İkame Araç Bedeli Hesaplama

Günlük kira bedelini, onarım süresini ve kusur oranını girin; kasko ya da karşı tarafça karşılanan günler düşüldükten sonra talep edilebilir tutarı görün.

İkame araç bedeli, trafik kazasında hasar gören aracın onarımda kaldığı süre boyunca zarar görenin muadil bir araç kiralamak zorunda kalmasından doğan zarardır. Hesap üç veriye dayanır: muadil aracın günlük kira bedeli, makul onarım süresi ve karşı tarafın kusur oranı. Yukarıdaki araç bu üç veriyi alıp kasko veya karşı tarafça karşılanan günleri düştükten sonra talep edilebilir tutarı verir.

Okurun en çok yanıldığı nokta muhataptır. Bu kalem zorunlu trafik sigortasının teminatı dışındadır, talep işleten ve sürücüye yöneltilir.

İkame Araç Bedelinin Hukuki Dayanağı

Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür.^[1] Aracı kullanılamaz hale gelen sürücünün onarım süresince araç kiralamak için ödediği para, kaza ile arasında doğrudan nedensellik bağı bulunan gerçek bir zarardır. Karayolları Trafik Kanunu da motorlu aracın işleteni ile bağlı olduğu teşebbüsün sahibini doğan zarardan müteselsilen sorumlu tutar.^[2]

Tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini hakim, durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler.^[3] Zarar görenin kendi kusuru varsa tazminat indirilebilir, bazı hallerde tamamen kaldırılabilir.^[4] Aracın hesapladığı kusur indirimi bu iki maddeden doğar.

İkame Araç Bedeli Kimden İstenir?

Zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartları, gelir kaybı, kar kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi zarar verici olguya bağlı yansıma ve dolaylı zararları teminat dışında bırakır.^[5] Yargıtay da araç mahrumiyetine ilişkin talebin genel şartlar ve poliçe özel şartları uyarınca teminat kapsamında bulunmadığını, bu yüzden davanın sigorta şirketi yönünden reddi gerektiğini belirlemiştir.^[6]

Karayolları Trafik Kanunu m.90 metnindeki genel şartlara yapılan atıf Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş olsa da uygulama bu yönde devam ediyor. Kasko poliçesi de yardıma gelmez.

Yargıtay, aracın kullanılamamasından kaynaklanan zararın kasko teminatı kapsamında olmadığını açıkça saptamıştır.^[7] Poliçeye ayrıca ikame araç ek teminatı satın alınmışsa durum değişir, bu sözleşmesel bir haktır.

Hangi kalemin nereye yöneltileceği aşağıdaki tabloda toplanmıştır.

Değer kaybının teminat içinde olması bir istisna değil, genel şartların açık tercihidir. Maddi zararlar teminatı değer kaybını da kapsar ve talep halinde sigorta eksperince tespit edilir.^[8] Değer kaybının ayrı hesabı için Araç Değer Kaybı Hesaplama sayfasındaki araç kullanılabilir.

Onarım Süresi ve Günlük Emsal Bedelin Tespiti

Hesabın iki değişkeni de mahkemede bilirkişiye tespit ettirilir. Onarım süresi, faturadaki servis giriş çıkış tarihlerinden ibaret değildir. Yargıtay, hasara uğrayan aracın markası, model yılı, hasarın ağırlığı ve onarımda kullanılan parçaların niteliği dikkate alınarak objektif olarak gerekli süre belirlenmesini arar.^[9]

Günlük bedel için muadil sınıftaki bir aracın piyasa kira rayici esas alınır. Emsal bedel araştırmasında şoförler ve otomobilciler esnaf odasından bilgi istenebilir, kiralama firmalarının aynı döneme ait fiyat listeleri de delil olur.

Aracın sınıfını hesaplama aracında seçmek sonucu doğrudan değiştirmez, yalnızca sonuç tablosuna hangi segment için hesap yapıldığını yazar. Günlük bedeli kullanıcı girer.

Girilen bedel KDV hariçse araç genel oranı ekler. Avukatlık, danışmanlık gibi bazı hizmetlerin aksine araç kiralama %20 genel orana tabidir.^[10]

Kusur İndiriminin İkame Araç Bedeline Etkisi

Kaza tek taraflı kusurdan doğmadıysa brüt bedelin tamamı istenemez. Talep edilebilir tutar, karşı tarafın kusur oranıyla çarpılır. Kusur oranı %50 olan bir kazada 40.000 TL’lik brüt ikame araç bedelinin yalnızca 20.000 TL’si tahsil edilebilir.

Kusur oranı tarafların kendi değerlendirmesiyle değil, kaza tespit tutanağı ve bilirkişi raporu üzerinden belirlenir. Oranın nasıl saptandığı ve itiraz yolları Trafik Kazasında Kusur Oranları (Asli-Tali) yazısında ayrıntılı anlatılmıştır. Kasko şirketiniz ya da karşı taraf onarım süresinin bir kısmında size araç tahsis ettiyse, o günler talep edilebilecek süreden düşülür.

