliğimiz olmaktadır.

İcra takiplerimizin bir kısmında borçlu itiraz etmediği yahut süreyi kaçırarak itiraz edemediği için avans faizi dahil toplam tutarı tahsil ediyor ve ÖTV farkı ödemesini yapmak zorunda kalan müvekkillerimizin haklarını en hızlı şekilde iade ediyoruz.

İtiraz gelen dosyalarda ise icra inkar tazminatına da hak kazanmak için itirazın iptali davası sürecine başlıyor ve bu sürecin ilk aşaması olarak zorunlu arabuluculuk başvurumuzu yapıyoruz.

Tesla ÖTV farkı ödemesini yapan bir Tesla müşterisiyseniz hukuki süreçlere başlamadan önce mutlaka bizimle iletişime geçin.

Tesla ÖTV Farkı Ödemelerinizi Nasıl Alıyoruz?

Tesla ÖTV Farkı İadesi ile İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Tesla ÖTV farkı iadesi ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Tesla ÖTV Farkı İadesi ve Emsal Karar yazısı ilk önce Harbiye Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Kasten Yaralama (Darp) Suçu Nedir?

Kasten yaralama suçu, bir kişinin kasıtlı olarak başkasının vücut bütünlüğüne zarar vermesi anlamına gelir. Bu suç, illa bıçak gibi kesici veya delici aletlerle işlenmek zorunda değildir; yumruk atma veya tokat atma gibi fiziksel şiddet içeren eylemler de halk arasında “darp” olarak adlandırılan saldırılar kapsamında kasten yaralama suçu sayılır. En yaygın örnek, mağdura doğrudan fiziksel temasla acı veren (yumruk, tokat vb.) eylemlerdir. Böyle bir darp suçu gerçekleştiğinde mağdurun hemen darp raporu alması önemlidir. Hastaneden alınan bu rapor, uğranılan saldırıyı belgeleyerek mağdura, maruz kaldığı saldırı nedeniyle tazminat davası açma imkanı sağlar.

Darp Raporu Nedir? Neden Önemlidir?

Darp raporu, bir saldırı mağdurunun sağlık kuruluşuna başvurmasıyla düzenlenen resmi bir muayene raporudur. Doktor tarafından ayrıntılı muayene sonucu hazırlanan bu raporda, mağdurun vücudunda tespit edilen darp izleri (morluk, şişlik, kesik, sıyrık gibi) ve bu yaralanmaların dereceleri detaylı şekilde belirtilir. Kısacası darp raporu, kişinin gerçekten fiziksel saldırıya uğradığını objektif olarak belgeleyen tıbbi bir kanıttır. Bu rapor, hem ceza soruşturması aşamasında hem de tazminat taleplerinde son derece kritik bir delil olarak kabul edilir. Mahkeme sürecinde hakim, darp raporundaki bulgulara dayanarak olayın ciddiyetini değerlendirir; bu nedenle mağdurların saldırı sonrası mutlaka darp raporu alması tavsiye edilir.

Darp Nedeniyle Tazminat Davası Nasıl Açılır?

Bir darp (kasten yaralama) olayı nedeniyle maddi ve manevi tazminat davası açmak için izlenmesi gereken bazı adımlar vardır. Bu süreç genel hatlarıyla aşağıdaki şekilde ilerler:

1. Darp Raporu Alınması: Mağdur, uğradığı fiziksel şiddetin resmi olarak kayıt altına alınması için ilk olarak bir sağlık kuruluşuna başvurmalıdır. Hastanede yapılan muayene neticesinde alınan darp raporu, saldırının kanıtlanması açısından ilk ve en önemli adımdır. Bu rapor olmadan da dava açılabilir ancak rapor, davanın seyrini mağdur lehine güçlendirecektir.
2. Hukuki Danışmanlık Alınması: Dava açmadan önce bir avukattan profesyonel destek almak çok faydalı olacaktır. Özellikle tazminat hukuku ve dava prosedürleri konusunda deneyimli bir tazminat avukatı ile görüşmek, sürecin doğru planlanmasını sağlar. Avukat, mağdura hakları ve yapılması gerekenler hakkında yol göstererek gerekli belgelerin toplanması ve stratejinin belirlenmesi konularında danışmanlık yapacaktır.
3. Dava Dilekçesinin Hazırlanması: Mağdur adına hazırlanacak dava dilekçesinde, darp olayının tüm detayları, mağdurun uğradığı maddi ve manevi zararlar, talepler ve hukuki dayanaklar açıkça belirtilmelidir. Bu dilekçe genellikle bir avukat tarafından özenle kaleme alınır. Dilekçede, olayın tarihi ve yeri, tarafların kimlik bilgileri, varsa tanıklar ve deliller listelenir. Hazırlanan dilekçe, ilgili mahkemeye sunularak tazminat davası resmi olarak açılır.

Darp Nedeniyle Tazminat Davasında Hangi Belgeler Gereklidir?

Bir darp olayı sonrası açılacak tazminat davasında, iddiaların ispatı için olabildiğince güçlü ve çeşitli deliller sunulmalıdır. Aşağıda bu süreçte gerekli olabilecek belge ve deliller listelenmiştir:

• Olay Tutanağı veya Şikayet Dilekçesi: Saldırı sonrası polis çağrıldıysa düzenlenen polis tutanağı ya da doğrudan savcılığa yapılan suç duyurusu kayıtları, olayın resmi makamlarca kayıt altına alındığını gösteren önemli belgelerdir. Bu tutanak veya dilekçede olayın zamanı, yeri ve tarafların beyanları yer alır.
• Fotoğraflar ve Görsel Deliller: Darp sonucu oluşan yaraların veya olay yerinin net olarak göründüğü fotoğraflar çok değerlidir. Morluk, yara, kanama gibi izleri gösteren fotoğraflar, saldırının ciddiyetini ortaya koyar. Mümkünse olay anına ait güvenlik kamerası görüntüleri veya cep telefonu kayıtları da delil olarak sunulabilir.
• Tanık İfadeleri: Saldırıya tanık olan kişiler varsa, bu kişilerin isimleri ve iletişim bilgileri ile olaya dair yazılı beyanları dosyaya eklenmelidir. Tanık ifadeleri, olayın nasıl gerçekleştiğini destekleyen önemli kanıtlardır. Mahkeme, tanıkları duruşmada dinleyerek olayı aydınlatabilir.
• Hastane Raporları ve Tıbbi Belgeler: Darp raporu dışında, mağdurun tedavi sürecine ilişkin tüm doktor raporları ve epikrizler toplanmalıdır. Yaralanmanın ciddiyetini gösteren röntgen, MR gibi tetkik sonuçları da delil sayılır. Bu belgeler, maruz kalınan fiziksel zararın kapsamını ortaya koyar.
• Masraf Belgeleri: Saldırı nedeniyle oluşan maddi zararların ispatı için hastane faturaları, ilaç reçeteleri, fizik tedavi giderleri gibi tıbbi masrafları gösteren tüm makbuzlar dosyaya konulmalıdır. Ayrıca darp yüzünden mağdur işe gidemedi ise, uğradığı gelir kaybını gösteren belgeler (maaş bordrosu, iş göremezlik raporu vb.) sunulabilir.
• Diğer Belgeler: Olaydan önce mağdur tarafından fail tarafa gönderilmiş bir ihtarname veya uzlaşma teşebbüsü varsa bunların kopyaları eklenmelidir. Ayrıca darp olayı ile ilgili varsa önceki şikayet kayıtları da göz önüne alınabilir.

Bu belgelerin eksiksiz ve düzenli şekilde sunulması, davanın ispat açısından güçlü olmasını sağlar. Tazminat davası dosyası hazırlanırken tüm bu evrakların bir araya getirilip mahkemeye sunulması, hak talebinin dayanaklarını netleştirecektir. Aynı zamanda, bu belgelerin bir avukat tarafından incelenerek dosyaya eklenmesi, davanın sağlıklı ilerlemesi açısından tavsiye edilir.

Darp Nedeniyle Tazminat Davasında Süreç Nasıl İşler?

Bir saldırı mağduru için en kritik adımlardan biri, olayın hemen ardından yapılması gerekenlerin zaman kaybetmeden yerine getirilmesidir. Öncelikle mağdur, darp olayından sonra derhal bir hastaneye başvurmalı ve darp raporu almalıdır. Bu acil adım, hem sağlık durumunun tespiti hem de ileride yürütülecek hukuki süreç için gerekli delillerin toplanması bakımından önem taşır.

Sağlık kontrolünün akabinde mağdur, kendisine şiddet uygulayan kişi hakkında vakit kaybetmeden resmi mercilere şikayette bulunmalıdır. Bir polis merkezine giderek tutanak tutturmak veya doğrudan savcılığa şikayet dilekçesi vermek suretiyle saldırgan hakkında hukuki süreç başlatılabilir. Mağdurun yaptığı bu şikayet başvurusu, olayı adli makamlara taşır ve failin cezai sorumluluğunun araştırılmasını sağlar. Şikayet üzerine savcılık derhal bir soruşturma başlatacaktır. Bu soruşturma kapsamında darp olayına ilişkin tüm deliller toplanır: Olayın ne zaman ve nerede gerçekleştiği, varsa tanıkların ifadeleri, cep telefonu kayıtları veya güvenlik kamerası görüntüleri gibi bilgiler titizlikle incelenir. Ardından şüpheli (saldırıyı gerçekleştiren kişi) tespit edilip ifadesine başvurulur. Savcılık, toplanan deliller ışığında ya iddianame düzenleyerek ceza davası açar ya da delil yetersizliği gibi nedenlerle takipsizlik kararı verir.

Yukarıdaki adımlar, darp eylemine ilişkin ceza soruşturması sürecini özetlemektedir. Ceza soruşturması devam ederken veya sonrasında mağdur, bu olaydan kaynaklı maddi-manevi zararların giderilmesi için hukuk mahkemesinde tazminat davası da açabilir. Ceza davası ve tazminat davası ayrı kulvarlarda ilerlese de birbirini etkileyebilir; örneğin, ceza davasındaki mahkumiyet kararı, hukuk mahkemesinde mağdurun uğradığı haksız fiilin sabit olduğu yönünde güçlü bir dayanak oluşturur. Tazminat davasının seyri ise mahkemenin iş yükü, tarafların delilleri sunma hızı ve olası itirazlara göre değişir. Aşağıda, bu sürenin ne kadar olabileceği ele alınmıştır.

Darp Nedeniyle Tazminat Davası Ne Kadar Sürer?

