İş Gücü Kaybı Tazminatı Hesaplama
Özet, seçtiğiniz yapay zeka aracında yeni sekmede oluşturulur. Yapay zeka özetleri hatalı veya eksik olabilir; hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İş kazası veya trafik kazası sonrası kalıcı iş gücü kaybı tazminatınızı hesaplayın. Olay tarihi, yaş, cinsiyet, ücret, kusur ve maluliyet oranlarınız üzerinden; Progresif Rant veya Aktüeryal Yöntem ile geçmiş, aktif ve pasif dönem tazminat tutarınızı görün.
Hukuka aykırı bir olay veya haksız eylem sonucu bedensel zarara uğrayan kişinin iyileşemeyip yaşam boyu sakat kalması durumuna, İş Hukukunda ve Sosyal Güvenlik Yasalarında “sürekli iş göremezlik”, uygulamada ve Yargıtay kararlarında “beden gücü kaybı” veya “çalışma gücü kaybı” ya da “meslekte kazanma gücü kaybı” denilmektedir. Meydana gelen iş kazasında işçi, geçici veya kalıcı olarak iş göremez hale gelebilir ya da hayatını kaybedebilir. Geçici olarak iş göremez hale gelen işçi, bir süreliğine çalışamayacak hale gelebilir ve çalışamadığı sürelerde maaşını alamayacağı için kazanç kaybına uğrayabilir. Geçici olarak iş göremez hale gelen işçilerin maddi kayıpları, iş göremezlik ödeneği tarafından karşılanır. %10 oranının üzerinde iş gücü kaybına uğrayan işçiler, kalıcı iş gücü kaybına uğrayan işçi durumundadır. SGK tarafından kendilerine iş göremezlik aylığı bağlanır. Kalıcı iş gücü kaybına uğrayan işçiler, işverenden maddi ve manevi tazminat talep etme hakkına sahiptirler. İşçiye ödenecek tazminat, işverenin kusur oranına ve işçinin iş gücü kaybı oranlarına göre hesaplanır. İş gücü kaybı tazminatına ilişkin davalar, işverene ve olayda kusuru bulunan kişi veya kurumlara karşı açılır. Bu yazımızda hem işçi kesimi hem de işveren kesimi için oldukça önemli ve her iki taraf için de problemli olan iş gücü kaybı tazminatı konusu ele alınacaktır. Dikkatle okumanızı öneririz.
İş Gücü Kaybı Tazminatı Nedir?
Kişiler başlarına gelen haksız fiil neticesinde vücut bütünlüğünde zarara (bedensel zarar) uğrayabilmekte ve bu haksız fiile neden olanlara karşı da bu zarar nedeniyle birtakım haklara sahip olmaktadırlar. Haksız fiil sonucu bedensel gücü kısmen veya tamamen azalan kişi çalışmaya devam etse dahi, başka bir ifadeyle kazancında bir azalma olmasa dahi, yaşıtlarına ve aynı işi yapanlara göre öncesinden daha fazla güç ve çaba harcayacağı aşikardır. Bu nedenle haksız fiile uğrayan kişinin aynı işi yapmak için öncekine nazaran daha fazla çaba-güç harcaması gerekmekte olup bu ekstra güç harcama oranında da tazminat isteme hakkına sahiptir. Bu hak, Yargıtay kararlarında “güç kaybı-efor kaybı” tazminatı olarak anılmaktadır.
6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 54. Maddesinin üçüncü bendi hükmünde kişilerin uğramış olduğu çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıpların bedensel zararlar kapsamında tazmin edilmesi gerektiği düzenlenmiştir. Çalışma gücünün azalması veya yitirilmesi, öğretide fikri veya bedeni emeğin kazanç getirici şekilde kullanılmasının kısmen veya tamamen ortadan kalkması olarak ifade edilmiştir. Tam kayıp ifadesinden çalışma gücünün tamamen yitirilmesi, kısmi kayıp ifadesinden ise çalışma gücünün azalması anlaşılmaktadır.
