İş Kazası Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Kaza türünü, doğum ve kaza tarihini, aylık net ücreti, kusur ve maluliyet oranını girin; iş kazası maddi tazminatının yaklaşık tutarını hesaplayın.

İş kazası tazminatı, işçinin kaza olmasaydı elde edeceği gelir ile kaza sonrası yitirdiği çalışma kapasitesi karşılaştırılarak hesaplanır. Hesaba işçinin yaşı, net aylık ücreti, maluliyet oranı ve tarafların kusur dağılımı girer. Yargıtay hesabı aktif ve pasif dönem olarak ikiye böler, aktif dönem 60 yaşa kadar tam net ücret üzerinden, pasif dönem ise gelirin yüzde 70‘i üzerinden yürütülür.

Bulunan tutardan SGK ödeneklerinin peşin değeri ve varsa diğer indirim kalemleri düşülerek net tazminata ulaşılır. Aşağıda TRH-2010 yaşam tablosunun nasıl kullanıldığı, sayılarla bir hesaplama örneği, manevi tazminatın ölçütleri ve destekten yoksun kalma tazminatının nasıl belirlendiği yer alıyor.

İş Kazası Tazminatı Hesaplamasında Kullanılan Unsurlar

İş kazası maddi tazminatı hesaplanırken dört temel unsur esas alınır:

• İşçinin yaşı,
• İşçinin maluliyet (iş göremezlik) oranı,
• İşçinin net aylık ücreti,
• Tarafların kusur dağılımı.

Bu unsurlar tespit edildikten sonra hesaplama iki ayrı döneme (aktif ve pasif dönem) bölünerek yapılır. Her iki dönemin toplamından SGK ödeneklerinin peşin değeri ve varsa diğer indirim kalemleri düşülerek net tazminata ulaşılır.

İş Kazası Tazminatında Aktif Dönem ve Pasif Dönem Nedir?

Yargıtay, iş kazası tazminatı hesaplanırken işçinin çalışma hayatını iki ayrı döneme böler. Bu ayrım tazminat miktarını doğrudan etkiler.

Aktif dönem: Kaza tarihinden Yargıtay‘ın kabul ettiği emeklilik yaşına (60) kadar olan süredir. Bu dönemde işçi tam çalışma kapasitesiyle çalışıyor kabul edilir. İş kazası tazminatı hesaplaması tam net ücret üzerinden yapılır.

Pasif dönem: 60 yaşından başlayarak beklenen ortalama ömür sonuna kadar olan dönemdir. Emeklilik dönemini kapsar. Bu dönemde gelir %70‘e indirgenerek hesaplanır. Yargıtay, yaşam süresi tespitinde CSO 1980 mortalite tablosunu esas alır.

Bilgi: Yargıtay’a göre işçinin aktif çalışma dönemi 60 yaşında sona erer. İşçi halihazırda 60 yaşını geçmişse yalnızca pasif dönem hesabıyla iş kazası tazminatı hesaplaması yapılır.

İş Kazası Tazminatında Aktif Dönem ve Pasif Dönem Nedir?

TRH-2010 Yaşam Tablosu ve Progresif Rant Yöntemi

İşçinin kaza olmasaydı kaç yıl daha yaşayacağı ve çalışacağı bir varsayımdır; bu varsayım bir yaşam tablosuyla kurulur. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, iş kazası ve meslek hastalığı tazminatında bakiye ömrün ülkemize özgü ve güncel verileri içeren TRH-2010 yaşam tablosuna göre belirlenmesi gerektiğine karar vermiştir; 1931 tarihli Fransız PMF cetveli artık kullanılmaz.^[1] TRH-2010 kadın ve erkek için ayrı bakiye ömür verir.

Gelecek yılların gelirini bugüne indirmek için Yargıtay progresif rant yöntemini uygular: işçinin gelirinin her yıl %10 artacağı ve aynı oranda iskonto edileceği kabul edilir. İki oran birbirini götürdüğü için bilinmeyen dönem zararı, rapor tarihindeki yıllık gelirin kalan yıl sayısıyla çarpılmasıyla bulunur; ayrı bir katsayı tablosuna gerek kalmaz. Kaza tarihi ile rapor tarihi arasındaki bilinen dönem ise o yıllarda fiilen geçerli ücretlerle hesaplanır.

İş Kazası Tazminatı Hesaplama Formülü

Maddi tazminat, aktif dönem ve pasif dönem zararlarının toplanması, ardından kusur ve indirimlerin uygulanmasıyla bulunur. Aktif dönem kaza tarihinden 60 yaşa kadar, pasif dönem 60 yaştan TRH-2010’a göre bakiye ömrün sonuna kadardır.

Aktif dönem zararı = yıllık net ücret × aktif dönem yıl sayısı × maluliyet oranı × işveren kusur oranı

Pasif dönem zararı = yıllık net asgari ücret × pasif dönem yıl sayısı × maluliyet oranı × işveren kusur oranı

Net tazminat = (aktif + pasif) − SGK’nın bağladığı gelirin rücu edilebilir peşin sermaye değeri − hakkaniyet indirimi

Pasif dönemde işçinin artık çalışmayacağı varsayıldığı için asgari ücret esas alınır; işçinin gerçek ücreti yalnızca aktif dönemde kullanılır. Maluliyet %100 ise bakım gideri ve ek zararlar ayrıca hesaplanır.

