İCRA DOSYASININ TAKİPSİZLİKTEN DÜŞMESİ

İcra dosyasının takipsizlikten düşmesi nedir sorusu, icra hukuku süreçleriyle karşı karşıya kalan hem alacaklıların hem de borçluların en sık sorduğu ve çoğu zaman yanlış anladığı konulardan biridir. En temel tanımıyla icra dosyasının takipsizlikten düşmesi, alacaklının, başlattığı icra takibi dosyasında kanunda belirtilen belirli bir süre boyunca hiçbir işlem yapmaması neticesinde, dosyanın icra müdürlüğü tarafından idari bir kararla işlemden kaldırılması anlamına gelir.

İcra dosyasının takipsizlikten düşmesi, dosyanın hukuki olarak “arşive kaldırılması” veya “pasif duruma getirilmesi” olarak da ifade edilebilir. Bu noktada altı çizilmesi gereken en önemli husus, icra dosyasının takipsizlikten düşmesi kararının borcu ortadan kaldırmadığıdır. İcra dosyasının takipsizlikten düşmesine rağmen borç, faizleri ve diğer ferileriyle birlikte varlığını sürdürmeye devam eder.

İİK m.78’e göre, ödeme emrinin tebliğinden itibaren 1 yıl içinde alacaklı tarafından haciz talebinde bulunulmazsa veya yapılan talep geri alınıp yenilenmezse dosya işlemden kaldırılır. Bu duruma uygulamada “icra dosyasının düşmesi” denir.

İCRA DOSYASI NEDİR?

Alacakların devlet gücüyle tahsili mekanizması olan icra takibi, soyut bir süreç değildir; tüm aşamaları, talepleri, kararları ve tebligatları somut bir belge olan icra dosyası üzerinde yürütülür. Bu dosya, takibin kimliği ve hafızasıdır. Bir icra dosyası, alacaklının, vadesi geldiği halde borcunu ödemeyen borçludan alacağını tahsil etmek amacıyla yetkili icra dairesine başvurmasıyla oluşturulan resmi belgedir. Bu dosya, alacaklının talebinden başlayarak borcun tamamen tahsil edilip dosyanın kapatılmasına kadar geçen tüm yasal sürecin kaydedildiği bir sicildir. İçerisinde takip talebi, ödeme emri, tebligat evrakları, borçlunun malvarlığına ilişkin sorgulamalar, haciz tutanakları ve satış işlemleri gibi takibe ilişkin tüm evraklar bulunur.

İCRA DOSYASININ TAKİPSİZLİKTEN DÜŞMESİ NE DEMEKTİR?

İcra dosyasının takipsizlikten düşmesi, alacaklının belirli bir süre boyunca dosyada herhangi bir takip işlemi yapmaması nedeniyle icra dosyasının hukuki olarak pasif hale getirilerek işlemden kaldırılmasıdır. İcra dosyasının takipsizlikten düşmesi, borcun silindiği veya sona erdiği anlamına gelmez. İcra dosyasının takipsizlikten düşmesi, alacaklının o dosya üzerinden işlem yapma yetkisinin geçici olarak durdurulmasıdır. Uygulamada icra dosyasının takipsizlikten düşmesi, “dosyanın arşive kaldırılması” olarak da bilinir. Yani dosya fiziken veya dijital olarak varlığını sürdürür ancak aktif işlemlerin yapıldığı dosyalar arasından çıkarılır.

TAKİPSİZLİK KARARI HANGİ HALLERDE VERİLİR?

İcra dosyasının takipsizlikten düşmesine yol açan temel haller şu şekilde özetlenebilir:

• İşlem Yapmama: İcra dosyasının takipsizlikten düşmesi için en yaygın ve temel neden, alacaklının veya vekilinin kanunda belirtilen süreler boyunca dosyada hiçbir takip işlemi yapmamasıdır. Bu işlemlere örnek olarak haciz talebinde bulunmak, borçlunun malvarlığını sorgulamak, haczedilen malların satışını istemek veya dosyayı yenilemek gibi adımlar gösterilebilir. Alacaklının bu tür aktif adımları atmaması, dosyayı takip etmediği şeklinde yorumlanır ve icra dairesi dosyayı re’sen (kendiliğinden) işlemden kaldırır.
• Diğer Sebepler: Hukuki düzenlemelerde açıkça yer almasa da uygulamada karşılaşılan bazı durumlar da takipsizlik sonucunu doğurabilir. Bunlar genellikle takibin fiilen ilerlemesinin mümkün olmadığı hallerdir:
  • Borçlunun Adresine Ulaşılamaması: Tebligat yapılabilecek geçerli bir adresin bulunamaması, takibin ilerlemesini engeller.
  • Adreste Hacze Değer Mal Bulunamaması: Borçlunun bilinen adreslerinde haczedilebilecek değerli bir malvarlığının tespit edilememesi durumunda, alacaklı yeni bir işlem yapana kadar dosya atıl kalabilir ve bu durum zamanla takipsizliğe yol açabilir.

