Trafik Kazası Kusur Oranı Hesaplama
Özet, seçtiğiniz yapay zeka aracında yeni sekmede oluşturulur. Yapay zeka özetleri hatalı veya eksik olabilir; hukuki danışmanlık yerine geçmez.
İki sürücünün kazadaki ihlalini seçin; tahmini kusur oranlarını ve hangi kuralın uygulandığını görün.
Her sürücü için tutanakta ya da kolluk raporunda yazan ihlali seçin. Birden çok ihlal varsa kazaya en çok etki edeni seçmeniz yeterlidir. Şerit değiştirirken ya da dönerken başka aracın önünü kestiyse KTK m.84/f'yi, hareket doğru yapılıp yalnız sinyal verilmediyse m.67/1-c'yi seçin.
Trafik kazası kusur oranı hesaplama aracı, kazaya karışan iki sürücünün ihlalini Karayolları Trafik Kanunu’nun 84. maddesine göre tartar ve kusurun taraflar arasında nasıl paylaşılabileceğini gösterir. Sigorta şirketinin bildirdiği oran size yüksek geldiyse ya da dava açmadan önce kabaca nerede durduğunuzu görmek istiyorsanız iyi bir başlangıç noktasıdır. Kesin oranı ise her dosyada bilirkişi raporu ve onu değerlendiren mahkeme ya da hakem heyeti belirler.
Kusur Oranı Hesaplama Aracının Kullanımı
Araç, elinizdeki kaza belgesinden yola çıkar. Kolluğun geldiği kazalarda tutanakta ya da raporda sürücülere hangi madde uyarınca kusur yazıldığı genellikle belirtilir; sürücülerin kendi doldurduğu anlaşmalı tutanakta ise madde numarası yoktur, işaretlenen kaza durumu yol gösterir.
- Kendi aracınızın sürücüsü için tutanakta yazan ya da kazanın oluşuna en çok uyan ihlali listeden seçin.
- Aynısını karşı aracın sürücüsü için yapın. Sürücünün hiçbir kural ihlali yoksa “ihlal yok” seçeneğini işaretleyin.
- Bir sürücünün birden çok ihlali varsa kazayı asıl doğuranı seçin. Örneğin hem hız sınırını aşıp hem kırmızı ışıkta geçen sürücü için kırmızı ışık ihlali belirleyicidir.
Hesap üç basit kurala dayanır. Yalnız bir sürücü kural ihlali yapmışsa kusurun tamamı ona yazılır. Bir tarafta asli, diğer tarafta tali kusur varsa bilirkişi raporlarında sık görülen yüzde 75’e yüzde 25 dağılımı çıkar ve asli kusurlu sürücü için yüzde 60 ile yüzde 80 arasında bir aralık da gösterilir. İki sürücünün ihlali aynı gruptaysa başlangıç noktası yüzde 50 olur.
Bu oranlar kanunda yazılı değildir. Mevzuat yalnızca hangi hareketin asli kusur sayılacağını söyler, yüzde vermez. Araç bu yüzden yön gösterir, rapor yerine geçmez.
Asli ve Tali Kusurun Kusur Oranına Etkisi
Asli kusur, kazayı doğrudan doğuran ve kanunda sayılmış ihlaldir. Tali kusur ise kazanın oluşumuna katkı veren ama tek başına kazayı açıklamayan kural ihlalidir: biraz hızlı gitmek, takip mesafesini kısa tutmak, gece far yakmamak gibi. Kusur oranı bu iki kavramın karşılaştırılmasıyla ortaya çıkar.
Asli kusurlu sürücü karşısında ihlalsiz bir sürücü varsa oran tek taraflıdır. Karşı tarafta tali bir ihlal bulunduğunda pay kayar ama asli taraf yine çoğunluğu taşır. Asli kusurun kapsamı Asli Kusur Nedir?, tali kusur sayılan durumlar Tali Kusur Nedir? yazısında, ikisinin oranlara yansıması da Trafik Kazasında Kusur Oranları (Asli-Tali) yazısında ayrıntılı anlatılıyor.
