Serbest Meslek Makbuzu Hesaplama 2026
Özet, seçtiğiniz yapay zeka aracında yeni sekmede oluşturulur. Yapay zeka özetleri hatalı veya eksik olabilir; hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Brüt ya da net ücreti girin; stopajı, KDV tutarını, müşteriden tahsil edilecek toplamı ve elinize geçecek net ücreti hesaplayın.
Serbest meslek makbuzu hesaplama, brüt ücretten gelir vergisi stopajının düşülmesi ve üzerine katma değer vergisinin eklenmesiyle yapılır. 100.000,00 TL brüt vekalet ücretinde stopaj 20.000,00 TL, ceza davası için KDV 20.000,00 TL olur; müvekkilden tahsil edilecek tutar 100.000,00 TL’de kalırken avukatın eline geçen net ücret 80.000,00 TL‘dir. Yukarıdaki hesaplama aracı girilen rakamın brüt mü net mi olduğunu sorar, hizmetin türüne göre KDV oranını seçer, ödemeyi yapanın vergi sorumlusu olup olmadığını dikkate alır ve makbuzda yazacak dört rakamı ayrı ayrı verir.
Serbest Meslek Makbuzunun Düzenlenme Anı
Serbest meslek erbabı, mesleki faaliyetine ilişkin her türlü tahsilatı için iki nüsha makbuz düzenlemek ve bir nüshasını müşteriye vermek zorundadır.[1] Belirleyici olan iş bitimi ya da sözleşme tarihi değil, paranın fiilen alınmasıdır. Tahsil edilmeyen ücret için makbuz kesme zorunluluğu doğmaz.
Bu kural serbest meslek kazancını ticari kazançtan ayıran temel noktadır. Avukatın, mali müşavirin, mimarın ve mühendisin geliri tahsil esasına göre vergilendirilir. Kısmi tahsilatta makbuz yalnız alınan tutar için düzenlenir, kalan kısım tahsil edildiğinde ikinci bir makbuz kesilir.
Serbest Meslek Makbuzu Hesaplama Formülü
Hesap üç satırda biter. Brüt ücretten stopaj düşülür, brüt üzerinden KDV hesaplanır, ikisi birleştirilerek müşteriden istenecek tutar bulunur.
- Stopaj = brüt × stopaj oranı
- KDV = brüt × KDV oranı
- Tahsil edilecek toplam = brüt + KDV − stopaj
- Serbest meslek erbabının eline geçen net = brüt − stopaj
Anlaşma net ücret üzerinden yapılmışsa yön tersine döner ve brüt tutar net / (1 − stopaj oranı) formülüyle bulunur. Eline 80.000,00 TL geçmesini isteyen bir avukatın makbuza yazacağı brüt ücret 100.000,00 TL‘dir. Net rakamın üzerine doğrudan %20 eklemek 96.000,00 TL verir ve 4.000,00 TL eksik matrah doğurur.
Gelir Vergisi Stopajı ve Yüzde 20’lik Oran
Serbest meslek işleri karşılığında bu işleri icra edenlere yapılan ödemelerden gelir vergisi tevkifatı yapılır.[2] Yürürlükteki oran genel olarak %20‘dir; telif kazancı istisnası kapsamına giren işlerde ise %17 uygulanır.[3] Noterlere serbest meslek faaliyetleri karşılığında yapılan ödemeler tevkifat dışında bırakılmıştır.
Kesinti yükümlülüğü herkese ait değildir. Yalnız kanunda sayılan kamu idareleri, ticaret şirketleri, dernek ve vakıflar, kooperatifler ile gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabı tevkifat yapar. Müvekkil ticari faaliyeti olmayan bir gerçek kişiyse kesinti doğmaz.
Makbuzda stopaj satırı boş kalır ve tahsil edilecek tutar brüt ile KDV toplamı olur. Aynı mantık kira stopajı hesaplama işleminde de geçerlidir.
Avukatlık Hizmetinde KDV Oranı Ayrımı
Serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan hizmetler katma değer vergisine tabidir.[4] Avukatlıkta genel oran %20‘dir.[5] İndirimli %10 oranı ancak KDV oranlarına ilişkin Karara ekli (II) sayılı listenin 32. sırasında sayılan işlerde uygulanır.[6]
O sıra şunları kapsar: adli yardım ve adli müzaharet kapsamındaki hizmetler, aile, tüketici ve çocuk mahkemelerinin görev alanına giren dava ve işler, vesayet dava ve işleri, bunlara bağlı kanun yolları ile iş uyuşmazlıklarında dava şartı arabuluculuk ve buna bağlı ilamlı icra takipleri. Ceza davası bu listede yer almaz, bu nedenle genel orana tabidir.
Boşanma dosyasında %10, ceza dosyasında %20 uygulanması bu ayrımdan doğar. Tarifedeki tutarlar için vekalet ücreti hesaplama sayfasına bakılabilir.
