İşçi Ücret Alacağı Hesaplama: Ödenmeyen Maaş ve Faizi

Aylık brüt ücreti, ödenmeyen ya da kıst çalışılan gün sayısını, kümülatif vergi matrahını ve ödenen tutarı girin; brüt ve net ücret alacağını, kesintileri ve eksik ödenen tutarı görün.

İşçi ücret alacağı hesaplama, aylık brüt ücretin otuza bölünüp ödenmeyen gün sayısıyla çarpılması, ardından SGK, işsizlik, gelir ve damga vergisi kesintilerinin düşülmesiyle yapılır; 50.000 TL brüt ücretli işçinin 15 günlük ücret alacağı brüt 25.000 TL, net 20.103,76 TL‘dir. Alacak yalnızca hiç ödenmeyen maaş değildir: ayın ortasında işe giren ya da ayrılan işçinin kıst ücreti, bordroda düşük gösterilen ücretin gerçek ücretle arasındaki fark ve işten ayrılışta ödenmeyen son ay ücreti de aynı yöntemle hesaplanır. Yukarıdaki araç brüt ücreti, gün sayısını, kümülatif vergi matrahını ve ödenen tutarı alıp net alacağı ve eksik ödenen tutarı verir. Ücreti ödenmeyen işçinin başvuru yolları Maaşını Alamayan İşçi Nereye Başvurmalı? yazısında anlatılmıştır; bu yazı yalnızca tutarın nasıl bulunacağını ele alır.

İşçi Ücret Alacağı Hangi Durumlarda Doğar?

Ücret, bir iş karşılığında işveren tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır; en geç ayda bir ödenir ve iş sözleşmesi sona erdiğinde işçinin ücreti ile para ile ölçülebilen bütün menfaatlerinin tam olarak ödenmesi zorunludur.^[1] Bu tanımdan dört ayrı alacak türü çıkar: hiç ödenmeyen aylık ücret, ayın bir bölümünde çalışılan kıst ücret, bordroda gösterilenden yüksek olan gerçek ücretin farkı ve fesihte ödenmeyen son dönem ücreti. Her birinde hesap aynı formülle başlar; değişen yalnızca gün sayısı ve esas alınan brüttür.

Fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil ücretleri de ücret niteliğindedir ama kendi hesap yöntemleri vardır; fazla mesai için Fazla Mesai Ücreti Hesaplama sayfası kullanılır. Bu yazıdaki hesap yalnızca temel ücret içindir.

Günlük Ücret Hesabında Ayın 30 Gün Sayılması

Aylık ücretli işçide günlük ücret, aylık brüt ücretin otuza bölünmesiyle bulunur; ayın 28, 29 veya 31 gün çekmesi sonucu değiştirmez. Sosyal güvenlik mevzuatı da aynı ölçüyü kullanır: prime esas günlük kazancın alt sınırı asgari ücretin otuzda biridir.^[2] 50.000 TL brüt ücrette günlük brüt 1.666,67 TL, 33.030 TL asgari ücrette 1.101 TL’dir. Şubat ayında 28 gün çalışan işçi de tam aylık alır; 31 çeken ayda fazladan bir gün ücreti istenemez.

Günlük ücret bulunurken yalnızca çıplak brüt ücret esas alınır; yol, yemek ve ikramiye gibi ekler ücret alacağının kendisine değil, kıdem ve ihbar tazminatına esas giydirilmiş ücrete girer. Ücret saat üzerinden kararlaştırılmışsa günlük ücret 7,5 saatlik çalışma karşılığıdır ve aylık ücret 225 saat üzerinden hesaplanır.

Ay Ortasında İşe Giriş ve Çıkışta Kıst Maaş Hesabı

İşe 16 Eylül’de giren ya da 15 Eylül’de ayrılan işçi o ay için 15 günlük ücrete hak kazanır. 50.000 TL brüt ücret için hesap şöyledir: brüt 50.000 ÷ 30 × 15 = 25.000 TL; SGK ve işsizlik primi %15 ile 3.750 TL; gelir vergisi 21.250 TL matrah üzerinden 3.187,50 TL hesaplanır, asgari ücret istisnasının 15 güne isabet eden 2.105,67 TL’lik kısmı düşülünce 1.081,84 TL; damga vergisi 189,75 TL’den 15 günlük istisna 125,35 TL düşülünce 64,40 TL. Net kıst ücret 20.103,76 TL olur.

Gelir vergisi istisnası ve damga vergisi istisnası aya değil ücretin isabet ettiği güne bağlıdır; 15 gün çalışan işçi istisnanın yarısından yararlanır.^[3] Asgari ücretli işçinin 10 günlük kıst ücreti bu yüzden vergisiz kalır: brüt 11.010 TL, prim 1.651,50 TL, net 9.358,50 TL. Kıst ayda SGK tavanı da güne bölünür; 400.000 TL brüt ücretli işçinin 15 günlük priminde tavan 148.635 TL olarak uygulanır.

Eksik Ödenen Maaş Farkı Nasıl Hesaplanır?