KTK m.84’e Göre Asli Kusur Sayılan Haller
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 84. maddesi, sürücünün asli kusurlu sayıldığı on iki hali bentler halinde sayar. Aşağıdaki tabloda her bendin kanundaki ifadesi ve o bende giren tipik bir kaza yer alıyor.
| Bent | Kanundaki hal | Örnek kaza |
|---|---|---|
| a | Kırmızı ışıklı trafik işaretinde veya yetkili memurun dur işaretinde geçme | Sarıdan kırmızıya dönen ışıkta hızlanarak kavşağa giren aracın yandan gelen araca çarpması |
| b | Taşıt giremez trafik işareti bulunan karayoluna veya bölünmüş karayolunda karşı yönden gelen trafiğin kullandığı şerit, rampa ve bağlantı yollarına girme | Otoyola çıkış rampasından girip ters yönde ilerleyen aracın kafa kafaya çarpışması |
| c | İkiden fazla şeritli taşıt yollarında, karşı yönden gelen trafiğin kullandığı şerit veya yol bölümüne girme | Dört şeritli yolda öndeki aracı geçmek için karşı yön şeridine taşan sürücü |
| d | Arkadan çarpma | Trafik ışığında duran araca takip mesafesini korumayan aracın çarpması |
| e | Geçme yasağı olan yerlerde geçme | Virajda ya da düz çizginin bulunduğu yerde sollama yapan aracın karşıdan gelenle çarpışması |
| f | Doğrultu değiştirme manevralarını yanlış yapma | Sinyal vermeden ya da aynaya bakmadan yan şeride geçen aracın oradaki araca sürtmesi |
| g | Şeride tecavüz etme | Dar virajda yolun ortasından giden aracın karşı şeritteki araca çarpması |
| h | Kavşaklarda geçiş önceliğine uymama | Yan yoldan ana yola “yol ver” levhasına rağmen giren aracın kaza yapması |
| i | Kaplamanın dar olduğu yerlerde geçiş önceliğine uymama | Tek aracın geçebildiği köprüde önceliği olan araca yol vermeyen sürücü |
| j | Manevraları düzenleyen genel şartlara uymama | Park yerinden geri geri çıkarken arkadan geçen araca çarpma |
| k | Yerleşim birimleri dışındaki karayolunun taşıt yolu üzerinde, zorunlu haller dışında park etme veya duraklama ve her durumda gerekli tedbirleri almama | Şehirlerarası yolda reflektör koymadan bekleyen kamyona gece arkadan çarpılması |
| l | Park için ayrılmış yerlerde veya taşıt yolu dışında kurallara uygun olarak park edilmiş araçlara çarpma | Otoparkta park halindeki araca manevra sırasında vurma |
Maddenin son fıkrası, iki sürücünün de bu hallerden birini yaptığı ya da kazanın listede olmayan bir kural ihlalinden doğduğu durumu ayrıca düzenler:
“Ancak, kazada bu hareketlerden herhangi biri, kazaya karışan araç sürücülerinden birden fazlası tarafından yapılmış veya kaza bu hareketler dışında kurallarla, yasaklamalara, kısıtlamalara ve talimatlara uyulmaması nedenlerinden doğmuşsa, karayolunu kullananlar için kusur oranı yönetmelikte belirtilen esaslara göre tespit edilir.”[1]
Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 157. maddesi aynı on iki hali tekrarlar, ama önemli bir istisna ekler. Başka bir sürücünün ya da yayanın kural dışı hareketi veya bir taşıtın teknik arızası sürücüyü tehlikeye düşürmüşse ve sürücü kazayı önlemek için temel bir kuralı çiğnemek zorunda kalmışsa, bütün tedbirlere rağmen kaza olsa bile asli kusurlu sayılmaz.[2] Önüne aniden çıkan araçtan kaçmak için karşı şeride geçen sürücü buna tipik bir örnektir.