Tazminat davalarının sonuçlanma süresi, davanın kapsamına ve yargılama aşamalarına bağlı olarak farklılık gösterir. Darp nedeniyle açılan tazminat davaları, genellikle birkaç temel aşamadan geçer:

Ön İnceleme ve İddiaların Sunulması: Davanın açılmasının ardından mahkeme, tarafların dilekçelerini ve delillerini inceler. İlk duruşmalarda davacı ve davalı tarafın iddiaları dinlenir, varsa tanıklar mahkeme huzurunda ifade verir.

Bilirkişi İncelemesi: Saldırı sonucu mağdurda oluşan yaralanmaların derecesi (örneğin kalıcı bir hasar veya iş gücü kaybı olup olmadığı) ve olayın meydana geliş şekli çoğu zaman bilirkişi incelemesine konu olur. Mahkeme, kusur tespiti ve maluliyet oranı gibi teknik konularda uzman bir bilirkişiden rapor ister. Bilirkişi raporu, tarafların kusur durumunu ve mağdurun uğradığı zararları ortaya koyar.

İtirazlar ve Ek Raporlar: Taraflardan biri, bilirkişi tarafından hazırlanan rapordaki tespitlere katılmazsa buna yazılı olarak itiraz edebilir. Mahkeme, itirazı haklı bulursa konuyu aynı bilirkişiye ek rapor için geri gönderebilir veya yeni bir bilirkişi atayabilir. Bu süreç, davanın süresini uzatan en önemli faktörlerden biridir.

Yukarıdaki aşamalar ışığında, yerel mahkemelerde görülen tazminat davaları genellikle ortalama 1.5 – 2 yıl içinde sonuçlanmaktadır. Dava dosyasının kapsamı, tarafların işbirliği düzeyi ve yukarıda bahsedilen itiraz süreçleri bu süreyi etkileyebilir. Özellikle sık itiraz edilen veya karmaşık tıbbi değerlendirmeler gerektiren durumlarda, davanın sonuçlanması 2 yılı aşabilir. Bununla birlikte, mahkeme kararından sonra dosyanın istinaf veya temyiz gibi kanun yollarına gitmesi halinde, bu aşamaların da birkaç ay ila birkaç yıl alabileceği unutulmamalıdır. Özetle, darp nedeniyle açılan bir tazminat davasının kesin olarak ne kadar süreceğini önceden kestirmek zor olsa da ilk derece mahkemesi düzeyinde yaklaşık iki yıl içinde hükme bağlandığı söylenebilir.

Darp Edilen Kişi Ne Kadar Tazminat Alır?

Bir darp olayında mağdura ödenecek tazminat miktarı, her somut olayın koşullarına göre değişiklik gösterir. Hakim, olayın gerçekleşme şekli, mağdurun maruz kaldığı zararın boyutu ve tarafların kusur oranı gibi ölçütleri dikkate alarak tazminat tutarını belirler. Tazminat, genel olarak manevi tazminat ve maddi tazminat olmak üzere iki başlık altında değerlendirilebilir:

• Manevi Tazminat: Mağdurun çektiği acı, korku, küçük düşme gibi manevi zararların karşılığı olarak takdir edilir. 2024 yılı itibarıyla uygulamada, darp nedeniyle hükmedilen manevi tazminat tutarları genellikle en az 25.000 TL civarında olmaktadır. Bu tutar, mağdurun yaşadığı üzüntü ve ıstırap göz önüne alınarak, benzer durumlar için yargı içtihatlarında şekillenmiş bir yaklaşımdır. Elbette mahkeme, saldırının vahametine göre bu tutarı artırabilir. Örneğin mağdurun hayatını uzun süre etkileyecek ciddi bir travma söz konusuysa veya failin özel kastı ve saldırganlığı çok yüksekse manevi tazminat miktarı daha yüksek takdir edilebilir.
• Maddi Tazminat: Mağdurun uğradığı somut ekonomik kayıpların karşılanması için ödenir. Maddi tazminatın hesaplanması, mağdurun cepten yaptığı harcamalar ve yoksun kaldığı gelirlerin toplanmasıyla yapılır. Örneğin tedavi giderleri, hastane ve ameliyat masrafları, ilaç ve fizik tedavi ücretleri, cihaz protez masrafları gibi doğrudan harcamalar maddi tazminat kapsamına girer. Ayrıca mağdur, darp nedeniyle iş gücünden belli bir süre mahrum kalmışsa bu döneme ilişkin gelir kaybını da talep edebilir. Örneğin, saldırı yüzünden 2 ay çalışamayan ve bu süreye dair ücret alamayan bir işçi, kaybettiği maaşlarını maddi tazminat olarak isteyebilir. Maddi tazminat tutarının belirlenmesinde önemli olan, mağdurun belgeleyebildiği zarar kalemlerinin toplamıdır. Mahkeme, sunulan faturalar ve kayıtlar doğrultusunda bu kalemleri tek tek değerlendirir ve uygun gördüğü miktarın saldırgan tarafından mağdura ödenmesine karar verir.

Darp Nedeniyle Tazminat Davası için Avukat Tutmak Zorunlu Mudur?

Türk hukuk sisteminde, bazı istisnai durumlar haricinde, herkes kendi açtığı davada kendisini temsil etme hakkına sahiptir. Yani darp nedeniyle tazminat davası açacak olan bir kişi, dilerse avukat tutmaksızın davayı kendi başına açıp yürütebilir. Mevzuatımıza göre avukat ile temsil, yalnızca belirli durumlarda zorunlu kılınmıştır ve bunların dışında taraf ehliyeti olan herkes, mahkeme önünde kendi davasını takip edebilir. Bu bağlamda darp mağduru da yasal olarak bir avukat tutmadan tazminat talebini mahkemeye taşıyabilir.

Ancak uygulamada bir avukat ile çalışmanın büyük avantajları bulunmaktadır. Hukuki süreçler teknik detaylar içerir ve prosedürlere uygun hareket etmek çoğu zaman uzmanlık gerektirir. Özellikle tazminat hukuku alanında deneyimli bir avukat, dava dosyasının hazırlık aşamasından sonuna dek atılması gereken adımları bilir ve süreci en etkili şekilde yönetir. Bir avukat yardımıyla dava açmak, usuli hataların ve eksikliklerin önüne geçilmesine yardımcı olur. Örneğin dilekçelerin doğru şekilde yazılması, delillerin eksiksiz sunulması, sürelerin kaçırılmaması gibi hususlarda avukatınız sizi yönlendirecektir. Bu sayede hak kaybı yaşama riski en aza iner. Ayrıca avukatlar, müvekkillerinin menfaatlerini korumak adına karşı tarafla görüşmeler yapabilir, gerekirse uzlaşma zemini yoklayabilir ve davanın seyrini lehinize çevirebilecek hamleleri zamanında gerçekleştirebilir.

Özetlemek gerekirse; kanunen bir avukat tutma zorunluluğu bulunmamakla beraber, darp nedeniyle tazminat davası sürecinin sağlıklı ve hızlı ilerlemesi için alanında uzman bir avukatın hukuki desteğini almak son derece faydalıdır. Avukat, sizin adınıza süreçteki teknik detayları takip ederken siz de yaşadığınız olayın sonuçlarının telafisine odaklanabilirsiniz.

Konu ile ilgili daha fazla bilgi ve danışmanlık almak için İstanbul Tazminat Avukatı sayfamızı ziyaret edebilir ve bizimle iletişime geçerek profesyonel hukuk desteği alabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Darp Nedeniyle Tazminat Davası Zamanaşımı Süresi Kaç Yıl?

Darp (kasten yaralama) fiiline dayalı tazminat davalarında genel zamanaşımı süresi, haksız fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl ve her halde fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren 10 yıl olarak uygulanır. Ancak darp olayı aynı zamanda Türk Ceza Kanunu’na göre suç teşkil ettiğinden, ceza zamanaşımı süresi daha uzun ise (basit kasten yaralama suçunda dava zamanaşımı 8 yıldır) iki yıllık süre yerine bu daha uzun süre tazminat davası için de geçerli olur. Yani mağdur, olaydan uzun süre geçse bile ceza zamanaşımı dolmadığı müddetçe hukuk davası açabilir. Her halükarda, delillerin kaybolmaması ve hak kaybı yaşanmaması için mümkün olan en kısa sürede davayı açmak en doğrusudur.

Darp Raporu Olmadan Tazminat Davası Açılabilir Mi?

Evet, darp raporu olmadan da tazminat davası açmak mümkündür; ancak davayı kazanabilmek için darp olayını başka delillerle ispatlamak gerekecektir. Örneğin tanık ifadeleri, saldırı sonrası çekilmiş fotoğraflar veya kamera kayıtları darp edildiğinizi gösterebilir. Darp raporu, mağdurun vücudundaki yaralanmaları resmi olarak belgeleyen güçlü bir delildir ve yokluğunda mahkeme ikna olmakta zorlanabilir. Bu nedenle rapor alınmamışsa, mevcut diğer delillerin eksiksiz sunulması ve tutarlı bir şekilde saldırının ispatlanması çok önemlidir. Özetle, rapor olmadan dava açılabilir ancak darp raporu dava başarısını önemli ölçüde artıran bir belgedir.

Darp Nedeniyle Manevi Tazminat Ne Kadar?

Darp (kasten yaralama) nedeniyle talep edilen manevi tazminat tutarı, olayın özelliklerine ve mağdurun yaşadığı manevi zararın derecesine göre değişir. Uygulamada mahkemeler, darp olaylarında mağdur lehine manevi tazminat olarak genellikle en az 20-30 bin TL civarında bir rakam takdir etmektedir. Nitekim 2024 yılı itibarıyla birçok karar, 25.000 TL düzeyinde manevi tazminata hükmedildiğini göstermektedir. Bu tutar, mağdurun maruz kaldığı acı, üzüntü, korku ve psikolojik yıkımı bir nebze de olsa karşılamak amacıyla, hakkaniyet ilkesi gözetilerek belirlenir. Elbette daha ağır durumlarda (örneğin kalıcı bir sakatlık bırakan saldırılarda) manevi tazminat tutarı bu rakamların oldukça üzerinde olabilir. Sonuç olarak her dava için miktar hakim tarafından takdir edilecek olup, benzer olaylar ışığında en az 25 bin TL civarında manevi tazminata hükmedilmesi beklenebilir.

Darp Nedeniyle Maddi Tazminat Nasıl Hesaplanır?

