İşverenin İşçiye Hakaret veya Küfür Etmesi
İş yerinde işverenin işçiye hakaret veya küfür etmesi, çalışanın kişilik haklarını doğrudan zedeleyen ciddi bir eylemdir. İş Kanunu, bu tür onur kırıcı davranışlara karşı işçiyi açıkça koruma altına almaktadır. Patronun işçiye hakaret etmesi durumunda işçi; haklı nedenle fesih, kıdem tazminatı, manevi tazminat ve cezai şikayet gibi birden fazla hukuki yola başvurabilir.
İşveren Tarafından Hakarete Uğrayan İşçinin Hakları Nelerdir?
İşvereni tarafından işyerinde hakaret gören işçinin böyle bir durumda işçinin başvurabileceği temel haklar şunlardır:
- Haklı nedenle fesih hakkı: İşçi, işverenin hakareti nedeniyle iş sözleşmesini derhal ve tek taraflı feshedebilir.
- Kıdem tazminatı talebi: İşçi en az 1 yıl çalışmışsa, haklı fesih yoluyla işten ayrıldığında kıdem tazminatı almaya hak kazanır.
- Diğer işçilik alacakları: İşçi, hakarete uğraması nedeniyle ayrılırken hak etmiş olduğu ücret, fazla mesai, kullanılmamış izin gibi işçilik alacaklarını talep edebilir.
- Manevi tazminat davası: İşçi, uğradığı hakaretin kişilik haklarını zedelemesi nedeniyle manevi tazminat davası açarak manevi zararının giderilmesini isteyebilir.
- Ceza davası (şikayet): Hakaret fiili Türk Ceza Kanunu’na göre suçtur. İşçi, hakaret eden işvereni savcılığa şikayet ederek cezai süreç başlatılmasını sağlayabilir.
İşverenin İşçiye Hakareti Durumunda İşçinin Hakları
İşverenin İşçiye Hakareti Durumunda Haklı Fesih
4857 sayılı İş Kanunu’nun 24/II-b maddesine göre, “İşveren işçinin veya ailesi üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak şekilde sözler söyler, davranışlarda bulunursa” işçi iş sözleşmesini süre sonunu beklemeden derhal feshedebilir. Yani İş Kanunu madde 24/II uyarınca işverenin işçiye hakaret etmesi haklı fesih imkanı doğurur.
Bu durumda işçi ihbar süresine uymadan işten ayrılabilir ve en az 1 yıllık kıdemi varsa kıdem tazminatına hak kazanır. Ancak işçi sözleşmeyi kendisi sonlandırdığı için ihbar tazminatı talep edemez. Hakaretin ceza kanununda suç teşkil etmesi şart değildir; onur kırıcı herhangi bir söz bile işçiye haklı fesih imkânı tanır. Yargıtay içtihatları da, işveren (veya vekili) tarafından sarf edilen aşağılayıcı sözlerin işçiye derhal fesih hakkı verdiğini belirtmektedir.
Patronun işçiye bağırması tek başına hakaret sayılmaz; ancak aşağılayıcı bir üslupla yapılıyorsa bu durum da haklı fesih hakkı doğurabilir.
İşçinin işverene hakaret etmesi halinde ise işveren de İş Kanunu md.25/II uyarınca haklı fesih hakkını kullanabilir.
Müdürün İşçiye Hakaret Etmesi
Amirin ya da müdürün işçiye hakaret etmesi durumunda da yukarıda bahsedilen haller geçerlidir. Bu konudaki Yargıtay kararında ilgili olumsuz söz ve davranışların işveren ya da işveren vekili tarafından gerçekleştirilmesinin fark yaratmayacağı ve işçiye haklı sebeple fesih hakkı vereceği açıkça belirtilmiştir.
İş Kanununun 2’inci maddesinde işveren vekilinin tanımı yapılmıştır. Buna göre; “İşveren adına hareket eden ve işin, işyerinin ve işletmenin yönetiminde görev alan kimselere işveren vekili denir.” denilmiştir. Yine ilgili tanımın devamında işveren vekilinin, işçilere karşı tutum ve davranışlarından işverenin doğrudan sorumlu olacağı belirtilmiştir.
