Bileşik Faiz Hesaplama ve Faize Faiz Yasağı

Anapara, oran, vade ve faizin işleme sıklığını girin; vade sonu tutarı, yıllık efektif oranı ve basit faize göre farkı görün.

Bileşik faiz hesaplama, her dönem sonunda işleyen faizin anaparaya eklenmesi ve sonraki dönemde bu büyümüş tutar üzerinden faiz yürütülmesi esasına dayanır. 100.000 TL’lik bir anapara yıllık %45 oranla bir yıl boyunca aylık bileşiklendirilirse vade sonunda 155.545,43 TL‘ye ulaşır, aynı sürede basit faiz yalnızca 145.000 TL verir. Yukarıdaki araç anaparayı, oranı, vadeyi ve faizin işleme sıklığını alıp vade sonu tutarı, yıllık efektif oranı ve basit faize göre farkı hesaplar.

Hukuki tarafta kural terstir. Bir alacak ilişkisinde faize faiz yürütmek yasaktır, bu yazı hem hesabın matematiğini hem o yasağın sınırlarını anlatıyor.

Bileşik Faizin Tanımı ve Basit Faizden Farkı

Basit faizde matrah hiç değişmez, faiz her dönem yalnız başlangıçtaki anapara üzerinden hesaplanır. Bileşik faizde ise her dönemin faizi anaparaya katılır ve bir sonraki dönemin matrahını büyütür.

Fark kısa vadede küçük, uzun vadede belirleyicidir. Yıllık %45 oranda bir yılın sonunda aylık bileşik faiz basit faizden 10.545,43 TL fazla verir, beş yılın sonunda aradaki fark anaparanın birkaç katına çıkar.

Aracın kullandığı formül vade sonu tutarı eşittir anapara çarpı bir artı dönem faiz oranının dönem sayısı kuvvetidir. Dönem faiz oranı yıllık oranın işleme sıklığına bölünmesiyle, dönem sayısı ise sıklığın yıl cinsinden vadeyle çarpılmasıyla bulunur.

Bileşik Faiz Hesaplama Formülü

Yıllık %45 oran aylık işletilecekse dönem oranı 45 bölü 12, yani %3,75‘tir. Bir yıllık vadede dönem sayısı 12 olur ve anapara 1,0375 sayısının on ikinci kuvvetiyle çarpılır.

Vade birimi ay, yıl ya da gün olarak girilebilir. Araç girilen vadeyi önce yıla çevirir, ay için on ikiye, gün için 365‘e böler, sonra işleme sıklığıyla çarpıp dönem sayısını bulur. Bu yüzden 18 ay vade ile 1,5 yıl vade aynı sonucu verir.

Stopaj alanı mevduat ve benzeri gelirlerde kesilen verginin brüt getiriden düşülmesi içindir. Oran gelirin türüne ve vadesine göre değiştiğinden araç bir oran dayatmaz, kullanıcının girdiği oranı uygular ve net getiriyi ayrı satırda gösterir.

Yıllık Efektif Faiz Oranı

Nominal oran aynı kalsa bile faizin işleme sıklığı arttıkça yıl sonundaki gerçek getiri büyür. Bu gerçek getiriye yıllık efektif oran denir ve araç bunu her hesapta ayrı satırda verir.

Aşağıdaki tablo 100.000 TL anapara, yıllık %45 nominal oran ve bir yıllık vade varsayımıyla sıklığın etkisini gösterir.

Aynı %45’lik nominal oran, yıllık bileşiklendirmede %45, günlük bileşiklendirmede %56,79 gerçek getiriye karşılık gelir. İki teklifi karşılaştırırken bakılması gereken sayı nominal oran değil efektif orandır.

100.000 TL Üzerinden Bileşik Faiz Hesaplama Örneği

Anapara 100.000 TL, yıllık oran %45, vade 12 ay ve faizin işleme sıklığı aylık olsun. Araç bu girdilerle şu sonucu üretir.

Stopaj alanına %15 girilseydi vergi 8.331,81 TL, net getiri 47.213,62 TL ve net vade sonu tutar 147.213,62 TL olurdu. Stopaj daima brüt getiri üzerinden hesaplanır, anaparaya dokunmaz.

Faize Faiz Yasağı ve Kanuni Dayanağı

Yukarıdaki hesap bir finansal projeksiyondur. Bir alacak ilişkisinde aynı işlemi yapmak kural olarak mümkün değildir, çünkü temerrüt faizine ayrıca temerrüt faizi yürütülemez.^[1]

Yasak üç ayrı hükümde birden karşımıza çıkar. Kanuni faiz ve temerrüt faizi hesaplanırken mürekkep faiz yürütülemez, bu konudaki Ticaret Kanunu hükümleri saklıdır.^[2] Tüketim ödüncü sözleşmesinde de faizin anaparaya eklenerek yeniden faiz yürütülmesi kararlaştırılamaz.^[3]

Sözleşme serbestisi burada işlemez. Faize faiz yasağına ilişkin kurallar emredici niteliktedir, tarafların anlaşması bu sonucu değiştirmez. Alacağa uygulanacak tek katlı faizin dönem dönem hesabı faiz hesaplama aracıyla yapılır.