Çalışma gücünün kaybının sürekli veya geçici bir nitelikte olması mümkündür. Çalışma gücündeki kaybın sürekli olarak devam etmesi durumunda sürekli iş göremezlik zararı, geçici bir nitelik arz etmesi durumunda geçici iş göremezlik zararı oluşacaktır. Öte yandan, Yargıtay kararları ile hukukumuza dahil olan efor kaybı zararı kapsamında, malvarlığında herhangi bir eksilme oluşmasa dahi salt beden gücü kaybına uğranılması sebebiyle tazminat talep edilebilecektir.
Sürekli iş göremezlik zararı, bedensel bütünlüğü ihlal edilen kişinin organ yitimi veya organ zayıflaması suretiyle çalışma gücünün sürekli olarak, kısmen veya tamamen kaybına ilişkin zarardır. Zarar gören kişinin çalışma gücünü sürekli olarak yitirmesi durumunda zararın geleceğe yönelik olarak farazi (varsayımsal) bir şekilde tespit edilmesi gerekecektir. Dolayısıyla, zararın kapsamı belirli varsayımların yardımı ile belirlenmeye çalışılacaktır. TBK m. 50/II hükmüne göre zarar miktarının tam olarak ispat edilememesi durumunda hakim tarafından zarar görenin aldığı önlemler ve olayların akışı dikkate alınarak hakkaniyete uygun bir zarar belirlenecektir. Çalışma gücünün yitirilmesi veya azalması dolayısıyla mahrum kalınacak ekonomik menfaatler malvarlığı eksilmesini oluşturacaktır. Dolayısıyla, bedensel bütünlüğün ihlali nedeniyle sürekli iş göremezlik zararına uğrayan kişinin sürekli olarak mahrum kalacağı gelirlerin tazmin edilmesi gerekmektedir.
Çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan zararlar deyiminden zarar görenin uğramış olduğu kazanç kaybı veya azalması değil kazanma gücünün yitirilmesi ya da azalması anlaşılmalıdır. Dolayısıyla hukuka aykırı bir olay sonucunda zarar gören kişi, bedensel bütünlüğünün ihlali nedeniyle herhangi bir kazanç kaybına uğramamış olsa dahi yaşıtlarına oranla daha fazla güç ve efor sarf edeceği gerçeğinden yola çıkılarak tazminat isteme hakkı olduğu kabul edilmektedir. Uygulamada “güç/efor kaybı zararı” olarak adlandırılan bu görüş Yargıtay’ın yerleşik içtihadı haline gelmiştir.
Sürekli olarak çalışma gücü kaybına uğrayan kişi çalışan bir işçi/memur olabileceği gibi hiçbir geliri olmayan bir işsiz, küçük bir çocuk veya ev kadını da olabilecektir. Efor kaybı zararı kapsamında, gelir elde etmemesi veya elde ettiği gelirinde bir eksilme meydana gelip gelmemesi önem arz etmeksizin günlük yaşamlarını sürdürürlerken, günlük işlerini yaparlarken sakatlıkları oranında zorlanacak olmaları nedeniyle sürekli olarak kaybettiği çalışma gücüne ilişkin zararın tazmin edilmesi gerekmekte olup bu kişilerin “güç (efor) kaybı tazminatı” isteme hakları bulunduğu kabul edilmelidir.
İş Gücü Kaybı Tazminatı Neye Göre Belirlenir?
İş kazası sonucu işçinin sürekli olan bir kayıp yaşaması ve iş gücü kaybına maruz kalması mümkün ve maalesef ki oldukça yaygın bir durumdur. Bu durumda iş gücü kaybı tazminatı istenmesi mümkündür. Sürekli iş göremezlik haline örnek olarak işçinin parmak kaybı verilebilir. Bedensel bütünlüğün ihlali neticesinde ortaya çıkan çalışma gücünün azalmasından veya yitirilmesinden doğan sürekli iş göremezlik/güç (efor) kaybı zararının hesaplanabilmesi için birtakım verilerin toplanması gerekmektedir. Sürekli iş göremezlik zararına uğrayan kişinin şu bilgilerinin net bir şekilde tespit edilmesi tazminatın hesaplanabilmesi açısından zorunlu bir nitelik taşımaktadır:
- işgücü kaybı oranı,
- gelir durumu,
- muhtemel yaşam ve çalışma süresi.