Bu nedenler arasında en belirleyici olan, alacaklının eylemsiz kalmasıdır ve bu eylemsizliğin hukuki sonuç doğurması için belirli sürelere uyulması gerekir.

İCRA DOSYASI NE KADAR SÜRE İŞLEM GÖRMEZSE TAKİPSİZLİKTEN DÜŞER?

Alacaklı, icra takip dosyasında bir yıl boyunca hiçbir işlem yapmazsa (haciz isteme, satış talep etme vb.), icra dosyası takipsizlik nedeniyle icra dairesi tarafından kendiliğinden işlemden kaldırılır ve arşive gönderilir. Bu, icra dosyasının takipsizlikten düşmesi için en sık karşılaşılan ve genel kabul gören süredir.

TAKİPSİZLİK İLE DOSYANIN KAPANMASI ARASINDAKİ FARK

İcra dosyasının takipsizlikten düşmesi, alacaklının 1 yıl gibi belirli bir süre işlem yapmaması gibi prosedürel (usuli) bir nedene dayanır. Geçici bir durumdur. Dosya hukuken sona ermemiş, sadece pasif hale getirilmiştir. Alacaklı, gerekli harçları (ilamsız takiplerde) ödeyerek ve yenileme talebinde bulunarak dosyayı tekrar aktif hale getirebilir. Borç ve ferileri (faiz, masraflar) varlığını sürdürmeye devam eder.

Dosyanın Kapanması (İnfaz Edilmesi), borcun tamamının ödenmesi, alacaklının alacağından feragat etmesi, borcun zamanaşımına uğraması veya takibin mahkeme kararıyla iptal edilmesi gibi maddi (esasa ilişkin) bir nedene dayanır. Nihai ve kalıcı bir durumdur. Dosya hukuken tamamen sonlandırılmıştır. Kapanan bir dosya, aynı borç için tekrar açılamaz. Borç hukuken sona ermiştir.

TAKİPSİZLİKTEN DÜŞEN İCRA DOSYASININ HUKUKİ SONUÇLARI

İcra dosyasının takipsizlikten düşmesinin alacaklı açısından sonuçları:

1. İşlem Yapma Hakkının Durması: Alacaklı, takipsizlikten düşen dosya üzerinden haciz, satış gibi takip işlemleri yapamaz.
2. Yenileme Zorunluluğu: Dosyayı yeniden aktif hale getirmek için icra dairesine bir “yenileme” talebinde bulunması gerekir.
3. Yenileme Harcı Ödeme Yükümlülüğü: İlamsız icra takiplerinde, dosyayı yenilemek için yeniden başvuru harcı ve peşin harç ödemek zorundadır. İlamlı (mahkeme kararına dayalı) takiplerde ise bu harçlar talep edilmez.
4. Zamanaşımı Riskinin Devamı: Dosyanın takipsizlikte olduğu süre boyunca, alacağın tabi olduğu genel zamanaşımı süresi (genellikle 10 yıl) işlemeye devam eder. Alacaklının dosyayı takipsiz bırakması, bu sürenin durmasına veya kesilmesine neden olmaz, bu da alacak hakkının tamamen kaybedilmesi riskini artırır.
5. Malvarlığının Elden Çıkarılması Riski: Dosyanın düşmesiyle tüm hacizler kalktığı için, borçlu bu dönemde malvarlığını (araç, gayrimenkul vb.) yasal olarak satabilir veya devredebilir. Bu durum, dosya yenilense bile gelecekte alacağın tahsilini imkânsız hale getirebilecek en kritik risklerden biridir.

İcra dosyasının takipsizlikten düşmesinin borçlu açısından sonuçları:

1. Hacizlerin Kalkması: Dosyanın işlemden kaldırılmasıyla birlikte, o dosya kapsamında borçlunun maaşına, banka hesaplarına, araçlarına veya gayrimenkullerine konulmuş olan tüm hacizler de hukuken geçersiz hale gelir ve kaldırılır.
2. İcra Baskısından Kurtulma: Aktif bir takip dosyası olmadığından, borçlu üzerindeki icra baskısı ve yeni haciz riski geçici olarak ortadan kalkar.
3. Borcun Devam Etmesi: En önemli sonuç budur. İcra dosyasının takipsizlikten düşmesi borcu silmez. Anapara, işlemiş faiz ve takip masrafları varlığını korur ve alacaklı dosyayı yenilediğinde tüm bu borç kalemleriyle birlikte takip yeniden başlar.

