Tesla, henüz faturasını kesmediği araç siparişlerinin faturalarını ÖTV değişikliği sebebiyle aynı tutar üstünden kesmedi ve bu ÖTV farkını müşterilerine haksız bir şekilde yansıttı. “Tesla ÖTV değişti.” diye mağdur edilen kişiler için bu yazıda Harbiye Hukuk Bürosu olarak Tesla ÖTV mağduriyetini gidermenin bildiğimiz ve tecrübe ettiğimiz yollarını ve “Tesla ÖTV farkı iadesi alınır mı?” sorusunun cevabını anlatıyoruz.

Tesla ÖTV Farkı İadesi Nedir?

Yapılan ÖTV değişikliği sonrası faturası henüz kesilmemiş müşterilerden Tesla ÖTV farkı istenmiştir. Müşteriler Tesla ÖTV farkını, ödeme yapmazlarsa araç siparişlerinin iptal edileceği baskısı, cayma haklarını kullanırlarsa da yaptıkları ödemeleri aylar sonra alacağı korkusuna maruz kalmışlardır.

Tesla ÖTV farkı ödemelerini bu baskı ve korku hali altında yapan müşterilere bu bedelin iadesi mümkündür. Her ne kadar Tesla ÖTV iadesi hususunda sorumluluk kabul etmese de hukuki olarak yürünmesi gereken süreçler mevcuttur.

Ticaret Bakanlığı’nın Tesla ÖTV Açıklamaları

Ticaret Bakanlığı 5 Ağustos 2025 tarihinde “ÖTV Değişikliği Sonrasında Alıcılardan Talep Edilen Ek Ödemelere İlişkin Basın Açıklaması” isimli bir basın açıklaması yayınlamıştır. Bu basın açıklamasında; araç siparişlerine ilişkin ÖTV ve KDV dahil tüm ödemelerini 24 Temmuz’daki ÖTV artışı değişikliğinden önce yapmış olan vatandaşlara herhangi bir isim adı altında ÖTV farkı alınmasının mevzuata aykırı olduğuna değinilmiştir.

Ödemelerin tamamının yapıldığı anda “Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik gereğince; ÖTV ve KDV’si alıcıdan tahsil edilen taşıtın satış fiyatının arttırılmaması, taşıt fiyatının sabitlendiğinin alıcıya bildirilmesi ve yetkili satıcılar tarafından alıcıdan ek ödeme tahsil edilmemesi gerekmektedir.” denilerek söz konusu işlemlerin hukuka uygun olmadığı belirtilmiştir.

Tesla ÖTV Farkı İadesi Şartları ve Kimler Başvurabilir?

Tesla ÖTV farkı iadesi için aşağıdaki şartlar halinde başvuru süreçleri sağlıklı şekilde yapılabilir. Peki nedir bu şartlar?

Tesla ÖTV farkı iade şartları

• Müşteri ile Tesla arasında satış sözleşmesinin akdedilmiş yani imzalanmış durumda olması
• Araç bedelinin tamamının (ÖTV ve KDV dahil) Tesla ÖTV artışından önce ödenmiş olması
• Satıcının faturayı ÖTV artış düzenlemesinden sonra kesmiş olması
• Tesla ÖTV artışı sonrası müşteriden ÖTV farkının talep edilmiş olması
• Bu farkın tüketici tarafından ödenmiş olması (Not: Ödenmediğinde de ÖTV farkının reddi istenebilir.)

Tesla ÖTV Farkı İadesi Nasıl Alınır? – Tüm Süreç Adımları

Tesla ÖTV farkı iadesi süreci

“Tesla ÖTV farkı iadesi için adım adım izlenecek yol nedir?” ve “Tesla ÖTV iadesi için dava açmak gerekir mi?” diye düşünen mağduriyet sahipleri için yürünmesi gereken yolları aşağıda sıraladık:

• Firmaya İhtar Çekmek
• İlamsız İcra Takibi Açmak
• Arabuluculuk Süreci
• Tüketici Mahkemesinde Dava Açmak
• Ticaret Bakanlığına Şikayette Bulunmak

Firmaya İhtar Çekmek

Sizden talep edilen ve ödediğiniz ÖTV farkı iadesi için Tesla’ya ihtar çekebilirsiniz. İhtar çekmek her ne kadar zorunlu olmasa da hukuki süreçlerin başında ÖTV farkının iade edilme ihtimali açısından ve davada sunmak için genellikle tercih edilmektedir.

İlamsız İcra Takibi Açmak
Bu aşama zorunlu bir aşama değildir. Ancak ödenen Tesla ÖTV farkının iadesinde muhatap şirketten %20 icra inkar tazminatı almak açısından avantajlıdır. Peki süreç nasıl işliyor?

• İşlemiş yasal faiziyle birlikte ÖTV farkı ilamsız icra takibi açılarak istenir.
• Genelde bu aşamada borçlu şirket icra takibine itiraz eder ve takip durur.
• Tüketici Mahkemesi kapsamında bir konu olduğu için zorunlu arabuluculuk yapılır.
• Anlaşılamaması halinde Tüketici Mahkemesi’nde itirazın iptali davası açılır.
• Dava sonucunda icra takibine itiraz iptal edilir ve %20 oranında ek tazminata hükmedilir.
• Bu aşamada genellikle davalı şirket istinaf başvurusu yapar ve icra takibini durdurur.
• İstinaf mahkemesinden red sonucu icra takibi devam eder ve borç tahsil edilir.

Arabuluculuk Süreci

Tüketici Mahkemesi’nde doğrudan dava açmak isteyen kişiler öncelikle zorunlu arabuluculuk kapsamında başvuru yapar. Arabuluculuk aşamasında anlaşma olmaması durumunda dava sürecine geçilir.

Tüketici Mahkemesi’nde Dava Açmak
İcra takibi açmak yerine doğrudan Tüketici Mahkemesi’nde Tesla ÖTV farkının iadesi için dava açılabilir. Davada çıkan karar sonucu istinaf edilmezse direkt icra takibiyle, istinaf edilirse de istinaf sonucu icra takibiyle alacak tahsil edilir.

Ticaret Bakanlığı’na Şikayette Bulunmak
5 Ağustos 2025 tarihinde Ticaret Bakanlığı’nın “ÖTV Değişikliği Sonrasında Alıcılardan Talep Edilen Ek Ödemelere İlişkin Basın Açıklaması”nda 24 Temmuz ÖTV değişikliği öncesinden ödemesinin tamamını yapmış müşterilerden ÖTV farkı altında ek ücret talep eden işletmelere 684 bin 214 Türk lirasına kadar idari para cezası uygulanabileceği belirtilmiştir. Bu sebeple hukuki bir baskı olması adına Ticaret Bakanlığı’na şikayet hakkınız da mevcuttur.

Tesla ÖTV İadesi Hukuki Dayanakları

Tesla ÖTV farkı iadesi hukuki dayanaklar

ÖTV farkı iadesi hakkının birçok hukuki dayanağı bulunmaktadır. Bu hukuki dayanakları aşağıda sizler için listeledik:

• 6502 Sayılı TKHK M. 5: Fiyat artışı şartı, tüketici aleyhine haksız şart kapsamında değerlendirilmektedir. Sözleşmenin müzakere edilmemesi, kapora alınmadan gösterilmemesi ve baskı altında imzalatılması buna delildir.
• Yargıtay Kararları: Yargıtay kararlarına göre araç satışlarında satış sonrası getirilen vergi artışlarının alıcılara yüklenemeyeceği kabul edilmektedir.
• Ticaret Bakanlığı Açıklaması: ÖTV değişikliği öncesi KDV ve ÖTV dahil tüm ödemelerini yapan alıcılardan ek ücret talebi mevzuata aykırıdır.
• TBK 207/1: Satıcının aracı alıcıya teslim etme ve devretme yükümlülüğü satış bedelini sabitler.
• Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik M.1/a: Tescilsiz motorlu kara taşıtına ilişkin vergilerin alıcı tarafından ödendiği andan itibaren taşıtın satış fiyatını arttırmamak ve alıcıya taşıt fiyatını sabitleme hakkını bildirmek.

Tesla ÖTV Farkı Davalarında Avukatlık Ücreti

Tesla ÖTV farkı ödemiş olup iade işlemlere başlamak isteyenler için sabit bir avukatlık ücreti olmasa da, bu ücret ÖTV farkı tutarına, iade için yapılacaklara ve Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne göre değişmektedir. Bu hususta nokta atışı bilgi almak isterseniz bu linkten bize kolayca ulaşabilirsiniz.

Tesla ÖTV Farkı İade Tutarı ve Faiz Hesabı

Hukuki süreçleri tamamlayan Tesla ÖTV mağdurları ödedikleri tutarın yanında diğer giderlerini de alabilmektedirler. Mağdurların tüm alacakları nelerdir?

tesla ötv farkı mağdurları

• Tesla ÖTV Farkı Ödemesi
• ÖTV Farkı Ödemesinden İtibaren İşlemiş Faiz
• İcra Takibi Harçları ve Masrafları
• Yargılama Giderleri
• %20 İcra İnkar Tazminatı
• İhtarname Masrafı

Tesla ÖTV Davaları ve Emsal Kararlar (2026)

İlk derece mahkeme sonuçlarının istinaf edilmesiyle birlikte Tesla ÖTV davası için Ankara Bölge Adliye Mahkemesi’nde kesin nitelikte temyize kapalı bir karar çıkmıştır. Bu karar Tesla ÖTV farkı davaları için emsal teşkil etmektedir.

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi ÖTV Farkı Emsal Kararı

Ankara 4. Tüketici Mahkemesi, Tesla ÖTV iadesi için açılan davada;

• Alıcının araç bedelini ÖTV düzenlemesi öncesi ödediğini
• Sözleşmedeki ek vergi yansıtmaya ilişkin maddelerin haksız şart olduğunu
• Mevzuata göre ödemesi tamamlanmış araçlara yansıtılan vergilerin alıcıdan istenemeyeceği

gerekçeleriyle davacıyı haklı bularak Tesla ÖTV farkının iadesine karar vermiştir.

Bunun üzerine Tesla’nın mahkeme kararını istinaf etmesi sonucu Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi, tüketici mahkemesi kararını doğru bularak temyize kapalı şekilde istinaf talebini esastan ve kesin şekilde reddetmiştir.

Tesla ÖTV Farkı İadesiyle İlgili Sorular

Tesla ÖTV farkı iadesi için avukatı tutmak zorunlu mu?

Tesla’ya yaptığınız ÖTV farkı ödemesinin iade süreçleri için avukat tutmak zorunda değilsiniz. Ancak süreçlerin hukuki nitelikte olması, hata yapıldığında hak kaybına yol açabilecek olması sebebiyle uzman bir avukattan destek almanızı tavsiye ederiz.

Tesla ÖTV farkı iadesi için nasıl avukat bulabilirim?

Haksız yere sizden alınan ÖTV farkını iade almak için hukuki süreçlerde uzman kadromuzla sizlere destek oluyoruz. Detaylı bilgi almak için bu linkten bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Fark talep edildi ama ödemedim, ne yapmalıyım?

Eğer talep edilen ÖTV farkını ödemediyseniz, sizden istenen bu ÖTV farkının iptali için hukukü süreçleri yürütebilirsiniz.

Tesla ÖTV farkı iade davası ne kadar sürer?

Bu konudaki davalarda çoğu zaman ilk ya da ikinci celsede karar çıkmaktadır. Eğer karar istinaf edilmezse 2-3 ay içinde, istinaf edilirse istinaf mahkemesinin karar süresine göre değişecek şekilde hakkınızı alabilirsiniz.

Sadece Tesla araçlar için mi ÖTV farkı iadesi alınır?

Hayır, Tesla dışındaki diğer araçlarda da mevcut değişiklik sebebiyle ÖTV farkı ödemek zorunda bırakılmış kişiler de aynı hukuki yolları yürüyerek haklarını alabilirler.

Tesla ÖTV Farkı İadesi ve Emsal Karar yazısı ilk önce Harbiye Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Kasten Yaralama (Darp) Suçu Nedir?

Kasten yaralama suçu, bir kişinin kasıtlı olarak başkasının vücut bütünlüğüne zarar vermesi anlamına gelir. Bu suç, illa bıçak gibi kesici veya delici aletlerle işlenmek zorunda değildir; yumruk atma veya tokat atma gibi fiziksel şiddet içeren eylemler de halk arasında “darp” olarak adlandırılan saldırılar kapsamında kasten yaralama suçu sayılır. En yaygın örnek, mağdura doğrudan fiziksel temasla acı veren (yumruk, tokat vb.) eylemlerdir. Böyle bir darp suçu gerçekleştiğinde mağdurun hemen darp raporu alması önemlidir. Hastaneden alınan bu rapor, uğranılan saldırıyı belgeleyerek mağdura, maruz kaldığı saldırı nedeniyle tazminat davası açma imkânı sağlar.

Darp Raporu Nedir? Neden Önemlidir?

Darp raporu, bir saldırı mağdurunun sağlık kuruluşuna başvurmasıyla düzenlenen resmi bir muayene raporudur. Doktor tarafından ayrıntılı muayene sonucu hazırlanan bu raporda, mağdurun vücudunda tespit edilen darp izleri (morluk, şişlik, kesik, sıyrık gibi) ve bu yaralanmaların dereceleri detaylı şekilde belirtilir. Kısacası darp raporu, kişinin gerçekten fiziksel saldırıya uğradığını objektif olarak belgeleyen tıbbi bir kanıttır. Bu rapor, hem ceza soruşturması aşamasında hem de tazminat taleplerinde son derece kritik bir delil olarak kabul edilir. Mahkeme sürecinde hakim, darp raporundaki bulgulara dayanarak olayın ciddiyetini değerlendirir; bu nedenle mağdurların saldırı sonrası mutlaka darp raporu alması tavsiye edilir.

Darp Nedeniyle Tazminat Davası Nasıl Açılır?

Bir darp (kasten yaralama) olayı nedeniyle maddi ve manevi tazminat davası açmak için izlenmesi gereken bazı adımlar vardır. Bu süreç genel hatlarıyla aşağıdaki şekilde ilerler:

1. Darp Raporu Alınması: Mağdur, uğradığı fiziksel şiddetin resmi olarak kayıt altına alınması için ilk olarak bir sağlık kuruluşuna başvurmalıdır. Hastanede yapılan muayene neticesinde alınan darp raporu, saldırının kanıtlanması açısından ilk ve en önemli adımdır. Bu rapor olmadan da dava açılabilir ancak rapor, davanın seyrini mağdur lehine güçlendirecektir.
2. Hukuki Danışmanlık Alınması: Dava açmadan önce bir avukattan profesyonel destek almak çok faydalı olacaktır. Özellikle tazminat hukuku ve dava prosedürleri konusunda deneyimli bir tazminat avukatı ile görüşmek, sürecin doğru planlanmasını sağlar. Avukat, mağdura hakları ve yapılması gerekenler hakkında yol göstererek gerekli belgelerin toplanması ve stratejinin belirlenmesi konularında danışmanlık yapacaktır.
3. Dava Dilekçesinin Hazırlanması: Mağdur adına hazırlanacak dava dilekçesinde, darp olayının tüm detayları, mağdurun uğradığı maddi ve manevi zararlar, talepler ve hukuki dayanaklar açıkça belirtilmelidir. Bu dilekçe genellikle bir avukat tarafından özenle kaleme alınır. Dilekçede, olayın tarihi ve yeri, tarafların kimlik bilgileri, varsa tanıklar ve deliller listelenir. Hazırlanan dilekçe, ilgili mahkemeye sunularak tazminat davası resmi olarak açılır.

Darp Nedeniyle Tazminat Davasında Hangi Belgeler Gereklidir?

Bir darp olayı sonrası açılacak tazminat davasında, iddiaların ispatı için olabildiğince güçlü ve çeşitli deliller sunulmalıdır. Aşağıda bu süreçte gerekli olabilecek belge ve deliller listelenmiştir:

• Olay Tutanağı veya Şikayet Dilekçesi: Saldırı sonrası polis çağrıldıysa düzenlenen polis tutanağı ya da doğrudan savcılığa yapılan suç duyurusu kayıtları, olayın resmi makamlarca kayıt altına alındığını gösteren önemli belgelerdir. Bu tutanak veya dilekçede olayın zamanı, yeri ve tarafların beyanları yer alır.
• Fotoğraflar ve Görsel Deliller: Darp sonucu oluşan yaraların veya olay yerinin net olarak göründüğü fotoğraflar çok değerlidir. Morluk, yara, kanama gibi izleri gösteren fotoğraflar, saldırının ciddiyetini ortaya koyar. Mümkünse olay anına ait güvenlik kamerası görüntüleri veya cep telefonu kayıtları da delil olarak sunulabilir.
• Tanık İfadeleri: Saldırıya tanık olan kişiler varsa, bu kişilerin isimleri ve iletişim bilgileri ile olaya dair yazılı beyanları dosyaya eklenmelidir. Tanık ifadeleri, olayın nasıl gerçekleştiğini destekleyen önemli kanıtlardır. Mahkeme, tanıkları duruşmada dinleyerek olayı aydınlatabilir.
• Hastane Raporları ve Tıbbi Belgeler: Darp raporu dışında, mağdurun tedavi sürecine ilişkin tüm doktor raporları ve epikrizler toplanmalıdır. Yaralanmanın ciddiyetini gösteren röntgen, MR gibi tetkik sonuçları da delil sayılır. Bu belgeler, maruz kalınan fiziksel zararın kapsamını ortaya koyar.
• Masraf Belgeleri: Saldırı nedeniyle oluşan maddi zararların ispatı için hastane faturaları, ilaç reçeteleri, fizik tedavi giderleri gibi tıbbi masrafları gösteren tüm makbuzlar dosyaya konulmalıdır. Ayrıca darp yüzünden mağdur işe gidemedi ise, uğradığı gelir kaybını gösteren belgeler (maaş bordrosu, iş göremezlik raporu vb.) sunulabilir.
• Diğer Belgeler: Olaydan önce mağdur tarafından fail tarafa gönderilmiş bir ihtarname veya uzlaşma teşebbüsü varsa bunların kopyaları eklenmelidir. Ayrıca darp olayı ile ilgili varsa önceki şikayet kayıtları da göz önüne alınabilir.

Bu belgelerin eksiksiz ve düzenli şekilde sunulması, davanın ispat açısından güçlü olmasını sağlar. Tazminat davası dosyası hazırlanırken tüm bu evrakların bir araya getirilip mahkemeye sunulması, hak talebinin dayanaklarını netleştirecektir. Aynı zamanda, bu belgelerin bir avukat tarafından incelenerek dosyaya eklenmesi, davanın sağlıklı ilerlemesi açısından tavsiye edilir.

Darp Nedeniyle Tazminat Davasında Süreç Nasıl İşler?

Bir saldırı mağduru için en kritik adımlardan biri, olayın hemen ardından yapılması gerekenlerin zaman kaybetmeden yerine getirilmesidir. Öncelikle mağdur, darp olayından sonra derhal bir hastaneye başvurmalı ve darp raporu almalıdır. Bu acil adım, hem sağlık durumunun tespiti hem de ileride yürütülecek hukuki süreç için gerekli delillerin toplanması bakımından önem taşır.

Sağlık kontrolünün akabinde mağdur, kendisine şiddet uygulayan kişi hakkında vakit kaybetmeden resmi mercilere şikayette bulunmalıdır. Bir polis merkezine giderek tutanak tutturmak veya doğrudan savcılığa şikayet dilekçesi vermek suretiyle saldırgan hakkında hukuki süreç başlatılabilir. Mağdurun yaptığı bu şikayet başvurusu, olayı adli makamlara taşır ve failin cezai sorumluluğunun araştırılmasını sağlar. Şikayet üzerine savcılık derhal bir soruşturma başlatacaktır. Bu soruşturma kapsamında darp olayına ilişkin tüm deliller toplanır: Olayın ne zaman ve nerede gerçekleştiği, varsa tanıkların ifadeleri, cep telefonu kayıtları veya güvenlik kamerası görüntüleri gibi bilgiler titizlikle incelenir. Ardından şüpheli (saldırıyı gerçekleştiren kişi) tespit edilip ifadesine başvurulur. Savcılık, toplanan deliller ışığında ya iddianame düzenleyerek ceza davası açar ya da delil yetersizliği gibi nedenlerle takipsizlik kararı verir.

Yukarıdaki adımlar, darp eylemine ilişkin ceza soruşturması sürecini özetlemektedir. Ceza soruşturması devam ederken veya sonrasında mağdur, bu olaydan kaynaklı maddi-manevi zararların giderilmesi için hukuk mahkemesinde tazminat davasını da açmış olacaktır. Ceza davası ve tazminat davası ayrı kulvarlarda ilerlese de birbirini etkileyebilir; örneğin, ceza davasındaki mahkûmiyet kararı, hukuk mahkemesinde mağdurun uğradığı haksız fiilin sabit olduğu yönünde güçlü bir dayanak oluşturur. Tazminat davasının seyri ise mahkemenin iş yükü, tarafların delilleri sunma hızı ve olası itirazlara göre değişir. Aşağıda, bu sürenin ne kadar olabileceği ele alınmıştır.

Darp Nedeniyle Tazminat Davası Ne Kadar Sürer?

Tazminat davalarının sonuçlanma süresi, davanın kapsamına ve yargılama aşamalarına bağlı olarak farklılık gösterir. Darp nedeniyle açılan tazminat davaları, genellikle birkaç temel aşamadan geçer:

Ön İnceleme ve İddiaların Sunulması: Davanın açılmasının ardından mahkeme, tarafların dilekçelerini ve delillerini inceler. İlk duruşmalarda davacı ve davalı tarafın iddiaları dinlenir, varsa tanıklar mahkeme huzurunda ifade verir.

Bilirkişi İncelemesi: Saldırı sonucu mağdurda oluşan yaralanmaların derecesi (örneğin kalıcı bir hasar veya iş gücü kaybı olup olmadığı) ve olayın meydana geliş şekli çoğu zaman bilirkişi incelemesine konu olur. Mahkeme, kusur tespiti ve maluliyet oranı gibi teknik konularda uzman bir bilirkişiden rapor ister. Bilirkişi raporu, tarafların kusur durumunu ve mağdurun uğradığı zararları ortaya koyar.

İtirazlar ve Ek Raporlar: Taraflardan biri, bilirkişi tarafından hazırlanan rapordaki tespitlere katılmazsa buna yazılı olarak itiraz edebilir. Mahkeme, itirazı haklı bulursa konuyu aynı bilirkişiye ek rapor için geri gönderebilir veya yeni bir bilirkişi atayabilir. Bu süreç, davanın süresini uzatan en önemli faktörlerden biridir.

Yukarıdaki aşamalar ışığında, yerel mahkemelerde görülen tazminat davaları genellikle ortalama 1.5 – 2 yıl içinde sonuçlanmaktadır. Dava dosyasının kapsamı, tarafların işbirliği düzeyi ve yukarıda bahsedilen itiraz süreçleri bu süreyi etkileyebilir. Özellikle sık itiraz edilen veya karmaşık tıbbi değerlendirmeler gerektiren durumlarda, davanın sonuçlanması 2 yılı aşabilir. Bununla birlikte, mahkeme kararından sonra dosyanın istinaf veya temyiz gibi kanun yollarına gitmesi halinde, bu aşamaların da birkaç ay ila birkaçı yıl alabileceği unutulmamalıdır. Özetle, darp nedeniyle açılan bir tazminat davasının kesin olarak ne kadar süreceğini önceden kestirmek zor olsa da ilk derece mahkemesi düzeyinde yaklaşık iki yıl içinde hükme bağlandığı söylenebilir.

Darp Edilen Kişi Ne Kadar Tazminat Alır?

Bir darp olayında mağdura ödenecek tazminat miktarı, her somut olayın koşullarına göre değişiklik gösterir. Hakim, olayın gerçekleşme şekli, mağdurun maruz kaldığı zararın boyutu ve tarafların kusur oranı gibi ölçütleri dikkate alarak tazminat tutarını belirler. Tazminat, genel olarak manevi tazminat ve maddi tazminat olmak üzere iki başlık altında değerlendirilebilir:

• Manevi Tazminat: Mağdurun çektiği acı, korku, küçük düşme gibi manevi zararların karşılığı olarak takdir edilir. 2024 yılı itibarıyla uygulamada, darp nedeniyle hükmedilen manevi tazminat tutarları genellikle en az 25.000 TL civarında olmaktadır. Bu tutar, mağdurun yaşadığı üzüntü ve ıstırap göz önüne alınarak, benzer durumlar için yargı içtihatlarında şekillenmiş bir yaklaşımdır. Elbette mahkeme, saldırının vahametine göre bu tutarı artırabilir. Örneğin mağdurun hayatını uzun süre etkileyecek ciddi bir travma söz konusuysa veya failin özel kastı ve saldırganlığı çok yüksekse manevi tazminat miktarı daha yüksek takdir edilebilir.
• Maddi Tazminat: Mağdurun uğradığı somut ekonomik kayıpların karşılanması için ödenir. Maddi tazminatın hesaplanması, mağdurun cepten yaptığı harcamalar ve yoksun kaldığı gelirlerin toplanmasıyla yapılır. Örneğin tedavi giderleri, hastane ve ameliyat masrafları, ilaç ve fizik tedavi ücretleri, cihaz protez masrafları gibi doğrudan harcamalar maddi tazminat kapsamına girer. Ayrıca mağdur, darp nedeniyle iş gücünden belli bir süre mahrum kalmışsa bu döneme ilişkin gelir kaybını da talep edebilir. Örneğin, saldırı yüzünden 2 ay çalışamayan ve bu süreye dair ücret alamayan bir işçi, kaybettiği maaşlarını maddi tazminat olarak isteyebilir. Maddi tazminat tutarının belirlenmesinde önemli olan, mağdurun belgeleyebildiği zarar kalemlerinin toplamıdır. Mahkeme, sunulan faturalar ve kayıtlar doğrultusunda bu kalemleri tek tek değerlendirir ve uygun gördüğü miktarın saldırgan tarafından mağdura ödenmesine karar verir.

Darp Nedeniyle Tazminat Davası için Avukat Tutmak Zorunlu Mudur?

Türk hukuk sisteminde, bazı istisnai durumlar haricinde, herkes kendi açtığı davada kendisini temsil etme hakkına sahiptir. Yani darp nedeniyle tazminat davası açacak olan bir kişi, dilerse avukat tutmaksızın davayı kendi başına açıp yürütebilir. Mevzuatımıza göre avukat ile temsil, yalnızca belirli durumlarda zorunlu kılınmıştır ve bunların dışında taraf ehliyeti olan herkes, mahkeme önünde kendi davasını takip edebilir. Bu bağlamda darp mağduru da yasal olarak bir avukat tutmadan tazminat talebini mahkemeye taşıyabilir.

Ancak uygulamada bir avukat ile çalışmanın büyük avantajları bulunmaktadır. Hukuki süreçler teknik detaylar içerir ve prosedürlere uygun hareket etmek çoğu zaman uzmanlık gerektirir. Özellikle tazminat hukuku alanında deneyimli bir avukat, dava dosyasının hazırlık aşamasından sonuna dek atılması gereken adımları bilir ve süreci en etkili şekilde yönetir. Bir avukat yardımıyla dava açmak, usuli hataların ve eksikliklerin önüne geçilmesine yardımcı olur. Örneğin dilekçelerin doğru şekilde yazılması, delillerin eksiksiz sunulması, sürelerin kaçırılmaması gibi hususlarda avukatınız sizi yönlendirecektir. Bu sayede hak kaybı yaşama riski en aza iner. Ayrıca avukatlar, müvekkillerinin menfaatlerini korumak adına karşı tarafla görüşmeler yapabilir, gerekirse uzlaşma zemini yoklayabilir ve davanın seyrini lehinize çevirebilecek hamleleri zamanında gerçekleştirebilir.

Özetlemek gerekirse; kanunen bir avukat tutma zorunluluğu bulunmamakla beraber, darp nedeniyle tazminat davası sürecinin sağlıklı ve hızlı ilerlemesi için alanında uzman bir avukatın hukuki desteğini almak son derece faydalıdır. Avukat, sizin adınıza süreçteki teknik detayları takip ederken siz de yaşadığınız olayın sonuçlarının telafisine odaklanabilirsiniz.