Darp sonucu açılan davalarda istenen maddi tazminat, mağdurun uğradığı ekonomik zararların tamamını kapsayacak şekilde hesaplanır. Mahkeme, mağdurun belgelediği tüm maddi kayıpları tek tek değerlendirir. Bu hesaplamada öncelikle mağdurun tedavi masrafları toplanır: Hastane ve ameliyat faturaları, ilaç giderleri, rehabilitasyon veya fizik tedavi ücretleri gibi doğrudan harcamalar maddi zararın bir parçasıdır. Ayrıca mağdurun, darp nedeniyle çalışamadığı dönem boyunca uğradığı kazanç kaybı da maddi tazminata dahildir. Örneğin, saldırı yüzünden 2 ay iş göremez raporu alan bir kişi, bu sürede alamadığı maaşını tazminat olarak talep edebilir. Bunların yanı sıra, eğer mağdurun eşyalarında zarar meydana geldiyse (örneğin saldırı esnasında gözlüğünün kırılması, telefonunun hasar görmesi gibi) bunların masrafları da istenebilir. Tüm bu kalemlerin toplamı, talep edilen maddi tazminat miktarını oluşturur. Hakim, sunulan faturalar ve kayıtlar doğrultusunda uygun bulduğu tutarda maddi tazminata hükmeder ve bu tutarın faiziyle birlikte saldırgan tarafından ödenmesine karar verilir.

Darp Tazminat Davası Hangi Mahkemede Açılır?

Darp fiili nedeniyle maddi ve manevi tazminat talepli davalar, hukuk yargılaması usulüne tabi olarak Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılır. Bu tür haksız fiil kaynaklı tazminat davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk’tur. Yetkili mahkeme ise genel kurallara göre belirlenir: Dava, istenirse darp olayının meydana geldiği yer mahkemesinde veya davalı (saldırgan) kişinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir. Örneğin saldırı İstanbul’da gerçekleşmişse mağdur, İstanbul’daki Asliye Hukuk Mahkemesi’nde davayı açabileceği gibi, failin ikametgahı Ankara ise Ankara’daki mahkemede de davayı açma hakkına sahiptir. Bu noktada mağdur, kendisi için hangi yer mahkemesi daha elverişliyse orada davayı açmayı tercih edebilir. Unutulmamalıdır ki ceza davası ayrı bir süreç olup, tazminat davası bu ceza davasından bağımsız olarak hukuk mahkemesinde görülür. Tazminat davasının karara bağlanabilmesi için genellikle ceza davasının sonucunun beklenmesine gerek yoktur, ancak bazı durumlarda hukuk mahkemesi, ceza davasının sonucunu bekletici mesele yaparak kesinleşmesini dikkate alabilir.

Darp Nedeniyle Tazminat Davası yazısı ilk önce Harbiye Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Asli kusur, kazanın ana sebebi olarak görülen, birincil kusurdur; tali kusur ise daha düşük derecede etkili olan, ikincil kusurdur. Örneğin kırmızı ışıkta geçerek kazaya yol açmak asli kusur sayılırken, bir aracın farlarını yakmaması nedeniyle kazaya zemin hazırlaması tali kusur olarak değerlendirilebilir. Bu yazıda tali kusur nedir, asli kusur ile farkları, kusur oranlarının belirlenmesi, tali kusurun tazminat ve sorumluluklara etkisi ve konuya dair sıkça sorulan sorular ele alınacaktır.

Asli ve Tali Kusur Arasındaki Fark

Trafik kazalarında kusurun paylaştırılması için kazaya etki eden ihlaller asli veya tali olarak sınıflandırılır. Asli kusur, kazanın meydana gelmesindeki asıl ihlali yapan tarafın kusurudur. Karayolları Trafik Kanunu’nun 84. maddesinde kazaya sebebiyet veren asli kusur halleri tek tek sayılmıştır (örneğin kırmızı ışıkta geçmek, karşı şeride girmek, geçiş önceliğini ihlal etmek gibi). Bu tür ağır ihlaller, kazanın başlıca nedeni olarak görüldüğü için asli kusur kapsamındadır ve genellikle %100 kusur veya büyük oranda kusur atfedilir.

Tali kusur ise, yukarıdaki asli kusurlar dışında kalan ve kazaya ikincil düzeyde etki eden kural ihlallerini kapsar. Tali kusurlu taraf, gerekli tüm önlemleri almamış veya yeterince dikkatli davranmamış olsa da kazanın ana nedeni değildir. Bir kazada tali kusurlu olmak, o tarafın kusurunun asli kusurlu tarafa kıyasla daha az önemli ancak yine de mevcut olduğu anlamına gelir. Örneğin:

• Araçta zorunlu ekipmanları (yangın tüpü, reflektör vb.) bulundurmamak ve bu eksiklik nedeniyle kazaya sebep olmak tali kusur sayılabilir.
• Aracın farlarının arızalı olması veya yakılmaması sonucu görünürlüğün düşmesiyle kazaya zemin hazırlamak tali kusurdur.
• Hız sınırını belirli oranlarda aşmak (örneğin %10-30 aşım) veya hava/yol koşullarına göre hızını ayarlamamak, kazanın oluşumunda ikincil bir etken olarak değerlendirilir.
• Yakın takip mesafesi bırakmamak veya ani manevralarda sinyal vermemek gibi daha hafif ihlaller de kendi başına kazaya direkt sebep olmasa bile kazanın şiddetini artırdığı için tali kusur kapsamında olabilir.

Yukarıdaki örnekler, tek başına kazaya sebebiyet verme ihtimali düşük ancak ihmal veya kural eksikliği barındıran durumlardır. Asli kusur, kazanın esas nedeni olan ihlal iken; tali kusur, kazaya zemin hazırlayan ikinci dereceden ihlaldir.

Tali Kusur Oranı ve Kusur Dağılımı Nasıl Belirlenir?

Trafik kazalarında her bir tarafın kusur oranı, kazaya etkisine göre yüzde (%) değeriyle belirlenir. Bu süreç genellikle sigorta şirketleri ve Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) tarafından yürütülür. Kaza sonrası taraflar kendi aralarında kaza tespit tutanağı düzenler; akabinde sigorta şirketleri tutanak ve delilleri inceleyerek kusur oranlarını tespit eder. Tarafların kusur yüzdeleri TRAMER (Trafik Sigortaları Bilgi Merkezi) sistemine bildirilir ve genellikle şu standart dilimler kullanılır:

Sigorta şirketleri, genel olarak %75 ve üzeri kusur oranını “asli kusur”, %25 civarı kusuru ise “tali kusur” olarak nitelendirmektedir. Örneğin bir sürücü %75 kusurlu bulunursa asli kusurlu sayılır; karşı taraf %25 ile tali kusurlu kabul edilir. Mahkemeler ve Sigorta Tahkim Komisyonu gibi merciler de kusur dağılımını genellikle %70 – %30 şeklinde (asli:tali) değerlendirebilmektedir. Yani bazı durumlarda biri %70 diğeri %30 kusurlu olarak da karar verilebilmektedir.

Kusur oranlarının belirlenmesinde kaza yeri fotoğrafları, tanık beyanları, polis raporları gibi deliller büyük rol oynar. Özellikle birden fazla aracın karıştığı kazalarda (örneğin zincirleme trafik kazaları), uzman bilirkişiler veya trafik ekipleri her bir aracın ihlalini analiz ederek kimin ne kadar kusurlu olduğunu tespit etmeye çalışır. Bu analiz sonucunda her sürücünün kusur yüzdesi belirlenir ve TRAMER sistemine kayıt edilir.

Not: Kusur dağılımı kararı ilk etapta sigorta şirketlerince verilse de kesin değildir. Taraflar, belirlenen kusur oranına itiraz edebilir. Örneğin tali kusurlu olduğunuzu düşünmüyor ya da kusur oranınızın yanlış hesaplandığını düşünüyorsanız, ilgili rapora itiraz edebilirsiniz. Bu itiraz için, kusur değerlendirmesinin sigorta şirketiniz tarafından size bildirildiği tarihten itibaren 5 iş günü süreniz vardır ve itiraz hakkı bir kez kullanılır ve SBM üzerinden Kaza Tespit Tutanağı İtiraz sistemine başvuru yapabilirsiniz. Gerekirse trafik denetleme şubesi, sigorta tahkim komisyonu veya en son yargı yoluyla kusur oranının yeniden değerlendirilmesini talep etmeniz mümkündür (detaylar için bkz. Kaza Tespit Tutanağına İtiraz başlıklı makalemiz).

Tali Kusurun Tazminat ve Sorumluluğa Etkisi

Bir trafik kazasında kusur oranları, tarafların maddi ve hukuki sorumluluklarını doğrudan etkiler. Tali kusurlu olmak, kazadaki sorumluluğunuzun asli kusurluya göre daha az olduğunu gösterir. Ancak bu, hiç sorumlu olmadığınız anlamına gelmez. Kusurunuz oranında siz de ortaya çıkan zararın tazmininden sorumlu olursunuz.

Maddi hasarlı kazalarda sigorta şirketleri, kusur oranlarına göre ödemeleri paylaştırır. Örneğin %25 tali kusurlu iseniz, karşı tarafın aracındaki hasarın %25’ini sizin trafik sigortanız karşılar. Kendi aracınızdaki hasarın ise ancak %75’lik kısmı karşı tarafın sigortasınca ödenir. Benzer şekilde, eğer %50 kusurlu bulunduysanız (eşit kusur), her iki tarafın da birbirine kendi hasarının yarısını ödeme yükümlülüğü doğar. Tazminat taleplerinde, tali kusurlu tarafın kusuru oranında bir kesinti yapılması söz konusudur. Hukuk dilinde buna müterafik kusur (ortak kusur) denir. Yani, kişi kendi zararının oluşmasına da kısmen sebebiyet vermişse talep edebileceği tazminatta o oranda azaltıma gidilir. Nitekim Yargıtay kararları da kazaya karışan tarafların kusurları oranında birbirlerinden talepte bulunabileceğini vurgulamaktadır.

Örnek: A ve B araçlarının karıştığı bir kazada, A sürücüsü %75 kusurlu (asli kusur), B sürücüsü %25 kusurlu (tali kusur) olsun. Bu durumda:

• A sürücüsünün trafik sigortası, B’nin aracındaki hasarın %75’ini ödemekle yükümlüdür.
• B sürücüsünün trafik sigortası ise A’nın zararının %25’ini karşılar.
• B sürücüsü (tali kusurlu), uğradığı zararların kalan %25’lik kısmını kendi sigortasından (kaskosundan) veya cebinden karşılamak durumunda kalabilir; çünkü o kısım kendi kusurundan kaynaklanmıştır.
• A sürücüsü (asli kusurlu) ise kendi hasarının %75’i için karşı taraftan ödeme alamaz, bunu genellikle kendi kaskosu karşılar ya da kendisi katlanır. Asli kusurlu taraf, tam kusurlu olduğu kısım için karşı taraftan tazminat talep edemez.