İCRA DOSYASININ TAKİPSİZLİKTEN DÜŞMESİ

TAKİPSİZLİK KARARI BORCU ORTADAN KALDIRIR MI?

İcra dosyasının takipsizlikten düşmesi, borcun aslını, birikmiş faizlerini veya o ana kadar oluşan takip masraflarını kesinlikle ortadan kaldırmaz veya silmez. Bu karar, borcun esasına ilişkin maddi bir karar değil, tamamen takibin yürütülmesine ilişkin usuli (prosedürel) bir karardır.

Takipsizlik kararı, alacaklının işlem yapmamasının bir sonucudur ve sadece mevcut icra takip prosedürünü geçici olarak durdurur. Borç, hukuken var olmaya devam eder. Alacaklı, yasal zamanaşımı süresi dolmadığı müddetçe, dosyayı yenileyerek veya hatta yeni bir takip başlatarak aynı borcun tahsilini talep etme hakkını saklı tutar. Dolayısıyla, icra dosyasının takipsizlikten düşmesi borçluya kalıcı bir hukuki koruma sağlamaz; sadece icra işlemlerinin durduğu geçici bir “mola” dönemi yaratır. Alacaklının bu molayı sonlandırma ve takibi yeniden başlatma hakkı her zaman mevcuttur.

TAKİPSİZLİKTEN DÜŞEN İCRA DOSYASI YENİDEN AÇILABİLİR Mİ?

İcra dosyasının takipsizlikten düşmesi nihai bir son değildir ve dosya yeniden açılabilir. Bu süreç “yenileme” olarak adlandırılır. Alacaklı veya vekili, zamanaşımı süresi dolmadığı sürece, takibin yapıldığı icra müdürlüğüne basit bir “yenileme dilekçesi” vererek dosyanın arşivden çıkartılmasını ve yeniden işleme konulmasını talep edebilir.

Yenileme sürecinin işleyişi, takibin türüne göre farklılık gösterir:

• İlamsız İcra Takiplerinde Yenileme: Alacaklının yenileme talebinde bulunurken, takibi ilk kez başlatıyormuş gibi yeniden başvurma harcı ve peşin harç ödemesi gerekmektedir. Bu masraflar, dosyanın düşmesine alacaklının kendisi sebep olduğu için borçluya yüklenemez.
• İlamlı İcra Takiplerinde Yenileme: Mahkeme kararına dayalı olan ilamlı takiplerde ise dosyayı yenilemek için alacaklıdan tekrar harç alınmaz. Alacaklı, harç ödemeden sadece bir dilekçe ile dosyayı yeniden aktif hale getirebilir.

Yenileme talebi üzerine, daha önce kesinleşmiş olan takip kaldığı yerden devam eder. Bu noktada borçluya tebligat yapılıp yapılmayacağı, dosyanın önceki durumuna bağlıdır. Eğer dosya düşmeden önce alacaklı tarafından yapılmış bir haciz talebi mevcutsa, borçluya yeniden bir “yenileme emri” tebliğ edilmesine gerek kalmaksızın işlemlere devam edilebilir. Ancak dosyada daha önceden bir haciz talebi bulunmuyorsa, takibin yenilendiğini bildiren bir yenileme emrinin borçluya tebliğ edilmesi zorunludur.

TAKİPSİZLİKTEN DÜŞEN DOSYADA ZAMANAŞIMI SÜRELERİ

Takipsizlik süresi, alacaklının dosyada işlem yapmaması halinde dosyanın idari olarak işlemden kaldırılmasına yol açan süredir. Bu sürenin (genellikle 1 yıl) geçmesi, sadece dosyanın pasif hale gelmesine neden olur.

Genel Zamanaşımı Süresi (genellikle 10 Yıl), Türk Borçlar Kanunu’na göre, alacakların büyük bir kısmı için geçerli olan ve alacak hakkının kanunen talep edilebilirliğini sona erdiren süredir. Bu süre dolduğunda, borçlu “zamanaşımı def’i”nde bulunarak borcu ödemekten kaçınabilir.

İcra dosyasının takipsizlikten düşmesi, 10 yıllık genel zamanaşımı süresini durdurmaz veya kesmez. Yani, dosya 1 yıl işlem görmediği için arşive kaldırıldığında, 10 yıllık zamanaşımı süresi arka planda işlemeye devam eder. Alacaklı, dosyayı 9 yıl boyunca takipsiz bırakırsa, 10. yılın sonunda alacak hakkı zamanaşımına uğrayabilir ve borcu tahsil etme imkanını tamamen kaybedebilir.