Öte yandan, ihlali meydana getiren eylem veya olaydaki kusur durumlarının tespit edilmesi de önem arz eden hususlardan bir tanesidir.
Sürekli iş göremezlik zararına uğrayan kişide meydana gelen kayıp oranının tespiti bakımından Türk Borçlar Kanunu hükümleri kapsamında bir düzenleme olmadığından yönetmelik hükümleri dahilinde tıp biliminin verileri ışığında bir tespit yapılması gerekmektedir. Bu bakımdan, çalışma gücü kaybı oranının net bir şekilde tespit edilmesi gerçek zararın belirlenmesi bakımından son derece önemlidir.
Kayba uğrayan kişinin çalışan ve gelir elde eden bir kişi olması durumunda gerçek gelirinin tespiti gereklidir. Çalışmayan ve herhangi bir gelir elde etmeyen kişilerin uğramış olduğu sürekli iş göremezlik zararları da efor kaybı zararı kapsamında tazmin edileceğinden bu kişilerin hesaplamaya esas gelirleri asgari ücret esas alınarak belirlenecektir. Sürekli iş göremezlik zararına uğrayan kişinin gerçek gelirinin belirlenmesi için hakimin araştırma ve inceleme yetkisi bulunmaktadır.
Sürekli iş göremezlik zararının hangi süreler dahilinde hesaplanacağının tespiti için zarar gören kişinin emekliliğe kadar olan çalışma süresinin ve muhtemel bakiye ömür süresinin tespiti zorunludur. Uygulamada, bu tespitlerin yapılabilmesi için bilimsel araştırmalara dayanan hayat tabloları kullanılmaktadır. Öte yandan, sürekli iş göremezlik zararının ortaya çıkmasına sebep olan eylem veya olay tarihinden itibaren hüküm tarihine kadar geçecek sürenin de net bir şekilde belirlenmesi gerekmektedir.
| Hesaplama verisi | Nasıl belirlenir |
|---|---|
| İş gücü kaybı oranı | Türk Borçlar Kanunu’nda düzenleme olmadığından yönetmelik hükümleri dahilinde tıp biliminin verileri ışığında tespit edilir. |
| Çalışan ve gelir elde eden kişinin geliri | Gerçek gelirinin tespiti gereklidir. Hakimin araştırma ve inceleme yetkisi bulunur. |
| Çalışmayan ve gelir elde etmeyen kişinin geliri | Hesaplamaya esas gelir asgari ücret esas alınarak belirlenir. |
| Muhtemel çalışma süresi ve bakiye ömür | Uygulamada bilimsel araştırmalara dayanan hayat tabloları kullanılır. |
İş Gücü Kaybı Tazminatı Nasıl Alınır?
İş gücü kaybı tazminatı, zararı doğuran olayın ardından birkaç adımda talep edilir:
- Olayın bildirilmesi: İş kazasında işveren, olayı en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK’ya bildirir (5510 sayılı Kanun m.13). Trafik kazası ya da darp gibi başka bir haksız fiilde kaza tutanağı, olay yeri fotoğrafları ve hastane kayıtları saklanmalıdır.
- Maluliyet oranının tespiti: Tedavi sona erdikten sonra Sağlık Kurulu ya da Adli Tıp Kurumu raporuyla sürekli iş göremezlik oranı belirlenir. Dava sırasında mahkeme de bu oranı bilirkişi aracılığıyla yeniden inceletebilir.
- Dava açılması: Tazminat, zarardan sorumlu kişiye karşı dava yoluyla istenir. İş kazasında davalı çoğunlukla işverendir ve dava iş mahkemesinde görülür. İş kazası tazminatında arabulucuya başvurmak dava şartı değildir, doğrudan dava açılabilir.