Konu ile ilgili daha fazla bilgi ve danışmanlık almak için İstanbul Tazminat Avukatı sayfamızı ziyaret edebilir ve bizimle iletişime geçerek profesyonel hukuk desteği alabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Darp Nedeniyle Tazminat Davası Zamanaşımı Süresi Kaç Yıl?

Darp (kasten yaralama) fiiline dayalı tazminat davalarında genel zamanaşımı süresi, haksız fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl ve her hâlde fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren 10 yıl olarak uygulanır. Ancak darp olayı aynı zamanda Türk Ceza Kanunu’na göre suç teşkil ettiğinden, ceza zamanaşımı süresi daha uzun ise (kasten yaralama suçu için ceza zamanaşımı süresi örneğin 8 yıl olabilir) bu süre tazminat davası için de geçerli olur. Yani mağdur, olaydan uzun süre geçse bile ceza zamanaşımı dolmadığı müddetçe hukuk davası açabilir. Her halükarda, delillerin tazelenmemesi ve hak kaybı riskine karşı mümkün olan en kısa sürede davayı açmak en doğrusudur.

Darp Raporu Olmadan Tazminat Davası Açılabilir Mi?

Evet, darp raporu olmadan da tazminat davası açmak mümkündür; ancak davayı kazanabilmek için darp olayını başka delillerle ispatlamak gerekecektir. Örneğin tanık ifadeleri, saldırı sonrası çekilmiş fotoğraflar veya kamera kayıtları darp edildiğinizi gösterebilir. Darp raporu, mağdurun vücudundaki yaralanmaları resmi olarak belgeleyen güçlü bir delildir ve yokluğunda mahkeme ikna olmakta zorlanabilir. Bu nedenle rapor alınmamışsa, mevcut diğer delillerin eksiksiz sunulması ve tutarlı bir şekilde saldırının ispatlanması çok önemlidir. Özetle, rapor olmadan dava açılabilir ancak darp raporu dava başarısını önemli ölçüde artıran bir belgedir.

Darp Nedeniyle Manevi Tazminat Ne Kadar?

Darp (kasten yaralama) nedeniyle talep edilen manevi tazminat tutarı, olayın özelliklerine ve mağdurun yaşadığı manevi zararın derecesine göre değişir. Uygulamada mahkemeler, darp olaylarında mağdur lehine manevi tazminat olarak genellikle en az 20-30 bin TL civarında bir rakam takdir etmektedir. Nitekim 2024 yılı itibarıyla birçok karar, 25.000 TL düzeyinde manevi tazminata hükmedildiğini göstermektedir. Bu tutar, mağdurun maruz kaldığı acı, üzüntü, korku ve psikolojik yıkımı bir nebze de olsa karşılamak amacıyla, hakkaniyet ilkesi gözetilerek belirlenir. Elbette daha ağır durumlarda (örneğin kalıcı bir sakatlık bırakan saldırılarda) manevi tazminat tutarı bu rakamların oldukça üzerinde olabilir. Sonuç olarak her dava için miktar hakim tarafından takdir edilecek olup, benzer olaylar ışığında en az 25 bin TL civarında manevi tazminata hükmedilmesi beklenebilir.

Darp Nedeniyle Maddi Tazminat Nasıl Hesaplanır?

Darp sonucu açılan davalarda istenen maddi tazminat, mağdurun uğradığı ekonomik zararların tamamını kapsayacak şekilde hesaplanır. Mahkeme, mağdurun belgelediği tüm maddi kayıpları tek tek değerlendirir. Bu hesaplamada öncelikle mağdurun tedavi masrafları toplanır: Hastane ve ameliyat faturaları, ilaç giderleri, rehabilitasyon veya fizik tedavi ücretleri gibi doğrudan harcamalar maddi zararın bir parçasıdır. Ayrıca mağdurun, darp nedeniyle çalışamadığı dönem boyunca uğradığı kazanç kaybı da maddi tazminata dahildir. Örneğin, saldırı yüzünden 2 ay iş göremez raporu alan bir kişi, bu sürede alamadığı maaşını tazminat olarak talep edebilir. Bunların yanı sıra, eğer mağdurun eşyalarında zarar meydana geldiyse (örneğin saldırı esnasında gözlüğünün kırılması, telefonunun hasar görmesi gibi) bunların masrafları da istenebilir. Tüm bu kalemlerin toplamı, talep edilen maddi tazminat miktarını oluşturur. Hakim, sunulan faturalar ve kayıtlar doğrultusunda uygun bulduğu tutarda maddi tazminata hükmeder ve bu tutarın faiziyle birlikte saldırgan tarafından ödenmesine karar verilir.

Darp Tazminat Davası Hangi Mahkemede Açılır?

Darp fiili nedeniyle maddi ve manevi tazminat talepli davalar, hukuk yargılaması usulüne tabi olarak Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılır. Bu tür haksız fiil kaynaklı tazminat davalarında görevli mahkeme Asliye Hukuk’tur. Yetkili mahkeme ise genel kurallara göre belirlenir: Dava, istenirse darp olayının meydana geldiği yer mahkemesinde veya davalı (saldırgan) kişinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir. Örneğin saldırı İstanbul’da gerçekleşmişse mağdur, İstanbul’daki Asliye Hukuk Mahkemesi’nde davayı açabileceği gibi, failin ikametgahı Ankara ise Ankara’daki mahkemede de davayı açma hakkına sahiptir. Bu noktada mağdur, kendisi için hangi yer mahkemesi daha elverişliyse orada davayı açmayı tercih edebilir. Unutulmamalıdır ki ceza davası ayrı bir süreç olup, tazminat davası bu ceza davasından bağımsız olarak hukuk mahkemesinde görülür. Tazminat davasının karara bağlanabilmesi için genellikle ceza davasının sonucunun beklenmesine gerek yoktur, ancak bazı durumlarda hukuk mahkemesi, ceza davasının sonucunu bekletici mesele yaparak kesinleşmesini dikkate alabilir.

Darp Nedeniyle Tazminat Davası yazısı ilk önce Harbiye Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Asli kusur, kazanın ana sebebi olarak görülen, birincil kusurdur; tali kusur ise daha düşük derecede etkili olan, ikincil kusurdur. Örneğin kırmızı ışıkta geçerek kazaya yol açmak asli kusur sayılırken, bir aracın farlarını yakmaması nedeniyle kazaya zemin hazırlaması tali kusur olarak değerlendirilebilir. Bu yazıda tali kusur nedir, asli kusur ile farkları, kusur oranlarının belirlenmesi, tali kusurun tazminat ve sorumluluklara etkisi ve konuya dair sıkça sorulan sorular ele alınacaktır.

Asli ve Tali Kusur Arasındaki Fark

Trafik kazalarında kusurun paylaştırılması için kazaya etki eden ihlaller asli veya tali olarak sınıflandırılır. Asli kusur, kazanın meydana gelmesindeki asıl ihlali yapan tarafın kusurudur. Karayolları Trafik Kanunu’nun 84. maddesinde kazaya sebebiyet veren asli kusur halleri tek tek sayılmıştır (örneğin kırmızı ışıkta geçmek, karşı şeride girmek, geçiş önceliğini ihlal etmek gibi). Bu tür ağır ihlaller, kazanın başlıca nedeni olarak görüldüğü için asli kusur kapsamındadır ve genellikle %100 kusur veya büyük oranda kusur atfedilir.

Tali kusur ise, yukarıdaki asli kusurlar dışında kalan ve kazaya ikincil düzeyde etki eden kural ihlallerini kapsar. Tali kusurlu taraf, gerekli tüm önlemleri almamış veya yeterince dikkatli davranmamış olsa da kazanın ana nedeni değildir. Bir kazada tali kusurlu olmak, o tarafın kusurunun asli kusurlu tarafa kıyasla daha az önemli ancak yine de mevcut olduğu anlamına gelir. Örneğin:

• Araçta zorunlu ekipmanları (yangın tüpü, reflektör vb.) bulundurmamak ve bu eksiklik nedeniyle kazaya sebep olmak tali kusur sayılabilir.
• Aracın farlarının arızalı olması veya yakılmaması sonucu görünürlüğün düşmesiyle kazaya zemin hazırlamak tali kusurdur.
• Hız sınırını belirli oranlarda aşmak (örneğin %10-30 aşım) veya hava/yol koşullarına göre hızını ayarlamamak, kazanın oluşumunda ikincil bir etken olarak değerlendirilir.
• Yakın takip mesafesi bırakmamak veya ani manevralarda sinyal vermemek gibi daha hafif ihlaller de kendi başına kazaya direkt sebep olmasa bile kazanın şiddetini artırdığı için tali kusur kapsamında olabilir.

Yukarıdaki örnekler, tek başına kazaya sebebiyet verme ihtimali düşük ancak ihmal veya kural eksikliği barındıran durumlardır. Asli kusur, kazanın esas nedeni olan ihlal iken; tali kusur, kazaya zemin hazırlayan ikinci dereceden ihlaldir.

Tali Kusur Oranı ve Kusur Dağılımı Nasıl Belirlenir?

Trafik kazalarında her bir tarafın kusur oranı, kazaya etkisine göre yüzde (%) değeriyle belirlenir. Bu süreç genellikle sigorta şirketleri ve Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi (SBM) tarafından yürütülür. Kaza sonrası taraflar kendi aralarında kaza tespit tutanağı düzenler; akabinde sigorta şirketleri tutanak ve delilleri inceleyerek kusur oranlarını tespit eder. Tarafların kusur yüzdeleri TRAMER (Trafik Sigortaları Bilgi Merkezi) sistemine bildirilir ve genellikle şu standart dilimler kullanılır:

• %100 Kusur: Kazanın tüm sorumluluğu tek tarafındır. Diğer taraf %0 kusurludur.
• %75 – %25 Kusur: Taraflardan biri asli kusurlu (%75), diğeri tali kusurlu (%25) kabul edilir. Uygulamada en sık rastlanan kusur dağılımıdır; kazanın ana nedeni bir taraftadır ancak diğer tarafın da küçük de olsa bir ihlali bulunmaktadır.
• %50 – %50 Kusur: İki tarafın da eşit derecede kusurlu olduğu durum. Her iki taraf da kazaya %50 oranında sebebiyet vermiş sayılır.

Sigorta şirketleri, genel olarak %75 ve üzeri kusur oranını “asli kusur”, %25 civarı kusuru ise “tali kusur” olarak nitelendirmektedir. Örneğin bir sürücü %75 kusurlu bulunursa asli kusurlu sayılır; karşı taraf %25 ile tali kusurlu kabul edilir. Adli ve Sigorta Tahkim Komisyonu gibi merciler de kusur dağılımını genellikle %70 – %30 şeklinde (asli:tali) değerlendirebilmektedir. Yani bazı durumlarda biri %70 diğeri %30 kusurlu olarak da karar verilebilmektedir.

Kusur oranlarının belirlenmesinde kaza yeri fotoğrafları, tanık beyanları, polis raporları gibi deliller büyük rol oynar. Özellikle birden fazla aracın karıştığı kazalarda (örneğin zincirleme trafik kazaları), uzman bilirkişiler veya trafik ekipleri her bir aracın ihlalini analiz ederek kimin ne kadar kusurlu olduğunu tespit etmeye çalışır. Bu analiz sonucunda her sürücünün kusur yüzdesi belirlenir ve TRAMER sistemine kayıt edilir.

Not: Kusur dağılımı kararı ilk etapta sigorta şirketlerince verilse de kesin değildir. Taraflar, belirlenen kusur oranına itiraz edebilir. Örneğin tali kusurlu olduğunuzu düşünmüyor ya da kusur oranınızın yanlış hesaplandığını düşünüyorsanız, ilgili rapora itiraz edebilirsiniz. Bu itiraz için 5 iş günü süreniz vardır ve SBM üzerinden Kaza Tespit Tutanağı İtiraz sistemine başvuru yapabilirsiniz. Gerekirse trafik denetleme şubesi, sigorta tahkim komisyonu veya en son yargı yoluyla kusur oranının yeniden değerlendirilmesini talep etmeniz mümkündür (detaylar için bkz. Kaza Tespit Tutanağına İtiraz başlıklı makalemiz).

Tali Kusurun Tazminat ve Sorumluluğa Etkisi

Bir trafik kazasında kusur oranları, tarafların maddi ve hukuki sorumluluklarını doğrudan etkiler. Tali kusurlu olmak, kazadaki sorumluluğunuzun asli kusurluya göre daha az olduğunu gösterir. Ancak bu, hiç sorumlu olmadığınız anlamına gelmez. Kusurunuz oranında siz de ortaya çıkan zararın tazmininden sorumlu olursunuz.

Maddi hasarlı kazalarda sigorta şirketleri, kusur oranlarına göre ödemeleri paylaştırır. Örneğin %25 tali kusurlu iseniz, karşı tarafın aracındaki hasarın %25’ini sizin trafik sigortanız karşılar. Kendi aracınızdaki hasarın ise ancak %75’lik kısmı karşı tarafın sigortasınca ödenir. Benzer şekilde, eğer %50 kusurlu bulunduysanız (eşit kusur), her iki tarafın da birbirine kendi hasarının yarısını ödeme yükümlülüğü doğar. Tazminat taleplerinde, tali kusurlu tarafın kusuru oranında bir kesinti yapılması söz konusudur. Hukuk dilinde buna müterafik kusur (ortak kusur) denir. Yani, kişi kendi zararının oluşmasına da kısmen sebebiyet vermişse talep edebileceği tazminatta o oranda azaltıma gidilir. Nitekim Yargıtay kararları da kazaya karışan tarafların kusurları oranında birbirlerinden talepte bulunabileceğini vurgulamaktadır.

Örnek: A ve B araçlarının karıştığı bir kazada, A sürücüsü %75 kusurlu (asli kusur), B sürücüsü %25 kusurlu (tali kusur) olsun. Bu durumda:

• A sürücüsünün trafik sigortası, B’nin aracındaki hasarın %75’ini ödemekle yükümlüdür.
• B sürücüsünün trafik sigortası ise A’nın zararının %25’ini karşılar.
• B sürücüsü (tali kusurlu), uğradığı zararların kalan %25’lik kısmını kendi sigortasından (kaskosundan) veya cebinden karşılamak durumunda kalabilir; çünkü o kısım kendi kusurundan kaynaklanmıştır.
• A sürücüsü (asli kusurlu) ise kendi hasarının %75’i için karşı taraftan ödeme alamaz, bunu genellikle kendi kaskosu karşılar ya da kendisi katlanır. Asli kusurlu taraf, tam kusurlu olduğu kısım için karşı taraftan tazminat talep edemez.

Görüldüğü üzere tali kusur, tazminat sürecinde kısmi sorumluluk anlamına gelir. Tali kusurlu taraf, diğer tarafa göre daha az sorumlu olsa da kusuru oranında hem zararları karşılama hem de kendi zararını üstlenme durumundadır. Bu yüzden bir kazada tali kusurlu çıkmak, tamamen masum olmak değildir; sadece sorumluluğunuzun daha sınırlı olduğunu gösterir.

Ceza hukuku açısından da kusur derecesi önemlidir. Trafik kazaları çoğunlukla taksirle işlenen suç kapsamındadır (yani ihmal veya dikkatsizlik sonucu meydana gelir). Bir kazada birden fazla kişi taksirli olarak (kusurlu şekilde) zarara yol açmışsa, her sürücü kendi kusuru oranında cezai sorumluluk taşır. Örneğin ölümlü veya yaralanmalı bir kazada asli kusurlu sürücü de tali kusurlu sürücü de kusurları nispetinde yargılanabilir. Hakim, ceza miktarını ve yasal sonuçları belirlerken kusur oranlarını göz önünde bulunduracaktır. Ancak kanunlarımızda, kazada daha az kusurlu olan kişinin cezasında indirim yapmaya veya hiç ceza vermemeye imkân tanıyan durumlar da mevcuttur. Özellikle ağır kişisel acı yaşama durumu (TCK 22/6) gibi hallerde, tali kusurlu kişinin zaten mağduriyet yaşaması nedeniyle ceza verilmeyebilmektedir.

İdari yaptırımlar bakımından ise, kural ihlali yapmış olmak (örneğin hız sınırını aşmak, şerit ihlali, işaret levhalarına uymamak vb.) trafik polisi tarafından tespit edilirse tali kusurlu olsanız da ilgili trafik cezası tarafınıza uygulanabilir. Yani tali kusurunuz somut bir trafik kuralı ihlaline dayanıyorsa, ceza puanı ve para cezası gibi idari sonuçlarla karşılaşmanız mümkündür.

Trafikte Tali Kusur Sayılan Durumlar (Örnekler)

Trafik kazalarının oluşmasında yer alan ve asli kusur kapsamına girmeyen pek çok ihmal veya ihlal, tali kusur olarak değerlendirilebilir. Karayolları Trafik Kanunu madde 84, hangi hallerin asli kusur olduğunu tek tek belirttiği için, bu listede yer almayan kural ihlalleri genelde tali kusur sayılır. İşte trafikte tali kusur olarak kabul edilebilecek bazı durumlar:

• Düşük derecede hız ihlalleri: Örneğin hız sınırının %10-20 aşılması gibi durumlar, tek başına kazanın ana nedeni olmasa da riski artırdığı için tali kusur sayılabilir. (Çok yüksek oranda hız aşımları ise tehlikenin boyutuna göre ağır kusur kabul edilebilir.)
• Yakın takip ve mesafe kurallarına uymamak: Öndeki araçla takip mesafesini korumamak veya konvoy halinde giderken arada yeterli boşluk bırakmamak tali kusur kapsamında değerlendirilir. Bu ihmal, arkadan çarpma gibi kazalarda ikincil etken olabilir.
• Görüş ve dikkat azaltıcı ihmaller: Araç ışıklarının çalışmaması (far, sinyal, stop lambası arızaları) veya görüşü engelleyen aksesuarlar kullanmak (ön camda süs vb.), gece veya sisli havada kazaya zemin hazırlayabilir. Bu tür ihmaller asli kusur sayılmasa da tali kusurdur.
• Trafik işaret ve levhalarına uymama: Asli kusur kapsamına girmeyen işaret ihlalleri tali kusur olabilir. Örneğin hız tabelasına uymamak, dönüş yasağı olan yerde dönmek (kaza doğrudan bundan kaynaklanmamışsa) ikincil derecede kusurdur.
• Yol koşullarına uygun davranmamak: Yağmurlu/husurlu havada gereken tedbiri almadan araç kullanmak, viraja yaklaşırken hız kesmemek veya ani manevralarda sinyal vermemek gibi hatalar tali kusur örnekleridir. Bu davranışlar kazanın şiddetini veya oluş ihtimalini artırıcı rol oynar.
• Diğer kural ihmalleri: Emniyet şeridi ihlali sonucu olmayan kazalarda bu ihlal tali olarak değerlendirilebilir. Veya yaya geçidinde yavaşlamamak gibi ihlaller, kazanın temel nedeni değilse tali kusur sayılır.

Yukarıda sayılanlar dışında, asli kusur listesinde yer almayan her ihlal, kazada etkili olmuşsa tali kusur olarak kayda geçebilir. Trafik kazası incelemelerinde uzmanlar genellikle önce kazanın ana nedenini saptar (asli kusur), ardından diğer tüm katkı sunan ihlalleri belirler (tali kusurlar). Böylece kusur oranları dağıtılırken bu tali kusurlar dikkate alınarak %25 veya %30 gibi oranlar tali tarafa verilir.

Önemli: Tali kusurlu tarafın, asli kusurlu tarafa göre hukuki durumu daha hafif olsa da kusurun size ait kısmını küçümsememek gerekir. Özellikle tazminat süreçlerinde ve trafik sigortası prim hesaplamalarında bu kusur payı önem taşır. Bir kazada tamamen kusursuz olmak ile %20 kusurlu olmak arasında, ileride hak talep edebileceğiniz miktar açısından ciddi fark olacaktır. Bu nedenle sürücülerin küçük ihmallerin dahi sonucunun olabileceğini bilerek tüm trafik kurallarına uyması en doğrusudur.

Sıkça Sorulan Sorular

Tali kusur ne demek?

Tali kusur, basit olarak “ikincil derecede kusur” demektir. Trafik kazalarında asli kusur, kazanın asıl sebebi olan büyük ihlali ifade ederken; tali kusur, kazaya daha az ölçüde etki eden kusuru ifade eder. Yani tali kusurlu taraf, kazanın oluşumunda daha küçük bir paya sahiptir ancak yine de bir kural ihlali veya ihmali mevcuttur.

Asli kusur ile tali kusur arasındaki fark nedir?

Asli kusur, kazanın meydana gelmesindeki birincil, esas kusurdur – örneğin kırmızı ışıkta geçip kazaya sebep olmak gibi. Tali kusur ise ikincil derecede kusurdur – örneğin kaza anında farlarını yakmamış olmak gibi, kazaya doğrudan sebep olmayan fakat katkı sunan ihlaller. Asli kusurlu taraf genellikle %70-%100 oranında kusur alırken, tali kusurlu taraf %30-%0 gibi daha düşük oran alır. Tazminat ve sorumluluk açısından asli kusurlu taraf daha büyük yük üstlenir.

Tali kusur oranı genelde kaçtır?

Uygulamada tali kusur oranı çoğunlukla %25 olarak görülür. Sigorta şirketleri kazalarda kusur dağılımını yaparken sıklıkla %75 – %25 şeklinde paylaştırır (biri %75 asli, diğeri %25 tali kusur). Bazı durumlarda %70 – %30 dağılımı da kullanılabilir. Nadiren de olsa birden fazla tali kusurlu tarafın bulunduğu çok araçlı kazalarda kusur oranları daha farklı yüzdelerde de takdir edilebilir. Ancak standart olarak tali kusur denince akla %25 civarı bir kusur payı gelir.

Tali kusurluysam zararımın tamamını karşı taraf öder mi?

Hayır. Tali kusurlu iseniz, kusurunuz oranında kendi zararınızı üstlenirsiniz. Karşı tarafın sigortası sadece kusursuz veya daha az kusurlu olduğunuz kısım kadar zararı öder. Örneğin %20 tali kusurluysanız, zararınızın %80’ini karşı tarafın sigortası öder; kalan %20’lik kısmı ise sizin kusurunuz olduğundan karşılanmaz. Bu durumda kendi aracınızdaki hasarın o kısmını kasko sigortanızdan talep edebilir veya cebinizden karşılayabilirsiniz. Aynı şekilde, siz de karşı tarafın zararının sizin kusurunuza denk gelen kısmını (örneğin %20’sini) ödemekle yükümlü olursunuz. Kısaca, herkes kendi kusuru oranında zarara katlanır.

Tali kusurlu sürücü ceza alır mı?

Trafik cezası yönünden: Eğer tali kusurunuz bir trafik kuralı ihlali içeriyorsa (örneğin şerit ihlali, hız ihlali gibi) polis tarafından elbette cezai yaptırım uygulanır. Kusurunuzun düşük olması idari para cezasını ortadan kaldırmaz; kural ihlali varsa trafik cezası yazılır.

Adli yönden: Yaralanmalı veya ölümlü kazalarda, tali kusurlu sürücü de taksirle yaralama/ölüme neden olma suçlarından sorumlu tutulabilir. Ancak mahkeme, tali kusurunuzu ve olayın koşullarını dikkate alarak cezada indirim yapabilir. Türk Ceza Kanunu’na göre birden fazla kişinin kusurlu olduğu durumlarda herkes kendi kusuru oranında cezalandırılır. Yani tali kusurlu sürücü, asli kusurluya kıyasla daha hafif bir ceza alabilir. Hatta bazı özel durumlarda (örneğin kazada kendi de ağır kayıp yaşadıysa) hakim ceza vermekten vazgeçebilir. Ancak genel kural, kusuru olan herkesin kusuru nispetinde sorumlu olması yönündedir.

Kusur oranına nasıl itiraz edilir?

Kusur dağılımına itiraz etmek için kazadan sonra 5 iş günü süreniz vardır. Öncelikle sigorta şirketiniz aracılığıyla SBM (Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi) sistemine başvurarak itiraz edebilirsiniz. SBM’nin online portalında “Kaza Tespit Tutanağı Sorgulama ve İtiraz” bölümünden gerekli belgeleri sunarak itiraz işlemi yapılabilir. Eğer sigorta şirketlerinin kararı değişmezse, trafik polisinin raporuna karşı bulunduğunuz ildeki Trafik Denetleme Şube Müdürlüğü’ne veya doğrudan Sulh Ceza Hâkimliği’ne başvurarak kusur tespitinin yeniden değerlendirilmesini talep edebilirsiniz. Son çare olarak da sigorta tahkim komisyonu ya da asliye hukuk mahkemesinde dava yoluyla itiraz etmek mümkündür. (Ayrıntılı bilgi için ilgili makalemize bakınız: Kaza Tespit Tutanağına İtiraz.)

Trafik kazasında kusur oranımı nasıl öğrenebilirim?

Kusur oranınızı öğrenmek için kaza sonrası sigorta işlemleri tamamlandığında SBM’nin online sorgulama sistemini kullanabilirsiniz. E-Devlet üzerinden SBM hizmetlerine girerek kaza tespit tutanağını ve kusur dağılımını görüntüleyebilirsiniz. Alternatif olarak, tüm operatörlerden 5664 SMS servisine araç plakası göndererek kazadaki kusur oranını öğrenmek mümkündür. Sigorta şirketiniz de dosya sonuçlandığında size kusur durumunuzu bildirecektir. Eğer üzerinden makul süre geçtiği halde kusur oranınız bildirilmediyse sigorta şirketinize veya SBM’ye başvurarak durumu sorgulayabilirsiniz.

Sonuç: Tali kusur, trafik kazalarında sıkça karşılaşılan bir kavram olup kazanın ikinci derecede nedeni olan kusurları ifade eder. Her sürücünün amacı, herhangi bir kazada kusursuz taraf olmak olmalıdır. Bu yüzden büyük-küçük her trafik kuralına uymak, sadece ceza almamak için değil, olası kazalarda hem maddi hem manevi sorumluluklardan korunmak için önemlidir. Unutmayın, en iyi kaza hiç yaşanmamış olandır – fakat maalesef bir kaza yaşanırsa da kusursuz ya da en az kusurla çıkmak, haklarınızı korumanız açısından çok büyük fark yaratacaktır.

Kaynakça: Trafik kazalarında asli ve tali kusur kavramları ile ilgili yasal düzenlemeler ve güncel bilgiler 2025 tarihli resmi ve akademik kaynaklardan derlenmiştir. İçeriğimizde Harbiye Hukuk Bürosu’nun konuya ilişkin makalelerinden yararlanılmıştır. Ayrıca Sigorta Bilgi ve Gözetim Merkezi verileri ve Karayolları Trafik Kanunu’nun ilgili hükümleri doğrultusunda hazırlanmıştır. Bu konudaki sorularınız için Harbiye Hukuk uzmanlarından destek alabilirsiniz.

Tali Kusur Nedir? yazısı ilk önce Harbiye Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Muayenesiz Araç Kullanmanın Yaptırımları

Muayenesiz araç kullanımı tespit edildiğinde, sürücüler aşağıdaki yaptırımlarla karşılaşabilir:

• Para Cezası: 2.168 TL idari para cezası uygulanır.
• Ceza Puanı: Sürücünün ehliyetine 10 ceza puanı eklenir.
• Araç Trafikten Men: Aracın muayenesi yapılana kadar trafikten men edilmesi söz konusu olabilir.

Erken Ödeme İndirimi

Trafik cezalarında, cezanın tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde ödeme yapılması durumunda %25 indirim uygulanmaktadır. Bu kapsamda, 2.168 TL olan muayenesiz araç kullanma cezası, erken ödeme ile 1.626 TL‘ye düşmektedir.

Araç Muayenesinin Önemi

Araç muayenesi, sadece yasal bir zorunluluk değil, aynı zamanda trafikte güvenliğin sağlanması için kritik bir öneme sahiptir. Muayenesi yapılmamış araçlar, hem sürücüler hem de diğer yol kullanıcıları için ciddi riskler oluşturabilir. Bu nedenle, araç sahiplerinin muayene sürelerini takip etmeleri ve zamanında gerekli kontrolleri yaptırmaları hayati önem taşımaktadır.