İş Kazası Tazminat Hesaplama Örneği 2026

Aşağıdaki örnek yöntemi somutlaştırmak için hazırlanmıştır; gerçek dosyada bilirkişi bilinen dönem ücretlerini, TRH-2010 bakiye ömrünü ve SGK peşin sermaye değerini dosyadaki belgelerden alır.

• İşçi yaşı: 35, aylık net ücret 30.000 TL, yıllık 360.000 TL
• Maluliyet oranı %25, işveren kusur oranı %80
• Aktif dönem: 60 − 35 = 25 yıl
• Pasif dönem: TRH-2010 bakiye ömrü 78 yaş kabul edilirse 78 − 60 = 18 yıl (varsayım)
• Pasif dönem ücreti: 2026 net asgari ücret 28.075,50 TL, yıllık 336.906 TL

Aktif dönem: 360.000 × 25 × 0,25 × 0,80 = 1.800.000 TL

Pasif dönem: 336.906 × 18 × 0,25 × 0,80 = 1.212.862 TL

Brüt maddi tazminat: 1.800.000 + 1.212.862 = 3.012.862 TL. SGK’nın bağladığı sürekli iş göremezlik gelirinin rücu edilebilir peşin sermaye değeri 400.000 TL varsayılırsa net maddi tazminat 2.612.862 TL olur. Bilirkişi ayrıca bilinen dönemi gerçek ücretlerle, bilinmeyen dönemi rapor tarihindeki ücretle ayırır; bu ayrım sonucu birkaç yüzde değiştirir.

Yaralanma Türüne Göre Maluliyet Oranı Örnekleri

Maluliyet oranı, kazazedenin yaşadığı kalıcı kayba göre SGK Bölge Sağlık Kurulu tarafından belirlenir. Aynı yaralanma türünde bile olay koşulları ve kişisel faktörler oranı etkileyebilir. Genel kılavuz niteliğindeki bazı örnekler şöyledir:

• Bir parmak kaybı: yaklaşık %5–15 (parmağa ve eklem durumuna göre),
• El bilek bölgesinden el kaybı: yaklaşık %40–50,
• Tek kol kaybı: yaklaşık %55–70,
• Tek göz kaybı: yaklaşık %35,
• Omurga yaralanması (paraplejik): %100‘e kadar.

Maluliyet oranı iş kazası tazminatı hesaplamasında doğrudan çarpan olarak kullanılır. Orandaki küçük bir fark büyük tutarlarda değişime yol açar. Bu nedenle orana yapılan itirazlar dava sürecinde belirleyici rol oynamaktadır.

Yaralanma Türüne Göre Maluliyet Oranı Örnekleri

İş Kazasında Kusur Oranı Nasıl Belirlenir?

Kusur oranı, işverenin ödeyeceği tazminat miktarını doğrudan etkiler. Bilirkişi; iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına uyum, işçiye verilen eğitim, kişisel koruyucu donanım sağlanıp sağlanmadığı ve olayın oluş biçimini değerlendirerek tarafların kusur payını saptar.^[2]

Yargıtay 21. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihadına göre iş kazası tamamen kaçınılmazlıktan kaynaklanmışsa kaçınılmazlığın %60‘ı işverene, %40‘ı ise nesnel kaçınılmazlık faktörüne yüklenmektedir. Kusur oranlarına yapılan itiraz ayrı bir dava konusu haline gelebildiğinden yaralanmalı iş kazalarında süreç uzayabilir.

İş Kazası Maluliyet Oranı Nasıl Belirlenir?

Maluliyet; kaza, hastalık veya saldırı gibi nedenlerle vücudun bir bölümünün ya da tamamının işlevini yitirmesidir. İş kazasında maluliyet oranı, kişinin mesleki kazanma gücündeki kayıp yüzdesiyle ifade edilir.

Tespit sürecinde önce yetkili sağlık kuruluşundan rapor alınır. Dosya ardından SGK Bölge Sağlık Kurulu’na iletilir. Oran Bölge Sağlık Kurulu’nca kesinleştirilir. Taraflar orana itiraz ederse mahkeme yeniden bilirkişi incelemesi yaptırır.

5510 sayılı Kanun m.19 uyarınca meslekte kazanma gücünün en az %10 oranında azaldığı tespit edilen sigortalı, sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanır.^[3]

İş Kazası Tazminatında Yapılan İndirimler

Brüt hesaplanan tazminat miktarından çeşitli kalemler düşülür:

• SGK ödeneklerinin peşin sermaye değeri: SGK’nın bağladığı sürekli iş göremezlik gelirinin aktüer hesaplamayla bulunan bugünkü değeri düşülür. Rücuya kabil ödemeler bu kapsamdadır.
• İşçinin kusur oranı: Hesaplama işveren kusur oranı üzerinden yapıldığından bu kesinti formüle dahildir.
• Kaçınılmazlık indirimi: Olayda nesnel kaçınılmazlık payı tespit edilmişse mahkeme ek indirim uygulayabilir.