Görüldüğü üzere tali kusur, tazminat sürecinde kısmi sorumluluk anlamına gelir. Tali kusurlu taraf, diğer tarafa göre daha az sorumlu olsa da kusuru oranında hem zararları karşılama hem de kendi zararını üstlenme durumundadır. Bu yüzden bir kazada tali kusurlu çıkmak, tamamen masum olmak değildir; sadece sorumluluğunuzun daha sınırlı olduğunu gösterir.

Ceza hukuku açısından da kusur derecesi önemlidir. Trafik kazaları çoğunlukla taksirle işlenen suç kapsamındadır (yani ihmal veya dikkatsizlik sonucu meydana gelir). Bir kazada birden fazla kişi taksirli olarak (kusurlu şekilde) zarara yol açmışsa, her sürücü kendi kusuru oranında cezai sorumluluk taşır. Örneğin ölümlü veya yaralanmalı bir kazada asli kusurlu sürücü de tali kusurlu sürücü de kusurları nispetinde yargılanabilir. Hakim, ceza miktarını ve yasal sonuçları belirlerken kusur oranlarını göz önünde bulunduracaktır. Ancak kanunlarımızda, kazada daha az kusurlu olan kişinin cezasında indirim yapmaya veya hiç ceza vermemeye imkan tanıyan durumlar da mevcuttur. Özellikle ağır kişisel acı yaşama durumu (TCK 22/6) gibi hallerde, tali kusurlu kişinin zaten mağduriyet yaşaması nedeniyle ceza verilmeyebilmektedir.

İdari yaptırımlar bakımından ise, kural ihlali yapmış olmak (örneğin hız sınırını aşmak, şerit ihlali, işaret levhalarına uymamak vb.) trafik polisi tarafından tespit edilirse tali kusurlu olsanız da ilgili trafik cezası tarafınıza uygulanabilir. Yani tali kusurunuz somut bir trafik kuralı ihlaline dayanıyorsa, ceza puanı ve para cezası gibi idari sonuçlarla karşılaşmanız mümkündür.

Trafikte Tali Kusur Sayılan Durumlar (Örnekler)

Trafik kazalarının oluşmasında yer alan ve asli kusur kapsamına girmeyen pek çok ihmal veya ihlal, tali kusur olarak değerlendirilebilir. Karayolları Trafik Kanunu madde 84, hangi hallerin asli kusur olduğunu tek tek belirttiği için, bu listede yer almayan kural ihlalleri genelde tali kusur sayılır. İşte trafikte tali kusur olarak kabul edilebilecek bazı durumlar:

• Düşük derecede hız ihlalleri: Örneğin hız sınırının %10-20 aşılması gibi durumlar, tek başına kazanın ana nedeni olmasa da riski artırdığı için tali kusur sayılabilir. (Çok yüksek oranda hız aşımları ise tehlikenin boyutuna göre ağır kusur kabul edilebilir.)
• Yakın takip ve mesafe kurallarına uymamak: Öndeki araçla takip mesafesini korumamak veya konvoy halinde giderken arada yeterli boşluk bırakmamak tali kusur kapsamında değerlendirilir. Bu ihmal, arkadan çarpma gibi kazalarda ikincil etken olabilir.
• Görüş ve dikkat azaltıcı ihmaller: Araç ışıklarının çalışmaması (far, sinyal, stop lambası arızaları) veya görüşü engelleyen aksesuarlar kullanmak (ön camda süs vb.), gece veya sisli havada kazaya zemin hazırlayabilir. Bu tür ihmaller asli kusur sayılmasa da tali kusurdur.
• Trafik işaret ve levhalarına uymama: Asli kusur kapsamına girmeyen işaret ihlalleri tali kusur olabilir. Örneğin hız tabelasına uymamak, dönüş yasağı olan yerde dönmek (kaza doğrudan bundan kaynaklanmamışsa) ikincil derecede kusurdur.
• Yol koşullarına uygun davranmamak: Yağmurlu/puslu havada gereken tedbiri almadan araç kullanmak, viraja yaklaşırken hız kesmemek veya ani manevralarda sinyal vermemek gibi hatalar tali kusur örnekleridir. Bu davranışlar kazanın şiddetini veya oluş ihtimalini artırıcı rol oynar.
• Diğer kural ihmalleri: Emniyet şeridi ihlali sonucu olmayan kazalarda bu ihlal tali olarak değerlendirilebilir. Veya yaya geçidinde yavaşlamamak gibi ihlaller, kazanın temel nedeni değilse tali kusur sayılır.

Yukarıda sayılanlar dışında, asli kusur listesinde yer almayan her ihlal, kazada etkili olmuşsa tali kusur olarak kayda geçebilir. Trafik kazası incelemelerinde uzmanlar genellikle önce kazanın ana nedenini saptar (asli kusur), ardından diğer tüm katkı sunan ihlalleri belirler (tali kusurlar). Böylece kusur oranları dağıtılırken bu tali kusurlar dikkate alınarak %25 veya %30 gibi oranlar tali tarafa verilir.

Önemli: Tali kusurlu tarafın, asli kusurlu tarafa göre hukuki durumu daha hafif olsa da kusurun size ait kısmını küçümsememek gerekir. Özellikle tazminat süreçlerinde ve trafik sigortası prim hesaplamalarında bu kusur payı önem taşır. Bir kazada tamamen kusursuz olmak ile %20 kusurlu olmak arasında, ileride hak talep edebileceğiniz miktar açısından ciddi fark olacaktır. Bu nedenle sürücülerin küçük ihmallerin dahi sonucunun olabileceğini bilerek tüm trafik kurallarına uyması en doğrusudur.

Sıkça Sorulan Sorular

Tali kusur ne demek?

Tali kusur, basit olarak “ikincil derecede kusur” demektir. Trafik kazalarında asli kusur, kazanın asıl sebebi olan büyük ihlali ifade ederken; tali kusur, kazaya daha az ölçüde etki eden kusuru ifade eder. Yani tali kusurlu taraf, kazanın oluşumunda daha küçük bir paya sahiptir ancak yine de bir kural ihlali veya ihmali mevcuttur.

Asli kusur ile tali kusur arasındaki fark nedir?

Asli kusur, kazanın meydana gelmesindeki birincil, esas kusurdur – örneğin kırmızı ışıkta geçip kazaya sebep olmak gibi. Tali kusur ise ikincil derecede kusurdur – örneğin kaza anında farlarını yakmamış olmak gibi, kazaya doğrudan sebep olmayan fakat katkı sunan ihlaller. Asli kusurlu taraf genellikle %70-%100 oranında kusur alırken, tali kusurlu taraf %30-%0 gibi daha düşük oran alır. Tazminat ve sorumluluk açısından asli kusurlu taraf daha büyük yük üstlenir.

Tali kusur oranı genelde kaçtır?

Uygulamada tali kusur oranı çoğunlukla %25 olarak görülür. Sigorta şirketleri kazalarda kusur dağılımını yaparken sıklıkla %75 – %25 şeklinde paylaştırır (biri %75 asli, diğeri %25 tali kusur). Bazı durumlarda %70 – %30 dağılımı da kullanılabilir. Nadiren de olsa birden fazla tali kusurlu tarafın bulunduğu çok araçlı kazalarda kusur oranları daha farklı yüzdelerde de takdir edilebilir. Ancak standart olarak tali kusur denince akla %25 civarı bir kusur payı gelir.

Tali kusurluysam zararımın tamamını karşı taraf öder mi?

Hayır. Tali kusurlu iseniz, kusurunuz oranında kendi zararınızı üstlenirsiniz. Karşı tarafın sigortası sadece kusursuz veya daha az kusurlu olduğunuz kısım kadar zararı öder. Örneğin %20 tali kusurluysanız, zararınızın %80’ini karşı tarafın sigortası öder; kalan %20’lik kısmı ise sizin kusurunuz olduğundan karşılanmaz. Bu durumda kendi aracınızdaki hasarın o kısmını kasko sigortanızdan talep edebilir veya cebinizden karşılayabilirsiniz. Aynı şekilde, siz de karşı tarafın zararının sizin kusurunuza denk gelen kısmını (örneğin %20’sini) ödemekle yükümlü olursunuz. Kısaca, herkes kendi kusuru oranında zarara katlanır.

Tali kusurlu sürücü ceza alır mı?

Trafik cezası yönünden: Eğer tali kusurunuz bir trafik kuralı ihlali içeriyorsa (örneğin şerit ihlali, hız ihlali gibi) polis tarafından elbette cezai yaptırım uygulanır. Kusurunuzun düşük olması idari para cezasını ortadan kaldırmaz; kural ihlali varsa trafik cezası yazılır.

Adli yönden: Yaralanmalı veya ölümlü kazalarda, tali kusurlu sürücü de taksirle yaralama/ölüme neden olma suçlarından sorumlu tutulabilir. Ancak mahkeme, tali kusurunuzu ve olayın koşullarını dikkate alarak cezada indirim yapabilir. Türk Ceza Kanunu’na göre birden fazla kişinin kusurlu olduğu durumlarda herkes kendi kusuru oranında cezalandırılır. Yani tali kusurlu sürücü, asli kusurluya kıyasla daha hafif bir ceza alabilir. Hatta bazı özel durumlarda (örneğin kazada kendi de ağır kayıp yaşadıysa) hakim ceza vermekten vazgeçebilir. Ancak genel kural, kusuru olan herkesin kusuru nispetinde sorumlu olması yönündedir.

Kusur oranına nasıl itiraz edilir?

Kusur dağılımına itiraz süresi kazadan değil, kusur değerlendirmesinin sigorta şirketiniz tarafından size bildirilmesinden itibaren işlemeye başlar ve 5 iş günüdür; bu hak bir kez kullanılır. Öncelikle sigorta şirketiniz aracılığıyla SBM (Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi) sistemine başvurarak itiraz edebilirsiniz. SBM’nin online portalında “Kaza Tespit Tutanağı Sorgulama ve İtiraz” bölümünden gerekli belgeleri sunarak itiraz işlemi yapılabilir. Eğer sigorta şirketlerinin kararı değişmezse, trafik polisinin raporuna karşı bulunduğunuz ildeki Trafik Denetleme Şube Müdürlüğü’ne başvurarak kusur tespitinin yeniden değerlendirilmesini talep edebilirsiniz. Sulh ceza hakimliği kusur tespitine değil, kabahat niteliğindeki idari para cezalarına itiraz merciidir; kusur uyuşmazlığı bu yola götürülemez. Son çare olarak da sigorta tahkim komisyonu ya da asliye hukuk mahkemesinde dava yoluyla itiraz etmek mümkündür. (Ayrıntılı bilgi için ilgili makalemize bakınız: Kaza Tespit Tutanağına İtiraz.)