Sık Görülen Kaza Tiplerinde Kusur Dağılımı
Aşağıdaki tablo, bilirkişi raporlarında sık rastlanan değerlendirmeleri kaza tiplerine göre topluyor. Her olay kendi delilleriyle değerlendirildiği için tablodaki sonuçlar kesin değil, eğilim niteliğindedir.
| Kaza tipi | Sık görülen sonuç | Sonucu ne değiştirir? |
|---|---|---|
| Arkadan çarpma | Öndeki sürücünün ihlali yoksa kusurun tamamı arkadan çarpana | Öndeki aracın sebepsiz ani fren yapması, geri manevra, arızada uyarı işareti koymaması |
| Kavşakta geçiş önceliği | Önceliğe uymayan sürücü asli kusurlu | Önceliği olan sürücünün hız sınırını aşması ya da kavşağa dikkatsiz girmesi tali kusur doğurabilir |
| Kırmızı ışıkta geçme | Kırmızıda geçen sürücü asli kusurlu, çoğu zaman tamamı ona | Yeşil ışıkta kavşağa aşırı hızla giren sürücüye tali kusur verilebilir |
| Şerit değiştirme | Şerit değiştiren sürücü asli kusurlu | Diğer sürücünün hızlı gitmesi ya da kör noktada uzun süre ilerlemesi payı değiştirir |
| Sollama sırasında karşıdan gelenle çarpışma | Geçme yasağı olan yerde sollayan asli kusurlu | Karşıdan gelen aracın hız ihlali ya da farlarını yakmaması tali kusur sayılabilir |
| Park halindeki araca çarpma | Kurala uygun park etmiş araca çarpan tamamen kusurlu | Araç yasak yere, kavşak ağzına ya da gece ışıksız biçimde park edilmişse park edene de kusur verilebilir |
| Geri manevra ya da park yerinden çıkış | Manevrayı yapan sürücü asli kusurlu | Otopark içinde hızlı seyreden ya da ters yönde ilerleyen araç da kusur alabilir |
| Yayaya çarpma | Sürücünün hız, dikkat ve yaya geçidi kurallarına uyup uymadığına bakılır | Yayanın kırmızıda ya da geçit dışından aniden yola çıkması yayaya kusur yazılmasına yol açar |
Tabloda yazmayan bir ayrıntı çoğu zaman sonucu belirler: kazanın tam olarak nerede, hangi hızla ve hangi açıyla olduğu. İki dosya kağıt üzerinde aynı görünse de fren izi ya da kamera kaydı oranı tamamen değiştirebilir.
Kusuru Belirleyen Deliller ve Süreç
Kusur oranı tek bir belgeden değil, delillerin birlikte değerlendirilmesinden çıkar. Yönetmeliğin 157. maddesinin (b) bendi bu değerlendirmenin dayanağını sayar: Kanun ve Yönetmelik kuralları, asli kusur halleri, kaza yerinde bulunan iz ve deliller, kazaya karışanların ve varsa tanıkların ifadeleri.[3]
Kaza Tespit Tutanağı
Yalnız maddi hasar olan kazalarda sürücüler tutanağı kendileri doldurabilir. Yaralanma ya da ölüm varsa ya da sürücüler anlaşamazsa kolluk çağrılır ve tutanağı o düzenler.[4] Anlaşmalı tutanakta sigorta şirketi, işaretlenen kaza durumlarına ve krokiye bakarak ilk kusur değerlendirmesini yapar. Tutanağın nasıl doldurulacağı Kaza Tespit Tutanağı Nedir? Nasıl Düzenlenir? yazısında anlatılıyor.
İz, Kayıt ve İfadeler
Fren ve sürtünme izleri, araçlardaki hasarın yeri ve yönü, araçların son duruş konumu, yol ve hava koşulları kazanın nasıl olduğunu gösteren maddi delillerdir. Araç içi kamera, MOBESE ya da çevredeki işyerlerinin güvenlik kayıtları çoğu dosyada tartışmayı bitirir. Bu kayıtlar bir süre sonra silindiği için kazadan hemen sonra istenmeleri gerekir.
Bilirkişi ve Adli Tıp Kurumu
Uyuşmazlık mahkemeye, Sigorta Tahkim Komisyonu’na ya da ceza soruşturmasına taşındığında kusur, trafik alanında uzman bilirkişiye incelettirilir. Savcılık ve mahkemeler bu incelemeyi Adli Tıp Kurumu’nun Trafik İhtisas Dairesine de yaptırabilir.[5] Bilirkişi, ihlalleri kazaya etkisine göre tartar ve her sürücü için bir oran önerir; bu oran hakimi bağlamaz ama gerekçesiz biçimde göz ardı da edilemez.