Sonuç

2025 yılında, muayenesiz araç kullanmanın cezası 2.168 TL olarak güncellenmiştir. Bu cezadan kaçınmak ve trafikte güvenliği sağlamak için araç muayenelerinin düzenli olarak yaptırılması gerekmektedir. Unutmayın, zamanında yapılan araç muayenesi, hem yasal yükümlülüklerinizi yerine getirmenizi sağlar hem de olası kazaların önüne geçerek can ve mal güvenliğinizi korur.

2025 Muayenesiz Araç Kullanma Cezası Ne Kadar? yazısı ilk önce Harbiye Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

1. Kaza Anında İlk Yapılması Gerekenler

📌 Trafik kazası anında yapılacak ilk şey, sakin kalmak ve güvenliği sağlamaktır.

✅ Öncelikle kendinizin ve diğer kişilerin sağlık durumunu kontrol edin.
✅ Araçtan inmeden, etrafta başka bir tehlike olup olmadığını değerlendirin.
✅ Kaza yerinde başka bir kaza riskini önlemek için aracınızın dörtlü flaşörlerini yakın.
✅ Trafik güvenliğini sağlamak için reflektörleri uygun mesafeye yerleştirin.

📌 Eğer ciddi bir yaralanma veya can kaybı varsa, hemen 112 Acil Servis ve 155 Polis İmdat hattını arayın.

📌 Önemli Not: Trafik kazasına karışan kişiler, yaralı olmadıkça ve güvenli bir bölgedeyse araçlarını hareket ettirmemelidir.

KAZA TESPİT TUTANAĞI NEDİR? NASIL DÜZENLENİR?

2. Trafik Kazası Türüne Göre Yapılması Gerekenler

📌 Kaza türüne göre hareket etmek önemlidir.

1️⃣ Maddi Hasarlı Trafik Kazası (Yaralanma veya ölüm yoksa)

✅ Polis veya jandarmayı aramanıza gerek kalmadan, taraflar kendi aralarında anlaşabilir.
✅ Sigorta şirketine sunulmak üzere “Kaza Tespit Tutanağı” doldurulmalıdır.
✅ Kazaya karışan tarafların ehliyet, ruhsat ve sigorta bilgileri karşılıklı olarak paylaşılmalıdır.
✅ Kaza fotoğraflanmalı ve trafik akışını engellemeyecek şekilde araçlar uygun bir yere çekilmelidir.

📌 Önemli Not: Eğer taraflar anlaşamazsa, polis çağırılmalıdır.

2️⃣ Yaralanmalı veya Ölümlü Trafik Kazası

✅ 112 Acil Servis ve 155 Polis İmdat hattına hemen haber verin.
✅ Yaralılara bilinçsiz müdahaleden kaçının, sağlık ekipleri gelene kadar güvenli bir alana taşımaya çalışın.
✅ Polis veya jandarma gelene kadar olay yerini değiştirmeyin.

📌 Önemli Not:

• Alkol veya uyuşturucu etkisi altında bir kaza meydana geldiyse, polis mutlaka çağrılmalıdır.
• Kazaya karışan sürücüler, polis veya sağlık ekipleri gelene kadar olay yerinden ayrılmamalıdır.

3. Kaza Tespit Tutanağı Nasıl Doldurulur?

📌 Maddi hasarlı kazalarda sigorta işlemleri için Kaza Tespit Tutanağı eksiksiz doldurulmalıdır.

✅ Tutanağa şu bilgiler eklenmelidir:
✔️ Kazanın tarihi, saati ve yeri
✔️ Kazaya karışan araçların plakaları, sürücü bilgileri ve sigorta bilgileri
✔️ Kazanın oluş şekli (çizim veya yazılı açıklama)
✔️ Araç hasarlarının detaylı fotoğrafları
✔️ Kazaya şahit olanların bilgileri (varsa)
✔️ Sürücülerin imzaları

📌 Kaza Tespit Tutanağı eksiksiz doldurulmalı ve her iki sürücü tarafından imzalanmalıdır.

📌 Eğer taraflar anlaşamazsa, trafik polisinin kaza raporu tutması gerekir.

4. Trafik Kazası Sonrasında Sigorta İşlemleri

📌 Kaza sonrasında sigorta şirketine en kısa sürede başvurulmalıdır.

✅ Sigorta şirketine başvururken şu belgeler gereklidir:
✔️ Kaza Tespit Tutanağı
✔️ Araç ruhsat fotokopisi
✔️ Sürücü belgesi fotokopisi
✔️ Sigorta poliçesi fotokopisi
✔️ Kaza fotoğrafları

📌 Eğer sigorta şirketine başvurulmazsa, hasarın karşılanması zorlaşabilir.

📌 Kasko sigortası olan araç sahipleri, doğrudan kasko şirketlerine başvurarak zararlarını karşılatabilir.

5. Trafik Kazası Sonrasında Hukuki Süreç

📌 Eğer trafik kazası hukuki bir sürece taşınacaksa, belirli adımlar izlenmelidir.

✅ Eğer karşı taraf hatalıysa ve zararınızı karşılamıyorsa:
✔️ Sigorta şirketinden hasar tazmini talep edilmelidir.
✔️ Eğer sigorta ödeme yapmazsa, Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir.
✔️ Ölümlü veya yaralanmalı kazalarda, ceza davası açılabilir.

📌 Trafik kazasında mağdur olan kişiler, maddi ve manevi tazminat davası açabilir.

📌 Önemli Not: Kusurlu sürücüler, zarar verdikleri kişilere tazminat ödemek zorundadır.

6. Trafik Kazası Halinde Cezalar ve Yaptırımlar

📌 Trafik kazasına neden olan sürücüler için çeşitli cezai yaptırımlar uygulanabilir.

✅ Trafik kazalarında olası cezalar:

📌 Eğer kazada karşı taraf ağır kusurluysa, ceza hukuku kapsamında yargılanabilir.

7. Trafik Kazasında Dikkat Edilmesi Gerekenler

✅ Kaza anında panik yapmadan hareket edin.
✅ Kazaya karışan araçların ruhsat ve sigorta bilgilerini alın.
✅ Görgü tanıklarından bilgi alarak kaza tespit tutanağını eksiksiz doldurun.
✅ Sigorta şirketine zamanında başvurun ve gerekli belgeleri teslim edin.
✅ Eğer kazada yaralanma veya ölüm varsa, mutlaka polise haber verin.

📌 Trafik kazası sonrası hukuki destek almak için bir avukata danışmak, haklarınızı korumanıza yardımcı olabilir.

8. Sonuç: Trafik Kazası Anında ve Sonrasında Yapılması Gerekenler

✅ Kaza sonrası ilk olarak güvenliği sağlayın ve sağlık durumunu kontrol edin.
✅ Maddi hasarlı kazalarda Kaza Tespit Tutanağı doldurun, anlaşmazlık varsa polis çağırın.
✅ Yaralanmalı veya ölümlü kazalarda derhal 112 Acil Servis ve 155 Polis İmdat’ı arayın.
✅ Sigorta şirketine zamanında başvurarak maddi zararınızı karşılatın.
✅ Eğer kusursuz olduğunuzu düşünüyorsanız, tazminat davası açabilirsiniz.

📌 Trafik kazaları hukuki sürece dönüşebileceği için, hak kaybına uğramamak adına bir avukattan destek almanız önemlidir. Daha fazla bilgi için avukata sor hizmetinden faydalanabilirsiniz!

Kaza Anında Yapılması Gerekenler  yazısı ilk önce Harbiye Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Tasarrufun iptali davası bir borç ilişkisinde tarafların sorumluluklarını yerine getirmediği hallerde alacaklının hakkını korumak için düzenlenen bir dava türüdür. Uygulamada sıklıkla rastlanan sorunlardan biri de borçlunun borcunu ödememek amacıyla yaptığı hileli tasarruf ve bağışlama gibi işlemleridir.

Türk hukukunda tasarrufun iptali davası İİK 277 ve sonrasında düzenlenmiştir. Hukukumuzda mevcut düzenleme ile alacaklının alacağına kavuşması amaçlanmış ve olası hak kayıplarının önüne geçilmeye çalışılmıştır. Bu yazımızda tasarrufun iptali davasının hukuki boyut ve sonuçlarını detaylı inceleyeceğiz.

Tasarrufun İptali Davasının Hukuki Dayanakları

Tasarrufun iptali davası dayanağını İcra ve İflas Kanunundan almaktadır. İİK bu davayı mevzuatta 277 ve 284. Maddeleri arasında düzenlemektedir. Her ne kadar bu derece ayrıntılı düzenlemiş olsa da uygulamada sıklıkla Türk Borçlar Kanunu’nda düzenlenmiş olan Tapunun İptali ve Tescili davaları ile karıştırılmaktadır. Ancak kıyaslandığında usul ve esas bakımından oldukça farklı davalardır.

Tasarrufun iptali davası borçlu tarafından yapılmış ve hukuken geçerli bir işlemin iptaline yönelik açılan bir dava iken tapu iptal ve tescil davaları muvazaalı işlem olduğu iddiasıyla açılan ve tapu iptal ve tescilinin istendiği bir dava türüdür.

Hukukta her somut olay birbirinden bağımsız değerlendirilmektedir. Kanun koyucu yaptıkları düzenlemeler ile hak kayıplarının önüne geçmeyi amaçlamaktadır. Tek bir dava türüyle ilerleyerek, hukuki destek almadan hakkını aramaya çalışmak daha ağır sonuçlar doğurabilmektedir. Özellikle muvazaalı veya gerçek fark etmeksizin yapılan bir işlem hakkında yargı yoluna başvururken avukatınızdan hukuki destek almak daha fazla hak kaybına uğramamak için yerinde olacaktır.

Tasarrufun İptali Davası Hangi Durumlarda Açılır?

Tasarrufun iptali davasında alacaklının borçludan mal kaçırmak amacıyla gerçekleştirdiği gerçek bir işlem söz konusudur. Yapılan düzenleme ile borçlunun bu amaçla yaptığı işlemlerin iptali sağlanmaya çalışılmaktadır.

Tasarrufun iptali davasının hangi durumlarda açılabileceği İcra ve İflas Kanunu 277-280. Maddeleri arasında detaylı olarak düzenlenmiştir. Uygulamada sıklıkla rastlanan ve tasarrufun iptali davasına örnek oluşturabilecek birkaç örnek ile durumu özetleyelim:

Özetle bu iç maddenin özelliklerini şöyle belirtebiliriz;

İİK 278; Bağış veya bağış benzeri tasarruf olacak

İİK 279; haciz veya iflastan önceki bir yılda yapılan işlemde alacaklıya zarar verme ihtimali olacak.

İİK 280; Alacaklıya borcu ödememe kastı olacak, işlemin gerçek olması durumu değiştirmez.

Yukarıda tasarrufun iptali davasının hangi durumlarda açılabileceğini detaylı olarak ele aldık. Tasarrufun iptali davası da hukuki her dava gibi içinde bir takım usul şartları barındırmaktadır. Bunları inleyelim.

Tasarrufun İptali Davası Açma Şartları

1. Öncelikle, alacaklı ile borçlu arasında bir borç ilişkisi olmadan Tasarrufun İptali Davasının açılabilmesi mümkün değildir.
2. Borçlu adına alacaklı tarafından başlatılan icra takibi kesinleşmelidir. Şayet icra takibi kesinleşmeden Tasarrufun İptali Davası açılmış ise Mahkeme tarafından bekletici mesele yapılacak ve davanızın uzamasına dolayısıyla da alacağınıza kavuşmanızı geciktirecektir.
3. Taraflar arasındaki borç doğduktan sonra, borçlu tarafından mal kaçırmaya yönelik tasarruf işlemleri gerçekleştirilmelidir. Aksi takdirde alacaklı tarafından açılan Tasarrufun İptali Davası Mahkemece red edilecektir.
4. Tasarrufun İptali Davası, Hak düşürücü süre olan 5 yıl içerisinde açılmalıdır. Aksi takdirde alacaklının dava hakkı son bulacaktır.
5. Borçlu hakkında alınmış geçici veya kesin aciz vesikası bulunmalıdır. Tasarrufun açıldığı tarihte aciz vesikası bulunmuyor ise davacı/alacaklının, dava süresi içinde aciz vesikasını mahkemeye sunması gerekmektedir. Ayrıca davacı/alacaklı, dava başlangıcında Mahkeme’ye geçici aciz vesikasını sunmuş ise kesin aciz vesikasını da ibraz etmelidir.
6. Tasarrufun İptali Davası ile iptal edilmek istenen tasarruf, İcra İflas Kanunu hükümleri uyarınca iptale tabi bir tasarruf olmalıdır.

Hukukta mevcut olan her uyuşmazlığın çözümü noktasında açılacak davalarda usul bakımından birtakım şartlar düzenlenmiştir. Bu şartlar olası hak kayıplarının, haksız kazançların ve kargaşaların önüne geçmeyi amaçlamaktadır.  Tasarrufun iptali davasında, dava konusu olabilmek için İİK 278,279 ve 280. Maddedeki ihtimaller fark etmeksizin gerekli olan genel bazı şartları vardır.

• Öncelikle bu davanın açılabilmesi için en önemli şart taraflar arasında bir borç ilişkisinin bulunması gerekliliğidir. Zira borç ilişkisinin olmadığı ihtimalde kişilerin yaptığı tasarruf işlemini zamanı ve niyeti başka kimseyi hukuki açıdan ilgilendirmeyecektir.
• Alacaklının alacağını elde edememiş olması sebebiyle alacağını elde etmek amacıyla borçlu hakkında başlattığı bir icra takibi olmalıdır. Bu icra takibinin sadece başlamış olması yetmez kesinleşmesi şartı da aranmaktadır.
• Borçlunun alacaklıya olan borcu doğduktan sonra alacaklıya olan borcunu ödememek için mal kaçırmaya yönelik tasarruf işlemi olmalıdır.

Bunlar genel şartlar olmak üzere bu noktada değinilmesi gereken birkaç önemli husus daha vardır. Bunlar;

 Tasarrufun İptali Davasının Zamanaşımı

Hukuk davalarında zamanaşımı ve hak düşürücü süre çok önemli bir kavramdır. Zira bunların gerçekleşmesi ile kanun koyucu borçluya borcunu ödemekten kaçınma hakkı vermektedir. Bu sebeple açılma ihtimali olan bir hukuk davası öncesinde bir avukattan hukuki destek alarak mevcut olayın zamanaşımı ve hak düşürücü süre ihtimalinin değerlendirilmesi usul hatalarının önüne geçecektir.

Tasarrufun iptali davası yönünden zamanaşımını inceleyecek olursak bu noktada büyük bir dikkat hali söz konusu olacaktır. Zira tasarrufun iptali davasında kanun koyucu zamanaşımı değil hak düşürücü süreyi düzenlemiştir. Bilindiği üzere zamanaşımı borçlu tarafından ileri sürülmesi gereken bir iddia iken hak düşürücü süre mahkeme tarafından resen dikkate alınarak değerlendirilmektedir. Yine zamanaşımında bazı sebeplerden dolayı zamanaşımı kesilebilmekteyken hak düşürücü sürede böyle bir durum söz konusu değildir.

Tasarrufun iptali davasında hak düşürücü sürenin ne olduğu İİK 284’te ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Buna göre batıl tasarrufun vukuu tarihinden itibaren beş sene geçmekle tasarrufun iptali davası açma hakkı düşmektedir.

Tasarrufun İptali Davasında İhtiyati Tedbir Talebi

Kanun koyucu tasarrufun iptali davasına özel olarak ihtiyati tedbir talebi noktasında özel bir düzenlemeye gitmiştir. Bu durum İİK 281/2’de düzenlenmiştir. Buna göre;

Hâkim alacaklının talebi üzerine davaya konu mallar hakkında ihtiyati haciz kararı verebilmektedir. Bu kararın verilmesinde teminatın gerekli olup olmadığına ise hâkim karar verecektir. Bu düzenleme tasarrufun iptali davasına özel bir düzenleme olmakla beraber teminatsız olarak ihtiyati haciz kararı verilebilmesinin önü açılmıştır. Bu durum sadece bu davaya özgü olup diğer davalarda karıştırılmamalıdır.

Diğer davalar yönünden ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri aynı kurallara tabidir. Kanun koyucu bu iki kavramı ihtiyati tedbir yönünden HMK m. 389 vd. ihtiyati haciz yönünden ise İİK m. 257 vd düzenlemiştir.  İhtiyati haciz her ne kadar farklı bir durum gibi görünse de para alacakları için düzenlenmiş bir ihtiyati tedbir türüdür. Ancak bu dava açısından farklı olan teminatın hâkim kararına kalması sebebiyle ihtiyati haciz kavramı tasarrufun iptali davasında “ihtiyati tedbir mahiyetinde ihtiyati haciz” olarak geçmektedir.

Tasarrufun İptalinde “Aciz Belgesi”Nin Rolü

Alacaklı elde edemediği alacağı için icra takibi başlatır. Ancak bu icra takibine rağmen elde edemediği alacağı var ise bu durumu belgelemek için düzenlenen belgeye aciz belgesi ya da aciz vesikası denmektedir. Bu belge ile borçlunun malvarlığının borcunu kapatmaya yetmediği düzenlenmiş olur.

Tasarrufun iptali davası bakımından aciz belgesinin büyük önemi mevcuttur. Öyle ki bu davanın açılabilmesi için alacaklıda borçlu hakkında aciz belgesinin varlığı aranmaktadır. Bu durum İİK 277/1’de düzenlenmiştir. Buna göre elinde geçici yahut kesin aciz vesikası bulunan her alacaklı bu davayı açabilecektir.

Geçici aciz vesikasında borçlunun kalan malvarlığının borcu karşılamayacağı noktasında bir öngörü varken kesin aciz vesikasında ise icra takibinin sonunda borçlunun hiçbir malvarlığı bulunmaması sebebiyle borcun kapanmayacağı yönünde kesinlik vardır. Tasarrufun iptali yönünden bu vesikaları inceleyelim;

Kanun koyucu tasarrufun iptali davası yönünden aciz vesikasının kesin veya geçici olması bakımından bir ayrıma gitmemiştir. Aranan tek şart tasarrufun iptali davasında mevcut bir aciz vesikasının olmasıdır. Bu bir dava şartıdır.

Aciz vesikasının ne zaman sunulması gerektiği noktasında yerleşik içtihatlara bakmak gerekmektedir. Buna göre yargılama aşamasının sonuna kadar vesikasının sunulmasında bir sakınca yoktur.

Tasarrufun İptali Davasında Arabuluculuk Şartının Durumu

Tasarrufun iptali davasının şartları bakımından incelenecek son konu arabuluculuk şartının olup olmamasıdır.

Zorunlu arabuluculuk uyuşmazlıklarsın çözümü noktasında alternatif çözüm yollarından biridir. Kanun koyucu zorunlu arabuluculuk şartının arandığı halleri 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunda ayrıntılı olarak düzenlemektedir. Mevcut düzenlemelere ve tasarrufun iptalini düzenleyen İİK 277 vd. maddelere bakıldığında bu dava bakımından zorunlu arabuluculuk kurumu düzenlenmemiştir. Bu nedenle arabulucuya başvurulmama halinde dava usulden reddedilemeyecektir.

Kural yukarıda anlatıldığı gibi olmakla beraber taraflar ihtiyari olarak arabuluculuk yoluna başvurarak uyuşmazlığın çözümü noktasında alternatif bir yol izleyebilir. Örneğin borcun ödenmesi, alacağın yapılandırılması noktasında arabuluculuk aşamasında anlaşmaya varılabilir. Bu yargı sürecini kısaltarak alacağın daha erken vakitte elde edilmesine sebep olacaktır.

Tasarrufun İptali Davası ile İptale Tabi İşlemler Nelerdir?

İcra İflas Kanunu, Tasarrufun İptali Davasındaki iptale tabi işlemleri 3 grup halinde düzenlemiş olup alacaklı tarafından iptali talep edilen tasarrufun hangi gruba girdiğini ise Mahkeme re ’sen inceleyecektir.

1.      İvazsız Tasarruflar (İİK m.278)

Yani bağışlama hükmünde sayılan tasarruflar:

• Yakın akrabalar arasındaki tasarruflar
• Borçlunun karşılık olarak malın değerinden epey düşük bir fiyat kabul ettiği tasarruflar
• Borçlunun kendisine veya 3. bir kişi menfaatine akdettiği, ömür boyu gelir veya intifa hakkı tesis ettiği sözleşmeler, ölünceye kadar bakma sözleşmeleri gibi…

2.      Aciz Halinde İken Yapılan Tasarruflar (İİK m.279)

• Borçlu tarafından alacaklı ile arasında bulunan borç için yapılan rehinler,
• Para veya yerleşik ödeme araçlarından hariç bir yol ile yapılan ödemeler,
• Vadesi henüz gelmemiş bir borç için yapılan ödemeler,
• Kişisel hakların kuvvetlendirilmesi için tapuya verilen şerhler.

3.      Hileli Tasarruflar (İİK m.280)

Borçlunun hileli tasarrufları, borcunu ödemeyen borçlunun alacaklılarına zarar verme kastıyla yaptığı tüm işlemleri olarak açıklanabilir.

Borçlunun karı veya kocasının, altsoy veya üstsoy ile üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımlarının, evlat edineni veya evlatlığının borçlunun mali durumunun ve mal kaçırma kastı ile işlem yaptığını bildiği düşünülür. Ancak bu kişiler, borçlunun mali durumunu ve alacaklılara zarar verme kastını bilmediklerini ispatlayabildikleri takdirde iyiniyetli 3. kişi olduklarına kanaat getirilir.

Tacir olan borçlular için ise özel bir düzenleme yapılmış olup borçlu olan tacir, ticari işletmesinin önemli bir kısmını, işyerindeki ticari mallarının tamamını veya önemli bir kısmını devretmiş veya satmış ise borçlu/tacirin, alacaklılarına zarar verme kastı ile hareket ettiği kabul edilmektedir. Ancak bu karine teşkil ettiğinden aksi ispatlanabilir.

Tasarruf İşlemlerinde Alacaklı Hakları Nasıl Korunur?

Borçlunun gerçekleştirdiği herhangi bir tasarruf işlemi alacaklıyı endişelendirebilmektedir. Zira borçlunun mal kaçırma ihtimali düşünüldüğünde bu ihtimal alacaklının alacağına geç kavuşması veya kavuşamaması demektir. Bu noktada kanun koyucu tasarruf işlemlerinde alacaklının haklarını korumak için tasarrufun iptali davasını düzenlemiştir. Bu dava ile mal kaçırma niyetiyle tasarruf işleminde bulunan alacaklının tasarrufu engellenmeye çalışılmıştır.

Tasarrufun iptali davası ile tasarruf işlemleri engellenmeye çalışılmışsa da bunun şartları mevcuttur. Yapılan her tasarruf işlemi tasarrufun iptali davasına konu olmayacaktır. Bunun için 4 şarttan bahsedebiliriz.

• Gerçek ve hukuka uygun bir alacağın mevcut olması
• Borçlu hakkında başlatılan icra takibinin kesinleşmesi
• Davaya konu tasarrufun borçtan sonra doğmuş olması
• Alacaklının elinde geçici veya kesin aciz vesikasının varlığı

Yukarıda belirtilen bu dört şartın varlığı halinde tasarrufun iptali davası açılabilmektedir. Bu dava ile tasarruf işlemlerinde alacaklının hakları korunacak ve dava sonucunda tasarrufun iptali kararı verilerek borçlunun mal kaçırması engellenmiş olacaktır.

Tasarrufun İptali Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Hukuk davalarında görev ve yetki noktasında kanun koyucunun özel bir düzenlemeye gidip gitmediğine bakılmaktadır. Özel bir düzenlemenin olmaması halinde genel hükümler uygulanmaktadır.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu 2. Maddesinde Asliye Hukuk Mahkemelerinin görevi düzenlenmiştir. Buna göre değeri ve miktarı fark etmeksizin malvarlığına ilişkin davalarda görevli mahkeme asliye hukuk mahkemeleridir.

Tasarrufun iptali davası konusunda kanun koyucu özel bir düzenlemeye gitmemiştir. Bu sebeple genel kural uygulanacaktır. Tasarrufun iptali davalarında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir.

Bahsettiğimiz özel düzenleme kuralı yetki noktasında da geçerlidir. Mevzuata bakıldığında tasarrufun iptali davası yönünden yetki meselesi de özel olarak düzenlenmiş değildir. Bu noktada genel düzenlemelere bakılacaktır.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu 6. Maddesinde genel yetki haline yer vermiştir. Buna göre özel düzenlemenin olmadığı hallerde genel yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir. Tasarrufun iptali davalarında yetkili mahkeme davalının yani borçlunun yerleşim yeri mahkemesi olacaktır.

Tasarrufun İptali Davası Sürecindeki İspat Yükümlülükleri

Hukuk Muhakemeleri Kanunu 190. Maddesinde hukuk davalarında ispat yükünü düzenlemektedir. Buna göre aksi düzenlenmedikçe ispat yükü iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. Tasarrufun iptali davasında özel bir düzenlemeye gidilmemiştir. Bu noktada genel düzenlemeye göre hareket edilecektir.

Davaya konu tasarruf işleminin iptali halinde kendi lehine sonuç doğrulacak kişi davacı yani alacaklıdır. O halde tasarrufun işlemi davasında ispat yükü davacıdadır. Davacı yapılan tasarruf işleminin gerçeği yansıtmadığını yani muvazaalı olduğunu, işlemin kendisinden mal kaçırma amacıyla yapıldığını ispatlamak zorundadır. Bu durumların ispatı somut delillerle olmalıdır zira bu dava sonucunda yapılan tasarrufun iptali kararı verilecektir. Aşağıda birtakım somut delil örneklerini inceleyelim;

• Banka hesap hareketleri
• Tanık beyanları
• Mülkiyetin devri halinde noterde yapılan işlemlere ilişkin belgelerin sunulması
• Malın kullanımı noktasında elektrik su aboneliklerinin istenmesi
• Tapu kayıtları

Yukarıda örnekler işe somut delilleri sıraladık ancak somut olaya göre bu örnekler arttırılabilecektir. Hangi delillerin tasarrufun iptali davasında delil olarak kullanılabileceği noktasında avukatınızdan destek almayı unutmayın zira somut delillerle ispatlanamamış hiçbir iddia tasarrufun iptali sonucunu doğurmayacaktır.

Tasarrufun İptali Davası Sonuçları ve Kararların Niteliği

Tasarrufun iptali davasının konusunun mal kaçıran borçluya karşı alacaklının hakkını korumak olduğunu belirtmiştik. Borçlunun yaptığı tasarruf işlemlerinin mal kaçırmak amacıyla yapıldığı ispatlanabilirse davanın kabulüne karar verilecektir. Davanın kabulü halinde dört sonuçtan bahsedebiliriz.

Davanın reddedilmesi halinde ise alacaklı ispat yükümlülüğünü yerine getiremediği için yargılama giderleri ve vekalet ücreti davacıya yüklenecektir.

Tasarrufun İptali Davası İyiniyetli 3. Kişi Hakları Nelerdir?

Tasarrufun iptali davasının kabulü halinde üçüncü kişi ile borçlu arasında gerçekleştirilen tasarruf işlemindeki malın mülkiyeti borçluya geri devredilmeyecektir.

Alacaklı mal hakkında yine de haciz ve satış talep edebilir. Satışın gerçekleşmesi akabinde alacaklı alacağını alır ve geri kalan tutar üçüncü kişiye bırakılır. Bu durumun gerçekleşmesi sonucunda üçüncü kişinin hakları nasıl korunacaktır? Burada da üç ihtimalden bahsedebiliriz.

• Tazminat Hakkı: alacaklının mal üzerinden alacağını alması sonrasında zarara uğrayan üçüncü kişi bu mal için borçluya ödediği bedeli geri isteme hakkına sahiptir.
• İyi Niyetin Korunması Durumu: üçüncü kişinin malı başka bir kişiye yani dördüncü kişiye devretmesi durumunda bu kişi iyiniyetli ise yani borçlunun mal kaçırma amacına hizmet etmiyorsa tasarrufun iptali davası açılamaz. Bu durumda üçüncü kişi alacaklıya tazminat ödemekle yükümlüdür. Bunu da şöyle anlatalım;
• Üçüncü kişinin malı başkasına devretmesi halinde sorumluluk; böyle bir durumda üçüncü kişi alacaklıya tazminat ödemekle yükümlüdür. Bu tazminatın hesaplanması noktasında işlemin gerçekleştiği tarihteki dava konusu malın rayiç değerine bakılır ve üçüncü kişi bu oranda alacaklıya tazminat öder. Zarara uğrayan üçüncü kişi bu tutarı borçluya rücu edebilecektir.