Trafik kazasında kusur oranımı nasıl öğrenebilirim?

Kusur oranınızı öğrenmek için kaza sonrası sigorta işlemleri tamamlandığında SBM’nin online sorgulama sistemini kullanabilirsiniz. E-Devlet üzerinden SBM hizmetlerine girerek kaza tespit tutanağını ve kusur dağılımını görüntüleyebilirsiniz. Alternatif olarak, tüm operatörlerden 5664 SMS servisine araç plakası göndererek kazadaki kusur oranını öğrenmek mümkündür. Sigorta şirketiniz de dosya sonuçlandığında size kusur durumunuzu bildirecektir. Eğer üzerinden makul süre geçtiği halde kusur oranınız bildirilmediyse sigorta şirketinize veya SBM’ye başvurarak durumu sorgulayabilirsiniz.

Sonuç: Tali kusur, trafik kazalarında sıkça karşılaşılan bir kavram olup kazanın ikinci derecede nedeni olan kusurları ifade eder. Her sürücünün amacı, herhangi bir kazada kusursuz taraf olmak olmalıdır. Bu yüzden büyük-küçük her trafik kuralına uymak, sadece ceza almamak için değil, olası kazalarda hem maddi hem manevi sorumluluklardan korunmak için önemlidir. Bir kazada kusursuz ya da en az kusurlu çıkmak, tazminat talebinizin kapsamını doğrudan belirler.

Kaynaklar: Asli kusur sayılan haller 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 84. maddesinde bent bent sayılmıştır. Kusur değerlendirmesi ve itiraz usulü, kaza tespit tutanaklarının Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezine iletilmesi ile itiraz sürelerini düzenleyen 2017/18 sayılı Genelgeye dayanmaktadır. Konuya ilişkin sorularınız için Harbiye Hukuk Bürosu’na danışabilirsiniz.

Tali Kusur Nedir? yazısı ilk önce Harbiye Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Muayenesiz Araç Kullanmanın Yaptırımları

Muayenesiz araç kullanımı tespit edildiğinde, sürücüler aşağıdaki yaptırımlarla karşılaşabilir:

• Para Cezası: Araç sahibine 2.719 TL idari para cezası uygulanır.
• Ceza Puanı: Sürücünün ehliyetine 10 ceza puanı eklenir.
• Araç Trafikten Men: Araç trafikten men edilir ve muayenesini yaptırması için ek-33 belgesiyle yedi iş gününe kadar izin verilir.
• Tekrarı Halinde Artan Ceza: Verilen izin süresi dolduğu halde araç yine muayenesiz trafiğe çıkarılırsa idari para cezası 5.662 TL’ye yükselir, erken ödemede 4.246,50 TL olarak uygulanır.

Erken Ödeme İndirimi

Trafik cezalarında, cezanın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödeme yapılması durumunda %25 indirim uygulanmaktadır. Bu kapsamda, 2.719 TL olan muayenesiz araç kullanma cezası erken ödeme ile 2.039,25 TL‘ye düşer. Ceza bir ay içinde ödenmezse her ay yüzde 5 faiz işler ve faizle birlikte istenecek tutar cezanın iki katını geçemez (2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.115).

Muayenesiz Araç Cezası Kime Kesilir?

Ceza sürücüye değil araç sahibine kesilir. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 34. maddesi, muayenesi yapılmamış bir araçla trafiğe çıkılması halinde idari para cezasının araç sahibine verileceğini açıkça yazar. Aracı kullanan kişinin araç sahibi olup olmaması sonucu değiştirmez.

Aynı madde uyarınca muayenesiz araçlar trafikten men edilir ve en yakın muayene istasyonuna gönderilir. Zorunlu mali sorumluluk sigortası geçerli teminat tutarları üzerinden yaptırılmamış araçlar ise muayeneye hiç alınmaz, bu nedenle muayeneye gitmeden önce trafik sigortasının güncel olduğu kontrol edilmelidir.

Araç Muayenesinin Önemi

Araç muayenesi, sadece yasal bir zorunluluk değil, aynı zamanda trafikte güvenliğin sağlanması için kritik bir öneme sahiptir. Muayenesi yapılmamış araçlar, hem sürücüler hem de diğer yol kullanıcıları için ciddi riskler oluşturabilir. Bu nedenle, araç sahiplerinin muayene sürelerini takip etmeleri ve zamanında gerekli kontrolleri yaptırmaları hayati önem taşımaktadır.

Muayenesiz Araç Kullanma Cezası Ne Kadar

Muayene Cezasından Korunmanın Yolu

2026 yılında muayenesiz araç kullanmanın cezası araç sahibine 2.719 TL olarak uygulanmaktadır. Bu cezadan kaçınmak ve trafikte güvenliği sağlamak için araç muayenelerinin düzenli olarak yaptırılması gerekmektedir. Unutmayın, zamanında yapılan araç muayenesi, hem yasal yükümlülüklerinizi yerine getirmenizi sağlar hem de olası kazaların önüne geçerek can ve mal güvenliğinizi korur.

Muayenesiz Araç Kullanma Cezası Ne Kadar? yazısı ilk önce Harbiye Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Kaza Anında İlk Yapılması Gerekenler

Trafik kazası anında yapılacak ilk şey, sakin kalmak ve güvenliği sağlamaktır.

Öncelikle kendinizin ve diğer kişilerin sağlık durumunu kontrol edin.
Araçtan inmeden, etrafta başka bir tehlike olup olmadığını değerlendirin.
Kaza yerinde başka bir kaza riskini önlemek için aracınızın dörtlü flaşörlerini yakın.
Trafik güvenliğini sağlamak için reflektörleri uygun mesafeye yerleştirin.

Eğer ciddi bir yaralanma veya can kaybı varsa, hemen 112 Acil Servis ve 155 Polis İmdat hattını arayın.

Önemli Not: Trafik kazasına karışan kişiler, yaralı olmadıkça ve güvenli bir bölgedeyse araçlarını hareket ettirmemelidir.

KAZA TESPİT TUTANAĞI NEDİR? NASIL DÜZENLENİR?

Trafik Kazası Türüne Göre Yapılması Gerekenler

Kaza türüne göre hareket etmek önemlidir.

Maddi Hasarlı Trafik Kazası (Yaralanma veya ölüm yoksa)

Polis veya jandarmayı aramanıza gerek kalmadan, taraflar kendi aralarında anlaşabilir.
Sigorta şirketine sunulmak üzere “Kaza Tespit Tutanağı” doldurulmalıdır.
Kazaya karışan tarafların ehliyet, ruhsat ve sigorta bilgileri karşılıklı olarak paylaşılmalıdır.
Kaza fotoğraflanmalı ve trafik akışını engellemeyecek şekilde araçlar uygun bir yere çekilmelidir.

Önemli Not: Eğer taraflar anlaşamazsa, polis çağırılmalıdır.

Yaralanmalı veya Ölümlü Trafik Kazası

112 Acil Servis ve 155 Polis İmdat hattına hemen haber verin.
Yaralılara bilinçsiz müdahaleden kaçının, sağlık ekipleri gelene kadar güvenli bir alana taşımaya çalışın.
Polis veya jandarma gelene kadar olay yerini değiştirmeyin.

Önemli Not:

• Alkol veya uyuşturucu etkisi altında bir kaza meydana geldiyse, polis mutlaka çağrılmalıdır.
• Kazaya karışan sürücüler, polis veya sağlık ekipleri gelene kadar olay yerinden ayrılmamalıdır.

Kaza Tespit Tutanağı Nasıl Doldurulur?

Maddi hasarlı kazalarda sigorta işlemleri için Kaza Tespit Tutanağı eksiksiz doldurulmalıdır.

Tutanağa şu bilgiler eklenmelidir:
Kazanın tarihi, saati ve yeri
Kazaya karışan araçların plakaları, sürücü bilgileri ve sigorta bilgileri
Kazanın oluş şekli (çizim veya yazılı açıklama)
Araç hasarlarının detaylı fotoğrafları
Kazaya şahit olanların bilgileri (varsa)
Sürücülerin imzaları

Kaza Tespit Tutanağı eksiksiz doldurulmalı ve her iki sürücü tarafından imzalanmalıdır.

Eğer taraflar anlaşamazsa, trafik polisinin kaza raporu tutması gerekir.

Trafik Kazası Sonrasında Sigorta İşlemleri

Kaza sonrasında sigorta şirketine en kısa sürede başvurulmalıdır.

Sigorta şirketine başvururken şu belgeler gereklidir:
Kaza Tespit Tutanağı
Araç ruhsat fotokopisi
Sürücü belgesi fotokopisi
Sigorta poliçesi fotokopisi
Kaza fotoğrafları

Eğer sigorta şirketine başvurulmazsa, hasarın karşılanması zorlaşabilir.

Kasko sigortası olan araç sahipleri, doğrudan kasko şirketlerine başvurarak zararlarını karşılatabilir.

Trafik Kazası Sonrasında Hukuki Süreç

Eğer trafik kazası hukuki bir sürece taşınacaksa, belirli adımlar izlenmelidir.

Eğer karşı taraf hatalıysa ve zararınızı karşılamıyorsa:
Sigorta şirketinden hasar tazmini talep edilmelidir.
Eğer sigorta ödeme yapmazsa, Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir.
Ölümlü veya yaralanmalı kazalarda, ceza davası açılabilir.

Trafik kazasında mağdur olan kişiler, maddi ve manevi tazminat davası açabilir.

Önemli Not: Kusurlu sürücüler, zarar verdikleri kişilere tazminat ödemek zorundadır.

Trafik Kazası Halinde Cezalar ve Yaptırımlar

Trafik kazasına neden olan sürücüler için çeşitli cezai yaptırımlar uygulanabilir.

Trafik kazalarında olası cezalar:

Eğer kazada karşı taraf ağır kusurluysa, ceza hukuku kapsamında yargılanabilir.

Trafik Kazasında Dikkat Edilmesi Gerekenler

Kaza anında panik yapmadan hareket edin.
Kazaya karışan araçların ruhsat ve sigorta bilgilerini alın.
Görgü tanıklarından bilgi alarak kaza tespit tutanağını eksiksiz doldurun.
Sigorta şirketine zamanında başvurun ve gerekli belgeleri teslim edin.
Eğer kazada yaralanma veya ölüm varsa, mutlaka polise haber verin.

Trafik kazası sonrası hukuki destek almak için bir avukata danışmak, haklarınızı korumanıza yardımcı olabilir.