Ancak, alacaklının yaptığı her yenileme işlemi veya dosyada yaptığı herhangi bir takip işlemi (örneğin haciz talebi) zamanaşımını keser ve sürenin yeniden başlamasına neden olur. Bu nedenle, bir icra dosyası teorik olarak, alacaklı tarafından her 10 yılda bir yenilendiği takdirde 20 yıl veya daha uzun süreler boyunca canlı tutulabilir. Ayrıca, kira alacağı gibi bazı özel alacak türleri için zamanaşımı süresinin 5 yıl gibi daha kısa olabileceği de unutulmamalıdır. Bu durum, borçluların icra dosyasının takipsizlikten düşmesi ile borçtan kurtulduklarını düşünmemeleri gerektiğini bir kez daha göstermektedir.

TAKİPSİZLİKTEN DÜŞEN DOSYADA HACİZLER NE OLUR?

Bir icra dosyasının takipsizlik nedeniyle işlemden kaldırılmasıyla birlikte, o dosya kapsamında daha önce uygulanmış olan tüm hacizler de kendiliğinden kalkar ve hukuki geçerliliğini yitirir. Ancak, bu hacizlerin sicillerden (tapu, trafik vb.) otomatik olarak silinmesi her zaman mümkün olmayabilir. İdari kayıtların temizlenmesi için borçlunun veya vekilinin ilgili icra dairesine bir dilekçe ile başvurarak hacizlerin kaldırılmasını talep etmesi gerekebilir.

TAKİPSİZLİKTEN DÜŞME İLE İCRA TAKİBİNİN İPTALİ ARASINDAKİ FARK

Aşağıda, bu iki durum arasındaki temel farklar karşılaştırmalı olarak sunulmuştur:

Özetle, icra dosyasının takipsizlikten düşmesi prosedürel bir duraksama iken, takibin iptali takibin haksız olduğunun mahkemece tescil edilmesidir. Bu temel farkları anladıktan sonra, konunun daha az bilinen ancak pratik önemi yüksek diğer detaylarına geçebiliriz.

FAİZ İŞLEMEYE DEVAM EDER Mİ?

İcra dosyasının takipsizlikten düşmesi, borcun aslını ortadan kaldırmadığı ilkesinin doğal bir uzantısı olarak, anapara borcu üzerinden faiz işlemesini de durdurmaz. Borç var olduğu sürece, yasal olarak belirlenen oranlarda faiz işlemeye devam edecektir. Alacaklı dosyayı yenilediğinde, takipsizlikte geçen süre boyunca biriken faizi de anaparaya ekleyerek talep edebilir.

İCRA SİCİLİNE ETKİSİ

İcra dosyasının takipsizlikten düşmesi, dosyanın borçlunun sicilinden tamamen silindiği anlamına gelmez. Dosya, icra dairesinin arşivinde “kapalı takipsizlik” veya benzeri bir statüde kayıtlı olarak kalmaya devam eder. Bankalar veya diğer finans kuruluşları tarafından yapılan risk değerlendirmelerinde bu arşiv kayıtları görülebilir. Dolayısıyla, dosyanın tamamen kapanması (infaz edilmesi) ile takipsizlikten düşmesi arasında sicil temizliği açısından önemli bir fark vardır.

E-DEVLET’TE GÖRÜNÜRLÜK

Borçlular, adlarına açılan icra dosyalarını E-Devlet kapısı üzerinden UYAP Vatandaş Portalı aracılığıyla takip edebilirler. Takipsizlik nedeniyle işlemden kaldırılan bir dosya, genellikle sistemden hemen kaybolmaz. Dosya, “kapalı” veya benzeri bir statüde listede görünmeye devam edebilir. İcra dairesindeki idari işlemlerin tamamlanması ve sistemin güncellenmesi biraz zaman alabileceğinden, dosyanın E-Devlet’ten düşmesi hemen gerçekleşmeyebilir. Ancak dosyanın hukuki durumu “takipsizlik nedeniyle kapalı” olarak güncellenir.

SIKÇA SORULAN SORULAR (SSS)

İcra dosyası kendiliğinden takipsizlikten düşer mi?

Evet. Alacaklı veya vekili, dosyada 1 yıl gibi kanunda belirtilen süre boyunca hiçbir işlem yapmazsa, icra dairesi dosyayı kendiliğinden (re’sen) takipsizlik nedeniyle işlemden kaldırır.