İkame Araç Bedeli ile Araç Mahrumiyet Bedelinin Farkı

İki kalem aynı olguyu, aracın kullanılamamasını karşılar ama ispat rejimleri ayrışır. İkame araç bedelinde fiilen kiralama yapılmış ve bir ödeme belgesi doğmuştur. Araç mahrumiyet bedelinde ise araç hiç kiralanmamıştır, zarar aracın kullanım imkanından yoksun kalınmasının kendisidir.

Fark pratikte davanın seyrini değiştirir. Kira sözleşmesi ve fatura sunulduğunda tartışma bedelin fahiş olup olmadığına iner.

Belge yoksa zararın miktarını hakim, olayların olağan akışını gözeterek hakkaniyete uygun biçimde belirler.^[11] Belgesiz talebin nasıl ilerlediği Araç Mahrumiyet Bedeli Hesaplama sayfasında ele alınmıştır. İki kalem birlikte istenemez, aynı zararın iki adıdır.

Ticari Araçlarda Kazanç Kaybı

Taksi, minibüs, kamyon gibi gelir getiren bir araç söz konusuysa hesap değişir. Yargıtay, ticari araç sahibinin çalışamadığı süre için istediği zararın ikame araç talebi gibi değerlendirilemeyeceğini, gerçek gelirin daha net ölçütlerle ortaya konulması gerektiğini belirtmiştir.^[12]

O kararda yöntem de gösterilmiştir. Vergi dairesi, bağlı bulunulan oda, işyeri kayıtları ve Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtları üzerinden muhtemel gelir tespit edilir, gerektiğinde ilgili odadan günlük kazanç sorulur.

Yani ticari araçta ölçüt kiralama rayici değil, kaybedilen günlük kazançtır. Bu hesabı yapmak isteyen kullanıcı, aracın günlük kira bedeli alanına belgelenebilen net günlük kazancını yazarak yaklaşık bir sonuç alabilir.

İkame Araç Bedeli Hesaplama Örneği

Orta sınıf bir binek aracı kazada hasar gören sürücünün verileri şöyle olsun.

• Muadil aracın günlük kira bedeli: 2.500 TL, KDV hariç
• Bilirkişinin belirlediği onarım süresi: 22 gün
• Kasko şirketinin araç tahsis ettiği süre: 4 gün
• Karşı tarafın kusur oranı: %80

Araç önce KDV’yi ekler ve günlük brüt bedeli 3.000 TL’ye çıkarır. Karşılanan 4 gün düşülünce bedeli istenebilecek süre 18 güne iner, brüt ikame araç bedeli 54.000 TL olur. Kusur indirimi 10.800 TL, talep edilebilir tutar 43.200 TL‘dir.

Aynı örnekte kusur oranı %100 olsaydı sonuç 54.000 TL, kasko hiç araç vermemiş olsaydı brüt bedel 66.000 TL olurdu. Süredeki bir günlük fark bile tutarı 3.000 TL oynattığı için onarım süresinin belgelenmesi tartışmanın merkezindedir.

İkame Araç Bedeli Talebinde Sık Yapılan Hatalar

Dosyaların çoğu hesap hatasından değil, yanlış muhataptan ve eksik belgeden kaybediliyor.

• Talebi trafik sigortacısına yöneltmek. Genel şartlar bu kalemi teminat dışında bırakır, dava sigorta şirketi yönünden reddedilir.
• Fiili servis süresini makul onarım süresi sanmak. Parça beklemesinden doğan gecikme karşı tarafa yüklenmez.
• Lüks segmentten araç kiralayıp bedelin tamamını istemek. Ölçüt muadil araçtır, üst sınıf kiralamanın farkı zarar görende kalır.
• Kira sözleşmesini ve ödeme belgesini saklamamak. Belge yoksa talep mahrumiyet bedeline döner ve tutar hakimin takdirine kalır.
• Ticari araçta kiralama rayici üzerinden hesap yapmak. Gelir getiren araçta ölçüt belgelenen kazanç kaybıdır.
• İkame araç bedeli ile mahrumiyet bedelini aynı dilekçede birlikte istemek. İkisi aynı zarardır, mükerrer talep reddedilir.
• Zamanaşımını kaçırmak. Talep, zarar ve tazminat yükümlüsünün öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl, her halde kaza gününden itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar.^[13]

Sürelerin ceza davasıyla nasıl uzayabileceği Trafik Kazalarında Zamanaşımı Süreleri yazısında anlatılmıştır.

İkame Araç Bedeli Hesaplama Hakkında Sık Sorulan Sorular

Hesaplama sırasında en çok sorulan başlıklar ve kısa cevapları aşağıdadır.

Av. Hulusi Hatıpoğlu

Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesinden onur öğrencisi olarak mezun olmuştur. Avukatlık kariyerine Konya Barosu’nda başlayan Arb. Av. Hulusi Hatıpoğlu, kariyerini İstanbul’da devam ettirmektedir. Özellikle İş Hukuku, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku, ...

Tüm yazıları