Sonuç: Trafik Kazası Anında ve Sonrasında Yapılması Gerekenler

Kaza sonrası ilk olarak güvenliği sağlayın ve sağlık durumunu kontrol edin.
Maddi hasarlı kazalarda Kaza Tespit Tutanağı doldurun, anlaşmazlık varsa polis çağırın.
Yaralanmalı veya ölümlü kazalarda derhal 112 Acil Servis ve 155 Polis İmdat’ı arayın.
Sigorta şirketine zamanında başvurarak maddi zararınızı karşılatın.
Eğer kusursuz olduğunuzu düşünüyorsanız, tazminat davası açabilirsiniz.

Trafik kazaları hukuki sürece dönüşebileceği için, hak kaybına uğramamak adına bir avukattan destek almanız önemlidir. Daha fazla bilgi için avukata sor hizmetinden faydalanabilirsiniz!

Kaza Anında Yapılması Gerekenler  yazısı ilk önce Harbiye Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Tasarrufun iptali davası bir borç ilişkisinde tarafların sorumluluklarını yerine getirmediği hallerde alacaklının hakkını korumak için düzenlenen bir dava türüdür. Uygulamada sıklıkla rastlanan sorunlardan biri de borçlunun borcunu ödememek amacıyla yaptığı hileli tasarruf ve bağışlama gibi işlemleridir.

Türk hukukunda tasarrufun iptali davası İİK 277 ve sonrasında düzenlenmiştir. Hukukumuzda mevcut düzenleme ile alacaklının alacağına kavuşması amaçlanmış ve olası hak kayıplarının önüne geçilmeye çalışılmıştır. Bu yazımızda tasarrufun iptali davasının hukuki boyut ve sonuçlarını detaylı inceleyeceğiz.

Tasarrufun İptali Davasının Hukuki Dayanakları

Tasarrufun iptali davası dayanağını İcra ve İflas Kanunundan almaktadır. İİK bu davayı mevzuatta 277 ve 284. Maddeleri arasında düzenlemektedir. Her ne kadar bu derece ayrıntılı düzenlemiş olsa da uygulamada sıklıkla Türk Borçlar Kanunu’nda düzenlenmiş olan Tapunun İptali ve Tescili davaları ile karıştırılmaktadır. Ancak kıyaslandığında usul ve esas bakımından oldukça farklı davalardır.

Tasarrufun iptali davası borçlu tarafından yapılmış ve hukuken geçerli bir işlemin iptaline yönelik açılan bir dava iken tapu iptal ve tescil davaları muvazaalı işlem olduğu iddiasıyla açılan ve tapu iptal ve tescilinin istendiği bir dava türüdür.

Hukukta her somut olay birbirinden bağımsız değerlendirilmektedir. Kanun koyucu yaptıkları düzenlemeler ile hak kayıplarının önüne geçmeyi amaçlamaktadır. Tek bir dava türüyle ilerleyerek, hukuki destek almadan hakkını aramaya çalışmak daha ağır sonuçlar doğurabilmektedir. Özellikle muvazaalı veya gerçek fark etmeksizin yapılan bir işlem hakkında yargı yoluna başvururken avukatınızdan hukuki destek almak daha fazla hak kaybına uğramamak için yerinde olacaktır.

Tasarrufun İptali Davası Hangi Durumlarda Açılır?

Tasarrufun iptali davasında alacaklının borçludan mal kaçırmak amacıyla gerçekleştirdiği gerçek bir işlem söz konusudur. Yapılan düzenleme ile borçlunun bu amaçla yaptığı işlemlerin iptali sağlanmaya çalışılmaktadır.

Tasarrufun iptali davasının hangi durumlarda açılabileceği İcra ve İflas Kanunu 277-280. Maddeleri arasında detaylı olarak düzenlenmiştir. Uygulamada sıklıkla rastlanan ve tasarrufun iptali davasına örnek oluşturabilecek birkaç örnek ile durumu özetleyelim:

Özetle bu iç maddenin özelliklerini şöyle belirtebiliriz;

İİK 278; Bağış veya bağış benzeri tasarruf olacak

İİK 279; haciz veya iflastan önceki bir yılda yapılan işlemde alacaklıya zarar verme ihtimali olacak.

İİK 280; Alacaklıya borcu ödememe kastı olacak, işlemin gerçek olması durumu değiştirmez.

Yukarıda tasarrufun iptali davasının hangi durumlarda açılabileceğini detaylı olarak ele aldık. Tasarrufun iptali davası da hukuki her dava gibi içinde bir takım usul şartları barındırmaktadır. Bunları inleyelim.

Tasarrufun İptali Davası Açma Şartları

1. Öncelikle, alacaklı ile borçlu arasında bir borç ilişkisi olmadan Tasarrufun İptali Davasının açılabilmesi mümkün değildir.
2. Borçlu adına alacaklı tarafından başlatılan icra takibi kesinleşmelidir. Şayet icra takibi kesinleşmeden Tasarrufun İptali Davası açılmış ise Mahkeme tarafından bekletici mesele yapılacak ve davanızın uzamasına dolayısıyla da alacağınıza kavuşmanızı geciktirecektir.
3. Taraflar arasındaki borç doğduktan sonra, borçlu tarafından mal kaçırmaya yönelik tasarruf işlemleri gerçekleştirilmelidir. Aksi takdirde alacaklı tarafından açılan Tasarrufun İptali Davası Mahkemece red edilecektir.
4. Tasarrufun İptali Davası, Hak düşürücü süre olan 5 yıl içerisinde açılmalıdır. Aksi takdirde alacaklının dava hakkı son bulacaktır.
5. Borçlu hakkında alınmış geçici veya kesin aciz vesikası bulunmalıdır. Tasarrufun açıldığı tarihte aciz vesikası bulunmuyor ise davacı/alacaklının, dava süresi içinde aciz vesikasını mahkemeye sunması gerekmektedir. Ayrıca davacı/alacaklı, dava başlangıcında Mahkeme’ye geçici aciz vesikasını sunmuş ise kesin aciz vesikasını da ibraz etmelidir.
6. Tasarrufun İptali Davası ile iptal edilmek istenen tasarruf, İcra İflas Kanunu hükümleri uyarınca iptale tabi bir tasarruf olmalıdır.

Hukukta mevcut olan her uyuşmazlığın çözümü noktasında açılacak davalarda usul bakımından birtakım şartlar düzenlenmiştir. Bu şartlar olası hak kayıplarının, haksız kazançların ve kargaşaların önüne geçmeyi amaçlamaktadır.  Tasarrufun iptali davasında, dava konusu olabilmek için İİK 278,279 ve 280. Maddedeki ihtimaller fark etmeksizin gerekli olan genel bazı şartları vardır.

• Öncelikle bu davanın açılabilmesi için en önemli şart taraflar arasında bir borç ilişkisinin bulunması gerekliliğidir. Zira borç ilişkisinin olmadığı ihtimalde kişilerin yaptığı tasarruf işlemini zamanı ve niyeti başka kimseyi hukuki açıdan ilgilendirmeyecektir.
• Alacaklının alacağını elde edememiş olması sebebiyle alacağını elde etmek amacıyla borçlu hakkında başlattığı bir icra takibi olmalıdır. Bu icra takibinin sadece başlamış olması yetmez kesinleşmesi şartı da aranmaktadır.
• Borçlunun alacaklıya olan borcu doğduktan sonra alacaklıya olan borcunu ödememek için mal kaçırmaya yönelik tasarruf işlemi olmalıdır.

Bunlar genel şartlar olmak üzere bu noktada değinilmesi gereken birkaç önemli husus daha vardır. Bunlar;

 Tasarrufun İptali Davasının Zamanaşımı

Hukuk davalarında zamanaşımı ve hak düşürücü süre çok önemli bir kavramdır. Zira bunların gerçekleşmesi ile kanun koyucu borçluya borcunu ödemekten kaçınma hakkı vermektedir. Bu sebeple açılma ihtimali olan bir hukuk davası öncesinde bir avukattan hukuki destek alarak mevcut olayın zamanaşımı ve hak düşürücü süre ihtimalinin değerlendirilmesi usul hatalarının önüne geçecektir.

Tasarrufun iptali davası yönünden zamanaşımını inceleyecek olursak bu noktada büyük bir dikkat hali söz konusu olacaktır. Zira tasarrufun iptali davasında kanun koyucu zamanaşımı değil hak düşürücü süreyi düzenlemiştir. Bilindiği üzere zamanaşımı borçlu tarafından ileri sürülmesi gereken bir iddia iken hak düşürücü süre mahkeme tarafından resen dikkate alınarak değerlendirilmektedir. Yine zamanaşımında bazı sebeplerden dolayı zamanaşımı kesilebilmekteyken hak düşürücü sürede böyle bir durum söz konusu değildir.

Tasarrufun iptali davasında hak düşürücü sürenin ne olduğu İİK 284’te ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Buna göre batıl tasarrufun vukuu tarihinden itibaren beş sene geçmekle tasarrufun iptali davası açma hakkı düşmektedir.

Tasarrufun İptali Davasında İhtiyati Tedbir Talebi

Kanun koyucu tasarrufun iptali davasına özel olarak ihtiyati tedbir talebi noktasında özel bir düzenlemeye gitmiştir. Bu durum İİK 281/2’de düzenlenmiştir. Buna göre;

Hakim alacaklının talebi üzerine davaya konu mallar hakkında ihtiyati haciz kararı verebilmektedir. Bu kararın verilmesinde teminatın gerekli olup olmadığına ise hakim karar verecektir. Bu düzenleme tasarrufun iptali davasına özel bir düzenleme olmakla beraber teminatsız olarak ihtiyati haciz kararı verilebilmesinin önü açılmıştır. Bu durum sadece bu davaya özgü olup diğer davalarda karıştırılmamalıdır.

Diğer davalar yönünden ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri aynı kurallara tabidir. Kanun koyucu bu iki kavramı ihtiyati tedbir yönünden HMK m. 389 vd. ihtiyati haciz yönünden ise İİK m. 257 vd düzenlemiştir.  İhtiyati haciz her ne kadar farklı bir durum gibi görünse de para alacakları için düzenlenmiş bir ihtiyati tedbir türüdür. Ancak bu dava açısından farklı olan teminatın hakim kararına kalması sebebiyle ihtiyati haciz kavramı tasarrufun iptali davasında “ihtiyati tedbir mahiyetinde ihtiyati haciz” olarak geçmektedir.

Tasarrufun İptalinde “Aciz Belgesi”Nin Rolü

Alacaklı elde edemediği alacağı için icra takibi başlatır. Ancak bu icra takibine rağmen elde edemediği alacağı var ise bu durumu belgelemek için düzenlenen belgeye aciz belgesi ya da aciz vesikası denmektedir. Bu belge ile borçlunun malvarlığının borcunu kapatmaya yetmediği düzenlenmiş olur.