Yargıtay 9.Hukuk Dairesinin 2007/26159 E. , 2008/33763 K. Sayılı Kararı;
“İşyeri müdürünün neredeyse her gün yaptığı toplantılarda baskı ve hakaret içeren konuşmalar yaptığı, bordroya yansıtılmayan ücret teklif edildiği davacı tanıklarınca açıklanmış, tanık Erkan da bu nedenle kendisinin ayrıldığını beyan etmiştir. Bu durumda iş akdinin 4857 sayılı Yasanın 24/II-b maddesi uyarınca davacı tarafından haklı olarak feshedildiğinin kabulü gerekir.”
Haklı Fesih Hakkının Süresi ve İspat Yükü
Bu hak sonsuza dek kullanılabilecek bir hak değildir. İşçi, hakareti öğrendikten sonra makul süre içinde (genellikle birkaç gün, en fazla 6 iş günü) fesih kararını vermelidir. Aksi takdirde olayı tolere etmiş sayılabilir ve daha sonra bu nedene dayanması mümkün olmayabilir. Ayrıca fiilin üzerinden 1 yıl geçtikten sonra haklı fesih hakkı ileri sürülemez.
Hakarete uğrayan işçi, hakaret olayını ispat etmekle yükümlüdür. İşveren iddiayı inkâr ederse, işyerine hakarete uğrayan işçi bu durumu tanık ifadeleri ve mesaj/e-posta kayıtları gibi delillerle desteklemelidir. Bu nedenle mümkünse olay yazılı şekilde belgelendirilmeli ve tüm deliller özenle saklanmalıdır.
Sonuç olarak işvereni tarafından hakarete uğrayan işçi en kısa zamanda haklı fesih yapmalıdır.
Hakaret Eyleminin Cezai Boyutu
İşverenin işçiye hakaret etmesi, ceza hukuku açısından da sonuçlar doğurur. Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesine göre hakaret suçu, 3 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. İş yerinde küfür etmenin cezasına sebebiyet verecek suç duyurusu, mağdurun şikayetine tabi olduğundan işçi şikayetçi olmazsa soruşturma başlamaz.
İşçi, işveren tarafından uğradığı hakaret fiili nedeniyle, ilgili sözler Türk Ceza Kanunu açısından suç teşkil ediyorsa ayrıca ilgili kişi/kişiler hakkında suç duyurusunda da bulunabilir.
Haklı nedenle iş akdini feshedip kıdem tazminatına kavuşabilecek olan işçi, suç duyurusunda bulunarak hakaret eden kişi hakkında ceza davası açılmasını sağlayabilir. Böyle bir durumda ceza mahkemesi tarafından işverenin işçiye hakaret etmesi suç olarak kabul edilir.
Hakarete Uğrayan İşçinin Dikkat Etmesi Gerekenler
Hakaret edilen işçi, haklarını bilinçli kullanmak için şu adımlara dikkat etmelidir:
- Resmi bildirim: Noter aracılığıyla hakaretin yazılı olarak bildirilmesi (ihtarname çekilmesi) işçi için güçlü bir delil sağlar.
- Delil toplama: Tanık ifadeleri ve mesaj/e-posta kayıtları gibi tüm deliller toplanmalı, hakaret ya da küfüre ilişkin tutanak oluşturulmalı ve saklanmalıdır.
- Profesyonel destek: Bir iş hukuku avukatına danışmak, hak kaybını önlemeye yardımcı olur.
- Zamanında hareket: Fesih hakkı mümkünse olaydan hemen sonra kullanılmalı; uzun süre beklemek bu hakkı zayıflatır.
Eğer işçi hakarete rağmen işte kalır ve sonra haksız yere işten çıkarılırsa, bu kez işe iade davası gibi işten çıkarılan işçinin hakları gibi konular gündeme gelebilir.