Her ne kadar kural böyle olsa da uygulamada üçüncü kişinin iyiniyetli ve kötü niyetli olması noktasında sorunlar yaşanabilmektedir. Peki tasarrufun iptali davasında üçüncü kişinin iyi niyeti ve kötü niyeti nasıl değerlendirilir?

Tasarrufun İptali Davasında “İyi Niyet – Kötü Niyet” Nasıl Değerlendirilir?

Hukukumuzda iyi niyet iddiasının değerlendirilmesi noktasında kesin bir kıstas mevcut değildir. Her somut olay kendi içerisinde değerlendirilmektedir.

Tasarrufun iptali davasında değerlendirilmesi gereken ise üçüncü kişinin borçlunun tasarrufta bulunma niyetinin ne olduğunu bilip bilmemesidir. Yani eğer üçüncü kişi borçlunun tasarruf işleminde bulunmasındaki amacının alacaklıdan mal kaçırmak olduğunu biliyorsa kötü niyetli olduğundan bahsedilecektir. Bunun yanı sıra üçüncü kişi borçlunun neden tasarruf işlemi yaptığını bilmiyor ya da bilmesi gerekmiyorsa dürüst bir hal içinde olduğu değerlendirilerek iyiniyetli kabul edilecektir.

Bazı akrabalık ilişkileri borçlunun mali durumunu bildiğine karinedir. Bu husus İİK 280. Maddesinde ayrıntılı olarak düzenlenmiş bu akrabalar sayma yoluyla sıralanmıştır. Buna göre; borçlunun eşi, altsoyu, üstsoyu veya üçüncü dereceye kadar kan ve kayın hısımlarının borçlunun mali durumunu bildiği varsayılır. Buna rağmen yapılan işlemler kötü niyetli olarak değerlendirilir. Aksinin ispatı bu kişilere kalacaktır.

Tasarrufun İptali Davasında İyiniyetli Üçüncü Kişinin Durumu

Tasarrufun İptali Davasında, borçlunun alacaklı ile olan borcunun doğumundan sonra 3. kişilerle yaptığı mal kaçırmaya yönelik tasarruflarda 3. kişiler de iptal davasına konu olabilmektedir.

Ancak bunun için tek şart 3. kişinin kötüniyetli olmasıdır. Yani, borçlunun mal kaçırmak amacıyla söz konusu tasarruf işlemini yaptığını bilerek hareket etmesidir. Bu durumda Tasarrufun İptali Davası, kötüniyetli 3. kişiye yöneltilerek açılabilecektir.

Ancak iyiniyetli 3. Kişilerin kazanımları ise korunacak ve onlara karşı iptal davası açılamayacaktır. Zira iyiniyetli 3. Kişi, borçlunun mal kaçırmaya yönelik bir amaçla tasarruf işlemini yaptığını bilmemektedir. Dolayısıyla tasarruf işlemi geçerli olacak ve iyiniyetli 3. kişi, yalnızca dava zamanında elinde bulunan miktarı geri verecektir.

Ayrıca, iyiniyetli 4. kişi bakımından da; 3. kişi, iptale davasına konu olacak tasarruf ile iktisap ettiği malı veya hakkı iyiniyetli 4. bir kişiye devretmiş ise bu kişi aleyhine Tasarrufun İptali Davası açılamayacaktır. Bu halde davacı, 3. kişinin tazminata mahkum edilmesini talep edebilecektir.

Sıkça Sorulan Sorular (Sss)

Tasarrufun iptali davası nedir?

Tasarrufun iptali davası bir borç ilişkisinde tarafların sorumluluklarını yerine getirmediği hallerde alacaklının hakkını korumak için düzenlenen bir dava türüdür. Borçluların borcunu ödememek için alacaklıdan mal kaçırma amacıyla bir takım tasarruf işlemi yaptığını görmekteyiz. Kanun koyucu böyle durumlarda alacaklının haklarını korumak amacıyla tasarrufun iptali davasını yürürlüğe koymuştur.

Tasarrufun iptali davası hangi durumlarda açılır?

Bir borç ilişkisinde alacaklının borcuna kavuşamadığı hallerden biri de borçlunun alacaklıyı zarara uğratmak ya da geç elde etmesini sağlamak amacıyla yaptığı ve mal kaçırma amacı taşıyan tasarruf işlemleridir. Alacaklının borçlunun yaptığı ve mal kaçırma niyeti taşıdığı durumlarda tasarrufun iptali davası açılabilir.

Tasarrufun iptali davası açma koşulları nelerdir?

Tasarrufun iptali davasının hangi şartlarda açacağını kısaca madde halinde açıklayabiliriz;

• Taraflar arasında bir borç ilişkisinin bulunması gereklidir.
• Borç ilişkisinden kaynaklı olarak başlatılmış icra takibi olmalıdır.
• Borçlunun mal kaçırmaya yönelik tasarruf işlemi olmalıdır.

Bu şartların gerçekleşmesi halinde tasarrufun iptali davası açılabilecektir.

Tasarruf işlemlerinde alacaklı hakları nasıl korunur?

Hukuki işlem yapma ehliyetine ehil herkesin istediği tasarruf işlemine yapmasında hukuki bir engel yoktur ancak yapılan tasarruf işlemi alacaklısından mal kaçırma amacı taşıyorsa bu noktada hukuk alacaklıyı koruyacak ve yapılan işlemin iptali söz konusu olabilecektir. Buna tasarrufun iptali davası denir ve bu dava ile alacağına mal kaçırma sebebiyle ulaşamayan alacaklının hakları korunur.

Tasarrufun iptali davasında 3. kişinin durumu nedir?

Tasarrufun iptali davasında üçüncü kişi borçlunun tasarruf işlemi yaptığı kişidir. Bu yapılan işlemin üçüncü kişiyi ne derecede etkileyeceğini şöyle özetleyebiliriz;

• Alacaklının mal üzerinden alacağını alması sonrasında zarara uğrayan üçüncü kişi bu mal için borçluya ödediği bedeli geri isteme hakkına sahiptir.
• Üçüncü kişinin malı başkasına devretmesi halinde alacaklıya tazminat ödemekle yükümlüdür. Bu tazminatın hesaplanması noktasında işlemin gerçekleştiği tarihteki dava konusu malın rayiç değerine bakılır ve üçüncü kişi bu oranda alacaklıya tazminat öder. Zarara uğrayan üçüncü kişi bu tutarı borçluya rücu edebilecektir.

Tasarrufun iptali davasında görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?

Tasarrufun iptali davalarında görevli ve yetkili mahkemenin ne olduğu konusunda kanun koyucu özel bir düzenlemeye yer vermemiştir. Bu noktada genel kuralların uygulanması söz konusu olacaktır. Buna göre;

Tasarrufun iptali davasında görevli mahkeme Asliye Hukuk mahkemesi olup yetkili mahkeme ise borçlunun yerleşim yeri mahkemesidir.

Tasarrufun iptali davası sürecindeki ispat yükümlülükleri nelerdir?

Tasarrufun iptali davasında ispat yükü iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. Yani davacı olan alacaklıya aittir. Davacı tasarruf işleminin gerçek olmadığını ve kendisinden mal kaçırmak amacıyla yapıldığını ispatlamak zorundadır.

Tasarrufun iptali davasında zamanaşımı süreleri nelerdir?

Kanun koyucu tasarrufun iptali davasında zamanaşımı süresi düzenlememiştir. Bunun yerine hak düşürücü süre düzenlemesine yer vermiştir. Bu da davada sürenin talep de iddia halinde değil mahkeme tarafından resen değerlendirilme ve inceleme sonucu doğurmaktadır.

İİK 284’e göre tasarruf işleminin yapıldığı tarihten itibaren beş sene geçmekle tasarrufun iptali davası açma hakkı düşmektedir.

Tasarrufun iptali davası sonuçları ve kararların niteliği nedir?

Tasarrufun iptali davasında davacı olan alacaklı borçlunun yaptığı işlemin mal kaçırma amacıyla yapıldığına karar verilirse dava kabul edilir ve alacaklı üçüncüye kişiye karşı malın yeniden borçluya devrine gerek kalmaksızın haciz ve satışını isteyebilir. Davanın reddedilmesi halinde ise iddialar ispatlanamadığı için tasarruf işlemi hakkında ayrıca bir karar alınmamaktadır.

Tasarrufun iptali ile alacaklıların hakları nasıl güvence altına alınır?

• Gerçek ve hukuka uygun bir alacağın mevcut olması
• Borçlu hakkında başlatılan icra takibinin kesinleşmesi
• Davaya konu tasarrufun borçtan sonra doğmuş olması
• Alacaklının elinde geçici veya kesin aciz vesikasının varlığı

Yukarıda belirtilen 4 şartın mevcut olması halinde tasarrufun iptali davası açılacak ve davanın kabul edilmesi ile alacaklı yapılan tasarruf işlemindeki malın alacaklıya geri devrine gerek kalmaksızın üçüncü kişiye karşı direk mal hakkında haciz ve satım isteyebilecek ve böylece hakları korunacaktır.

Tasarrufun iptali davasında uzman hukuki destek almanın önemi nedir?

Tasarrufun iptali davası alacaklının alacağına kavuşabilmesi için çok önemli bir davadır. Bu dava sürecinde yapılacak küçük bir hata usulden veya esastan redde gidebilecektir. Alınacak hukuki destek ile bu tarz hataların önüne geçilebilecek ve gerek şart gerek ispat konusunda herhangi bir sıkıntı yaşanmadan dava süreci sonuçlanacaktır.

Tasarrufun İptali Davası kim tarafından açılır?

Tasarrufun İptali Davası, alacağına kavuşamayan alacaklı tarafından açılır.

Tasarrufun İptali Davasında hak düşürücü süre var mıdır?

Evet. Zira kanun koyucu iptali konu tasarruf işleminin öğrenilmesinden itibaren 5 yıllık hak düşürücü süre öngörmüştür.

Tasarrufun İptali Davasında, iptale konu mal 3. Kişiye devredilmişse ne yapılır?

Öncelikle yapılması gereken şey, devredilen 3. Kişinin iyiniyetli olup olmadığının araştırılmasıdır. Buna göre Mahkemede farklılık arz edecek olup meşakkatli bir durum söz konusu olacaktır.

AV.ERVA MELEK İRBAN

Tasarrufun İptali Davası ve Şartları yazısı ilk önce Harbiye Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Bu yazımızda, istihkak davasının ne olduğundan başlayarak dava şartları, dava süreci, deliller, ispat yükü, mahkeme kararları gibi konulara detaylı bir şekilde yer verilmiştir.

İstihkak Davası Nedir?

İstihkak davası, malikin mülkiyet hakkına dayanarak, malını haksız olarak elinde bulunduran kişiden geri alma talebidir. Bu dava, malikin eşya üzerindeki zilyetliğini geri almasını amaçlar. İstihkak davası, mülkiyet hakkının olumsuz yönünü oluşturur ve malike, başkalarının mülkiyet hakkına yönelik haksız saldırılarını engelleme yetkisi verir.

İstihkak davası, ayni bir eda davasıdır. Bir başka deyişle eşyaya bağlı bir davadır. Bu, mahkemenin, malikin mülkiyet hakkını tespit etmesinin yanı sıra, eşyanın geri verilmesine de karar vereceği anlamına gelir. İstihkak talebi, mülkiyet hakkından ayrı olarak devredilemez. Dolayısıyla istihkak talebi, mülkiyet hakkına bağlıdır. İstihkak davası zamanaşımına uğramaz. Ancak, davalının zamanaşımı yoluyla mülkiyeti kazanması mümkündür. Malik, istihkak davası ile birlikte veya ondan bağımsız olarak, eşyanın haksız alıkonulmasından doğan zararının tazminini de talep edebilir. İstihkak davasında ispat yükü davacıya aittir. Davacı, mülkiyet hakkını ve zilyetliğin haksızlığını ispat etmekle yükümlüdür.

İstihkak Davasının Türleri Nelerdir?

İstihkak davasının türleri ikiye ayrılmaktadır:

• Taşınır Mal İstihkak Davası: Taşınır malların mülkiyetine dayalı olarak açılan istihkak davasıdır. Taşınır davalarında, malik eşyanın iadesini talep eder. Dolayısıyla taşınır malın zilyetliğini haksız olarak elinde bulunduran kişiye karşı açılabilir.

Taşınır davaları da açılabilmekle birlikte, istihkak davası ayni hakka, yani mülkiyet hakkına dayanmasıyla taşınır davasından ayrılır. Taşınır davasında ise malik olmayan zilyetler de dava açabilir. Ayrıca taşınır davasında zamanaşımı süresi varken, istihkak davasında zamanaşımı bulunmamaktadır.

• Taşınmaz Mal İstihkak Davası: Taşınmaz malların mülkiyetine dayalı olarak açılan istihkak davasıdır.

İstihkak Davası Kimler Tarafından Açılabilir?

Malik: İstihkak davasını açabilecek kişi, eşya üzerinde mülkiyet hakkına sahip olan maliktir. Malik, eşyanın zilyetliğini kaybetmiş veya dolaylı zilyet konumunda olabilir.

Paylı Mülkiyette Paydaşlar: Paylı mülkiyette her bir paydaş, kendi payı için diğer paydaşlara veya üçüncü kişilere karşı istihkak davası açabilir. Paydaşlar, diğer paydaşlar lehine ortak zilyetliğin sağlanması için de dava açabilirler.

Elbirliği Mülkiyetinde Ortaklar: Elbirliği mülkiyetinde ortaklardan her biri, eşya üzerindeki dolaysız zilyetliğine engel olan diğer ortaklara karşı dava açabilir. Üçüncü kişilere karşı açılacak davalarda ise, tüm ortakların davayı takip etmesi gerekir.

Sınırlı ayni hak sahipleri de (intifa hakkı sahibi, rehinli alacaklı gibi) istihkak davası açabilirler

İstihkak Davası Şartları Nelerdir?

• Malikin Mülkiyet Hakkına Sahip Olması: Davayı açan kişinin, dava konusu eşya üzerinde mülkiyet hakkına sahip olması ve bunu ispat etmesi gerekir.
• Üçüncü Kişinin Haksız Zilyet Olması: Dava, eşyayı haksız olarak elinde bulunduran dolaysız zilyede karşı açılmalıdır. Zilyetliğin, bir hakka (ayni veya nisbi) dayanmaması gerekir. Davalının zilyetliğinin kusurlu olması aranmaz. Örneğin, kira sözleşmesi ile malı elinde bulunduran kişiye karşı istihkak davası açılamaz.
• Malikin Dolaylı Zilyet Olması: Davacı malikin, eşya üzerinde doğrudan zilyet olmaması, yani dolaylı zilyet konumunda olması gerekir. İstihkak davasında malikin zilyetliğini kaybetmesi aranmaz.
• Eşyanın Bireyselleştirilmiş Olması: İstihkak davasının konusu olan eşyanın ferdiyle belirlenmiş veya cinsine göre ayrılmış olması, yani bireyselleştirilmiş olması gerekir.

Haciz nedeniyle açılan istihkak davalarında, üstün bir hakka dayanılması yeterlidir.

İstihkak Davasında İspat Yükü Kime Aittir?

İstihkak davasında genellikle ispat yükü davacı üzerindedir. Davacı, dava konusu mal üzerindeki mülkiyet hakkını geçerli bir şekilde kazandığını ispat etmekle yükümlüdür. Bu ispat yükü, davacının mülkiyetini kanıtlamasını ve davalının zilyetliğinin haksız olduğunu göstermesini içerir. Davacı, mülkiyet hakkını kanıtlamak ve davalının malı haksız olarak elinde bulundurduğunu ispatlamak zorundadır. Davacı, mülkiyet hakkına dayanarak malın gerçek sahibi olduğunu ve davalının zilyetliğinin haksız olduğunu ortaya koymakla yükümlüdür. Davalının zilyetliğinin haksız olduğunu da ispatlamalıdır.

Davacının mülkiyet hakkını ispat etmesinde, Türk Medeni Kanunu‘nda (TMK) yer alan mülkiyet karinelerinden yararlanabileceği belirtilmektedir. Taşınırlar için TMK m.985, taşınmazlar için TMK m.922 hükümleri bu karineleri düzenler. Taşınır mallarda davacının, davalının zilyetliğinin sağladığı hak karinesini çürütmesi, yani zilyet olmasına rağmen malik olmadığını ispat etmesi gerekmektedir. Paylı mülkiyete dayalı davalarda, davacının kendi payının varlığını ve miktarını ispat etmesi gerekir.

Davalının, davacının malik olmadığını veya malı zilyetliğinde bulundurmaya hakkı olduğunu ispat etmesi durumunda dava reddedilir. Davalı, zilyetliğinin haklı bir sebebe dayandığını (örneğin, ayni veya kişisel bir hak) ispat ederek davayı engelleyebilir.

İstihkak Davası Nasıl Açılır?

İstihkak davası, mülkiyet hakkına sahip olan malik tarafından, malını haksız olarak elinde bulunduran kişiye karşı açılır. Dava dilekçesi hazırlanır ve dava dilekçesinde, davacının kimlik bilgileri, davalının kimlik bilgileri, davanın konusu, deliller, hukuki sebepler ve talep sonucu belirtilmelidir. Davacı, mülkiyet hakkını ve davalının haksız zilyetliğini mahkemeye sunmalıdır. İstihkak davasında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise taşınmazlarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi, taşınırlarda ise davalının yerleşim yeri mahkemesidir. Haciz sebebiyle açılan davalarda ise görevli mahkeme icra mahkemesidir ve yetkili mahkeme icra takibinin yapıldığı yer veya davalının yerleşim yeri mahkemesidir.

İstihkak davası, ayni bir eda davası niteliğindedir. Bu nedenle, mahkemeden hem mülkiyetin tespiti hem de malın iadesi talep edilmelidir. Uygulamada, özellikle taşınmazlarda, tapu sicilinin düzeltilmesi davası ile istihkak davası aynı dilekçede talep edilebilir.
Dava harçları yatırılır ve dava dosyası mahkemeye teslim edilir. Mahkeme, dava dilekçesini değerlendirir ve eksiklikler varsa tamamlattırır. Dava süreci başlar, deliller toplanır ve duruşmalar yapılır.

Haciz nedeniyle istihkak davası açılması durumunda, icra dairesinin istihkak iddiasını alacaklıya bildirmesi ve alacaklının itiraz etmesi üzerine, dosya icra mahkemesine gönderilir. Üçüncü kişi, icra mahkemesinin kararının tebliğinden itibaren 7 gün içinde dava açmalıdır.

İstihkak Davasında Süreler ve Zamanaşımı

İstihkak davası, ayni bir hakka dayandığı için kural olarak zamanaşımına tabi değildir. Bu, malikin mülkiyet hakkı devam ettiği sürece, herhangi bir süre kısıtlaması olmadan dava açabileceği anlamına gelir. Ancak, davalının zamanaşımı yoluyla mülkiyet kazanması mümkündür. Bu durumda, malikin istihkak davası açma hakkı ortadan kalkar.

• Taşınır davalarında, TMK m.989’da belirtilen beş yıllık hak düşürücü sürenin dolmasıyla zilyedin mülkiyeti kazanabileceği, bu durumda malikin istihkak davası açamayacağı yönünde bir görüş bulunmaktadır. Ancak, baskın görüşe göre, beş yıllık sürenin geçmesiyle doğrudan mülkiyet kazanılmayacağı, diğer hukuki olguların da tamamlanması gerektiği, dolayısıyla istihkak davasının açılabileceği kabul edilmektedir.
• Taşınmazlarda kadastro tutanağının kesinleşmesinden itibaren on yıl geçmesi durumunda, önceki kayıtlara dayanılarak hak iddia edilemez. Bu on yıllık süre hak düşürücü niteliktedir.

Miras Sebebiyle İstihkak Davasında Süreler:

İyi niyetli davalılara karşı, davacının kendisinin mirasçı olduğunu ve iyi niyetli davalının terekeyi veya tereke malını elinde bulundurduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde ve her halükârda miras bırakanın ölümünün veya vasiyetnamenin açılmasının üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

Kötü niyetli davalılara karşı ise, yukarıda belirtilen on yıllık zamanaşımı süresi yirmi yıl olarak uygulanır.

Haciz Sebebiyle İstihkak Davasında Süreler:

Malın borçlu ve üçüncü kişi tarafından aynı anda bulundurulması durumunda, icra mahkemesinin takibin durması veya devamı yönündeki kararının tebliğinden itibaren yedi gün içinde istihkak davası açılmalıdır.

Malın yalnızca üçüncü kişinin elinde bulunması halinde, haciz esnasında istihkak iddiasında bulunulduğunda, icra müdürlüğü alacaklıya üçüncü kişiye karşı dava açması için doğrudan yedi günlük bir süre verir.

İstihkak Davası Görevli ve Yetkili Mahkeme

İstihkak davalarında genel görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir. Taşınmazlarla ilgili istihkak davalarında, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir. Taşınır mallarla ilgili istihkak davalarında, genel yetki kuralları uygulanır ve davalının son yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.

Miras sebebiyle açılan davalarda da görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir, yetkili mahkeme ise miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir.

Haciz nedeniyle açılan istihkak davalarında görevli mahkeme icra mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise, icra takibinin yapıldığı yer veya davalının yerleşim yeri mahkemesidir.

İstihkak Davasında Delillerin Önemi

Davacının, mülkiyet hakkını ispat etmesi için her türlü delil sunması mümkündür. Bu deliller şunlardır:

• Tapu kayıtları: Taşınmazlar için en önemli delildir. Tapu kayıtları, malikin kim olduğunu ve mülkiyetin kime ait olduğunu gösterir.
• Satış sözleşmeleri ve faturalar: Taşınır mallar için mülkiyetin devrini gösteren belgelerdir.
• Tanık beyanları: Mülkiyetin nasıl kazanıldığına dair tanık ifadeleri önemlidir.
• Bilirkişi incelemesi: Özellikle taşınmazlarda, malın sınırları ve durumuhakkında bilirkişi raporu alınabilir.
• Zilyetlik belgeleri: Eşyanın daha önce kim tarafından zilyet edildiğini gösteren belgeler de delil olarak kullanılabilir.

Davalı da, zilyetliğinin haklı sebebe dayandığını gösteren delilleri sunabilir.

İstihkak Davasında Mahkeme Kararları ve Sonuçları

Mahkeme, davacının mülkiyet hakkını tespit ettikten sonra, davalının malı iade etmesine karar verir. Mahkeme kararı, eda kararı niteliğindedir. Mahkeme kararı ile, taşınırların teslimi ve taşınmazların tahliyesi yoluyla haksız zilyedin malı geri vermesi sağlanır.  Bu, davalının malı iade etme yükümlülüğünü içerir. Haksız zilyet, mahkeme kararına rağmen eşyayı geri vermekten kaçınırsa, kararın icrası için icra yoluna başvurulur. Taşınırlarda teslim, taşınmazlarda ise tahliye yoluyla hükmün yerine getirilmesi sağlanır.

İstihkak davası sonucunda davalı, TMK m.993-995 hükümleri uyarınca haksız zilyedin sorumluluğuna tabi olabilir. Bu durumda, malı iade etmekle birlikte, malın haksız alıkonulmasından doğan zararları da tazmin etmek zorunda kalabilir.

İyi niyetli zilyet, malı geri vermek zorunda olduğu kişiye karşı tazminat ödeme yükümlülüğü yoktur. Ancak, yaptığı zorunlu ve yararlı giderler için tazminat talep edebilir. Kötü niyetli zilyet, geri vermekle yükümlü olduğu eşyayı haksız alıkoymuş olması nedeniyle hak sahibine verdiği zararlar ve elde ettiği veya elde etmeyi ihmal ettiği ürünler için tazminat ödemek zorundadır.

Sıkça Sorulan Sorular

İstihkak Davası Kime Karşı Açılır?

İstihkak davası, malik tarafından, malı haksız olarak elinde bulunduran kişiye karşı açılır. Bu kişi, malın zilyetliğini herhangi bir hakka dayanmaksızın elinde bulunduruyor olmalıdır Zilyet yardımcısına karşı bu dava açılamaz.

Hacizde İstihkak Davası Nerede Açılır?

Hacizdeki istihkak davaları, icra takibinin yapıldığı yerdeki icra mahkemesinde açılır.

İstihkak İddiasından Sonra Ne Olur?

Haciz esnasında istihkak iddiasında bulunulursa, icra dairesi bu iddiayı alacaklıya bildirir. Alacaklı 3 gün içinde itiraz edebilir. İtiraz edilirse dosya icra mahkemesine gönderilir ve mahkeme icranın devamına veya durdurulmasına karar verir. İcra mahkemesi kararından sonra, üçüncü kişi 7 gün içinde istihkak davası açabilir. Eğer mal üçüncü kişinin elindeyse, alacaklıya dava açması için 7 günlük bir süre verilir.

İstihkak iddiasında bulunulduktan sonra, icra takibi durur ve icra mahkemesi tarafından bir inceleme yapılır. İcra mahkemesi, istihkak iddiasının geçerli olup olmadığını değerlendirir. İstihkak iddiası kabul edilirse, haciz kaldırılır ve mal, malikine iade edilir. İddia reddedilirse, haciz işlemleri devam eder.

İstihkak Davası Kararı Kesin Mi?

İstihkak davası kararları verildiği anda kesinleşmez. Bu kararlara karşı istinaf ve istinaf mahkemesinin kararına karşı temyiz yoluna başvurulabilir (istinaf ve temyiz sınırlarının geçilmesi kaydıyla). Bu durum hem haciz sebebiyle açılan istihkak davaları hem de miras sebebiyle açılan istihkak davaları için geçerlidir. Yani, istihkak davasında verilen karar henüz kesinleşmemiş bir karardır ve bir üst mahkemeye başvurulabilir.

İstihkak Davasında İspat Yükü Kime Aittir?

İstihkak davasında ispat yükü davacıya aittir. Davacı, mülkiyet hakkını ve davalının zilyetliğinin haksız olduğunu ispat etmelidir. Davacı, mülkiyetini ispat ederken TMK’daki mülkiyet karinelerinden yararlanabilir. Davalının, davacının malik olmadığını veya malı zilyetliğinde bulundurmaya hakkı olduğunu ispat etmesi durumunda dava reddedilir.

İstihkak Davası Açılması Haczi Durdurur Mu?

İstihkak davası açılması, tek başına haczi durdurmaz. Haczin durması için mahkemeden ayrıca bir yürütmeyi durdurma kararı alınması gerekir.

İstihkak davası açılması, haczi veya icra takibini direkt olarak durdurmaz. Ancak davanın sonuçlanması ve kesinleşmesi sonrasında haczin kaldırılması ya da takibin durdurulması gibi sonuçlar ortaya çıkabilir.

Malın üçüncü kişinin elinde olması durumunda, istihkak iddiasında bulunulması ile takip kendiliğinden durur. Ancak, malın borçlunun veya borçlu ile birlikte üçüncü kişinin elinde olması durumunda icra mahkemesinin kararına göre haciz durdurulabilir veya devam edebilir.

Haciz sırasında istihkak iddiası gündeme geldiğinde, icra müdürü bu durumu alacaklı ve borçluya bildirir. İtiraz durumunda, dosya icra mahkemesine gönderilir ve mahkeme takibin devamına veya ertelenmesine karar verir. İstihkak davası açılması durumunda, mahkemece davanın kabulü halinde haczedilen mal hacizden kurtulur. Eğer mahkeme istihkak davasını reddederse, haciz işlemleri devam eder.

İstihkak Davasında Dava Değeri Neye Göre Belirlenir?

İstihkak davasında dava değeri, dava konusu malın değeri üzerinden belirlenir. Dava değerinin belirlenmesinde, malın piyasa değeri, bilirkişi raporu veya emsal değerler dikkate alınabilir.