Takipsizlikten düşen icra dosyası tekrar başlatılabilir mi?

Evet. Dosya tamamen kapanmadığı için alacaklı, bir “yenileme” dilekçesi vererek ve ilamsız takiplerde gerekli harçları ödeyerek dosyayı yeniden aktif hale getirebilir ve takibe kaldığı yerden devam edebilir.

Takipsizlikten düşen dosyada yeniden harç ödenir mi?

Takibin türüne bağlıdır. İlamsız icra takiplerinde dosyayı yenilemek için yeniden başvuru harcı ve peşin harç ödenmesi gerekir. İlamlı (mahkeme kararına dayalı) takiplerde ise yenileme için harç ödenmez.

Takipsizlikten düşme borçlunun lehine midir?

 Kısmen ve geçici olarak lehindedir. Borçlunun üzerindeki hacizler kalkar ve icra baskısı ortadan kalkar. Ancak borç silinmediği ve faiz işlemeye devam ettiği için bu durum kalıcı bir çözüm değildir.

Takipsizlikten düşen dosyada daha önce konulan hacizler geçerli midir?

 Hayır, geçerli değildir. Dosyanın takipsizlik nedeniyle işlemden kaldırılmasıyla birlikte, o dosya kapsamında konulmuş olan maaş, banka, araç, gayrimenkul gibi tüm hacizler de kalkar.

Takipsizlikten düşen icra dosyası tamamen silinir mi?

Hayır. Dosya icra dairesinin arşivine kaldırılır ve “kapalı takipsizlik” statüsünde saklanmaya devam eder. Sicilden veya E-Devlet’ten tamamen silinmez.

Takipsizlikten düşen dosyada zamanaşımı nasıl hesaplanır?

 Dosyanın takipsizlikte olması, alacağın genel zamanaşımı süresini durdurmaz veya kesmez. Zamanaşımı süresi işlemeye devam eder. Alacaklının her yenileme işlemi ise zamanaşımını keserek süreyi yeniden başlatır.

Takipsizlikten düşen icra dosyası borçlunun sicilini etkiler mi?

Evet, etkilemeye devam eder. Dosya tamamen kapanmadığı için arşivde kayıtlı kalır ve bu durum finansal kuruluşlar tarafından yapılan risk değerlendirmelerinde görülebilir.

Takipsizlikten düşen icra dosyasında ödeme yapılmış sayılır mı?

Hayır. İcra dosyasının takipsizlikten düşmesi, borcun ödendiği anlamına gelmez. Bu sadece alacaklının dosyayı takip etmediğini gösteren usuli bir durumdur.

Takipsizlikten düşen dosya için yeniden tebligat gerekir mi?

Duruma göre değişir. Dosya düştükten sonra yenilendiğinde, eğer daha önce kesinleşmiş takipte herhangi bir haciz talebi bulunmuyorsa borçluya bir “yenileme emri” tebliğ edilir. Ancak düşmeden önce haciz talebi varsa, tebligata gerek kalmadan işlemlere devam edilebilir.

Takipsizlikten düşen icra dosyasında vekâlet ücreti talep edilebilir mi?

Normal şartlarda icra masrafları borçlu yükümlülüğünde olsa da alacaklı taraf yasal süresi içinde haciz talebinde bulunmayarak veya işlem yapmayarak dosyanın düşmesine sebebiyet verdiği için bu masrafları borçludan talep edemez. Ayrıca, takipsizlikten düşen bir dosyanın alacaklı tarafından yeniden canlandırılması (yenilenmesi) istenirse, bu işlem için gerekli olan yenileme harç ve masraflarının da tekrar alacaklı tarafından ödenmesi gerekmektedir.

Takipsizlikten düşen icra dosyası bankacılık işlemlerini etkiler mi?

 Dolaylı olarak etkileyebilir. Dosya sicilde görünmeye devam ettiği için kredi başvuruları gibi bankacılık işlemlerinde bankaların risk değerlendirmesini olumsuz etkileyebilir.

Takipsizlikten düşen dosyada alacaklı aynı borç için tekrar takip başlatabilir mi?

Evet. Alacaklı, mevcut dosyayı yenilemek yerine, zamanaşımı süresi dolmadığı müddetçe aynı alacak için tamamen yeni bir icra takibi de başlatabilir.

Takipsizlikten düşen icra dosyasında borçlu icra inkâr tazminatı talep edebilir mi?

Sadece dosyanın işlem yapılmadığı için (takipsizlikten) düşmesi, mahkemece verilmiş bir haksızlık kararı olmadığı için genellikle bu tür tazminatların talep edilmesine tek başına imkan vermez.

Dilay ERGENÇ