Araç Mahrumiyet Bedeli Hesaplama

Emsal günlük bedeli ve mahrum kalınan günü girin; makul onarım süresiyle sınırlanmış tutarı ve kusur indirimi sonrası talebi hesaplayın.

Araç mahrumiyet bedeli, trafik kazasında hasar gören aracın onarımda kaldığı süre boyunca sahibinin aracını kullanamamasından doğan zarardır. Bu kalemin ayırt edici yanı, zarar görenin yerine başka bir araç kiralamış olmasının şart olmamasıdır.

Belge sunulamasa bile hakim zararı belirleyebilir, ölçü de makul onarım süresi ile o süreye karşılık gelen emsal kira bedelidir. Yukarıdaki araç mahrum kalınan günü, bilirkişinin saptadığı makul süreyi, karşılanan günleri ve kusur oranını alarak talep edilebilir tutarı hesaplar.

Araç Mahrumiyet Bedelinin Doğduğu Haller

Haksız fiil sorumluluğunda gerçek zarar ilkesi geçerlidir. Aracını gündelik hayatında kullanan bir kişi, aracı serviste kaldığı sürece ulaşımını başka yollarla sağlamak zorunda kalır ve bu ölçülebilir bir kayıptır. Kusurlu ve hukuka aykırı fiille başkasına zarar veren bu zararı gidermekle yükümlü olduğuna göre, kullanım kaybı da tazmin kapsamına girer.^[1]

Zarardan işleten ile bağlı olduğu teşebbüsün sahibi müştereken ve müteselsilen sorumludur.^[2] İşleten, aracın sürücüsünün ve kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu olur, bu yüzden dava genellikle malik ile sürücüye birlikte yöneltilir.^[3]

Kira Belgesi Olmadan Araç Mahrumiyet Bedeli Talebi

Yerel mahkemelerin sık verdiği ret gerekçesi, davacının araç kiraladığına dair belge sunamamasıdır. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi bu yaklaşımı kanun yararına bozma yoluyla düzeltmiştir. Karara göre araç kiralandığına dair belge veya ödeme belgeleri sunulmasa da hakim zararı belirleyebilir.^[4]

Dayanak, uğranılan zararın miktarı tam olarak ispat edilemediğinde hakimin olayların olağan akışını ve zarar görenin aldığı önlemleri gözeterek zararı hakkaniyete uygun biçimde belirlemesini öngören hükümdür.^[5] Aynı kararda mahkemeye yapılacak iş de gösterilmiştir.

Hasarın niteliğine göre makul tamir süresi belirlenecek, o süre için ödenmesi gereken ikame araç bedeli bilirkişiye tespit ettirilecek ve talep bu tutar üzerinden karara bağlanacaktır. Yani belgesizlik ret sebebi değildir.

Belgesizlik ispat yükünü ortadan kaldırmaz, yalnızca ispat aracını değiştirir. Aracın fiilen kullanılan bir araç olduğu, kazadan sonra onarıma girdiği ve onarımın belirli bir süre aldığı yine dosyaya konulmalıdır. Servis giriş çıkış kaydı, hasar dosyası ve eksper raporu bu noktada işe yarar.

Makul Onarım Süresinin Sınırlayıcı Etkisi

Aracın serviste geçirdiği gün sayısı ile tazminata esas alınacak gün sayısı çoğu dosyada birbirinden farklıdır. Zararın kapsamı belirlenirken aracın markası, özellikleri, model yılı, hasarın ağırlığı, hasar gören bölgeler ve onarımda kullanılan parçaların niteliği gözetilerek objektif olarak gerekli süre saptanır.^[6]

Parça beklemesi, servisin iş yoğunluğu ya da sigorta şirketiyle yaşanan yazışma gecikmeleri bu süreye kural olarak eklenmez. Hesaplama aracındaki makul onarım süresi alanı tam da bunun içindir. Alan doldurulduğunda araç, fiili süre ile makul süreden küçük olanı esas alır ve aşan günleri sonuç tablosunda ayrıca gösterir.

Elde Edilen Yararların Mahsubu

Aynı Yargıtay kararı, hesabın gözden kaçan bir kalemine daha işaret eder. Zararın kapsamı belirlenirken emsal aracın kirası kadar, aracın kullanılamadığı süre içinde elde edilen yararlar da dikkate alınır. Araç kullanılmadığı için yapılmayan yakıt gideri, ödenmeyen otopark ücreti ve o dönemde işlemeyen aşınma payı bu kapsamdadır.

Kasko şirketi ya da karşı taraf onarım süresinin bir bölümünde araç tahsis ettiyse, o günler doğrudan düşülür. Tahsis edilen süre makul onarım süresinin tamamını kapsıyorsa talep edilebilecek bir mahrumiyet bedeli kalmaz, araç da bu durumda hesap yapmak yerine uyarı verir.