İstihkak Davasında Tanık Dinlenir Mi?

İstihkak davasında tanık dinlenebilir. Tanıklar, mülkiyetin nasıl kazanıldığı, malın zilyetliği ve diğer ilgili konularda mahkemeye bilgi verebilirler. Tanık beyanları, davacının mülkiyet hakkını ispat etmesine yardımcı olabilir.

Kimler İstihkak İddiasında Bulunabilir?

Malın gerçek sahibi, sınırlı ayni hak sahipleri (intifa hakkı, rehin hakkı gibi) veya mirasçılar istihkak iddiasında bulunabilir. Paylı mülkiyette paydaşlar, kendi payları için dava açabilir. Elbirliği mülkiyetinde ortaklar, diğer ortaklara karşı dava açabilirler. Haciz durumunda, borçlu veya üçüncü bir kişi de üstün bir hak iddia ederek istihkak iddiasında bulunabilir.

Mirasta İstihkak Davası Ne Zaman Açılır?

Miras sebebiyle istihkak davası, mirasçıların, terekedeki malların haksız zilyetliğini elinde bulunduran üçüncü kişilere karşı açtıkları bir davadır. Miras sebebiyle istihkak davası, mirasçıların miras paylarını talep etmesi durumunda açılır. Bu davalar, TMK m.687-639 hükümleri çerçevesinde düzenlenir.

İyi niyetli davalılara karşı mirasçı olduğunu ve iyi niyetli davalının terekeyi veya tereke malını elinde bulundurduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde ve her halükarda miras bırakanın ölümünün veya vasiyetnamenin açılmasının üzerinden on yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Kötü niyetli davalılara karşı ise, yukarıda belirtilen on yıllık zamanaşımı süresi yirmi yıl olarak uygulanır.

İstihkak Davası Ne Kadar Sürede Sonuçlanır?

İstihkak davasının sonuçlanma süresi, davanın karmaşıklığına, delillerin toplanmasına ve mahkemenin iş yüküne göre değişir. Kesin bir süre vermek mümkün olmamakla birlikte, davaların genellikle birkaç ay ile birkaç yıl arasında sürebileceği söylenebilir.

İstihkak Davası İçin Zamanaşımı Süresi Nedir?

İstihkak davası, mülkiyet hakkına dayandığı için zamanaşımına tabi değildir. Ancak, davalının zamanaşımı yoluyla mülkiyet kazanması mümkündür.

Taşınır davalarında, TMK m.989’da belirtilen beş yıllık hak düşürücü sürenin dolmasıyla zilyedin mülkiyeti kazanabileceği, bu durumda malik istihkak davası açamayacaktır. Taşınmazlarda kadastro tutanağının kesinleşmesinden itibaren on yıl geçmesi durumunda, önceki kayıtlara dayanılarak hak iddia edilemez. Bu on yıllık süre hak düşürücü niteliktedir.

Miras sebebiyle açılan istihkak davalarında, iyi niyetli davalılara karşı 1 yıl ve her halükarda miras bırakanın ölümünden itibaren 10 yıl, kötü niyetli davalılara karşı ise 20 yıl zamanaşımı süresi vardır.

Haciz sebebiyle istihkak davasında malın borçlu ve üçüncü kişi tarafından aynı anda bulundurulması durumunda, icra mahkemesinin takibin durması veya devamı yönündeki kararının tebliğinden itibaren yedi gün içinde istihkak davası açılmalıdır. Malın yalnızca üçüncü kişinin elinde bulunması halinde, haciz esnasında istihkak iddiasında bulunulduğunda, icra müdürlüğü alacaklıya üçüncü kişiye karşı dava açması için doğrudan yedi günlük bir süre verir.

İstihkak Davasının Malın Satışını Durdurma Etkisi Var Mıdır?

İstihkak davası açılması, tek başına malın satışını durdurmaz. Satışın durması için mahkemeden ayrıca bir tedbir kararı alınması gerekir. Yargıtay kararlarına göre, istihkak davası devam ederken satış yapılamaz. Ancak, takibin ertelenmesine yönelik bir karar verilmemesi durumunda, alacaklı hacizli malın satışını isteyebilir.

Eğer istihkak davası devam ederken haczedilen mal satılırsa, dava satış bedeli üzerinden devam eder. İcra hakimi, satış bedelinin yargılama sonuna kadar alacaklıya ödenmemesi, teminat karşılığı ödenmesi veya teminatsız olarak ödenmesi konusunda karar verebilir. Bu durum, malın satılmasının istihkak davasının sonuçlandırılmasına engel olmadığını gösterir.

İcra ve İflas Kanunu‘nun 97. maddesi gereğince, istihkak davası sonuçlanmadan malın paraya çevrilmesi durumunda, mahkeme bu bedelin akıbeti hakkında karar vermek zorundadır. Mercii hakimi, paranın ödenip ödenmediğine bakmaksızın davayı sonuçlandırmalıdır.

Dilay ERGENÇ

İstihkak Davası yazısı ilk önce Harbiye Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Bu yazımızda trafik kazalarında zamanaşımı kavramından bahsederek trafik kazalarında zamanaşımı nedir, süreleri nelerdir, nasıl belirlenir gibi sorulara cevap vermeye çalışacağız. Keyifli okumalar dileriz…

Trafik Kazalarında Zamanaşımı Süresi Nedir?

Zamanaşımı, hukuk kuralları ile kişilere tanınan hakların kullanılabilmesi için yine hukuk kuralları ile belirlenen sürelerdir. Bu sürelere dikkat edilmemesi ve sürelerin dolması halinde kişiler, sahip oldukları hakları kullanmaktan mahrum kalırlar. Trafik kazaları bakımından da bu bağlamda çeşitli zamanaşımı süreleri düzenlenmiştir. Bu süreler, haklarımız neticesinde talep edeceklerimiz bakımından büyük önem arz etmektedir. Bu süreler aşağıdaki şekilde çeşitli ayrımlara sahiptir. Bunları incelemek gerekirse;

Ölümlü ve Yaralanmalı Trafik Kazalarında Zamanaşımı Süresi

Ölümlü ve yaralanmalı trafik kazaları bakımından uygulanacak zamanaşımı sürelerinin belirlenmesinde Türk Ceza Kanunu hükümleri esas alınır. Karayolları Trafik Kanunu’nun “Zamanaşımı” başlıklı 109. Maddesinin ikinci fıkrasında davanın cezayı gerektiren bir fiilden doğması ve ceza kanunun bu fiile istinaden daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörmesi halinde bu sürenin maddi tazminat talepleri için de uygulanacağı düzenlenmektedir.

Açıkça görüldüğü üzere ölüm hali bakımından zamanaşımı süresi, Türk Ceza Kanunu’nda daha uzun bir süreye tekabül etmektedir. Türk Ceza Kanunu’muzun “Dava zamanaşımı” başlıklı 66. Madde düzenlemesinde görülen zamanaşımı sürelerine bakılırsa, bir kazada ölüm meydana gelirse zamanaşımı süresi on beş yıl olarak düzenlenmiştir.

Yaralanmalı bir trafik kazası olması halinde ise zamanaşımı süresi değişmektedir. Yaralanma halinde Türk Ceza Kanunu’nun düzenlediği zamanaşımı süresi sekiz yıl olarak düzenlenmiştir. Fakat Karayolları Trafik Kanunu’nun 109. Maddesinde açıkça düzenlendiği üzere ceza kanununda düzenlenen zamanaşımı süresi daha fazla ise o sürenin uygulanması mümkündür. Oysa Karayolları Trafik Kanunu madde 109 hükmünde zamanaşımı süresi zarar görenin, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve herhalde, kaza gününden başlayarak on yıl olarak düzenlenmiştir. Bu durumda yaralanmalı trafik kazalarında zamanaşımı süresi genel süre olan on yıllık zamanaşımı süresidir.

Maddi Hasarlı Trafik Kazası Zamanaşımı

Karayolları Trafik Kanunu’nun “Zamanaşımı” başlıklı 109. Maddesi, trafik kazalarında zamanaşımına ilişkin genel bir düzenlemedir. Bu madde hükmü maddi hasarlı trafik kazalarında da uygulanmaktadır. Bu hükme göre zamanaşımı süresi, zarar gören kişinin zararı ve tazminatla yükümlü olan kişiyi öğrenmesinden itibaren iki yıl ve her halde kaza gününden itibaren on yıl olarak düzenlenmiştir.

Araç Değer Kaybı Tazminatı Zamanaşımı Süresi

Araç değer kaybından doğan tazminat talebi, haksız fiilden doğan borç ilişkisi olarak düzenlenmiştir. Türk Borçlar Kanunu’nun Genel Hükümler kısmının “Borç İlişkisinin Kaynakları” başlıklı birinci bölümünün “Haksız Fiilden Doğan Borç İlişkileri” başlıklı ikinci ayrımı bu tür borç ilişkilerini düzenlemektedir. Bu bölümde zamanaşımı için bir düzenleme yer almaktadır. “Zamanaşımı” başlıklı 72. Madde hükmüne göre tazminat talebi zarar gören kişinin zararı ve tazminatla yükümlü kişiyi öğrenmesinden itibaren iki yıl ve her halde zararın doğmasından itibaren on yıl olarak zamanaşımı süresi düzenlenmiştir.

Trafik Kazalarında Sigorta Şirketine Başvuru Süresi

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda ortak hükümlerde zamanaşımına ilişkin bir düzenleme yer almaktadır. “Zamanaşımı” başlıklı 109. Madde hükmüne göre trafik kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin istemler için zarar gören kişinin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmesinden itibaren iki yıl ve her halde kaza gününden başlamak üzere on yıllık zamanaşımı süresi söz konusudur.

Görüldüğü üzere trafik kazaları neticesinde sigorta sözleşmesinden doğan maddi tazminata ilişkin talepler için bu tazminat alacağının doğmasından itibaren iki yıllık zamanaşımı süresi söz konusudur. Bu iki yıllık zamanaşımı süresi içinde sigorta şirketine maddi tazminat talepleri için başvurulması gerekmektedir. Bundan sonra ise başvurunun şirkete ulaşmasından itibaren sigorta şirketinin 15 günlük yasal süre içinde cevap vermesi gerekmektedir.

Trafik Kazalarında Ceza Davası Zamanaşımı Süresi

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Zamanaşımı” başlıklı 109. Maddesi, tazminat talepleri için geçerli olan yasal süreleri düzenlemektedir. Bu hükmün ikinci fıkrasında ise trafik kazası cezayı gerektiren bir fiilden doğarsa hangi zamanaşımı süresi uygulanacağını açıklamaktadır.

Karayolları Trafik Kanunu’nun “Zamanaşımı” başlıklı 109. Maddesinin 2. Fıkrası uyarınca “Dava, cezayı gerektiren bir fiilden doğar ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir zaman aşımı süresi öngörmüş bulunursa, bu süre, maddi tazminat talepleri için de geçerlidir.” denilmiştir. Bu hüküm uzamış zamanaşımı süresini düzenlemektedir. Buna göre Türk Ceza Kanunu’nda daha uzun bir zamanaşımı süresi düzenlenmişse, bu sürelerin maddi tazminat talepleri için de uygulanacağı açıkça kabul edilmiştir. Üstelik bu zamanaşımı sürelerinin uygulanabilmesi için fiilin Türk Ceza Kanunu’na göre suç sayılması yeterlidir.

Türk Ceza Kanunu’nun “Ceza zamanaşımı” başlıklı 68. Maddesi ceza davası zamanaşımı sürelerini düzenlemektedir. Buna göre trafik kazalarında; yaralanma söz konusuysa 8 yıllık zamanaşımı süresi söz konusu olacaktır, kaza sonrasında ölüm meydana gelmişse zamanaşımı süresi 15 yıla uzayacaktır, kazada ölüm ve yaralanma aynı anda söz konusuysa zamanaşımı süresi yine 15 yıl olarak uygulanacaktır.

Trafik Kazası Kaynaklı Rücu Davalarında Zamanaşımı Süresi

Sigorta hukuku bağlamında zararı tazmin eden sigorta şirketinin rücu hakkı bulunmaktadır. Rücu hakkı, sigorta şirketinin sigorta poliçesinin tarafı sigortalı kişinin zararını tazmin etmesinden dolayısıyla kazadaki kusurlu olan taraftan, ödediği tazminatı geri talep edebilmesine denilmektedir.

Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarının “Zarar Görenlerin Haklarının Saklı Tutulması ve Sigortacının Sigortalıya Rücu Hakkı” başlıklı B.4. maddesi, rücu hakkına ilişkin düzenlemeyi içermektedir. Buna göre “Ödemede bulunan sigortacı, sigorta sözleşmesine ve bu sözleşmeye ilişkin kanun hükümlerine göre, tazminatın kaldırılmasını veya azaltılmasını sağlayabileceği oranda kazaya sebebiyet veren sigortalıya rücu edebilir.” Aynı madde hükmü, sigorta şirketinin sigortalıya karşı rücu hakkını kullanabileceği bazı durumlar da düzenleme altına alınmıştır.

Peki sigortacı bu rücu hakkını ne zaman kullanabilecektir? Buna ilişkin zamanaşımı düzenlemesi 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’muzda yer almaktadır. Türk Borçlar Kanunu’nun “Rücu isteminde” başlıklı 73. Maddesi uyarınca rücu istemine ilişkin zamanaşımı süresi düzenlenmiştir. Buna göre rücu istemi, tazminatın tamamının ödenmesi ve birlikte sorumlu kişinin öğrenilmesinden itibaren iki yıl ve her halde tazminatın tamamının ödenmesinden itibaren on yılın dolmasıyla birlikte zamanaşımına uğramaktadır. O halde bu sürelere uyulmaması halinde rücu isteminde bulunulması mümkün olmayacaktır.

Trafik Kazalarında Zamanaşımını Kesen Sebepler

Trafik kazası halinde zararın tazmin edilebilmesi adına sigorta şirketine başvuru hakkı bulunmaktadır. Kişinin zararını karşılayabilmesi için karşı tarafın sigorta şirketine başvuruda bulunarak bu zararlarını talep edebilmesi mümkündür. Sigorta şirketine başvuru yapılmasının üzerine başvurunun şirkete ulaşmasından itibaren sigorta şirketinin 15 günlük yasal süresi içinde cevap vermesi gerekmektedir. Dolayısıyla başka bir hukuki süreç işletmek isteyen zarar görenin bu yasal sürenin dolmasını beklemesi gerekmektedir. Zorunlu olarak bu sürenin beklenmesi dolayısıyla zarar görenin hak kaybına uğramaması amacıyla bu başvuru trafik kazalarında zamanaşımı süresini durdurmaktadır.

Zamanaşımı Süresi Hangi Durumlarda Uzatılabilir?

Trafik kazaları sebebiyle doğan zararların tazmin edilebilmesi için buna ilişkin istemlerin belirli bir zamanaşımı süresi içinde talep edilmesi gerekmektedir. Bu hususa istinaden uygulanacak zamanaşımı süresi 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 109. Maddesinde açıkça düzenlenmektedir. Bu düzenleme, genel zamanaşımı süresine ilişkin bir düzenlemedir.

Bununla birlikte trafik kazaları bakımından belirli durumlarda zamanaşımı süresinin uzaması söz konusu olmaktadır. Bu tür sürelere ise uzamış zamanaşımı süreleri adı verilmektedir. Peki hangi hallerde zamanaşımı süresinin uzaması söz konusu olmaktadır?

Trafik kazalarının ölümlü ya da yaralanmalı trafik kazası olarak geçmesi halinde uzamış zamanaşımı süreleri gündeme gelmektedir. Ölümlü ve yaralanmalı trafik kazaları bakımından uygulanacak zamanaşımı süresi bakımından, Karayolları Trafik Kanunu’nun 109. Maddesinin 2. Fıkrasının göndermesiyle Türk Ceza Kanunu’ndaki zamanaşımı süreleri uygulanmaktadır. Bu hususta trafik kazası neticesinde ölüm meydana gelmişse zamanaşımı süresi 15 yıla uzamaktadır. Keza trafik kazası neticesinde yaralanma söz konusuysa 8 yıllık zamanaşımı süresi söz konusu olmaktadır. Kaza ölüm ve yaralanma aynı anda meydana gelmişse uygulanacak zamanaşımı süresi 15 yıl olmaktadır.

Trafik Kazalarında Ceza Zamanaşımının Uygulanma Koşulları

Trafik kazalarında  zamanaşımı sürelerinden hangisinin uygulanacağının belirlenmesi, hak kayıplarına engel olmak açısından büyük önem arz etmektedir. Bununla birlikte belirli hallerde ve belirli koşulların bir araya gelmesi halinde uzamış (ceza) zamanaşımı sürelerinin uygulanması söz konusu olmaktadır.

Trafik kazalarında ceza zamanaşımının uygulanabilmesi için belirli şartların oluşmuş olması gerekmektedir. Uzamış zamanaşımı süresinin uygulanması için gerekli koşullar ise aşağıdaki gibidir:

• Haksız fiilin aynı zamanda suç niteliğini taşıyor olması gerekmektedir.
• Haksız fiilin suç niteliğini taşıması yeterli olup kişi hakkında ayrıca ceza davası açılmış olması
• Ceza zamanaşımı süresinin genel zamanaşımı süresinden daha uzun bir süreye tekabül etmesi gerekmektedir.
• Şikâyete bağlı suçlar bakımından ceza zamanaşımı süresinin uygulanması için şikâyet süresinin dolması ya da hiç şikâyet edilmemiş olması önemli değildir. Keza soruşturulan suçlar bakımından takipsizlik kararı verilmesi ya da kovuşturma aşamasında beraat kararı verilmesi de ceza zamanaşımının uygulanmasına engel değildir.

Trafik Kazası Zamanaşımı Süresi Hangi Kanunlarla Düzenlenir?

Trafik kazalarında zamanaşımı sürelerinden hangisinin uygulanacağına ilişkin yasal düzenlemeler çeşitlilik içermektedir. Çeşitli kanunlarda çeşitli yasal düzenlemeler bulunmakla birlikte bunların bilinmesi ve bu sürelere uyulması da büyük önem arz etmektedir aksi halde zarar gören açısından hak kayıpları söz konusu olabilmektedir. Bu yasal düzenlemeler Karayolları Trafik Kanunu ve Türk Ceza Kanunu’nda yer alan düzenlemelerdir.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun “Zamanaşımı” başlıklı 109. Maddesi bu düzenlemelerin başında gelmektedir. Bu düzenleme aşağıdaki gibidir:

Zamanaşımı:

Madde 109 – Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve herhalde, kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar.

Dava, cezayı gerektiren bir fiilden doğar ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir zaman aşımı süresi öngörmüş bulunursa, bu süre, maddi tazminat talepleri için de geçerlidir.

Zamanaşımı, tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse, sigortacıya karşı da kesilmiş olur. Sigortacı bakımından kesilen zamanaşımı, tazminat yükümlüsü bakımından da kesilmiş sayılır.

Motorlu araç kazalarında tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu hakları, kendi yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kimseyi öğrendikleri günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar.

Diğer hususlarda, genel hükümler uygulanır.

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun “Dava zamanaşımı” başlıklı 66. Maddesi uzamış zamanaşımı süresi açısından önemlidir. Bu düzenleme aşağıdaki gibidir.

Dava zamanaşımı

Madde 66- (1) Kanunda başka türlü yazılmış olan haller dışında kamu davası;

• a) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda otuz yıl,
• b) Müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi beş yıl,
• c) Yirmi yıldan aşağı olmamak üzere hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi yıl,
• d) Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda on beş yıl,
• e) Beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adlî para cezasını gerektiren suçlarda sekiz yıl, geçmesiyle düşer…

Sıkça Sorulan Sorular

Kazadan Ne Kadar Süre Sonra Şikayetçi Olunur?

Şikâyete tabi suçlar bakımından şikâyet süresi önem arz etmektedir. Zira bu sürelere uyulmaması halinde şikâyet koşulu gerçekleştirilmemiş olacak ve suç hakkında soruşturma yapılması mümkün olmayacaktır. Şikâyet süresi ise mağdurun, fiili ve faili öğrenmesinden itibaren altı aylık sürenin dolmasıyla sona ermektedir.

Trafik Cezalarında Zamanaşımı Kaç Yıldır?

Trafik cezalarının hukuki niteliği idari para cezasıdır. Belirtmek gerekir ki adli para cezaları ve idari para cezaları amme alacakları olarak nitelendirilir. Amme alacaklarında herhangi bir zamanaşımı olmamaktadır.  Her ne kadar zamanaşımına uğramasa da trafik cezalarının faizli kısmı faiz affına uğrayabilmektedir. Trafik cezasının komple iptal edilmesi için ise sulh ceza mahkemesine itiraz edilebilir.

Trafik Kazalarında Sigortaya Başvuru Zamanaşımını Keser Mi?

Trafik kazalarından doğan zararların tazmin edilmesi adına sigorta şirketlerine başvuru yapılması mümkündür. Bu başvurunun sigorta şirketine ulaşmasından itibaren 15 gün içerisinde şirketin cevap vermesi gerekmektedir. Bu süre beklenmesi zorunlu bir süre olduğundan ötürü, zarara uğrayan kişi bakımından hak kaybı söz konusu olmaması adına bu başvuru zamanaşımı süresini durdurmaktadır.

Zamanaşımı Hangi Hallerde Kesilir?

Trafik kazaları bakımından zararın giderilmesi için sigorta şirketine başvurulması halinde sigorta şirketinin cevap vermesi için gerekli sürenin beklenmesi zorunludur. Bu sürenin beklenmesi sebebiyle zarar görenin hak kaybına uğramaması adına bu başvuru, trafik kazalarında zamanaşımı süresini durdurmaktadır.

Trafik Kazası Sonrası Tazminat Davası İçin Zamanaşımı Süresi Ne Kadardır?

Trafik kazalarından doğan zararların tazmin edilmesi için açılacak tazminat davasının zamanaşımı süresi içinde açılması önemlidir. Karayolları Trafik Kanunu’nun 109. Maddesi uyarınca zamanaşımı süresi zarar görenin, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmesinden itibaren 2 yıl ve her halde kazadan itibaren 10 yıl olarak düzenlenmiştir.

Maddi Tazminat Taleplerinde Zamanaşımı Süresi Nasıl Hesaplanır?

Tazminat talepleri bakımından yasal düzenleme Karayolları Trafik Kanunu’nun 109. Maddesinde düzenlenmektedir. Maddi tazminat taleplerinde zamanaşımı süresi zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmesinden itibaren başlar ve 2 yıl, her halde kaza gününden itibaren 10 yıl olarak düzenlenmiştir.

Manevi Tazminat Taleplerinde Zamanaşımı Süresi Ne Kadar?

Karayolları Trafik Kanunu’nun 109. Maddesi düzenlemesi zamanaşımı süresine ilişkin olup bu süre zarar görenin, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmesinden itibaren 2 yıl ve her halde kazadan itibaren 10 yıl olarak düzenlenmiştir.

Sigorta Şirketine Başvuru İçin Zamanaşımı Süresi Ne Kadardır?

Trafik kazalarından doğan maddi zararların tazmin edilmesi için sigorta şirketlerine başvuru hakkı bulunmaktadır. Sigorta şirketlerine yapılacak başvurunun zamanaşımı süresi içinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Karayolları Trafik Kanunu’nun 109. Maddesine göre bu süre zarar görenin, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmesinden itibaren 2 yıl ve her halde kazadan itibaren 10 yıl olarak düzenlenmiştir.

Trafik Kazasında Ceza Davası Açma Süresi Nedir?

Trafik kazaları neticesinde yaralanma veya ölüm meydana gelmesi halinde ceza zamanaşımı süresi uygulanmaktadır. Bu sürelere ilişkin yasal düzenleme ise Türk Ceza Kanunu’nda yer almaktadır. Türk Ceza Kanunu madde 66 uyarınca yaralanma halinde 8 yıl, ölüm halinde ise 15 yıllık zamanaşımı süresi söz konusu olmaktadır.

Trafik Kazası Kaynaklı Rücu Davasında Zamanaşımı Süresi Nasıl İşler?

Trafik kazalarından kaynaklanan rücu davası açılması için uygulanacak zamanaşımı süresi Türk Borçlar Kanunu’nda düzenlenmektedir. Kanununun 73. Maddesi buna ilişkin bir düzenleme içermekte olup rücu istemi, tazminatın tamamının ödenmesi ve birlikte sorumlu kişinin öğrenilmesinden itibaren iki yıl ve her halde tazminatın tamamının ödenmesinden itibaren on yıl içerisinde gerçekleştirilmelidir.

Zamanaşımı Süresi Ne Zaman Başlar?

Maddi tazminat taleplerinde zamanaşımı süresi zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmesinden itibaren başlar ve 2 yıl, her halde kaza gününden itibaren 10 yıl olarak düzenlenmiştir (KTK madde 109).

Trafik Kazası Sonrası Zamanaşımı Süresi Dolarsa Hak Talep Edilebilir Mi?

Zamanaşımı bir def’i niteliğinde olup ileri sürülmesi gerekmektedir aksi halde mahkemece re’sen göz önünde bulundurulan bir müessese değildir. Bununla birlikte zamanaşımı hakkın varlığını ortadan kaldırmaz ancak alacaktan doğan istem haklarının sona ermesi sonucunu doğurmaktadır.

Trafik Kazasında Mücbir Sebepler Zamanaşımı Süresini Nasıl Etkiler?

Mücbir sebeplerin zamanaşımı süresine herhangi bir etkisi yoktur. Bununla birlikte mücbir sebep, aracı işletenin sorumluluktan kurtulması imkanını doğurmaktadır.

Araç Değer Kaybı Tazminatında Zamanaşımı Süresi Ne Kadardır?

Araç değer kaybı tazminatı bakımından işleyecek zamanaşımı süresi bakımından Karayolları Trafik Kanunu madde 109 hükmü gündeme gelmektedir. Buna göre 109. Madde uyarınca araç değer kaybı tazminatına ilişkin istemler zarar gören kişinin, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrenmesinden itibaren iki yıl ve herhalde kaza tarihinden itibaren on yıl içerisinde zamanaşımına uğramaktadır.

Beyza Sultan TÜRKMEN

Trafik Kazalarında Zamanaşımı Süreleri yazısı ilk önce Harbiye Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Emeklilik konusuyla ilgili olarak sitemizde yer alan “Bireysel Emeklilik Sistemi Nedir?”, “3600 Gün Emeklilik Tazminatı ve Şartları” adlı makalelerimize de göz atabilirsiniz.

Ev Hanımlarına Emeklilik Nedir?

Ev hanımlarına emeklilik, Türkiye’de son yıllarda yapılan düzenlemelerle çalışma hayatına hiç girmemiş veya sigorta primi ödememiş ev hanımlarının belirli koşulları sağlayarak emekli olabilmesi anlamına gelir. Bu düzenlemeler, sosyal güvence sağlayarak ev hanımlarına emeklilik hakkı tanımayı amaçlamaktadır. Temel olarak iki farklı emeklilik yolu bulunmaktadır.

25 yıllık ev hanımlarına emeklilik hakkı ve daha önce iş hayatında bulunmamış 25 yıl aranmaksızın ev hanımlarına emeklilik hakkı olmak üzere iki kategoride incelenmektedir.

Ev Hanımlarına Emeklilik Şartları

Ev hanımlarına emeklilik şartları incelenirken 25 yıl aranmaksızın ev hanımlarına emeklilik şartları ve 25 yıllık ev hanımlarına emeklilik şartları olmak üzere 2 ayrı başlıkta bu şartların incelenmesi gerekmektedir.

25 Yıllık Ev Hanımları İçin Emeklilik:

25 yıllık ev kadınlarına emeklilik hakkının şartları arasında 50 yaşını doldurmuş olmak, başvuru tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ile bağlantısı olmamak, 1995 yılından önce evlenmiş olmak ve malullük veya yaşlılık maaşı almıyor olmak, gelir vergisine tabi olmamak ve belirli bir süre çalışmış olan ev hanımlarına emeklilik hakkı elde edebilmeleri için, ev hanımlarının emeklilik başvurusu yaptıkları esnada SGK ya da BAĞKUR ile bağlarının olmaması gerekmektedir.