Tasarrufun iptali davası bakımından aciz belgesinin büyük önemi mevcuttur. Öyle ki bu davanın açılabilmesi için alacaklıda borçlu hakkında aciz belgesinin varlığı aranmaktadır. Bu durum İİK 277/1’de düzenlenmiştir. Buna göre elinde geçici yahut kesin aciz vesikası bulunan her alacaklı bu davayı açabilecektir.

Geçici aciz vesikasında borçlunun kalan malvarlığının borcu karşılamayacağı noktasında bir öngörü varken kesin aciz vesikasında ise icra takibinin sonunda borçlunun hiçbir malvarlığı bulunmaması sebebiyle borcun kapanmayacağı yönünde kesinlik vardır. Tasarrufun iptali yönünden bu vesikaları inceleyelim;

Kanun koyucu tasarrufun iptali davası yönünden aciz vesikasının kesin veya geçici olması bakımından bir ayrıma gitmemiştir. Aranan tek şart tasarrufun iptali davasında mevcut bir aciz vesikasının olmasıdır. Bu bir dava şartıdır.

Aciz vesikasının ne zaman sunulması gerektiği noktasında yerleşik içtihatlara bakmak gerekmektedir. Buna göre yargılama aşamasının sonuna kadar vesikasının sunulmasında bir sakınca yoktur.

Tasarrufun İptali Davasında Arabuluculuk Şartının Durumu

Tasarrufun iptali davasının şartları bakımından incelenecek son konu arabuluculuk şartının olup olmamasıdır.

Zorunlu arabuluculuk uyuşmazlıklarsın çözümü noktasında alternatif çözüm yollarından biridir. Kanun koyucu zorunlu arabuluculuk şartının arandığı halleri 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunda ayrıntılı olarak düzenlemektedir. Mevcut düzenlemelere ve tasarrufun iptalini düzenleyen İİK 277 vd. maddelere bakıldığında bu dava bakımından zorunlu arabuluculuk kurumu düzenlenmemiştir. Bu nedenle arabulucuya başvurulmama halinde dava usulden reddedilemeyecektir.

Kural yukarıda anlatıldığı gibi olmakla beraber taraflar ihtiyari olarak arabuluculuk yoluna başvurarak uyuşmazlığın çözümü noktasında alternatif bir yol izleyebilir. Örneğin borcun ödenmesi, alacağın yapılandırılması noktasında arabuluculuk aşamasında anlaşmaya varılabilir. Bu yargı sürecini kısaltarak alacağın daha erken vakitte elde edilmesine sebep olacaktır.

Tasarrufun İptali Davası ile İptale Tabi İşlemler Nelerdir?

İcra İflas Kanunu, Tasarrufun İptali Davasındaki iptale tabi işlemleri 3 grup halinde düzenlemiş olup alacaklı tarafından iptali talep edilen tasarrufun hangi gruba girdiğini ise Mahkeme re ’sen inceleyecektir.

İvazsız Tasarruflar (İİK m.278)

Yani bağışlama hükmünde sayılan tasarruflar:

• Yakın akrabalar arasındaki tasarruflar
• Borçlunun karşılık olarak malın değerinden epey düşük bir fiyat kabul ettiği tasarruflar
• Borçlunun kendisine veya 3. bir kişi menfaatine akdettiği, ömür boyu gelir veya intifa hakkı tesis ettiği sözleşmeler, ölünceye kadar bakma sözleşmeleri gibi…

Aciz Halinde İken Yapılan Tasarruflar (İİK m.279)

• Borçlu tarafından alacaklı ile arasında bulunan borç için yapılan rehinler,
• Para veya yerleşik ödeme araçlarından hariç bir yol ile yapılan ödemeler,
• Vadesi henüz gelmemiş bir borç için yapılan ödemeler,
• Kişisel hakların kuvvetlendirilmesi için tapuya verilen şerhler.

Hileli Tasarruflar (İİK m.280)

Borçlunun hileli tasarrufları, borcunu ödemeyen borçlunun alacaklılarına zarar verme kastıyla yaptığı tüm işlemleri olarak açıklanabilir.

Borçlunun karı veya kocasının, altsoy veya üstsoy ile üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımlarının, evlat edineni veya evlatlığının borçlunun mali durumunun ve mal kaçırma kastı ile işlem yaptığını bildiği düşünülür. Ancak bu kişiler, borçlunun mali durumunu ve alacaklılara zarar verme kastını bilmediklerini ispatlayabildikleri takdirde iyiniyetli 3. kişi olduklarına kanaat getirilir.

Tacir olan borçlular için ise özel bir düzenleme yapılmış olup borçlu olan tacir, ticari işletmesinin önemli bir kısmını, işyerindeki ticari mallarının tamamını veya önemli bir kısmını devretmiş veya satmış ise borçlu/tacirin, alacaklılarına zarar verme kastı ile hareket ettiği kabul edilmektedir. Ancak bu karine teşkil ettiğinden aksi ispatlanabilir.

Tasarruf İşlemlerinde Alacaklı Hakları Nasıl Korunur?

Borçlunun gerçekleştirdiği herhangi bir tasarruf işlemi alacaklıyı endişelendirebilmektedir. Zira borçlunun mal kaçırma ihtimali düşünüldüğünde bu ihtimal alacaklının alacağına geç kavuşması veya kavuşamaması demektir. Bu noktada kanun koyucu tasarruf işlemlerinde alacaklının haklarını korumak için tasarrufun iptali davasını düzenlemiştir. Bu dava ile mal kaçırma niyetiyle tasarruf işleminde bulunan alacaklının tasarrufu engellenmeye çalışılmıştır.

Tasarrufun iptali davası ile tasarruf işlemleri engellenmeye çalışılmışsa da bunun şartları mevcuttur. Yapılan her tasarruf işlemi tasarrufun iptali davasına konu olmayacaktır. Bunun için 4 şarttan bahsedebiliriz.

• Gerçek ve hukuka uygun bir alacağın mevcut olması
• Borçlu hakkında başlatılan icra takibinin kesinleşmesi
• Davaya konu tasarrufun borçtan sonra doğmuş olması
• Alacaklının elinde geçici veya kesin aciz vesikasının varlığı

Yukarıda belirtilen bu dört şartın varlığı halinde tasarrufun iptali davası açılabilmektedir. Bu dava ile tasarruf işlemlerinde alacaklının hakları korunacak ve dava sonucunda tasarrufun iptali kararı verilerek borçlunun mal kaçırması engellenmiş olacaktır.

Tasarrufun İptali Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Hukuk davalarında görev ve yetki noktasında kanun koyucunun özel bir düzenlemeye gidip gitmediğine bakılmaktadır. Özel bir düzenlemenin olmaması halinde genel hükümler uygulanmaktadır.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu 2. Maddesinde Asliye Hukuk Mahkemelerinin görevi düzenlenmiştir. Buna göre değeri ve miktarı fark etmeksizin malvarlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme asliye hukuk mahkemeleridir.

Tasarrufun iptali davası konusunda kanun koyucu özel bir düzenlemeye gitmemiştir. Bu sebeple genel kural uygulanacaktır. Tasarrufun iptali davalarında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir.

Bahsettiğimiz özel düzenleme kuralı yetki noktasında da geçerlidir. Mevzuata bakıldığında tasarrufun iptali davası yönünden yetki meselesi de özel olarak düzenlenmiş değildir. Bu noktada genel düzenlemelere bakılacaktır.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu 6. Maddesinde genel yetki haline yer vermiştir. Buna göre özel düzenlemenin olmadığı hallerde genel yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir. Tasarrufun iptali davalarında yetkili mahkeme davalının yani borçlunun yerleşim yeri mahkemesi olacaktır.

Tasarrufun İptali Davası Sürecindeki İspat Yükümlülükleri

Hukuk Muhakemeleri Kanunu 190. Maddesinde hukuk davalarında ispat yükünü düzenlemektedir. Buna göre aksi düzenlenmedikçe ispat yükü iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. Tasarrufun iptali davasında özel bir düzenlemeye gidilmemiştir. Bu noktada genel düzenlemeye göre hareket edilecektir.

Davaya konu tasarruf işleminin iptali halinde kendi lehine sonuç doğrulacak kişi davacı yani alacaklıdır. O halde tasarrufun işlemi davasında ispat yükü davacıdadır. Davacı yapılan tasarruf işleminin gerçeği yansıtmadığını yani muvazaalı olduğunu, işlemin kendisinden mal kaçırma amacıyla yapıldığını ispatlamak zorundadır. Bu durumların ispatı somut delillerle olmalıdır zira bu dava sonucunda yapılan tasarrufun iptali kararı verilecektir. Aşağıda birtakım somut delil örneklerini inceleyelim;

• Banka hesap hareketleri
• Tanık beyanları
• Mülkiyetin devri halinde noterde yapılan işlemlere ilişkin belgelerin sunulması
• Malın kullanımı noktasında elektrik su aboneliklerinin istenmesi
• Tapu kayıtları

Yukarıda örnekler işe somut delilleri sıraladık ancak somut olaya göre bu örnekler arttırılabilecektir. Hangi delillerin tasarrufun iptali davasında delil olarak kullanılabileceği noktasında avukatınızdan destek almayı unutmayın zira somut delillerle ispatlanamamış hiçbir iddia tasarrufun iptali sonucunu doğurmayacaktır.

Tasarrufun İptali Davası Sonuçları ve Kararların Niteliği

Tasarrufun iptali davasının konusunun mal kaçıran borçluya karşı alacaklının hakkını korumak olduğunu belirtmiştik. Borçlunun yaptığı tasarruf işlemlerinin mal kaçırmak amacıyla yapıldığı ispatlanabilirse davanın kabulüne karar verilecektir. Davanın kabulü halinde dört sonuçtan bahsedebiliriz.

Davanın reddedilmesi halinde ise alacaklı ispat yükümlülüğünü yerine getiremediği için yargılama giderleri ve vekalet ücreti davacıya yüklenecektir.

Tasarrufun İptali Davası İyiniyetli 3. Kişi Hakları Nelerdir?

Tasarrufun iptali davasının kabulü halinde üçüncü kişi ile borçlu arasında gerçekleştirilen tasarruf işlemindeki malın mülkiyeti borçluya geri devredilmeyecektir.

Alacaklı mal hakkında yine de haciz ve satış talep edebilir. Satışın gerçekleşmesi akabinde alacaklı alacağını alır ve geri kalan tutar üçüncü kişiye bırakılır. Bu durumun gerçekleşmesi sonucunda üçüncü kişinin hakları nasıl korunacaktır? Burada da üç ihtimalden bahsedebiliriz.