Araç Mahrumiyet Bedelini Kim Öder?

Zorunlu trafik sigortası genel şartları, kira mahrumiyeti gibi zarar verici olguya bağlı yansıma ve dolaylı zararları teminat dışında bırakır.^[7] Yargıtay, araç mahrumiyetine yönelik istemin sigorta şirketi yönünden reddine karar verilmesi gerektiğini belirterek aksi yöndeki hükmü bozmuştur.^[8] Aynı kalem kasko teminatına da girmez.^[9]

Uygulamadaki karşılığı şudur. Değer kaybı ve onarım bedeli için sigorta şirketine başvurulurken, mahrumiyet bedeli için kazaya karışan aracın işletenine ve sürücüsüne dava açılır. İki talep aynı dilekçede birleştirilebilir, davalılar farklı olduğu için husumet doğru kurulmalıdır.

İkame Araç Bedelinden Ayrıldığı Noktalar

İki kalem aynı kaybı karşılar ve birlikte istenemez. Ayrım, zarar görenin kazadan sonra ne yaptığına bakılarak yapılır.

Kiralama belgesi bulunan dosyalarda talebin ikame araç bedeli hesaplama sayfasındaki araçla hesaplanması daha doğru sonuç verir, çünkü orada ölçüt fiilen ödenen bedeldir. Ticari araçlarda ise Yargıtay kiralama rayicini değil, vergi dairesi, bağlı olunan oda ve Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarından tespit edilecek geliri esas alır.^[10]

Araç Mahrumiyet Bedeli Hesaplama Örneği

Aracını kazadan sonra kiralamayan, ulaşımını toplu taşımayla sağlayan bir sürücünün dosyası şu verileri taşısın.

• Muadil aracın günlük emsal kira bedeli: 2.400 TL, KDV dahil
• Aracın serviste kaldığı süre: 40 gün
• Bilirkişinin belirlediği makul onarım süresi: 25 gün
• Karşılanan gün: yok
• Karşı tarafın kusur oranı: %75

Araç fiili süre yerine makul süreyi esas alır, aşan 15 gün hesaba girmez. Bedeli istenebilecek 25 gün üzerinden brüt mahrumiyet bedeli 60.000 TL bulunur. Kusur indirimi 15.000 TL olduğundan talep edilebilir tutar 45.000 TL‘ye iner.

Aynı dosyada bilirkişi makul süreyi 40 gün olarak saptasaydı sonuç 72.000 TL olurdu. Kusur oranı %100 çıksaydı 60.000 TL’nin tamamı istenebilirdi. Sonucu en çok oynatan değişken gün sayısı olduğu için savunma tarafı da enerjisini genellikle oraya yoğunlaştırır.

Talebin Reddedildiği Durumlar

Mahrumiyet bedeli talebinin düştüğü dosyalarda tekrar eden birkaç sebep var.

• Aracın kaza öncesinde de kullanılmadığının anlaşılması. Trafikten çekilmiş, uzun süredir çalıştırılmayan ya da muayenesi olmayan araçta kullanım kaybı doğmaz.
• Hasarın onarım gerektirmeyecek kadar hafif olması. Aracın yola devam edebildiği hallerde mahrum kalınan bir süre yoktur.
• Talep sonucunun aşılması. Hakim tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır, dilekçede yazan tutarın üstüne hükmedilemez.^[11] Bilirkişi daha yüksek bedel bulsa bile talep artırılmadıkça fazlası alınamaz.
• Aynı zarar için hem kullanım kaybı hem kazanç kaybı istenmesi. Ticari araçta ikisinden yalnız biri hüküm altına alınır.
• Talebin trafik sigortacısına yöneltilmesi ve işleten ile sürücünün davaya dahil edilmemesi.
• Zamanaşımının dolması. Maddi zararın tazmini talepleri, zarar ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl, her halde kaza gününden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar.^[12]

Sürenin ceza zamanaşımıyla uzadığı haller Trafik Kazalarında Zamanaşımı Süreleri yazısında, kusur oranına itiraz yolu ise Trafik Kazasında Kusur Oranları (Asli-Tali) yazısında ele alınmıştır.

Araç Mahrumiyet Bedeli Hakkında Sık Sorulan Sorular

Hesaplama sırasında en çok sorulan başlıklar ve kısa cevapları aşağıdadır.

Av. Şamil Kaya

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2014 yılında onur derecesiyle mezun olmuştur. Lise öğrenimini yatılı şekilde Erdoğan Akdağ Anadolu Öğretmen Lisesi’nde 2010 yılında birincilikle tamamlayan Şamil Kaya, 2018 yılında başladığı Anadolu Ünivers...

Tüm yazıları