25 Yıl Aranmaksızın Ev Hanımları İçin Emeklilik:

Ev kadınlarına emeklilik hakkı tanınması bağlamında bu düzenleme, daha önce iş hayatında bulunmamış ev hanımlarına yöneliktir. TBMM’de görüşülen torba yasa ile bu durumdaki ev hanımlarına emeklilik hakkı tanınmaktadır. Bu düzenlemeye göre, 25 yıl evli olma şartı ve 15 yıl sigortalılık süresi ile 3600 gün prim ödeme şartını sağlayan ev hanımları emekli olabilecektir. Ayrıca, isteğe bağlı sigorta kapsamında 5400 gün prim ödeyerek 61 yaşında emekli olunabilir. İsteğe bağlı sigorta girişi yapan ev hanımlarında sigortalılık süresi, SGK’ya yapılan başvurunun kayıtlara geçmesiyle başlar.

Ev Hanımları için Emeklilik Başvurusu Nasıl Yapılır?

Ev hanımları için emeklilik başvurusu süreci, hem e-devlet üzerinden hem de doğrudan Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) il müdürlükleri aracılığıyla yapılabilmektedir. Ev kadınlarına emeklilik hakkında başvuru süreci ve izlenmesi gereken adımlar aşağıdaki gibidir:

Başvuru Yöntemleri

• E-devlet Üzerinden Başvuru: İlk olarak, başvuru e-devlet üzerinden başlatılabilir. E-devlet üzerinden başvuru yapacak olan ev hanımları, ilgili belge ve bilgileri sisteme yükleyebilirler. Başvurunun onaylanması durumunda, işlemlerin tamamlanması için Sosyal Güvenlik Kurumu müdürlüklerine gidilmesi gerekmektedir.
• Doğrudan SGK İl Müdürlüklerine Başvuru: E-devlet üzerinden başvuru yapmak istemeyenler, doğrudan ikamet ettikleri yerdeki Sosyal Güvenlik Kurumu İl Müdürlüklerine veya Sosyal Güvenlik Merkezlerine başvurabilirler. Bu durumda, gerekli belgelerin kuruma teslim edilmesi gerekmektedir.

Başvuru sırasında bazı belgelerin eksiksiz olarak sunulması gerekmektedir. Bu belgeler şunlardır:

1. • Nüfus cüzdanı fotokopisi
   • İsteğe bağlı sigortalılık başvuru formu (eksiksiz ve doğru şekilde doldurulmuş)
   • 1 adet vesikalık fotoğraf
   • Ödeme yapıldığına dair banka dekontu

Başvuru belgeleriyle birlikte SGK’ye başvuru yapılarak süreç tamamlanır. E-devlet üzerinden başvuru yapılmışsa, onay sonrası SGK’ye gidilerek işlemler sonlandırılır.  SGK tarafından incelenir ve gerekli şartların oluşup oluşmadığı değerlendirilir. Başvurusu uygun bulunan ev hanımlarına emeklilik hakkı tanınır.

Ev Hanımları Emekliliği için Gerekli Prim Gün Sayısı

Ev hanımlarının emekliliği için gerekli prim gün sayısı, farklı emeklilik yöntemlerine göre değişiklik göstermektedir. Temel olarak iki farklı prim gün sayısı şartı bulunmaktadır:

25 Yıllık Ev Hanımları İçin Prim Gün Sayısı

25 yıllık ev hanımları için 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 gün prim ödeme şartı aranmaktadır.

25 Yıl Şartı Aranmaksızın Ev Hanımları İçin Prim Gün Sayısı

• Bu düzenleme, daha önce iş hayatında bulunmamış ev hanımlarına yöneliktir. Bu kapsamda, 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 gün prim ödeme şartı bulunmaktadır.
• Bir diğer seçenek ise, 25 yıl prim ödeme süresini tamamlayıp 58 yaşını doldurmak, bu durumda 9000 gün prim ödemesi gerekmektedir.
• İsteğe bağlı sigorta kapsamında, ev hanımları 25 yıl prim ödemek yerine, 15 yıl (5400 gün) prim ödeyerek 61 yaşında emekli olabilirler.

İsteğe Bağlı Sigorta ve Prim Gün Sayısı:

Ev hanımları, isteğe bağlı sigorta yaptırarak emekli olabilirler. İsteğe bağlı sigorta kapsamında emekli olabilmek için ev kadınlarına emeklilik bağlamında iki temel seçenek bulunmaktadır:

• • 25 yıl prim ödeme ve 58 yaş şartını sağlamak: Bu durumda, toplamda 9000 gün prim ödenmesi gerekmektedir.
  • 15 yıl (5400 gün) prim ödeme ve 61 yaş şartını sağlamak: Bu seçenekle daha az prim ödeyerek daha geç emekli olunabilir.
• Ev hanımlarının sigortalılık süresi, SGK’ye yaptıkları başvurunun kayıtlara geçmesiyle başlar.
• İsteğe bağlı sigorta girişi yapan ev hanımları için, prim ödeme süresi ne kadar olursa olsun, 25 yıllık hizmet süresi kısaltılamaz. Ancak, 15 yıl prim ödeyerek 61 yaşında emekli olma seçeneği de mevcuttur.

Emekli olmadan önceki son 3.5 yılda (1260 gün) bir iş yerinde işçi olarak çalışan kadınlar için, 9000 gün yerine 7200 prim günü üzerinden emekli olma imkanı bulunmaktadır.

Ev hanımlarının yurt dışında geçen süreleri de emeklilik hesaplamasına dahil edilebilir.

Ev Hanımları Emeklilik Yaşı

 25 Yıl Evli Olan Ev Hanımları İçin Emeklilik Yaşı

 25 yıllık evlilik şartını taşıyan ev hanımlarına emeklilik hakkının sağlanabilmesi için 50 yaşını doldurmuş olmaları gerekmektedir. Ancak bu durumdaki ev hanımları için 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 gün prim ödeme şartı da bulunmaktadır.

 25 Yıl Şartı Aranmaksızın Ev Hanımları İçin Emeklilik Yaşı

Bu düzenlemede, daha önce iş hayatında bulunmamış ev kadınlarına emeklilik hakkı sağlanabilmesi için farklı yaş seçenekleri mevcuttur:

25 yıl prim ödeme süresini tamamlayıp emekli olmak isteyen ev hanımlarının 58 yaşını doldurmuş olmaları gerekmektedir.

15 yıl (5400 gün) prim ödeyerek emekli olmak isteyen ev hanımları için ise 61 yaş şartı aranmaktadır.

İsteğe Bağlı Sigorta ile Emeklilik Yaşı

İsteğe bağlı sigorta kapsamında ev kadınlarına emeklilik hakkının sağlanabilmesi için iki farklı yaş seçeneği bulunmaktadır:

25 yıl (9000 gün) prim ödemesi yapanlar için emeklilik yaşı 58‘dir.

15 yıl (5400 gün) prim ödemesi yapanlar için ise emeklilik yaşı 61‘dir.

Çalışan Ev Hanımları İçin Emeklilik Yaşı

Emekli olmadan önceki son 3.5 yılda (1260 gün) bir iş yerinde sigortalı olarak çalışan ev hanımları, daha az prim günü (7200 gün) ile emekli olabilirler.

İsteğe Bağlı Sigortalılık ile Emeklilik

İsteğe bağlı sigortalılık, ev kadınlarına emeklilik sağlanması açısından önemli bir yoldur. Bu sistem, sosyal güvencesi olmayan ve çalışmayan ev kadınlarına emeklilik hakkı imkanı tanımaktadır.

İsteğe Bağlı Sigortalılık Şartları

• İsteğe bağlı sigortaya başvuracak ev hanımlarının herhangi bir sosyal güvencesi olmaması ve zorunlu sigortalılık gerektiren bir işte çalışmıyor olmaları gerekir.
• 18 yaşını doldurmuş olmak gerekmektedir.
• Başvuru esnasında çalışmıyor olmak gerekmektedir. Ancak, isteğe bağlı sigorta girişi yapıldıktan sonra çalışmaya başlanabilir.
• Kendi sigortalılıkları nedeniyle aylık bağlanmamış olması gerekmektedir.
• İsteğe bağlı sigorta giriş bildirgesi ve gerekli belgelerle Sosyal Güvenlik Kurumu’na başvuruda bulunulması gerekmektedir. İsteğe bağlı sigortalılıkta sigortalılık süresi, SGK’ya yapılan başvurunun kayıtlara geçmesiyle başlar.

Gerekli Belgeler: Başvuru sırasında aşağıdaki belgeler gereklidir:

• • Nüfus cüzdanı fotokopisi

• İsteğe bağlı sigortalılık başvuru formu

• • 1 adet vesikalık fotoğraf
  • Banka dekontu

Prim Gün Sayısı ve Yaş: İsteğe bağlı sigortalılıkta iki temel seçenek vardır:

• • 25 yıl prim ödeme (9000 gün) ve 58 yaş şartını sağlamak.
  • 15 yıl (5400 gün) prim ödeme ve 61 yaş şartını sağlamak.

Primler toplu olarak ödense bile 25 yıllık hizmet süresi kısaltılamaz.

Ev hanımlarının ödeyecekleri SGK prim tutarı için alt ve üst sınırlar belirlenmiştir. En az ödenecek SGK primi brüt asgari ücretin %32’si olarak hesaplanır. Devlet, ödenen primlerin üçte birini karşılamaktadır.

25 Yıl Aranmaksızın Ev Hanımları’nın Emeklilik Şartları

25 yıl aranmaksızın ev kadınlarına emeklilik şartları, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde görüşülen torba yasa ile gündeme gelmiştir. Bu düzenleme, daha önce iş hayatında bulunmamış yani SGK veya BAĞ-KUR kaydı olmayan ev hanımlarına yöneliktir. Bu durumdaki ev hanımlarının emekli olabilmeleri için bazı koşulları sağlamaları gerekmektedir.

Emeklilik Şartları:

• 15 yıl sigortalılık süresi. Burada sigortalılık süresinden kasıt, sigortalı olarak çalışılan süredir.
• 3600 prim günü koşulunu sağlamak. Prim günü, sigortalı olarak çalışılan süreye karşılık gelen gün sayısıdır.
• Ev hanımlarının emekli olabilmesi için yaptıkları başvuruların SGK tarafından olumlu bulunması gerekmektedir.

Ev hanımlarının sigorta ve gün süresini tamamlaması için prime tabi tutulmaları gerekmektedir. 2023 yılında ev hanımlarının ödemesi gereken prim miktarı asgari ücretin %32’si olarak belirlenmiştir. Bu miktar, son asgari ücret baz alınarak hesaplandığında 1 Ocak ile 31 Aralık tarihleri arası ödenmesi gereken en düşük prim miktarı 2025 yılı itibari ile 8.321,04 TL’dir. En fazla ödenecek SGK primi ise, brüt asgari ücretin 6,5 katının %32’si olarak hesaplanır.

 Devlet tarafından bu primlere 1/3 oranında destek sağlanmaktadır.  İsteğe bağlı sigorta kapsamında, ev hanımları 25 yıl prim ödemek yerine, 15 yıl (5400 gün) prim ödeyerek 61 yaşında emekli olabilirler. İsteğe bağlı sigorta girişi yaptıran ev hanımlarında sigortalılık süresi, Sosyal Güvenlik Kurumu’na yaptıkları başvurunun kayıtlara geçmesiyle başlar. Ödenen primin %20’si yaşlılık, malullük ve ölüm sigorta primleridir. %12’si ise genel sağlık sigortası prim tutarıdır.

25 Yıllık Ev Hanımlarının Emeklilik Şartları

25 yıllık ev kadınlarına emeklilik şartları, son zamanlarda gündeme gelen ve üzerinde çeşitli düzenlemeler yapılan bir konudur. Bu düzenlemeler, ev hanımlarına emeklilik hakkından yararlanabilmesi için bazı koşulları kolaylaştırmayı amaçlamaktadır.

Şartlar:

• 25 yıllık ev hanımlarının emekli olabilmesi için 50 yaşını doldurmuş olmaları gerekmektedir.
• Başvuru tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu ile herhangi bir bağlantılarının olmaması gerekmektedir. Bu, başvuru esnasında SGK veya BAĞ-KUR kaydının olmaması anlamına gelir.
• 1995 yılından önce evlenmiş olmak şartı aranmaktadır.
• Malullük veya yaşlılık maaşı almamaları gerekmektedir.
• Gelir vergisine tabi olmamaları gerekmektedir.

Ev Hanımlarına Emeklilik ile İlgili Yasal Düzenlemeler

5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 50.maddesi isteğe bağlı sigortalılığı düzenleyerek bu sigortalılık türüne ilişkin olarak gereken şartları da düzenlemektedir. 25 yıl aranmaksızın ev hanımlarının emeklilik şartları, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde görüşülen torba yasa ile gündeme gelmiştir. Bu düzenleme, daha önce iş hayatında bulunmamış yani SGK veya Bağ-Kur kaydı olmayan ev hanımlarına yöneliktir.  Yeni torba yasası ile ev hanımları isteğe bağlı sigorta yaptırarak ev hanımlarına erken emeklilik hakkı tanınacaktır. Ev hanımlarına emeklilik tanınması bağlamında devletin ödenmesi gereken primlerin 3’te 1’ini karşılayacağına ilişkin çalışmalar 2025’in ilk çeyreğinde çıkması öngörülen torba yasada düzenleme altına alınmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Ev Hanımlarına Emeklilik Toplu Ödemesi Ne Kadar?

Borçlanma yoluyla toplu ödeme hakkı verilerek ev hanımlarına emeklilik hakkı tanınmaktadır. Ev hanımlarının borçlanabileceği süreler 5510 Sayılı Kanun ve çalışma durumlarına göre belirlenir.

• • Doğum Borçlanması: Sigortadan sonra doğan her çocuk için 720 gün, toplamda 3 çocuk için 2160 güne kadar borçlanma yapılabilir. 2025 yılı için günlük borçlanma tutarı 277,00 TL’dir.
  • Yurtdışı Borçlanması: Sosyal güvenlik sözleşmeli ülkelerde ikamet eden Türk vatandaşı kadınlar, yurtdışındaki ikamet sürelerini borçlanabilirler. 2025 için günlük borçlanma tutarı 390,00 TL’dir. Türkiye’de ikamet eden kadınların böyle bir hakkı yoktur.
  • Tarımsal Kesinti Borçlanması: 01.10.2008 öncesinde adına tarımsal kesinti yapılan kadınlar, geriye dönük çiftçi Bağkur kaydı açtırarak bu süreleri borçlanabilirler.
  • Eksik Prim Günlerinin Tamamlanması: Kısmi süreli çalışan kadınlar, prim ödemelerinin 30 günden az olduğu süreleri 30 güne tamamlayabilirler. 01.03.2011 sonrası 30 günden az bildirilen hizmet süreleri borçlanılabilir.

Hiç sigorta girişi olmayan veya borçlanabileceği süresi olmayan kadınlar borçlanma yapamazlar. Yani, sadece ev hanımı olarak geçen süreler için toplu ödeme yapılıp emekli olunamaz.

2024 Ev Hanımı Sigorta Primi Ne Kadar?

2024 yılı için ev hanımı sigorta primi, sigortalıların beyan ettikleri günlük kazanç tutarının 30 katı üzerinden hesaplanmaktadır. Günlük kazanç alt sınırı, asgari ücretin brüt tutarıdır ve 216,69 TL olarak belirlenmiştir. Günlük kazanç üst sınırı ise asgari ücretin 7,5 katı olup, 1.625,06 TL olarak belirlenmiştir. Ev hanımı sigorta primi, sigortalıların ödedikleri prim oranına göre değişir. İşsizlik sigortasına tabi olmak istemeyenler %32,5 oranında prim öderler. Bu oranın %20’si malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi, %12,5’i ise genel sağlık sigortası primidir. İşsizlik sigortasına tabi olmak isteyenler ise %35,5 oranında prim öderler. Bu oranın %20’si malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi, %12,5’i genel sağlık sigortası primi, %3’ü ise işsizlik sigortası primidir.

• 2024 yılı için asgari ücret üzerinden prime esas kazanç beyanında bulunan bir ev hanımı sigortalısının ödemesi gereken aylık prim tutarları şöyledir:
  • İşsizlik sigortasına tabi olmayanlar: 6.284,12 TL
  • İşsizlik sigortasına tabi olanlar: 6.864,19 TL

Torba Yasada Ev Hanımlarına Emeklilik Var Mı?

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde görüşülen torba yasa ile 25 yıl aranmaksızın daha önce iş hayatında bulunmamış yani SGK veya Bağ-Kur kaydı olmayan ev hanımlarına yöneliktir.  Yeni torba yasası ile ev hanımları isteğe bağlı sigorta yaptırarak ev hanımlarına erken emeklilik hakkı tanınacaktır.

Ev Hanımının Sigortalı Olması Şart Mı?

Ev hanımlarının sigortalı olması zorunlu değildir, ancak emeklilik ve sosyal haklardan yararlanmak isteyenler için isteğe bağlı sigorta imkanı bulunmaktadır. İsteğe bağlı sigorta, ev hanımlarının sosyal güvenceye kavuşmalarını sağlar. Ev hanımları, kendi imkanlarıyla evde süs eşyası, havlu, dantel gibi ürünler yaparak veya Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından belirlenen alanlarda kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan sanatçılar olarak sigortalı olabilirler.

SGK veya Bağkur Primi Ödenmişse Ne Yapılabilir?

Ev hanımları daha önce SGK veya Bağkur primi ödemiş olsalar bile, prim gün sayılarını tamamlamak ve emekli olabilmek için isteğe bağlı sigortalılık hakkından yararlanabilirler.

Ev Hanımları Ne Kadar Emekli Maaşı Alırlar?

Emekli maaşı hesaplaması; sigortaya başlama tarihi, sigortalılık süresi, yaş ve ödenen prim tutarına göre farklılık gösterir.

Ev Hanımları Emekli İkramiyesi Alabilir Mi?

İsteğe bağlı sigortalı olmaları halinde ev hanımları emekli ikramiyesi alabilmektedir.

Ev Hanımları Emekli Olursa Sosyal Hakları Nelerdir?

Ev hanımları sigortalı olduklarında emeklilik, sağlık ve işsizlik haklarından yararlanabilirler.

• İşsizlik sigortasına tabi olmak istemeyenler %32,5 oranında prim öderken, işsizlik sigortasına tabi olmak isteyenler ise %35,5 oranında prim ödemektedirler.
• İşsizlik sigortasına tabi olmak istemeyenler %32,5 oranında prim ödemektedirler. Bu oranın %20’si malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi, %12,5’i ise genel sağlık sigortası primidir.
• İşsizlik sigortasına tabi olmak isteyenler ise %35,5 oranında prim ödemektedirler. Bu oranın %20’si malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi, %12,5’i genel sağlık sigortası primi, %3’ü ise işsizlik sigortası primidir.

Ev Hanımlarının Emekli Olması İçin Şartlar Nelerdir?

25 Yıllık Ev Hanımlarının Emekli olabilmesi için gereken şartlar:

• 25 yıllık ev hanımlarının emekli olabilmesi için 50 yaşını doldurmuş olmaları gerekmektedir.
• Başvuru tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumu ile herhangi bir bağlantılarının olmaması gerekmektedir. Bu, başvuru esnasında SGK veya BAĞ-KUR kaydının olmaması anlamına gelir.
• 1995 yılından önce evlenmiş olmak şartı aranmaktadır.
• Malullük veya yaşlılık maaşı almamaları gerekmektedir.
• Gelir vergisine tabi olmamaları gerekmektedir.

25 yıl aranmaksızın ev hanımlarının emekli olabilme şartları:

• 15 yıl sigortalılık süresi
• 3600 prim günü koşulunu sağlamak
• Yaptıkları başvuruların SGK tarafından olumlu bulunması.

İsteğe Bağlı Sigorta ile Emeklilik:

• 18 yaşından büyük olmak.
• İsteğe bağlı sigortaya başvuracak ev hanımlarının herhangi bir sosyal güvencesi olmaması ve zorunlu sigortalılık gerektiren bir işte çalışmıyor olmaları gerekir.
• Malullük, yaşlılık veya ölüm aylığı almamak.
• İsteğe bağlı sigorta giriş bildirgesi ve gerekli belgelerle Sosyal Güvenlik Kurumu’na başvuruda bulunulması

Ev Hanımlarına Verilen Maaş İçin Nereye Başvurulur?

Ev hanımları emeklilik başvurularını e-devlet veya ikamet ettikleri şehirdeki Sosyal Güvenlik Kurumu İl Müdürlükleri üzerinden yapabilirler. E-devlet üzerinden başvuru yapacakların, başvuruları onaylandıktan sonra sosyal güvenlik kurumu müdürlüklerine giderek emeklilik işlemlerini tamamlamaları gerekir.

Ev Hanımı İsteğe Bağlı Sigorta Primi Ne Kadar?

2024 yılı için en düşük prim tutarı 6.400,80 TL’dir. Devlet tarafından prim desteği verilmektedir. 2024 yılı için devletin sigorta prim desteği aylık 2.133,60 TL olarak belirlenmiştir. Prim tutarı, beyan edilen günlük kazanç tutarının 30 katı üzerinden hesaplanır. Günlük kazanç alt sınırı 216,69 TL, günlük kazanç üst sınırı 1.625,06 TL olarak belirlenmiştir.

Ev hanımlarının ödeyecekleri SGK prim tutarı için alt ve üst sınırlar belirlenmiştir. En az ödeyeceği SGK prim tutarı brüt asgari ücret tutarının %32’si olarak hesaplanır. Ödenecek olan SGK prim tutarının en fazla üst sınırı ise brüt asgari ücretin 6,5 katının %32’si olarak hesaplanır.

 Bu miktar, son asgari ücret baz alınarak hesaplandığında 1 Ocak ile 31 Aralık tarihleri arası ödenmesi gereken en düşük prim miktarı 2025 yılı itibari ile 8.321,04 TL’dir

Ev Hanımlarının Emekliliği Ne Zaman Yürürlüğe Girecek?

Ev hanımlarına yönelik emeklilik düzenlemesi için çalışmalar devam etmektedir ve henüz yürürlüğe girmemiştir. Torba yasa teklifi meclise sunulmuş olup, yasanın yürürlüğe girmesi halinde ev hanımlarına emeklilik imkanı tanınacaktır. Yasa yürürlüğe girdikten sonra detaylar Resmi Gazete ‘de yayınlanacaktır.

Ev Kadınlarına Prim Desteği Ne Zaman Verilir?

Torba yasanın yürürlüğe girmesi ile ev kadınlarına prim desteği sağlanması amaçlanmaktadır.

25 Yıllık Ev Hanımlarına Emeklilik Başvurusu Nasıl Yapılır?

25 yıllık ev hanımları, yukarıda belirtilen şartları taşıyorlarsa emeklilik başvurusunda bulunabilirler. Başvuru süreci e-devlet üzerinden başlatılabilir. Gerekli belgeler e-devlet üzerinden yüklendikten sonra Sosyal Güvenlik Kurumu il müdürlüklerine başvurarak süreç tamamlanır. E-devlet üzerinden başvuru yapmak istemeyenler, doğrudan Sosyal Güvenlik Kurumu il müdürlüklerine başvurabilirler.

• Başvuru için gerekli belgeler:
  • İsteğe bağlı sigortalılık başvuru formunu doldurmak.
  • Nüfus cüzdanı fotokopisi.
  • 1 adet vesikalık fotoğraf.
  • Banka dekontu.

Dilay ERGENÇ

Ev Hanımlarına Emeklilik ve Şartları yazısı ilk önce Harbiye Hukuk üzerinde ortaya çıktı.

Bir mahkeme tarafından verilen nihai kararların hukuka aykırı olduğu konusunda bir düşünce hasıl olduğunda kararın bir kez daha gözden geçirilmesini sağlayan birtakım usuller vardır. Bu usuller, kanun yolu olarak nitelendirilmektedir. İlk derece mahkemeleri tarafından verilen kararların Bölge Adliye Mahkemeleri tarafından tekrar incelemeye tabi tutularak karar verilmesi usulüne istinaf adı verilir.

Her ilk derece mahkemesi kararına karşı istinaf kanun yoluna gidilememektedir; istinaf kesinlik sınırı olarak adlandırılan bir parasal sınır vardır. Alacak miktarı veya dava değeri bu belirtilen parasal sınırların üstünde olan ilk derece ve istinaf mahkemeleri kararlarına karşı bir üst mahkemeye başvurulabilmektedir. 2024 yılı adli yargı istinaf başvurusu için 28.250 Türk lirası olarak belirlenmiştir. 2025 yılı adli yargı istinaf başvurusu için ise bu rakam 40.660 TL olarak belirlenmiştir.

İstinaf Nedir? Tanım ve Kapsamı

İstinaf genel anlamda maddi ve hukuki denetim yapan bir kanun yoludur. İstinaf sistemi ile birlikte üçlü yargılama sistemi ortaya çıkar:

• İlk derece yargılaması : Yerel Mahkeme Yargılaması – İlk Derece Mahkemesi
• İkinci Derece İstinaf : Maddi ve Hukuki Denetim – Bölge Adliye Mahkemesi
• Üçüncü Derece Temyiz : Hukuki Denetim – Yargıtay

İstinaf kanun yolunda ilk derece mahkemelerinin vermiş oldukları kararlar hem maddi hem hukuki açıdan denetlenme imkanına sahiptir; istinaf başvurusunda temyiz mahkemesinden farklı olarak davanın esasına ilişkin inceleme yapılabilmektedir.

İstinaf ve Temyiz Arasındaki Farklar

Hukukumuzda üçlü yargılama sisteminin olduğunu dile getirdik; istinaf mahkemeleri bu yargılamanın ikinci basamağı konumundayken temyiz mahkemeleri üçüncü basamaktır. Bu iki kanun yolu arasındaki farkları temel olarak şu şekilde sayabiliriz :

• Temyiz ve istinaf arasındaki en temel farklılık istinaf mahkemesinin maddi ve hukuki denetim yapabiliyorken temyiz mahkemesinde verilen karar sadece hukukilik denetimine tabiidir.

Temyiz mahkemesi esas itibariyle istinaf mahkemesi gibi bir vakıa, tahkikat ve yargılama mahkemesi değildir; temyiz başvurusunda yalnızca hukuka uygunluk açısından inceleme yapılır.

• Bu iki mahkeme arasındaki farklardan biri de yetkili merciidir. Temyiz başvurusunu incelemeyi yapan makam Yargıtay iken istinaf başvurusunu inceleyecek makam Bölge Adliye Mahkemesidir.
• Bu iki kanun yolu arasındaki farklardan biri de istinaf başvurusu için harç ödenmesi gerekmezken temyiz mahkemesine başvurunun harca tabi olmasıdır.
• İstinaf ve temyiz mahkemelerine başvurulması sonucunda verilecek kararlar bakımından da farklılık bulunmaktadır. Temyiz mahkemesine başvurulması sonucunda mahkeme incelediği kararın bozulmasına, onanmasına veya düzeltilmesine karar verebilirken; İstinaf mahkemesi ise incelediği kararı bozarak dosyayı ilk derece mahkemesine geri gönderebilir, yeni bir karar verebilir veya ilk derece mahkemesinin kararını onayabilir.

İstinaf Yoluna Başvurmanın Şartları

İstinaf kanun yoluna başvurulabilen kararlar HMK ve CMK’da ayrı ayrı düzenlenmiştir Hukuk davalarında istinaf kanunu yoluna başvurulabilecek durumlar aşağıdaki gibi sıralanabilir.

İlk derece mahkemelerinin aşağıdaki kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulabilir:

• a) Nihai kararlar.
• b) İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi kararları, karşı tarafın yüzüne karşı verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararları, karşı tarafın yokluğunda verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararlarına karşı yapılan itiraz üzerine verilen kararlar.

(2) Miktar veya değeri üç bin Türk lirasını geçmeyen malvarlığı davalarına ilişkin kararlar kesindir. (Ek cümle: 24/11/2016-6763/41 Md.) Ancak manevi tazminat davalarında verilen kararlara karşı, miktar veya değere bakılmaksızın istinaf yoluna başvurulabilir.^[44]

(3) Alacağın bir kısmının dava edilmiş olması durumunda üç bin Türk liralık kesinlik sınırı alacağın tamamına göre belirlenir.