• Tazminat Hakkı: alacaklının mal üzerinden alacağını alması sonrasında zarara uğrayan üçüncü kişi bu mal için borçluya ödediği bedeli geri isteme hakkına sahiptir.
• İyi Niyetin Korunması Durumu: üçüncü kişinin malı başka bir kişiye yani dördüncü kişiye devretmesi durumunda bu kişi iyiniyetli ise yani borçlunun mal kaçırma amacına hizmet etmiyorsa tasarrufun iptali davası açılamaz. Bu durumda üçüncü kişi alacaklıya tazminat ödemekle yükümlüdür. Bunu da şöyle anlatalım;
• Üçüncü kişinin malı başkasına devretmesi halinde sorumluluk; böyle bir durumda üçüncü kişi alacaklıya tazminat ödemekle yükümlüdür. Bu tazminatın hesaplanması noktasında işlemin gerçekleştiği tarihteki dava konusu malın rayiç değerine bakılır ve üçüncü kişi bu oranda alacaklıya tazminat öder. Zarara uğrayan üçüncü kişi bu tutarı borçluya rücu edebilecektir.

Her ne kadar kural böyle olsa da uygulamada üçüncü kişinin iyiniyetli ve kötü niyetli olması noktasında sorunlar yaşanabilmektedir. Peki tasarrufun iptali davasında üçüncü kişinin iyi niyeti ve kötü niyeti nasıl değerlendirilir?

Tasarrufun İptali Davasında “İyi Niyet – Kötü Niyet” Nasıl Değerlendirilir?

Hukukumuzda iyi niyet iddiasının değerlendirilmesi noktasında kesin bir kıstas mevcut değildir. Her somut olay kendi içerisinde değerlendirilmektedir.

Tasarrufun iptali davasında değerlendirilmesi gereken ise üçüncü kişinin borçlunun tasarrufta bulunma niyetinin ne olduğunu bilip bilmemesidir. Yani eğer üçüncü kişi borçlunun tasarruf işleminde bulunmasındaki amacının alacaklıdan mal kaçırmak olduğunu biliyorsa kötü niyetli olduğundan bahsedilecektir. Bunun yanı sıra üçüncü kişi borçlunun neden tasarruf işlemi yaptığını bilmiyor ya da bilmesi gerekmiyorsa dürüst bir hal içinde olduğu değerlendirilerek iyiniyetli kabul edilecektir.

Bazı akrabalık ilişkileri borçlunun mali durumunu bildiğine karinedir. Bu husus İİK 280. Maddesinde ayrıntılı olarak düzenlenmiş bu akrabalar sayma yoluyla sıralanmıştır. Buna göre; borçlunun eşi, altsoyu, üstsoyu veya üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımlarının borçlunun mali durumunu bildiği varsayılır. Buna rağmen yapılan işlemler kötü niyetli olarak değerlendirilir. Aksinin ispatı bu kişilere kalacaktır.

Tasarrufun İptali Davasında İyiniyetli Üçüncü Kişinin Durumu

Tasarrufun İptali Davasında, borçlunun alacaklı ile olan borcunun doğumundan sonra 3. kişilerle yaptığı mal kaçırmaya yönelik tasarruflarda 3. kişiler de iptal davasına konu olabilmektedir.

Ancak bunun için tek şart 3. kişinin kötüniyetli olmasıdır. Yani, borçlunun mal kaçırmak amacıyla söz konusu tasarruf işlemini yaptığını bilerek hareket etmesidir. Bu durumda Tasarrufun İptali Davası, kötüniyetli 3. kişiye yöneltilerek açılabilecektir.

Ancak iyiniyetli 3. Kişilerin kazanımları ise korunacak ve onlara karşı iptal davası açılamayacaktır. Zira iyiniyetli 3. Kişi, borçlunun mal kaçırmaya yönelik bir amaçla tasarruf işlemini yaptığını bilmemektedir. Dolayısıyla tasarruf işlemi geçerli olacak ve iyiniyetli 3. kişi, yalnızca dava zamanında elinde bulunan miktarı geri verecektir.

Ayrıca, iyiniyetli 4. kişi bakımından da; 3. kişi, iptale davasına konu olacak tasarruf ile iktisap ettiği malı veya hakkı iyiniyetli 4. bir kişiye devretmiş ise bu kişi aleyhine Tasarrufun İptali Davası açılamayacaktır. Bu halde davacı, 3. kişinin tazminata mahkum edilmesini talep edebilecektir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Tasarrufun iptali davası nedir?

Tasarrufun iptali davası bir borç ilişkisinde tarafların sorumluluklarını yerine getirmediği hallerde alacaklının hakkını korumak için düzenlenen bir dava türüdür. Borçluların borcunu ödememek için alacaklıdan mal kaçırma amacıyla bir takım tasarruf işlemi yaptığını görmekteyiz. Kanun koyucu böyle durumlarda alacaklının haklarını korumak amacıyla tasarrufun iptali davasını yürürlüğe koymuştur.

Tasarrufun iptali davası hangi durumlarda açılır?

Bir borç ilişkisinde alacaklının borcuna kavuşamadığı hallerden biri de borçlunun alacaklıyı zarara uğratmak ya da geç elde etmesini sağlamak amacıyla yaptığı ve mal kaçırma amacı taşıyan tasarruf işlemleridir. Alacaklının borçlunun yaptığı ve mal kaçırma niyeti taşıdığı durumlarda tasarrufun iptali davası açılabilir.

Tasarrufun iptali davası açma koşulları nelerdir?

Tasarrufun iptali davasının hangi şartlarda açacağını kısaca madde halinde açıklayabiliriz;

• Taraflar arasında bir borç ilişkisinin bulunması gereklidir.
• Borç ilişkisinden kaynaklı olarak başlatılmış icra takibi olmalıdır.
• Borçlunun mal kaçırmaya yönelik tasarruf işlemi olmalıdır.

Bu şartların gerçekleşmesi halinde tasarrufun iptali davası açılabilecektir.

Tasarruf işlemlerinde alacaklı hakları nasıl korunur?

Hukuki işlem yapma ehliyetine ehil herkesin istediği tasarruf işlemine yapmasında hukuki bir engel yoktur ancak yapılan tasarruf işlemi alacaklısından mal kaçırma amacı taşıyorsa bu noktada hukuk alacaklıyı koruyacak ve yapılan işlemin iptali söz konusu olabilecektir. Buna tasarrufun iptali davası denir ve bu dava ile alacağına mal kaçırma sebebiyle ulaşamayan alacaklının hakları korunur.

Tasarrufun iptali davasında 3. kişinin durumu nedir?

Tasarrufun iptali davasında üçüncü kişi borçlunun tasarruf işlemi yaptığı kişidir. Bu yapılan işlemin üçüncü kişiyi ne derecede etkileyeceğini şöyle özetleyebiliriz;

• Alacaklının mal üzerinden alacağını alması sonrasında zarara uğrayan üçüncü kişi bu mal için borçluya ödediği bedeli geri isteme hakkına sahiptir.
• Üçüncü kişinin malı başkasına devretmesi halinde alacaklıya tazminat ödemekle yükümlüdür. Bu tazminatın hesaplanması noktasında işlemin gerçekleştiği tarihteki dava konusu malın rayiç değerine bakılır ve üçüncü kişi bu oranda alacaklıya tazminat öder. Zarara uğrayan üçüncü kişi bu tutarı borçluya rücu edebilecektir.

Tasarrufun iptali davasında görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?

Tasarrufun iptali davalarında görevli ve yetkili mahkemenin ne olduğu konusunda kanun koyucu özel bir düzenlemeye yer vermemiştir. Bu noktada genel kuralların uygulanması söz konusu olacaktır. Buna göre;

Tasarrufun iptali davasında görevli mahkeme Asliye Hukuk mahkemesi olup yetkili mahkeme ise borçlunun yerleşim yeri mahkemesidir.

Tasarrufun iptali davası sürecindeki ispat yükümlülükleri nelerdir?

Tasarrufun iptali davasında ispat yükü iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. Yani davacı olan alacaklıya aittir. Davacı tasarruf işleminin gerçek olmadığını ve kendisinden mal kaçırmak amacıyla yapıldığını ispatlamak zorundadır.

Tasarrufun iptali davasında zamanaşımı süreleri nelerdir?

Kanun koyucu tasarrufun iptali davasında zamanaşımı süresi düzenlememiştir. Bunun yerine hak düşürücü süre düzenlemesine yer vermiştir. Bu da davada sürenin talep de iddia halinde değil mahkeme tarafından resen değerlendirilme ve inceleme sonucu doğurmaktadır.

İİK 284’e göre tasarruf işleminin yapıldığı tarihten itibaren beş sene geçmekle tasarrufun iptali davası açma hakkı düşmektedir.

Tasarrufun iptali davası sonuçları ve kararların niteliği nedir?

Tasarrufun iptali davasında davacı olan alacaklı borçlunun yaptığı işlemin mal kaçırma amacıyla yapıldığına karar verilirse dava kabul edilir ve alacaklı üçüncüye kişiye karşı malın yeniden borçluya devrine gerek kalmaksızın haciz ve satışını isteyebilir. Davanın reddedilmesi halinde ise iddialar ispatlanamadığı için tasarruf işlemi hakkında ayrıca bir karar alınmamaktadır.

Tasarrufun iptali davasında uzman hukuki destek almanın önemi nedir?

Tasarrufun iptali davası alacaklının alacağına kavuşabilmesi için çok önemli bir davadır. Bu dava sürecinde yapılacak küçük bir hata usulden veya esastan redde gidebilecektir. Alınacak hukuki destek ile bu tarz hataların önüne geçilebilecek ve gerek şart gerek ispat konusunda herhangi bir sıkıntı yaşanmadan dava süreci sonuçlanacaktır.

Tasarrufun İptali Davası kim tarafından açılır?

Tasarrufun İptali Davası, alacağına kavuşamayan alacaklı tarafından açılır.

Tasarrufun İptali Davasında hak düşürücü süre var mıdır?

Evet. Zira kanun koyucu iptali konu tasarruf işleminin öğrenilmesinden itibaren 5 yıllık hak düşürücü süre öngörmüştür.

Tasarrufun İptali Davasında, iptale konu mal 3. Kişiye devredilmişse ne yapılır?

Öncelikle yapılması gereken şey, devredilen 3. Kişinin iyiniyetli olup olmadığının araştırılmasıdır. Buna göre Mahkemede farklılık arz edecek olup meşakkatli bir durum söz konusu olacaktır.

AV.

Tasarrufun İptali Davası ve Şartları yazısı ilk önce Harbiye Hukuk üzerinde ortaya çıktı.