İşverenin Hakareti Durumunda İşçinin Manevi Tazminat Hakkı
İşverenin işçiye hakaret etmesi sonucu manevi tazminat davasında, hakaret eden şahıstan manevi tazminat alması mümkündür. İşyerinde hakarete uğrayan işçi uğradığı hakaret nedeniyle itibarının zedelendiği ve küçük düştüğü sebeplerini öne sürerek yaşadığı manevi elem karşılığında tazminat talebi için tazminat davası açmalıdır.
İşyerinde Sürekli Hakaret Ve Mobbing
Tek seferlik bir hakaret, sürekli tekrarlanan hakaretler kadar olmasa da işçiye fesih hakkı verir. Ancak işverenin işçiye hakaret etmesi ve işçi üzerinde kurduğu baskı düzenli şekilde tekrar ediyorsa, bu durum mobbing (işyerinde psikolojik taciz) olarak değerlendirilir.
Sürekli hakarete uğrayan işçi, hem haklı nedenle fesih yoluna başvurabilir hem de mobbing nedeniyle ayrıca tazminat talep edebilir.
İşverenin İşçiye Hakaret Veya Küfür Etmesi
İşverenin İşçiye Hakaret Etmesiyle İlgili Sorular
İşverenin işçisine ahlaka aykırı sözler kullanarak hakaret etmesine ilişkin sıkça sorulan sorular sizler için derledik.
İşveren işçiye küfür ederse tazminat ödemek zorunda mı?
İşveren, hakarete uğrayan ve bu nedenle haklı fesihle ayrılan en az bir yıllık kıdeme sahip işçiye kıdem tazminatı ödemelidir. Ayrıca işçi, açacağı manevi tazminat davasıyla uygun bir tutarda manevi tazminat da kazanabilir.
Patronun hakareti karşısında işçi ihbar tazminatı alabilir mi?
Hayır. Hakaret nedeniyle iş sözleşmesini işçi sonlandırdığı için ihbar tazminatı talep edemez. İhbar tazminatı yalnızca işverenin yaptığı fesihlerde söz konusu olur.
Patron bana hakaret etti, işsizlik maaşı alabilir miyim?
Evet, alabilirsiniz. Eğer uğradığınız hakaret sebebiyle haklı nedenle işten ayrıldıysanız hakarete uğradığınız kayıtlarla birlikte İŞ-KUR’a işsizlik maaşı için başvurabilirsiniz.
İşverenin hakaretine uğrayan işçi nereye şikayet edebilir?
İşçi, doğrudan savcılığa giderek suç duyurusunda bulunabilir. Ayrıca ALO 170 hattı veya CİMER aracılığıyla Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na da işyerindeki hakaret olayı bildirilebilir.
Patron işçiye bağırabilir mi?
“Patron işçiye bağırabilir mi?” sorusunun cevabı hukuki niteliğe göre değişir. Sadece bağırmak hakaret sayılmaz. Ancak bağırma aşağılayıcı, küçük düşürücü veya onur kırıcı bir nitelik taşıyorsa İş Kanunu madde 24/II kapsamına girer ve işçiye haklı nedenle fesih hakkı doğurur.
İşçi işçiye küfür ederse ne olur?
İşçinin işçiye küfür etmesi durumunda mağdur konumundaki kişi doğrudan haklı fesih hakkı kazanmaz. Hakaret edilen işçi bu durumu hemen tutanak altına almalıdır. İşveren mağdur işçiye küfür eden işçi hakkında disiplin soruşturması süreçlerini başlatmaz ise bu durumda kendisine hakaret edilen işçi için çalışma koşulları çekilmez hale gelir. Böylece bu durum sebep gösterilerek haklı fesih imkanı doğar.
İş arkadaşına hakaret etmek cezası nedir?
Bir işçi, başka bir işçiye TCK kapsamında suç sayılacak hakaretlerde bulunursa TCK. 125. madde uyarınca ceza alabilir.