Raporlar Birbiriyle Çeliştiğinde
Aynı kaza için savcılıkta, sigorta tahkiminde ve hukuk mahkemesinde ayrı ayrı rapor alınabilir ve bunlar farklı sonuçlara varabilir. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, savcılık raporu yayaya asli, sürücüye tali kusur verirken tahkimde alınan raporun iki tarafa eşit kusur yazdığı bir dosyada, hakem heyetinin hangi rapora neden itibar ettiğini gerekçelendirmesi ya da çelişkiyi gideren yeni bir rapor alması gerektiğini belirtti. Daire, bu raporun İTÜ ya da Karayolları Trafik Güvenliği Kurulu gibi kurumlardan seçilecek üç kişilik uzman heyetten alınmasını istedi ve kararı bozdu.[6]
Kendi dosyanızda böyle bir çelişki varsa bunu açıkça ileri sürmek, yeni bir heyet raporunun alınmasının en etkili yoludur.
Kusur Oranına İtiraz
Sigorta şirketinin ya da tutanağın gösterdiği oran kesinleşmiş bir sonuç değildir. Önce sigorta şirketine yazılı başvuru yapılır; sonuç alınamazsa Sigorta Tahkim Komisyonu’na ya da mahkemeye gidilir ve kusur yeniden bilirkişiye incelettirilir. Hangi yolun daha uygun olduğu tutanağın türüne, kazada yaralanma olup olmadığına ve ceza dosyası açılıp açılmadığına göre değişir. Başvuru adımları ve süreler Kaza Kusur Oranına İtiraz Nasıl Yapılır? yazısında ayrıca ele alınıyor.
Kusur Oranının Tazminata Etkisi
Zarar görenin de kusuru varsa tazminat indirilebilir. Türk Borçlar Kanunu’nun 52. maddesine göre zarar gören, zararın doğmasına ya da artmasına etki etmişse hakim tazminatı indirebilir, hatta tamamen kaldırabilir.[7] Karayolları Trafik Kanunu’nun 86. maddesinin ikinci fıkrası trafik kazaları için aynı yetkiyi tanır: Sorumluluktan kurtulamayan işleten, zarar görenin de kusuru olduğunu ispat ederse hakim durum ve şartlara göre tazminatı indirebilir.[8]
Birden çok motorlu aracın karıştığı kazalar için 89. madde ayrı bir kural koyar. İşletenlerden biri bedensel zarara uğramışsa, özel durumlar başka türlü paylaştırmayı haklı göstermedikçe işletenler zararı kendilerine düşen kusur oranında öder. Araçta ya da başka bir eşyada oluşan zararda ise zarar gören, zararın karşı tarafın kusurundan ya da onun aracındaki bir bozukluktan doğduğunu ispat etmek zorundadır.[9]
Zorunlu trafik sigortası açısından sonuç benzerdir. Sigorta şirketi, sigortalısının sorumlu olduğu ölçüde ve poliçe limitiyle ödeme yapar; sigortalı sürücünün kusur payı düştükçe şirketin ödeyeceği kısım da düşer. Kusurun tamamı sizdeyse kural olarak karşı taraftan ya da onun sigortacısından bir şey isteyemezsiniz.
Bu araç tutar hesabı yapmaz, yalnız iki sürücünün kusur payını gösterir. Araç hasarına bağlı kalemler için Araç Değer Kaybı Hesaplama ve İkame Araç Bedeli Hesaplama araçlarını kullanabilirsiniz.
Kusur Oranı Hesaplama Hakkında Sık Sorulan Sorular
Araçla ve kusur oranının belirlenmesiyle ilgili en çok sorulan sorular şunlar.
Hukuki haberleri bizden takip edin
Harbiye Hukuk'u Google aramalarında tercih edilen kaynağınız olarak seçin, yazılarımız arama sonuçlarında öne çıksın.
Kaynaklar
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, madde 84. ↩
- Karayolları Trafik Yönetmeliği, madde 157/a. ↩
- Karayolları Trafik Yönetmeliği, madde 157/b. ↩
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, madde 81. ↩
- 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi, madde 23. ↩
- Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, E.2025/4300, K.2026/6068, T.18.05.2026. ↩
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, madde 52. ↩
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, madde 86. ↩
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, madde 89. ↩