(4) Alacağın tamamının dava edilmiş olması durumunda, kararda asıl talebinin kabul edilmeyen bölümü üç bin Türk lirasını geçmeyen taraf, istinaf yoluna başvuramaz.

(5) İlk derece mahkemelerinin diğer kanunlarda temyiz edilebileceği veya haklarında Yargıtaya başvurulabileceği belirtilmiş olup da bölge adliye mahkemelerinin görev alanına giren dava ve işlere ilişkin nihai kararlarına karşı, bölge adliye mahkemelerine başvurulabilir.

Maddeden de anlaşılacağı üzere istinaf yoluna başvurabilmenin ilk şartı istinaf yoluna götürülmek istenen ilk derece mahkemesi kararının HMK m.341’de sayılan kararlardan olmasıdır.

İkinci olarak istinaf dilekçesinde mutlaka kararın neden istinaf ettirildiğine dair istinaf sebebi ve gerekçesi bulunmalıdır. Kamu düzenine aykırı olmayan istinaf sebeplerinin dilekçede gösterilmesi gerekirken kamu düzenine aykırılık mutlak istinaf sebebidir ve dilekçede belirtilmese dahi mahkeme kendiliğinden inceleme yapabilir.

Üçüncü olarak istinaf başvurusu bu kanun yolu için öngörülen iki haftalık süre içerisinde yapılmalıdır. Kural olarak istinaf süresi geçtikten sonra karar hakkında istinaf mahkemesine başvurulamaz.

Dördüncü olarak istinaf mahkemesine dilekçe ile başvurmak daha sağlıklıdır. Fakat bazı hallerde sözlü olarak başvuru yapmak mümkündür. Sözlü başvuru, kararı veren mahkemenin zabıt kâtibine yapılır. Zabıt kâtibi, sözlü olarak yapılan başvuruyu tutanak yardımıyla yazıya geçirmelidir. İstinaf dilekçesinin içermesi gereken hususlar şunlardır:

• a) Başvuran ile karşı tarafın davadaki sıfatları, adı, soyadı, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası ve adresleri.
• b) Varsa kanuni temsilci ve vekillerinin adı, soyadı ve adresleri.
• c) Kararın hangi mahkemeden verilmiş olduğu ve tarihi ile sayısı.
• ç) Kararın başvurana tebliğ edildiği tarih.
• d) Kararın özeti.
• e) Başvuru sebepleri ve gerekçesi.
• f) Talep sonucu.
• g) Başvuranın veya varsa kanuni temsilci yahut vekilinin imzası.

Son olarak istinaf mahkemesinin başvuruyu inceleyebilmesi için istinaf talebinin mevcudiyeti şarttır.

Ceza davalarında ise istinaf kanun yoluna başvurulabilecek durumlar ise aşağıdaki gibidir:

(1) İlk derece mahkemelerinden verilen hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Ancak, onbeş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler, bölge adliye mahkemesince re’sen incelenir.

(2) Hükümden önce verilip hükme esas teşkil eden veya başkaca kanun yolu öngörülmemiş olan mahkeme kararlarına karşı da hükümle birlikte istinaf yoluna başvurulabilir.

(3) Ancak;

• a) (Değişik: 31/3/2011-6217/23 md.) Hapis cezasından çevrilen adlî para cezaları hariç olmak üzere, sonuç olarak belirlenen onbeşbin Türk Lirası dâhil adlî para cezasına mahkûmiyet hükümlerine,104
• b) Üst sınırı beşyüz günü geçmeyen adlî para cezasını gerektiren suçlardan beraat hükümlerine, c) Kanunlarda kesin olduğu yazılı bulunan hükümlere, Karşı istinaf yoluna başvurulamaz. (Ek cümle:14/4/2020-7242/17 md.) Bu suretle verilen hükümler tekerrüre esas olmaz.

İstinaf Başvurusu Nasıl Yapılır?

HMK m. 342’den anlaşılacağı üzere istinaf başvurusu kural olarak istinaf dilekçesi ile yapılmaktadır. Fakat sözlü olarak kararı veren mahkemenin zabıt kâtibine sonradan tutanağa geçirmek kaydıyla da istinaf başvurusu yapılması mümkündür.

İstinaf başvurusu yapmak isteyen kişi başvurusunu kararı veren mahkemeye veya başka bir yer mahkemesine verebilir. İstinaf dilekçesi hangi mahkemeye verilmişse, o mahkemece bölge adliye mahkemesi başvuru defterine kaydolunur ve başvurana ücretsiz bir alındı belgesi verilir.

 Kararı veren mahkemeden başka bir mahkemeye verilmiş olan istinaf dilekçesi, bu mahkemece yukarıdaki fıkraya göre işlem yapıldıktan sonra kararı veren mahkemeye örnekleriyle birlikte gönderilir. Bu durum derhâl mahkemesine bildirilir.

İstinaf Başvuru Süresi

İstinaf mahkemesine başvuru süresi hukuk davaları için HMK m.345’te, ceza davaları için CMK m.273’te düzenlenmiştir; İlgili maddelere göre

İstinaf yoluna başvuru süresi iki haftadır. Bu süre, ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar. İstinaf yoluna başvuru süresine ilişkin özel kanun hükümleri saklıdır.

Katılma yolu ile istinaf süresi de karşı tarafın istinaf dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır; bu süre kesin ve hak düşürücüdür.

İstinaf mahkemesine başvuru süresi kural olarak  ilamın usulen taraflardan her birine tebliğ edilmesinden itibaren iki haftadır . İstinaf başvuru süresine dair istisnalar şu şekildedir :

1. Ticaret mahkemesinin iflas ve konkordato hukukuna ilişkin kararlarına karşı tebliğden itibaren ON GÜN
2. İcra mahkemesi kararlarına karşı istinaf süresi tefhim veya tebliğden itibaren ON GÜN
3. Hâkimin reddine ilişkin kararlara karşı istinaf süresi tefhim veya tebliğden itibaren YEDİ GÜNDÜR.

İstinaf mahkemesine başvuru süresi kural olarak tebliğ ile işlemeye başlar ancak istisnai olarak tefhim ile sürenin işlemeye başladığı durumlar şunlardır :

1. İcra mahkemesi kararı duruşmada taraflara veya bir tarafa tefhim edildi ise süre tefhim ile işlemeye başlar.
2. Hakimin reddine ilişkin karar da tefhim veya tebliğ ile başlar.

İstinaf İncelemesinde İzlenen Aşamalar

İstinaf incelemesi istinaf mahkemesi tarafından yapılır. İstinaf incelemesi 3 aşamadan oluşur : ön inceleme aşaması , esastan istinaf inceleme aşaması ve esastan istinaf incelemesinde duruşma .

• Ön İnceleme Aşaması

İstinaf mahkemesi esasa girmeden önce dava dosyası üzerinde ön inceleme yapar. Mahkeme yaptığı ön incelemede istinaf başvurusunun şartlarının yerine getirilip getirilmediğini kontrol eder ; şayet şartlar bulunuyorsa esas bakımından inceleme aşamasına geçilir şartlar bulunmuyorsa da istinaf başvurusu esasa geçilmeden reddedilir.

HMK m.352’deki ilgili düzenlemeye göre bölge adliye mahkemesi hukuk dairesince dosya üzerinde yapılacak ön inceleme sonunda aşağıdaki durumlardan birinin tespiti hâlinde öncelikle gerekli karar verilir:

• a) İncelemenin başka bir dairece veya bölge adliye mahkemesince yapılmasının gerekli olması,
• b) Kararın kesin olması,
• c) Başvurunun süresi içinde yapılmaması,
• d) Başvuru şartlarının yerine getirilmemesi,
• e) Başvuru sebeplerinin veya gerekçesinin hiç gösterilmemesi.

Ön inceleme heyetçe veya görevlendirilecek bir üye tarafından yapılır ve ön inceleme sonunda karar heyetçe verilir . Eksiklik bulunmaması halinde dosya incelemeye alınır.

• Esastan İstinaf İncelemesi Aşaması

Ön inceleme aşamasında eksiklik bulunmuyorsa dosya istinaf incelemesine alınır. İnceleme, istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılır. Ancak, bölge adliye mahkemesi kamu düzenine aykırılık gördüğü takdirde bunu resen gözetir.

İstinaf incelemesi duruşmalı veya duruşmasız olarak yapılabilmektedir . Duruşma yapılmadan karar verilebilecek hâller dışında inceleme, duruşmalı olarak yapılır. Bu durumda duruşma günü taraflara tebliğ edilir. Duruşma sonunda bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmek veya ilk derece mahkemesi hükmünü kaldırarak yeniden hüküm kurmak dâhil gerekli kararları verir.

Duruşma yapılmadan karar verilebilecek halleri açıklamamız gerekirse :

1) Ön inceleme sonunda dosyada eksiklik bulunmadığı anlaşılırsa;

1. a) Aşağıdaki durumlarda bölge adliye mahkemesi, esası incelemeden kararın kaldırılmasına ve davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye veya kendi yargı çevresinde uygun göreceği başka bir yer mahkemesine ya da görevli ve yetkili mahkemeye gönderilmesine duruşma yapmadan kesin olarak karar verir:

1) Davaya bakması yasak olan hâkimin karar vermiş olması.

2) İleri sürülen haklı ret talebine rağmen reddedilen hâkimin davaya bakmış olması.

3) Mahkemenin görevli ve yetkili olmasına rağmen görevsizlik veya yetkisizlik kararı vermiş olması veya mahkemenin görevli ya da yetkili olmamasına rağmen davaya bakmış bulunması (…)⁴⁷

4) Diğer dava şartlarına aykırılık bulunması.

5) Mahkemece usule aykırı olarak davanın veya karşı davanın açılmamış sayılmasına, davaların birleştirilmesine veya ayrılmasına, (…)⁴⁷ karar verilmiş olması.

6) (Değişik:22/7/2020-7251/35 md.) Mahkemece, uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli delillerin toplanmamış veya değerlendirilmemiş olması ya da talebin önemli bir kısmı hakkında karar verilmemiş olması.

1. b) Aşağıdaki durumlarda davanın esasıyla ilgili olarak;

1) İncelenen mahkeme kararının usul veya esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığı takdirde başvurunun esastan reddine,

2) Yargılamada eksiklik bulunmamakla beraber, kanunun olaya uygulanmasında hata edilip de yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmadığı takdirde veya kararın gerekçesinde hata edilmiş ise düzelterek yeniden esas hakkında,

3) Yargılamada bulunan eksiklikler duruşma yapılmaksızın tamamlanacak nitelikte ise bunların tamamlanmasından sonra başvurunun esastan reddine veya yeniden esas hakkında, duruşma yapılmadan karar verilir.

Hangi Davalarda İstinaf Yoluna Başvurulabilir?

İstinaf kanun yoluna başvuru hukuk davaları, ceza davaları ve idari davalar bakımından mümkündür ancak bu kapsamdaki her dava için istinaf başvurusunda bulunulabileceği anlaşılmamaktadır. Hukuk davalarında istinaf başvurusunda bazı koşullar aranırken ceza davasında istinaf başvurusu için bu koşul aranmayabilir bu nedenle her biri bakımından kısaca istinafa başvurulabilecek davalar konusunda açıklama yapmakta fayda vardır :

Hukuk Davaları

Hukuk davalarında yetkili merci adli yargı koludur; hukuk davaları bakımından istinaf edilebilen davalar ile ilgili mevzuatımız HMK’dir ve buradaki hükümlere göre hangi davaların istinaf edilebileceği tayin edilecektir.

• İlk derece mahkemelerinin şahıs varlığı haklarına ilişkin davalar haklarındaki tüm nihai kararlar istinaf edilebilir, şahıs varlığı haklarına ilişkin davalarda kesinlik sınırı dediğimiz parasal sınır yoktur.
• İlk derece mahkemelerinden verilen malvarlığına haklarına ilişkin davalar hakkındaki kararlar bakımından da kural olarak istinaf yoluna başvurulabilmektedir ancak burada istinaf kesinlik sınırı karşımıza çıkar: 450 TL.

1.3.İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz ile ilgili kararlar da istinaf edilebilir.

1.4. Usule ilişkin nihai kararlar da kural olarak istinaf edilebilir, örnek vermek gerekirse:

• Görevsizlik kararı ve yetkisizlik kararı
• Hakimin çekinmesi kararı
• Hakimin reddi talebine reddine veya kabulüne ilişkin merci kararı
• Başka mahkemelerde açılmış olan davaların birleştirilmesi kararı
• Dosyanın işlemden kaldırılması kararı
• İlk itirazın kabulüne ilişkin nihai karar

Ceza Davaları

Ceza davaları da adli yargı kolu kapsamındadır. Ceza muhakemesi hukuku kapsamında yol göstericimiz CMK’dır . Bu nedenle ceza davalarında istinaf kanun yoluna hangi kararlar için gidilebileceğine bu kanun hükümlerine bakılarak tayin edilecektir.

• İlk derece mahkemelerinin vermiş oldukları kararlar bakımından istinaf kanun yolu kural olarak açıktır. Ayrıca onbeş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümlerde bölge adliye mahkemesince re ‘sen incelenir.

CMK m.272 f.2’den anlaşılacağı üzere ,

1- Hapis cezasından çevrilen adlî para cezaları hariç olmak üzere, sonuç olarak belirlenen on beş bin Türk lirası dâhil adlî para cezasına mahkûmiyet hükümlerine,

2- Üst sınırı beşyüz günü geçmeyen adlî para cezasını gerektiren suçlardan beraat hükümlerine,

3-Kanunlarda kesin olduğu yazılı bulunan hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulamaz.

İlgili maddeden ve yukarıdaki bilgilerimizden anlaşılacağı üzere ceza davalarında verilen kararlara karşı kural olarak istinaf kanun yoluna başvurulabilmektedir ; ancak m.272’deki kararlara karşı istinaf kanun yoluna gidilememektedir. Anayasa Mahkemesi 23.07.2009 tarihli kararında ceza hukukundaki bu durumu şu şekilde açıklamıştır:

“Yargılamanın olabildiğince hızlı sonuçlanması ve suçluların bir an önce cezalandırılması gerektiğinden her karara karşı değil, fakat önemli kararlara karşı kanun yoluna gidilmesi gereği benimsenmektedir. Mahkemelerce verilen tüm kararlara karşı kanun yolunun açık tutulması, kanun yolu kurumunu işlemez duruma getirebilir. Kaldı ki, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin Ek 7 numaralı protokolünün ‘Cezai konularda iki dereceli yargılanma hakkı’ başlıklı 2. maddesinde de bir mahkeme tarafından cezai bir suçtan mahkum olan kimsenin verilen hükmü bir üst mahkemede inceletmek hakkına sahip olduğu ancak bu hakkın kullanılmasına yasada düzenlenmiş haliyle az önemli suçlar ya da ilgilinin birinci derece mahkemesi olarak en yüksek mahkemede yargılandığı veya beraatini müteakip bunun temyiz edilmesi üzerine verilen mahkumiyet hallerinde istisnaya tabi tutulabileceği hükmüne yer verilmiştir.”

Ceza davalarında verilen kararlarda istinaf incelemesine geçecek olursak :

• İlk olarak istinaf başvurusu ilk derece hakimi tarafından incelenir .
• İkinci aşamada CMK m.279’a göre ön inceleme yapılır :

Dosya üzerinde yapılan ön inceleme sonunda;

1. a) Bölge adliye mahkemesinin yetkili olmadığının anlaşılması hâlinde dosyanın yetkili bölge adliye mahkemesine gönderilmesine,
2. b) Bölge adliye mahkemesine başvurunun süresi içinde yapılmadığının, incelenmesi istenen kararın bölge adliye mahkemesinde incelenebilecek kararlardan olmadığının, başvuranın buna hakkı bulunmadığının anlaşılması hâlinde istinaf başvurusunun reddine, karar verilir. Bu kararlar itiraza tabidir

Ön inceleme aşaması dosya üzerinden yapılır ; istinaf mahkemesi kabul edilebilirlik şartlarının oluştuğunu görürse veya istinaf başvurusu reddedip itiraz merci tarafından kabul edilmesi halinde CMK m. 280 uyarınca işin esasına geçerek hem maddi hem de hukuki denetimini yapabilecektir.

• Üçüncü aşamada istinaf mahkemesi ilk derece mahkemesinin vermiş olduğu kararı usul ve esastan inceleyerek hukuka aykırılıkların olup olmadığını tespit eder.

CMK m.280’e göre, bölge adliye mahkemesi dosyayı ve dosyayla birlikte sunulmuş olan delilleri inceledikten sonra 4 şekilde karar verebilir:

1-İstinaf başvurusunun esastan reddine

Bölge adliye mahkemesi ilk derece mahkemesinin kararında usule veya esasa ilişkin herhangi bir hukuka aykırılığın bulunmadığını, delillerde veya işlemlerde herhangi bir eksiklik olmadığını, ispat bakımından değerlendirmenin yerinde olduğunu saptadığında istinaf başvurusunun esastan reddine karar verir

2- Hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine

 CMK’nın 280.maddesinin 1.fıkrasının a, b ve c bentlerinde belirtilmiştir:

1. İlk derece mahkemesinin kararında usule veya esasa ilişkin herhangi bir hukuka aykırılığın bulunmadığını, delillerde veya işlemlerde herhangi bir eksiklik olmadığını, ispat bakımından değerlendirmenin yerinde olduğunu saptadığında istinaf başvurusunun esastan reddine, 303 üncü maddenin birinci fıkrasının (a), (c), (d), (e), (f), (g) ve (h) bentlerinde yer alan ihlallerin varlığı hâlinde hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine,
2. Cumhuriyet savcısının istinaf yoluna başvurma nedenine uygun olarak mahkumiyete konu suç için kanunda yazılı cezanın en alt derecesinin uygulanmasını uygun görmesi hâlinde, hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine,
3. Başka bir araştırmaya ihtiyaç duyulmadan cezayı kaldıran veya cezada indirim yapılmasını gerektiren şahsî sebeplere ya da şahsî cezasızlık sebeplerine bağlı olarak daha az ceza verilmesini veya ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesini gerektiren hâllerde, hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddine,

3-Hükmün bozulmasına,

Aşağıda gösterilen durumlar “hukuka kesin aykırılık hali” oluşturur ve bozulması gerekir:

• a) Mahkemenin kanuna uygun olarak teşekkül etmemiş olması.
• b) Hâkimlik görevini yapmaktan kanun gereğince yasaklanmış hâkimin hükme katılması.
• c) Geçerli şüphe nedeniyle hakkında ret istemi öne sürülmüş olup da bu istem kabul olunduğu hâlde hâkimin hükme katılması veya bu istemin kanuna aykırı olarak reddedilip hâkimin hükme katılması.
• d) Mahkemenin kanuna aykırı olarak davaya bakmaya kendini görevli veya yetkili görmesi.
• e) Cumhuriyet savcısı veya duruşmada kanunen mutlaka hazır bulunması gereken diğer kişilerin yokluğunda duruşma yapılması.
• f) Duruşmalı olarak verilen hükümde açıklık kuralının ihlâl edilmesi.
• g) Hükmün 230 uncu madde gereğince gerekçeyi içermemesi.
• h) Hüküm için önemli olan hususlarda mahkeme kararı ile savunma hakkının sınırlandırılmış olması.
• i) Hükmün hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen delile dayanması.

20.11.2017 tarihli ve 696 sayılı KHK’nin 98.maddesiyle, g ve h bentleri kapsam dışına çıkarılmış, 01.02.2018 tarihli ve 7079 sayılı Kanunun 92.maddesiyle de bu değişiklik aynen kabul edilmiştir. Bu durumda aşağıdaki bu iki hale bakılarak artık bozma kararı verilmemektedir:

• g ) Hükmün 230 uncu madde gereğince gerekçeyi içermemesi.
• h) Hüküm için önemli olan hususlarda mahkeme kararı ile savunma hakkının sınırlandırılmış olması.

4- Duruşma açılarak davanın yeniden görülmesine karar verir.

Eğer istinaf başvurusunun esastan reddi, hukuka aykırılığın düzeltilerek istinaf başvurusunun esastan reddi veya bozma kararı verilecek bir durum söz konusu değilse Bölge Adliye Mahkemesi davanın yeniden görülmesine karar verir.

İdari Davalar

İstinaf kanun yolu 2014 yılında yapılan bir değişiklikle hukukumuza getirilmiştir ; yapılan bu değişiklik 6545 sayılı İYUK m.45’teki düzenlemeden anlaşılacağı üzere şu şekildedir :

İdare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı kural olarak mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir.  Ancak konusu otuz bir bin Türk lirasını geçmeyen; vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemlere karşı açılan iptal davaları hakkında idare ve vergi mahkemelerince verilen kararlar kesin olup, bunlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz.

İdari davalarda istinaf kanun yolu başvurusunu inceleyecek mahkeme Bölge İdare Mahkemeleridir. İdare mahkemelerince yapılan istinaf incelemesinde hukuk davalarında olduğu gibi hem usul hem de esas bakımından değerlendirilir.

 Bölge idare mahkemesine istinaf edilen ilk derece mahkemesi kararı hukuka aykırı bulunursa ilk derece mahkemesi kararı kaldırılır ve BİM yeniden inceleme yaparak uyuşmazlığın esasına dair yeni karar verir.  İlk derece mahkemesinin vermiş olduğu kararın hukuka uygun olduğu kanaatine varıldığında BİM kararı onamaktadır.

İstinaf Edilemeyen Kararlar

• İstinaf kesinlik sınırı dediğimiz parasal sınır idari davalarda da karşımıza çıkmaktadır buradaki parasal sınır 000 TL olarak belirlenmiştir. Bu nedenle konusu otuz bir bin Türk lirasını geçmeyen; vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemlere karşı açılan iptal davaları hakkında idare ve vergi mahkemelerince verilen kararlar kesin olup, bunlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz.
• İstinaf edilemeyen ilk derece mahkemesi kararlarındaki bir diğer sınır ise İYUK m.45 f.8’de belirtildiği üzere ivedi yargılama usulüne tabi olan davalardır ; bu davalar bakımından istinaf kanun yoluna başvurulamamaktadır.
• İYUK m.15 f. 4 uyarınca idari yargı mercilerinin görevli ve yetkili olduğu davalarda, ilk derece mahkemelerince verilen davanın yetki ve görev yönünden reddine ilişkin kararlara karşı kanun yoluna başvurulamamaktadır.
• İlk derece mahkemelerince İYUK’un 3. maddesi, 5. maddesi veya 3 ve 5. maddesi uyarınca verilen dava dilekçesinin reddine ilişkin kararlar kesin olup söz konusu kararlara karşı kanun yoluna başvurulamamaktadır.
• İlk derece mahkemelerince verilen nihai olmayan kararlara karşı da istinaf kanun yoluna başvurmak mümkün değildir .

İstinaf başvuru süresi idare ve vergi mahkemelerinin kararının tebliğinden itibaren 30 gündür. Başvuru üzerine istinaf incelemesi duruşmalı yapılabileceği gibi duruşmasız dosya üzerinden de değerlendirilebilir.

İstinaf incelemesinin duruşmalı olarak yapılmasını taraflar da talep edebilir bu talep üzerine mahkeme değerlendirerek incelemeyi duruşmalı yapmaya karar verebilir ancak talep edilmesi mutlak suretle istinaf incelemesinin duruşmalı olarak yapılacağı anlamına gelmemektedir.

İstinaf başvurusu yazılı bir dilekçe yapılmaktadır dilekçede bulunması gereken hususlar şunlardır :

a)Tarafların ve varsa vekillerinin veya temsilcilerinin ad ve soyadları veya unvanları ve adresleri ile gerçek kişilere ait Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası,

1. b) İstinaf dilekçesinin konu ve sebepleri ile dayandığı deliller,
2. c) İstinaf dilekçesine konu olan idari işlemin yazılı bildirim tarihi,
3. d) Vergi, resim, harç, benzeri mali yükümler ve bunların zam ve cezalarına ilişkin davalarla tam yargı davalarında uyuşmazlık konusu miktar,
4. e) Vergi davalarında davanın ilgili bulunduğu verginin veya vergi cezasının nevi ve yılı, tebliğ edilen ihbarnamenin tarihi ve numarası ve varsa mükellef hesap numarası .

İstinaf dilekçesinde bu hususların eksikliği halinde tamamlanması için başvurana 15 günlük süre verilir.

Hukuk davalarının tabi olduğu yargı kolu adli yargıdır ; idari davaların ise idari yargıdır farklı yargı kollarına ait olmaları istinaf kanun yolu bakımından da aralarında bazı farklılıklara yol açabilmektedir:

Bu farklılıklardan önem arz eden bir konuya değinecek olursak idari yargılama usulünde verilen kararlar kamuyu da ilgilendirdiğinden idari yargılama usulünde yer alan bütün uyuşmazlıklarda re’sen araştırma ilkesi geçerlidir . Bu ilke gereğince istinaf incelemesi yapan idare mahkemesi salt tarafların sunmuş oldukları sebeplerle bağlı değildir ; mahkeme her türlü incelemeyi ve araştırmayı kendiliğinden yapmaktadır.

İstinaf incelemesinde uyuşmazlığa ilişkin yeni delil ve olgu ileri sürülebilir.

İdari kararlara karşı başvurulan istinaf kanun yolunda başvuru öncelikle ön inceleme aşamasından geçilir burada usuli bir eksikliğin olmaması halinde esas bakımından incelenir. Bölge idare mahkemeleri yapılan istinaf başvurusunu haklı bulursa istinaf başvurusunu kabulüne ve ilk derece mahkemesinin kararının kaldırılmasına karar verirken  ; haklı bulmaz ise istinaf başvurusu reddi şeklinde karar verir.

İstinaf Kesinlik Sınırı

Öncelikle kesinlik sınırını açıklamakta fayda vardır. Kesinlik sınırı istinaf ve temyiz mahkemelerine başvurulabilmesi için kanunla öngörülmüş olan parasal sınırlardır.

Alacak miktarı veya dava değeri bu belirtilen parasal sınırların üstünde olan ilk derece ve istinaf mahkemeleri kararlarına karşı bir üst mahkemeye başvurma imkanı mevcutken, parasal sınırların altında kalan davalar bakımından kararlar kesinleşmeyecektir bu nedenle de üst mahkemeye başvuru imkanı bulunmayacaktır.

Bu parasal sınırların her yıl ne kadar olduğu HMK Ek Madde 1’de de belirtildiği üzere 200 üncü, 201 inci, 341 inci, 362 nci ve 369 uncu maddelerdeki parasal sınırlar her takvim yılı başından geçerli olmak üzere, önceki yılda uygulanan parasal sınırların; o yıl için 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca Maliye Bakanlığınca her yıl tespit ve ilan edilen yeniden değerleme oranında artırılması suretiyle uygulanır.

2024 yılı istinaf kesinlik sınırı şu şekildedir :

Adli Yargı İstinaf Sınırı: 28.250 Türk lirası

2025 yılı istinaf kesinlik sınırı ise şu şekildedir:

Adli Yargı İstinaf Sınırı: 40.660 Türk Lirası

İstinaf Yargılaması Ne Kadar Sürer?

İstinaf yargılaması istinaf dilekçesinin mahkeme tarafından kabul edilmesiyle başlar; yargılamanın süresine etki eden pek çok etken bulunmaktadır:

• Dosyanın içeriği
• Yargılamanın duruşmalı / duruşmasız yapılması
• Davanın türüne
• Mahkemenin yoğunluğuna ve diğer etkenler yargılama süresinde etkili olmaktadır.

Ülkemizde istinaf mahkemelerine yapılan başvuru sayısındaki artış nedeniyle istinaf mahkemelerinde yoğunluk yaşanmaktadır ancak yargılamanın ne kadar süreceğine dair kesin bir süre verilememekle birlikte ortalama olarak 6 ay ile 12 ay arasında yargılama sürdürülmektedir.

İstinaf Başvurusunun Sonuçları Nelerdir?