Ticari İşlerde Bileşik Faizin Şartları

Yasağın tek istisnası Ticaret Kanunundadır ve dar tutulmuştur. Faizin anaparaya eklenerek birlikte tekrar faiz yürütülmesi şartı yalnızca cari hesaplarda ve her iki taraf bakımından da ticari iş niteliğinde olan ödünç sözleşmelerinde geçerlidir.^[4]

İstisnanın kendi içinde de iki sınırı vardır. Faizin yeniden işlemeye başlayacağı dönem üç aydan kısa olamaz ve hüküm sözleşenleri tacir olmayanlara uygulanmaz.

Aykırılığın yaptırımı ağırdır. Bu kurallara aykırı olarak işletilen faiz yok hükmündedir, yani hiç doğmamış sayılır.^[5] Ticari işlerde faiz oranının serbestçe belirlenebilmesi de bu sınırı ortadan kaldırmaz.

Oranın kendisi de sınırsız değildir. Sözleşmeyle kararlaştırılacak yıllık faiz oranı kanuni orana bağlı bir tavana tabidir ve bu tavan akdi faizde kanuni oranın yüzde elli fazlası, temerrüt faizinde yüzde yüz fazlasıdır.^[6] Yürürlükteki kanuni faiz oranı yasal faiz oranı yazısında dönem dönem verilmiştir.

İcra Takibinde İşlemiş Faize Faiz Yürütülmesi

Takip talebi doldurulurken en sık yapılan hata, işlemiş faizi asıl alacağa ekleyip bulunan toplam üzerinden faiz istemektir. Yargıtay bu uygulamayı bozma sebebi saymaktadır. İşlemiş faizin de içinde bulunduğu toplam alacağa faiz işletilmesi mümkün değildir, faiz yalnız asıl alacak üzerinden yürütülür.^[7]

Aynı kararda Ticaret Kanunu istisnasının kapsamı da çizilmiştir. Kapitale dönüşen faiz alacağı ancak paranın faiz geliri elde etmek amacıyla ödünç verildiği ya da bir süre borçluda kalması üzerine faiz ödenmesinin öngörüldüğü hallerde söz konusu olabilir.

Böyle bir takipte doğru yol, ödeme emrinin tümden iptali değil asıl alacağa faiz işleyecek biçimde düzeltilmesidir. Takip dosyasındaki alacağın kalem kalem dökümü icra kapak hesabı sayfasındaki araçla çıkarılabilir.

Bileşik Faiz Hesaplamada Sık Yapılan Hatalar

Hem finansal hesapta hem dilekçelerde tekrarlanan yanlışlar aşağıda toplanmıştır.

• Nominal oranla efektif oranı aynı sanmak. Aylık bileşiklendirmede %45 nominal oran %55,55 efektif orana karşılık gelir.
• Vade birimini karıştırmak. Vade kutusuna 12 yazıp birimi yıl bırakmak, bir yıllık hesabı on iki yıllığa çevirir.
• Stopajı anaparadan düşmek. Vergi yalnız faiz getirisi üzerinden hesaplanır.
• Alacak davasında ya da icra takibinde bileşik faiz talep etmek. Bu talep reddedilir.
• Ticari iş istisnasını her ticari alacağa uygulanır sanmak. İstisna yalnız cari hesap ve iki taraf için de ticari nitelikteki ödünç sözleşmeleriyle sınırlıdır.
• Bileşiklendirme dönemini üç aydan kısa kararlaştırmak. İstisna kapsamına giren sözleşmelerde bile dönem üç aydan aşağı olamaz.
• Temerrüt faizini aşan zararı bileşik faizle karşılamaya çalışmak. Bunun yolu aşkın zarar talebidir.^[8]

Bileşik Faiz Hesaplama Hakkında Sık Sorulan Sorular

Hesaplama ve hukuki sınırlar konusunda en çok sorulan sorular aşağıdadır.

Av. Hulusi Hatıpoğlu

Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesinden onur öğrencisi olarak mezun olmuştur. Avukatlık kariyerine Konya Barosu’nda başlayan Arb. Av. Hulusi Hatıpoğlu, kariyerini İstanbul’da devam ettirmektedir. Özellikle İş Hukuku, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku, ...

Tüm yazıları