Serbest Meslek Makbuzu Hesaplama Örneği
Aynı brüt ücretin üç farklı dosya ve müvekkil profilinde nasıl değiştiğini tablo gösteriyor.
| Dosya ve müvekkil | Brüt ücret | Stopaj | KDV | Tahsil edilecek | Eline geçen net |
|---|---|---|---|---|---|
| Ceza davası, şirket müvekkil | 100.000,00 TL | -20.000,00 TL | +20.000,00 TL (%20) | 100.000,00 TL | 80.000,00 TL |
| Boşanma davası, şirket müvekkil | 100.000,00 TL | -20.000,00 TL | +10.000,00 TL (%10) | 90.000,00 TL | 80.000,00 TL |
| Ceza davası, gerçek kişi müvekkil | 100.000,00 TL | 0,00 TL | +20.000,00 TL (%20) | 120.000,00 TL | 100.000,00 TL |
İlk satırdaki tesadüf öğreticidir: stopaj oranı ile KDV oranı eşit olduğunda tahsil edilecek tutar brüt ücretle aynı çıkar. Müvekkil bu yüzden “vergisiz ödüyorum” sanabilir, oysa 20.000,00 TL’yi vergi dairesine kendisi yatıracaktır. İkinci satırda tahsil edilen tutar düşer ama serbest meslek erbabının net kazancı değişmez, çünkü KDV onun geliri değildir.
Karşı Taraf Vekalet Ücretinde Tevkifat
Dava sonunda karşı tarafa yükletilen vekalet ücreti ayrı bir kuralla düzenlenmiştir. İcra ve İflas Kanunu ile Avukatlık Kanunu uyarınca karşı tarafa yükletilen vekalet ücretini ödeyenler gelir vergisi tevkifatı yapar. İcra ve iflas müdürlüklerine yatırılanlar da bu kapsamdadır.[7]
Uygulamadaki karışıklık, ödemeyi yapanın çoğu zaman karşı taraf yani davayı kaybeden kişi olmasından doğar. Tevkifat yükümlülüğü o kişinin vergi sorumlusu sıfatına bağlıdır.
Ticari faaliyeti olmayan bir gerçek kişi kaybetmişse kesinti doğmaz. Avukat her halde tahsil ettiği tutar için makbuz düzenler ve KDV’yi dosyanın niteliğine göre gösterir.
Karşı taraf vekalet ücreti hükümde müvekkil lehine yazılsa da avukata aittir. Tarifedeki tutarların nasıl belirlendiği ve hangi mahkemede ne kadar ücrete hükmedildiği ayrı bir konudur.
Stopajın Mahsubu ve Beyan Yükümlülüğü
Kesilen stopaj, ödemeyi yapan tarafından muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle beyan edilip vergi dairesine yatırılır. Serbest meslek erbabı bu tutarı yıllık beyannamesinde hesaplanan gelir vergisinden mahsup eder.[8] Mahsup edilen tutar hesaplanan vergiden fazlaysa aradaki fark mükellefe iade edilir.
Hesaplanan KDV ise makbuzun düzenlendiği dönemde beyan edilir. Yıl boyunca müvekkil profili ağırlıklı olarak kurumsalsa yüksek stopaj birikir ve mart ayında ödenecek vergi düşer, hatta iade doğar.
Müvekkilleri çoğunlukla gerçek kişi olan bir büroda ise stopaj birikmediği için verginin tamamı beyannamede ödenir. Yıllık matrahın hangi dilime düştüğü vergi dilimleri yazısında anlatılmıştır.
Makbuz Düzenlemede Sık Yapılan Hatalar
Uygulamada en çok şu noktalarda hata yapılıyor.
- Net ücretin üzerine %20 eklemek. Doğru işlem 0,80’e bölmektir.
- KDV’yi stopaj düşüldükten sonraki tutar üzerinden hesaplamak. Matrah brüt ücrettir.
- Her dosyada %10 KDV uygulamak. İndirimli oran yalnız 32. sıradaki işlere özgüdür.
- Gerçek kişi müvekkilden de stopaj kesildiğini varsaymak. O kişi vergi sorumlusu değildir.
- Tahsil edilmeyen ücret için makbuz kesmek. Makbuz tahsilat anında düzenlenir.
- Stopajı gider yazmak. Kesilen tutar bir gider değil, peşin ödenmiş vergidir.
Serbest Meslek Makbuzu Hakkında Sık Sorulan Sorular
Makbuz düzenlerken en çok sorulan noktalar aşağıdadır.
Kaynaklar
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu, madde 236. ↩
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, madde 94 birinci fıkra (2) numaralı bent. ↩
- 12/1/2009 tarihli ve 2009/14592 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı; Gelir İdaresi Başkanlığı kesinti oranları cetveli, 94/2-a ve 94/2-b satırları. ↩
- 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu, madde 1/1. ↩
- 7346 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, Resmi Gazete 07.07.2023, Sayı 32241. ↩
- 2007/13033 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı eki (II) sayılı liste, 32. sıra. ↩
- 193 sayılı Kanun, madde 94’e 5/12/2019 tarihli 7194 sayılı Kanunun 16. maddesiyle eklenen fıkra. ↩
- 193 sayılı Kanun, madde 121. ↩