İstinaf mahkemesine yapılan istinaf başvurusu sonucunda başvuruya konu ilk derece mahkemesi kararı usule uygun ve esas açısından doğru değilse istinaf mahkemesi, ilk derece mahkemesinin kararını kaldırarak üç farklı karar verebilir: İlk Derece Kararının Onanması, Kararın Bozulması ve İadesi Yeni Bir Karar Verilmesi

1. Gönderme kararı: Duruşma yapılmasına gerek olmayan hallerde (HMK m. 353), istinaf mahkemesi hakkında istinaf yoluna başvurulmuş kararı kaldırarak dosyanın ilgili mahkemeye gönderilmesine karar verebilir.
2. Davanın kısmen veya tamamen kabulü kararı: İstinaf mahkemesi, ileri sürülen istinaf sebeplerini yerinde bulursa ilk derece mahkemesinin kararını kaldırarak yeniden yargılama yapar. Bu halde, davanın kısmen veya tamamen kabulüne karar verebilir.
3. Davanın reddi kararı: İstinaf mahkemesi ilk derece mahkemesinin kararını kaldırarak davanın reddine karar verebilir. Bu hususta karar vermesi için esastan inceleme yapmış olması gerekir.

İstinaf mahkemesi kararı aşağıdaki hususları içerir:

• Kararı veren bölge adliye mahkemesi hukuk dairesi ile başkan, üyeler ve zabıt kâtibinin ad ve soyadları, sicil numaraları.
• b) Tarafların ve davaya ilk derece mahkemesinde müdahil olarak katılanların kimlikleri ile Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, varsa kanuni temsilci ve vekillerinin adı, soyadı ve adresleri.
• Tarafların iddia ve savunmalarının özeti.
• d) İlk derece mahkemesi kararının özeti.
• e) İleri sürülen istinaf sebepleri.
• f) Taraflar arasında uyuşmazlık konusu olan veya olmayan hususlarla bunlara ilişkin delillerin tartışması, ret ve üstün tutma sebepleri, sabit görülen vakıalarla bunlardan çıkarılan sonuç ve hukuki sebep.
• g) Hüküm sonucu ile varsa kanun yolu ve süresi.
• h) Kararın verildiği tarih, başkan ve üyeler ile zabıt kâtibinin imzaları.
• i) Gerekçeli kararın yazıldığı tarihi.

İstinaf kanun yoluna başvurulmuş olması kural olarak hükmün icrasını durdurmaz   ancak istisnalar mevcuttur :

• Kişiler hukuku, aile hukuku ve taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe yerine getirilemez . Bu hükümlerin istinaf edilmesi kendiliğinden icrayı durdurur .
• Nafaka kararlarında icranın geri bırakılmasına karar verilemez.

İstinaf Kararlarına Karşı Temyiz Yolu

Temyiz kısaca istinaf mahkemelerince verilen belli meblağı aşan nihai kararlara karşı gidilen kanun yoludur. Temyiz mahkemesine götürülen istinaf kararları hakkında yalnızca hukuka uygunluk açısından inceleme yapılabilmektedir .

İstinaf mahkemelerinin kararlarına karşı temyiz yolu açıktır ancak her istinaf mahkemesi kararı temyiz edilemez .  HMK m.361 temyiz edilebilen kararları düzenlerken m.362 temyiz edilemeyen kararları düzenlemiştir.

Temyiz Edilebilen Kararlar

Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinden verilen temyizi kabil nihai kararlar ile hakem kararlarının iptali talebi üzerine verilen kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir.

Temyiz Edilemeyen Kararlar

• a) Miktar veya değeri temyiz sınırını (bu tutar dâhil) geçmeyen davalara ilişkin kararlar.
• b) Kira ilişkisinden doğan ve miktar veya değeri itibarıyla temyiz edilebilen alacak davaları, kira ilişkisinden doğan diğer davalardan üç aylık kira tutarı temyiz sınırının üzerinde olanlar hariç olmak üzere 4 üncü maddede gösterilen davalar ile (Kat Mülkiyeti Kanunundan doğup taşınmazın aynına ilişkin olan davalar hariç) özel kanunlarda sulh hukuk mahkemesinin görevine girdiği belirtilen davalarla ilgili kararlar.
• c) Yargı çevresi içinde bulunan ilk derece mahkemeleri arasındaki yetki ve görev uyuşmazlıklarını çözmek için verilen kararlar ile merci tayinine ilişkin kararlar.
• d) Çekişmesiz yargı işlerinde verilen kararlar.
• e) Soybağına ilişkin sonuçlar doğuran davalar hariç olmak üzere, nüfus kayıtlarının düzeltilmesine ilişkin davalarla ilgili kararlar.
• f) Yargı çevresi içindeki ilk derece mahkemeleri hâkimlerinin davayı görmeye hukuki veya fiilî engellerinin çıkması hâlinde, davanın o yargı çevresi içindeki başka bir mahkemeye nakline ilişkin kararlar.
• g) Geçici hukuki korumalar hakkında verilen kararlar
• h) BAM’ın esası incelemeden ilk derece mahkemesine gönderdiği kararlar

Tüm bu bilgiler ışığında istinaf mahkemelerinin vermiş oldukları nihai kararlara karşı temyiz kanun yoluna başvurulabileceği ortadadır. Temyiz süresi iki haftadır süre tebliğden itibaren başlar. Temyiz başvurusu temyiz dilekçesi ile yapılır .  Temyiz dilekçesinde aşağıdaki hususlar bulunur:

• a) Temyiz eden ile karşı tarafın davadaki sıfatları, adı, soyadı, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası ve adresleri.
• b) Bunların varsa kanuni temsilci ve vekillerinin adı, soyadı ve adresleri.
• c) Temyiz edilen kararın hangi bölge adliye mahkemesi hukuk dairesinden verilmiş olduğu, tarihi ve sayısı.
• ç) Yargıtay’ın bozma kararı üzerine, bozmaya uygun olarak ilk derece mahkemesince verilen yeni kararın veya direnme kararına karşı temyizde direnme kararının, hangi mahkemeye ait olduğu, tarihi ve sayısı.
• d) İlamın temyiz edene tebliğ edildiği tarih.
• e) Kararın özeti.
• f) Temyiz sebepleri ve gerekçesi.
• g) Duruşma (mürafaa) istenmesi hâlinde bu istek.
• ğ) Temyiz edenin veya varsa kanuni temsilci yahut vekilinin imzası

Temyiz incelemesini yapmaya yetkili makam Yargıtay’dır.

İstinaftan Feragat Nedir, Nasıl Yapılır?

HMK m.349’da istinaftan feragat şu şekilde düzenlenmiştir:

Taraflar, ilamın kendilerine tebliğinden önce, istinaf yoluna başvurma hakkından feragat edemez.

Başvuru yapıldıktan sonra feragat edilirse, dosya bölge adliye mahkemesine gönderilmez ve kararı veren mahkemece başvurunun reddine karar verilir. Dosya, bölge adliye mahkemesine gönderilmiş ve henüz karara bağlanmamış ise başvuru feragat nedeniyle reddolunur.

Madde hükmünden de anlaşılacağı üzere taraflar istinaf yoluna başvurma hakkından ilamın tebliğinden önce feragat edemez ancak başvuru yapıldıktan sonra feragat hakkı kullanılabilmektedir.

İstinaftan feragat bir dilekçe ile yapılabileceği gibi eğer istinaf incelemesi duruşmalı olarak yapılmaktaysa duruşma sırasında sözlü olarak da ifade edilerek istinaftan feragat etmek isteyen kişi feragat iradesini göstermiş olur.

İstinaf Mahkemesi Nerededir?

İstinaf kanun yoluna yapılan başvuruyu incelemeye yetkili makam Bölge Adliye Mahkemeleridir. Ülkemizde 20.07.2016 tarihinde İstanbul , Ankara , İzmir başta olmak üzere yedi ilde Bölge Adliye Mahkemeleri kurularak istinaf mahkemeleri hukukumuza kazandırılmıştır . Bölge Adliye Mahkemeleri HSYK’nın olumlu görüşü ile Adalet Bakanlığınca kurulur . Günümüzde 17 ilimizde BAM kurulmuştur.

https://hsk.gov.tr/istinaf-mahkemeleri-is-bolumleri_1426 sitesinden bölge adliye mahkemelerinin iş bölümüne dair detaylı incelemeler yapabilirsiniz.

İstinaf Harç ve Masrafları

İstinaf dilekçesi verilirken, istinaf kanun yoluna başvuru için gerekli harçlar ve tebliğ giderleri de dâhil olmak üzere tüm giderler ödenir. Bunların hiç ödenmediği veya eksik ödenmiş olduğu sonradan anlaşılırsa, kararı veren mahkeme tarafından verilecek bir haftalık kesin süre içinde tamamlanması, aksi hâlde başvurudan vazgeçmiş sayılacağı hususu başvurana yazılı olarak bildirilir.

 Verilen kesin süre içinde harç ve giderler tamamlanmadığı takdirde, mahkeme başvurunun yapılmamış sayılmasına karar verir. Bu karara karşı istinaf yoluna başvurulması hâlinde, karar öncelikle bu sebeple eğer istinaf yoluna başvuran haklı görülürse, ayrıca istinaf sebepleri açısından da incelenir

492 sayılı Harçlar Kanunu uyarınca istinaf mahkemesine başvuru harcı 1.169,40 TL’dir. 

Davacı için istinaf karar ve ilam harcı maktudur. Miktarı 427,60 TL’dir.

Davalı bakımından ise nisbi bir değerdir. Anlaşmazlık konusu üzerinden binde 68,31’inin dörtte biri olarak hesaplanır.

https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=492&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 linkinden harçlara ilişkin mevzuat incelenebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Bir Davanın istinafa Gitmesi Ne Demek?

Bir davanın istinaf kanun yoluna taşınması demek davanın taraflarının ilk derece mahkemesinin vermiş olduğu kararda eksikliklerin ya da hukuka aykırılıkların bulunduğunu düşünmesi bu nedenle de bir üst mahkeme olan Bölge Adliye Mahkemelerince dosyanın incelenmesi adına davanın istinafa götürülmesidir.

İstinaf Mahkemesi Hangi Davalara Bakar?

İstinaf mahkemesine hukuk davaları, ceza davaları ve idari davaların incelenmesi adına başvurulabilmektedir.

İstinaf Başvurusu Nasıl Yapılır?

İstinaf başvurusu istinaf dilekçesi ile yapılır. İstinaf dilekçesi kararı veren mahkemeye verilebileceği gibi başka bir mahkemeye de verilebilir . İstinaf dilekçesi hangi mahkemeye verilmişse, o mahkemece bölge adliye mahkemesi başvuru defterine kaydolunur ; istinaf başvurusu istinaf dilekçesinin kaydedildiği tarihte yapılmış sayılır.

İstinaf Süresi Ne Kadar?

İstinaf mahkemesine başvurusu süresi kararın tebliğinden itibaren kural olarak iki haftadır ancak istinaf başvuru süresine dair istisnalar şu şekildedir:

1. Ticaret mahkemesinin iflas ve konkordato hukukuna ilişkin kararlarına karşı tebliğden itibaren ON GÜN
2. İcra mahkemesi kararlarına karşı istinaf süresi tefhim veya tebliğden itibaren ON GÜN
3. Hâkimin reddine ilişkin kararlara karşı istinaf süresi tefhim veya tebliğden itibaren YEDİ GÜNDÜR.

İstinaf Başvurusu İçin Hangi Belgeler Gereklidir?

İstinaf başvurusu istinaf mahkemesine yazılan bir yazılı dilekçe ile yapılır başvuru için istinaf dilekçesi gereklidir. İstinaf dilekçesinin içermesi gereken hususları kanun koyucu şu şekilde sıralamıştır :

• a) Başvuran ile karşı tarafın davadaki sıfatları, adı, soyadı, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası ve adresleri.
• b) Varsa kanuni temsilci ve vekillerinin adı, soyadı ve adresleri.
• c) Kararın hangi mahkemeden verilmiş olduğu ve tarihi ile sayısı. ç) Kararın başvurana tebliğ edildiği tarih.
• d) Kararın özeti.
• e) Başvuru sebepleri ve gerekçesi.
• f) Talep sonucu.
• g) Başvuranın veya varsa kanuni temsilci yahut vekilinin imzası
• İstinaf dilekçesi, başvuranın kimliği ve imzasıyla, başvurulan kararı yeteri kadar belli edecek kayıtları taşıması durumunda diğer hususlar bulunmasa bile reddolunmayıp, 355. madde çerçevesinde kamu düzeni açısından gerekli inceleme yapılır.

İstinaf Başvurusu Nereye Yapılır?

İstinaf başvurusu istinaf edilen kararı vermiş olan ilk derece mahkemesinin yargı çevresinde bulunduğu istinaf mahkemesine yani Bölge Adliye Mahkemelerine yapılır.

İstinaf Mahkemesi Kararı Ne Kadar Sürede Verir?

İstinaf mahkemelerinin istinaf incelemesi sonucunda vereceği kararı net olarak şu kadar sürede verir şeklinde bir ifade doğru olmaz; mahkemenin incelemesi somut olayın koşullarına göre şekillenmektedir. Davanın türü , mahkemenin yoğunluğu , tarafların talebi gibi pek çok etken yargılamanın süresinde etkili olmaktadır .

Hangi Durumlarda İstinaf Başvurusu Yapılamaz?

İstinaf kanun yoluna gidilebilmek için öncelikle istinaf edilecek kararın istinaf edilebilen kararlardan olması gerekir bu kararlar HMK m.341’de sayılmıştır.

Kanun koyucu istinaf mahkemesine başvurulmasında kesinlik sınırı dediğimiz parasal bir sınır öngörmüştür bu nedenle istinaf mahkemesine götürülmek istenen kararın 28.250 Türk lirası sınırını geçmesi gerekmektedir ; bu sınırı geçemeyen kararlar hakkında istinaf başvurusu yapılamaz.

Aynı zamanda

• Özel kanun hükümleri gereğince istinaf edilemeyen kararlar
• Delil Tespiti Kararları
• Adli yardım talebinin reddi kararına itiraz üzerine verilen karar
• Ara kararlar istinaf edilemez.

İstinaf Başvurusu Reddedilirse Ne Olur?

 İstinaf mahkemesi ilk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu kanısına varırsa istinaf başvurusunun reddine karar verir. Karar, temyiz edilebilen kararlardan değilse, hüküm istinaf talebinin reddi ile şeklen kesinleşir.

İstinaf Mahkemesi Kararı Bozarsa Ne Olur?

İstinaf mahkemesi istinaf edilen ilk derece mahkemesi kararının hukuka uygun olmadığını tespit ederse istinaf mahkemesi istinaf edilen kararı kaldırılarak esas hakkında yeniden karar verilir. Bu durumda istinaf mahkemesi yeniden yargılama yapmakta ve ilk derece mahkemesinin yerine geçerek karar vermektedir.

İstinafa Giden Dosya Durumu Nasıl Öğrenilir?

İstinaf mahkemesine giden dosyanın durumu tıpkı her dosyanın UYAP sistemi üzerinden kontrolünün mümkün olduğu gibi istinaf dosyalarının UYAP sistemi üzerinden durumu kontrol edilebilmektedir.

İstinafta Duruşma Olur Mu?

Ön inceleme aşamasında eksiklik olmaması halinde mahkeme istinaf incelemesine geçer ; istinaf incelemesi duruşmalı olabileceği gibi duruşmasız şekilde de yapılabilmektedir. Hangi hallerde duruşmasız istinaf incelemesi yapılacağı konusunda HMK’nın 353.maddesi esas alınır :

1) Davaya bakması yasak olan hâkimin karar vermiş olması.

 2) İleri sürülen haklı ret talebine rağmen reddedilen hâkimin davaya bakmış olması.

3) Mahkemenin görevli ve yetkili olmasına rağmen görevsizlik veya yetkisizlik kararı vermiş olması veya mahkemenin görevli ya da yetkili olmamasına rağmen davaya bakmış bulunması

4) Diğer dava şartlarına aykırılık bulunması.

5) Mahkemece usule aykırı olarak davanın veya karşı davanın açılmamış sayılmasına, davaların birleştirilmesine veya ayrılmasına karar verilmiş olması.

6) Mahkemece, tarafların davanın esasıyla ilgili olarak gösterdikleri delillerin hiçbiri toplanmadan veya gösterilen deliller hiç değerlendirilmeden karar verilmiş olması.

İstinaf Kararı Temyiz Edilebilir Mi?

Temyiz istinaf mahkemelerince verilen belli meblağı aşan nihai kararlara karşı gidilen kanun yoludur. Temyiz mahkemesine götürülen istinaf kararları hakkında yalnızca hukuka uygunluk açısından inceleme yapılabilmektedir .

İstinaf mahkemelerinin kararlarına karşı temyiz yolu açıktır ancak her istinaf mahkemesi kararı temyiz edilemez . Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinden verilen temyizi kabil nihai kararlar ile hakem kararlarının iptali talebi üzerine verilen kararlara karşı temyiz yolu açıktır

İstinaf ile Temyiz Arasındaki Fark Nedir?

İstinaf mahkemeleri ile temyiz mahkemeleri arasındaki en temel fark istinaf mahkemesinin hukuka uygunluk bakımından inceleme yaparken aynı zamanda istinaf edilen kararın esasına ilişkin de inceleme yapabilmesi mümkünken; temyiz mahkemesi temyiz edilen kararın yalnızca hukuka uygunluğu bakımından değerlendirme yapabilmektedir.

İstinafta yetkili mahkeme Bölge Adliye Mahkemesiyken; temyizde Yargıtay incelemeyi yapar.

İstinaf Mahkemesi Yeni Delil İncelemesi Yapar Mı?

İstinaf mahkemesi hukuk dairelerinde; talep sonucu değiştirilip genişletilemez, yeni delile dayanılamaz, yeni vakıalar ileri sürülemez ancak İstinaf dilekçesinde sebep göstermek şartı ile ilk derece mahkemesinin vakıaları ve delilleri yanlış değerlendirmiş olduğu somut olarak belirtildi ise istinaf mahkemesi bu vakıa ve deliller hakkında ilk derece mahkemesi gibi inceleme yapar.

İstinaf Başvurusu Sırasında Mahkeme Masrafları Ne Kadar?

Harçlar Kanuna göre istinaf başvurusu sırasında başvuru harcı ile niteliğine göre nisbi ya da maktu karar ve ilam harcı alınır.

Bölge adliye mahkemeleri hukuk dairelerine yapılacak istinaf yolu başvurularında 1.169,40 TL olarak belirlenmiştir.

Karar ve ilam harcının hesaplanmasına dair oranlar için buraya tıklayarak Harçlar Kanunu’nu inceleyebilirsiniz.

İstinaf Aşamasında Taraflar Tekrar Dinlenir Mi?

İstinaf kanun yolunda istinaf edilen kararın yalnızca hukuka uygunluk açısından değil esası bakımından da inceleme yapılmaktadır bu nedenle istinaf mahkemesi ilk derece mahkemesinde sunulan delilleri tekrar değerlendirebilmektedir bu deliller kapsamında istinaf mahkemesi dinlenen tanıkları tekrar dinleyebilir.

İstinaf Başvurusu Geri Alınabilir Mi?

İstinaf hakkından feragat ile istinaf başvurusu geri alınabilmektedir; başvurusunu geri almak isteyen taraf mahkemeye sunacağı dilekçe ile iradesini gösterebilirken istinaf incelemesi duruşmalı şekilde yapılıyorsa duruşma sırasında sözlü olarak da feragatte bulunabilir.

İstinaf Başvurusunda Süreyi Kaçırırsam Ne Olur?

İstinaf mahkemesine başvuru süresi kural olarak iki haftadır ancak istisnai bazı durumlarda başvuru süresinde farklılıklar bulunmaktadır. İstinaf süresi kural olarak tebliğ ile işlemeye başlar ve istinaf süresi geçtikten sonra bir nihai karara karşı istinaf yoluna başvurulamaz ; başvuru süresinin geçmesinden sonra yapılan istinaf başvuruları esastan reddedilir.

Ancak kişi istinaf süresini kaçırması halinde eski hale getirme yolu ile ve katılma yolu ile istinaf müesseslerinden faydalanarak başvuruda bulunabilir.

Katılma yolu ile istinafı şu şekilde açıklayabiliriz :İstinaf dilekçesi kendisine tebliğ edilen taraf, başvurma hakkı bulunmasa veya başvuru süresini geçirmiş olsa bile, vereceği cevap dilekçesi ile istinaf yoluna başvurabilir. İstinaf yoluna asıl başvuran taraf, buna karşı iki hafta içinde cevap verebilir .

İstinaf Başvurusu İçin Avukat Zorunlu Mu?

İstinaf başvurusu için tarafların avukatla süreci takibi zorunlu değildir ancak hak kaybı yaşanmaması adına uzman bir avukat aracılığı ile sürecin takibi daha sıhhatli olacaktır.

İstinaf Aşamasında Dosya İncelemesi Nasıl Yapılır?

İstinaf aşamasında dosyanın incelenmesi öncelikle ön inceleme yapılarak gerçekleştirilir burada istinaf edilen kararın istinaf şartlarını haiz olup olmadığı incelenir bir eksiklik olmaması halinde kararın esasına ilişkin incelemeye geçilir. Dosya incelemesi duruşmalı olarak yapılabileceği gibi duruşmasız da yapılabilir .  Duruşma yapılmadan karar verilebilecek hâller dışında inceleme, duruşmalı olarak yapılır.

İstinaf Mahkemesi Kararı Kesin Midir?

İstinaf mahkemesi kararına karşı temyiz kanun yoluna gidilmezse karar kesinleşir.

İstinaf Aşamasında Yeniden Yargılama Yapılır Mı?

İstinaf kanun yolunda istinaf edilen kararın hem hukuka uygunluğu açısından denetim yapılır hem de kararın esası bakımından istinaf mahkemesinin inceleme yetkisi bulunur . İstinaf mahkemesinin kararı incelemesi sonucunda ilk derece mahkemesinin kararında hukuka aykırılık yahut diğer istinaf sebepleri bulunuyorsa istinaf mahkemesi kararı düzelterek yeni bir hüküm kurabilir.

İstinaf Mahkemesi Hangi Durumlarda Davayı Bozar?

İstinaf mahkemesi istinaf edilen ilk derece mahkemesi kararının hukuka aykırı olduğunun tespiti halinde ilk derece mahkemesi kararını bozar .

İstinaf mahkemesi şu usuli gerekçelerle istinaf başvurusunun esasını incelemeden gönderme kararı verebilir:

1) Davaya bakması yasak olan hâkimin karar vermiş olması.

2) İleri sürülen haklı ret talebine rağmen reddedilen hâkimin davaya bakmış olması.

3) Mahkemenin görevli ve yetkili olmasına rağmen görevsizlik veya yetkisizlik kararı vermiş olması veya mahkemenin görevli ya da yetkili olmamasına rağmen davaya bakmış bulunması (…)47

4) Diğer dava şartlarına aykırılık bulunması.

5) Mahkemece usule aykırı olarak davanın veya karşı davanın açılmamış sayılmasına, davaların birleştirilmesine veya ayrılmasına, (…)47 karar verilmiş olması.

6) (Değişik:22/7/2020-7251/35 md.) Mahkemece, uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli delillerin toplanmamış veya değerlendirilmemiş olması ya da talebin önemli bir kısmı hakkında karar verilmemiş olması.

HMK’da istinaf sebeplerini düzenleyen genel bir hüküm düzenlememiştir ancak HMK m.371’deki temyiz sebeplerinin aynı zamanda istinaf sebebi de teşkil ettiğini söylemek yanlış olmaz . Temyiz sebepleri şu şekildedir :

• a) Hukukun veya taraflar arasındaki sözleşmenin yanlış uygulanmış olması.
• b) Dava şartlarına aykırılık bulunması.
• c) Taraflardan birinin davasını ispat için dayandığı delillerin kanuni bir sebep olmaksızın kabul edilmemesi.
• ç) Karara etki eden yargılama hatası veya eksiklikleri bulunması.

İstinaf Mahkemesi Ne Tür Kararlar Alabilir?

İstinaf mahkemesi istinaf edilen kararın esasını incelemeden önce istinaf başvurusu şartlarına göre istinaf başvurusunu reddi kararı yahut istinaf başvurusunun kabulü kararı verir. İstinaf edilen kararın esası bakımından inceleme yapıldığında istinaf mahkemesi 3 şekilde karar alabilmektedir:

• İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi Kararı
• İstinaf Başvurusunun Kabulü Kararı

2.1.İlk derece mahkemesi kararının kaldırılması ve davanın esası hakkında yeniden karar verilmesi

2.2. İlk derece mahkemesi kararının düzeltilmesi ve davanın esası hakkında karar verilmesi

Ceza Davalarında İstinaf Nasıl İşler?

CMK 272.maddesinde ve devamında ceza davalarında istinaf süreci düzenlenmiştir : İlk derece mahkemelerinden verilen hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Ancak, on beş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler, bölge adliye mahkemesince re ‘sen incelenir.

Hapis cezasından çevrilen adlî para cezaları hariç olmak üzere, sonuç olarak belirlenen onbeşbin Türk lirası dâhil adlî para cezasına mahkûmiyet hükümlerine,^[104]

• b) Üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adlî para cezasını gerektiren suçlardan beraat hükümlerine,
• c) Kanunlarda kesin olduğu yazılı bulunan hükümlere, karşı istinaf yoluna başvurulamaz.

 İstinaf istemi, hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde hükmü veren mahkemeye bir dilekçe verilmesi veya zabıt kâtibine bir beyanda bulunulması suretiyle yapılır; beyan tutanağa geçirilir ve tutanak hâkime onaylattırılır. Burada hukuk davalarından farklı olarak sözlü beyanın tutanağa geçirilmesi suretiyle istinaf başvurusu yapılabileceği anlaşılmaktadır.

Ceza davalarında istinaf sürecinde de öncelikle ön inceleme aşamasında CMK m.279’a göre bulunması gereken şartların varlığı incelenir ; ön inceleme aşamasında şartların haiz olması halinde mahkeme esasa dair inceleme aşamasına geçer.

İlk derece ceza mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf incelemesinde 4 şekilde karar verilebilir:

• Davanın esastan reddine
• Düzeltilerek Onama
• Hükmün bozulmasına ve dosyanın yeniden karar verilmek üzere yerel mahkemeye gönderilmesine
• Davanın istinaf mahkemesinde yeniden görülmesine

Buraya tıklayarak ceza davalarında yapılacak istinaf başvurusu için dilekçeden istifade edebilirsiniz.

İstinaf Kararlarına İtiraz Etmek Mümkün Mü?

Kişi istinaf mahkemesinin vermiş olduğu karara kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde temyiz kanun yoluna giderek itiraz edebilir ancak temyiz kanun yolunda temyiz edilen kararın yalnızca hukuka uygunluk açısından denetimi mümkündür.

İstinaf Başvurusu Hangi Durumlarda Kabul Edilir?

 HMK m.352’deki ilgili düzenlemeye göre bölge adliye mahkemesi hukuk dairesince dosya üzerinde yapılacak ön inceleme sonunda aşağıdaki durumlardan birinin tespiti hâlinde öncelikle gerekli karar verilir:

• a) İncelemenin başka bir dairece veya bölge adliye mahkemesince yapılmasının gerekli olması,
• b) Kararın kesin olması,
• c) Başvurunun süresi içinde yapılmaması,
• d) Başvuru şartlarının yerine getirilmemesi,
• e) Başvuru sebeplerinin veya gerekçesinin hiç gösterilmemesi.

İstinaf başvurusu yapılan ön incelemede bir eksiklik bulunmaması halinde kabul edilir ve mahkeme istinaf edilen kararın esası bakımından inceleme aşamasına geçer.

Bölge Adliye Mahkemesi ve İstinaf Arasındaki İlişki Nedir?

İstinaf kanun yolu ilk derece mahkemelerinin vermiş oldukları kararların hem maddi hem hukukilik bakımından denetleyen kanun yoludur. İstinaf dilekçesi ilk derece mahkemesine verilmesine rağmen istinaf başvurusu Bölge Adliye Mahkemesince incelenir . Yani istinaf mahkemesinde yetkili makam Bölge Adliye Mahkemesidir .

 Sümeyye ÇİÇEK

İstinaf Nedir? Şartları ve Süresi yazısı ilk önce Harbiye Hukuk üzerinde ortaya çıktı.