İşçinin gerçek ücreti bordroda gösterilenden yüksekse aradaki fark ücret alacağıdır. Fark ücret, gerçek brüt ücret ile bordro brütü arasındaki farkın ödenmeyen aylar boyunca toplanmasıyla bulunur; SGK primi ve vergi de gerçek brüt üzerinden hesaplanır. Yargıtay, imzalı bordrolardaki ücretin gerçeği yansıtmadığı şüphesi doğduğunda tanık beyanlarının gözetilmesini ve işçinin mesleği, kıdemi ve fiilen yaptığı iş bildirilerek sendikalardan, işçi ve işveren kuruluşlarından emsal ücret araştırması yapılmasını arar.^[4] Tanık beyanları ve TÜİK meslek kodu verileri de bu araştırmada değerlendirilir.^[5]

Fark ücret alacağı da diğer ücret alacakları gibi mevduata uygulanan en yüksek faizle birlikte hükmedilir; kısmi davada dilekçedeki tutar için dava tarihinden, artırılan kısım için ıslah tarihinden itibaren faiz işler.^[6] Aracın “ödenen net tutar” alanı bu hesap içindir: gerçek brüt girilip bordroya göre ödenen net yazıldığında eksik ödenen tutar çıkar; 80.000 TL brüt ücretli işçiye 20 günlük çalışması için 30.000 TL ödenmişse eksik 8.836,55 TL‘dir.

Ödenmeyen Maaştan Yapılan SGK ve Vergi Kesintileri

Ücret alacağı brüt doğar, net ödenir. Brütten SGK işçi payı %14, işsizlik sigortası %1, gelir vergisi ve binde 7,59 damga vergisi düşülür; emekli çalışanda SGK payı %7,5’tir ve işsizlik primi kesilmez.^[7] Gelir vergisi yılın kümülatif matrahına göre dilim değiştirdiği için aynı brüt alacağın neti Ocak’ta ve Kasım’da farklıdır; araçta kümülatif matrah alanı bu yüzden vardır. Kesintilerin ayrıntısı Brütten Nete Maaş Hesaplama yazısındadır. Mahkeme ilamında ücret alacağı brüt olarak yazılır ve kesintiler ödeme aşamasında yapılır.

İşveren ücretten kendiliğinden kesinti yapamaz; avans mahsubu, nafaka ve icra kesintileri gibi kanuni kesintiler dışındaki her kesinti ücret alacağı doğurur. Hangi kesintilerin geçerli olduğu İşçinin Maaşından Kesinti Yapılabilir mi? yazısında anlatılmıştır. İşveren her ödemede ücret hesabını gösteren ücret pusulası vermek zorundadır; pusulada dönem, ekler ve kesintiler ayrı ayrı yazılır.^[8]

Ödenmeyen Maaşa Hangi Faiz Uygulanır?

Gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır.^[9] Bu oran yasal faizden yüksektir; Temmuz 2026 için Merkez Bankası’nın bir yıl vadeli mevduatta fiilen uygulanan azami faiz verisi %45,61’dir. Faiz, işveren ihtarla temerrüde düşürülmüşse ihtar tarihinden, düşürülmemişse dava tarihinden işler; ıslahla artırılan kısım için ıslah tarihi esas alınır.^[10] Ücretin ödeme günü sözleşmede belirliyse o günün geçmesiyle temerrüt ihtarsız oluşur. Tutar ve tarihleri Faiz Hesaplama aracına girerek işlemiş faizi hesaplayabilirsiniz.

Maaşı 20 Gün Ödenmeyen İşçinin Çalışmama ve Fesih Hakkı

Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir; bu nedenle iş sözleşmesi feshedilemez ve yerine yeni işçi alınamaz.^[11] Ücretin kanun hükümlerine veya sözleşme şartlarına uygun hesaplanmaması ya da ödenmemesi ayrıca işçiye haklı nedenle derhal fesih hakkı verir; bu yolla ayrılan işçi kıdem tazminatını alır, ihbar tazminatı ödemez.^[12] Fesih öncesi ihtar çekilmesi hem faiz başlangıcını hem de ödememe olgusunun ispatını kolaylaştırır.

Ücret Alacağında Beş Yıllık Zamanaşımı

Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır.^[13] Süre her ayın ücreti için o ayın ödeme gününden ayrı ayrı işler; Eylül 2021 ücreti Eylül 2026’da zamanaşımına uğrarken Ekim 2021 ücreti bir ay daha istenebilir. Dava tarihinden geriye beş yıldan eski aylar, işveren zamanaşımı def’i ileri sürerse hesaba katılmaz; bu nedenle biriken ücret alacağında bekleme her ay bir aylık alacağı düşürür. Zamanaşımının diğer işçilik alacaklarındaki süreleri İşçilik Alacakları Zamanaşımı Süreleri yazısında yer alır.

Ücret Alacağı Hesabında Sık Yapılan Hatalar

Dava dilekçelerinde ve arabuluculuk tutanaklarında en sık görülen hatalar şunlardır.

• Net ücreti brüt gibi hesaba koymak; alacak brüt doğar, önce brüt bulunur.
• Kıst ayı takvim gününe göre hesaplamak; ay 30 gün sayılır.
• Kıst ayda vergi istisnasını tam uygulamak ya da hiç uygulamamak; istisna güne bölünür.
• Bordrodaki ücreti tartışmasız kabul etmek; imzalı bordro sahteliği ispat edilene kadar kesin delildir, ancak gerçek ücret tanık ve emsal araştırmasıyla ortaya konabilir.^[14]
• Yasal faiz istemek; ücret alacağına en yüksek mevduat faizi işler.
• Beş yıldan eski ayları talep etmek; zamanaşımı def’i ile düşer.
• Yol, yemek gibi ekleri temel ücret alacağına katmak; bunlar giydirilmiş ücrete girer.

İşçi Ücret Alacağı Hesaplama Hakkında Sık Sorulan Sorular

Hesaplama sırasında en çok sorulan sorular ve kısa cevapları aşağıdadır.

Av. Yusuf Emrehan Sucu

Tam burslu olarak eğitimini sürdürdüğü Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni tamamlamıştır. Hukuk eğitimi sırasında birden fazla sertifika programını tamamlamış, kurgusal mahkemelerde sıkça rol almıştır. İş Hukukuna ilişkin alacaklar ve Tazmin...

Tüm yazıları