- Zamanaşımı: İşverene karşı açılan iş kazası tazminat davasında genel zamanaşımı 10 yıldır (TBK m.146); süre zararın kapsamının kesin olarak öğrenildiği tarihten itibaren işler. Zarara şahsi kusuruyla sebep olan işveren dışındaki üçüncü kişilere karşı davada ise haksız fiil hükmü uygulanır: zararı ve sorumluyu öğrenmeden itibaren 2 yıl, her halde olaydan itibaren 10 yıl (TBK m.72). Ayrıntılar için iş kazası zamanaşımı süreleri sayfamıza bakabilirsiniz.
Daha fazla bilgi için iletişime geçebilirsiniz.
İş Gücü Kaybı Tazminatı Hesaplama
İş gücü kaybı tazminatı hesaplamalarınızı Harbiye Hukuk ve Danışmanlık güvencesiyle yapabilir, iş gücü kaybı tazminatı hesaplama programı ile iş gücü kaybı tazminatı miktarınızı öğrenebilirsiniz. İş gücü kaybı tazminatı hesaplama ekranında, kaza türü, tarihler, oranlar, hesap yöntemi, yaşam tablosu, davacı bilgileri ve ücret gibi parametreleri girerek hesaplayabilirsiniz. Hesaplama aracı, programa tanımlı yılın yasal parametrelerine (asgari ücret, yaşam tablosu vb.) göre çalışmaktadır. Bu parametreler her yıl değiştiğinden aracın verdiği sonuç güncel yıl için yaklaşık bir değerdir; kesin hesap için güncel parametrelerle doğrulama yapılmalıdır.
Hesaplama Aracının Varsayımları ve Sınırları
Araç, 18 yaşından seçilen aktif dönem sonuna (60 ya da 65 yaş) kadar olan süreyi aktif dönem sayar. Bu yaştan sonrası ve 18 yaş öncesi pasif dönemdir ve net asgari ücretle hesaplanır. Gelecek dönem zararı TRH-2010 hayat tablosu ve seçilen teknik faizle, dönem başı ödemeli hayat anüitesi kullanılarak bugüne indirgenir.
2022’den önceki işlemiş dönemde net asgari ücret, asgari geçim indirimi (AGİ) dahil alınır. Trafik sigortası Genel Şartlarının Ek-2’si belgesiz gelirde AGİ hariç net asgari ücreti esas aldığından bu dönemin zararı araçta bir miktar yüksek çıkabilir.
İş kazasında SGK’nın bağladığı gelirin ilk peşin sermaye değeri, kusura isabet eden zarardan düşülür; mahsubun ayrıntısı dosyaya göre değişir. Aktif dönemin sonu, teknik faiz ve gelir artışı kabulleri de bilirkişiden bilirkişiye farklılaşabilir.
Trafik kazasında Genel Şartların Ek-2 ve Ek-7’si 1 Temmuz 2026’da yürürlükten kaldırıldı. Genel Şartların C.11 maddesi gereği bu değişiklik yalnızca o tarihten sonra yapılan poliçelere uygulanır; daha önce yapılmış poliçelerde ekler uygulanmaya devam eder.
31 Temmuz 2026 ve sonrasında meydana gelen olaylarda, 7589 sayılı Kanunla Türk Borçlar Kanunu’nun 55. maddesine eklenen fıkralar faizin başlangıcını ve tahkikattan önce yapılan ödemelerin oransal mahsubunu değiştirir. Araç faizi ve bu mahsubu hesaplamaz.[1]
Askerlik, evlenme, çocuk sahibi olma gibi bireysel durumlar hesaba katılmaz. Manevi tazminat ile bakıcı ve tedavi giderleri ayrı kalemlerdir. Kesin tutarı aktüer bilirkişi raporu ve mahkeme belirler.
Hukuki haberleri bizden takip edin
Harbiye Hukuk'u Google aramalarında tercih edilen kaynağınız olarak seçin, yazılarımız arama sonuçlarında öne çıksın.
Kaynaklar
- 7589 sayılı Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, RG 31.07.2026, m.18 ↩