Önemli: SGK’nın rücuya kabil olmayan ödemeleri (sosyal yardımlar gibi) TBK m.55 gereğince tazminattan indirilemez.^[4] Bu ayrımın doğru yapılması net tazminat miktarını önemli ölçüde etkiler.

İş Kazası Tazminatında Yapılan İndirimler

Bilirkişi Raporu Sürecinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

İş kazası tazminat davalarında bilirkişi raporu hesaplamanın merkezindedir. Raporda esas alınan ücret, maluliyet oranı ve bakiye ömür doğrudan tazminat sonucunu belirler. İşveren genellikle maluliyet oranına itiraz ederek ayrı bir itiraz davası açabilir; bu durum yaralanmalı davalarda süreci uzatır.

Bilirkişi raporuna itiraz edilebilir. Rapordaki ücret tespiti, bakiye ömür için kullanılan yaşam tablosu veya SGK peşin değer hesabında hata olduğu düşünülüyorsa mahkemeden ek rapor ya da heyetten rapor talep edilebilir. Bu sürecin doğru yönetilmesi için alanında deneyimli bir avukatla çalışmak belirleyici olur.

İş Kazasında Manevi Tazminat Nasıl Belirlenir?

Manevi tazminat talep edilebilmesinin dayanağı TBK m.56/2‘dir. İşçinin bedenen ağır biçimde zarar görmesi halinde işçi, ölüm halinde ise yakınları manevi tazminat isteyebilir.^[5]

Manevi tazminatın teknik bir hesaplama yöntemi yoktur. Hakim somut olayın koşullarına göre takdir yetkisini kullanır. Belirlenecek miktarda şu kriterler dikkate alınır:

• Somut olayın özellikleri,
• Tarafların mali durumları,
• Kusur oranlarının ağırlığı,
• Meydana gelen zararın boyutu (ölüm, kalıcı sakatlık veya yalnızca üzüntü),
• Olay tarihi itibariyle paranın satın alma gücü,
• Tazminatın ödeyeni aşırı fakirleştirmemesi, alıcıyı da aşırı zenginleştirmemesi ilkesi.

İş Kazasında Manevi Tazminat Nasıl Belirlenir?

Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Hesaplama

Destekten yoksun kalma tazminatı yalnızca işçinin iş kazasında hayatını kaybetmesi halinde gündeme gelir. Ölen işçinin sağlığında fiilen destek verdiği kişiler bu tazminatı talep edebilir. Yalnızca resmi aile üyeleriyle sınırlı değildir; desteğin varlığı ispat edilmek koşuluyla herkes başvurabilir.

Hesaplama yöntemi maddi tazminatla aynı progresif rant ve TRH-2010 esasına dayanır; ölenin geliri destek görenler arasında pay edilir, eş için dul kalma ve yeniden evlenme ihtimali, çocuklar için destek süresinin bitiş yaşı dikkate alınır. Ölen işçinin beklenen aktif/pasif dönemi, destek verdiği kişi sayısı ve destek miktarı da hesaba katılır. Her hak sahibi için ayrı hesaplama yapılır.

İş Kazası Tazminatı Ne Kadar Alınır?

Tazminat miktarını belirleyen değişkenler kişiden kişiye önemli ölçüde farklılık gösterir. Aylık 30.000 TL net ücretle çalışan 35 yaşındaki ve %25 maluliyetli bir işçi için yukarıdaki örnekte net maddi tazminat yaklaşık 694.610 TL olarak hesaplanmıştır.

Ücret arttıkça, maluliyet oranı yükseldikçe ve işveren kusuru büyüdükçe tazminat tutarı önemli ölçüde artar. Buna karşın SGK ödeneklerinin peşin değeri ve bilirkişi hesabındaki farklılıklar sonucu aşağı çekebilir. Kesin rakama ulaşmak için bilirkişi hesabı zorunludur.

Hesaplama sürecini başlatmak için iş gücü kaybı tazminatı hesaplama aracımızdan tahmini bir sonuç alabilirsiniz. Araç; yaşınızı, ücretinizi, maluliyet oranınızı ve kusur dağılımını girerek hesaplama yapar.

İş Kazası Tazminatı Hesaplama Aracı Ne Kadar Kesindir?

Yukarıdaki araç doğum tarihini, kaza ve hesap tarihini, aylık net ücreti, işveren kusur oranını ve maluliyet oranını alır; aktif dönemi 60 yaşa kadar sayar, pasif dönemi sabit bir varsayımla ekler ve ölümlü kazada desteğin gelirinin yarısını destek payı olarak kabul eder. Bilinen dönem ücretlerini, TRH-2010 bakiye ömrünü, SGK’nın peşin sermaye değerini ve hakkaniyet indirimini bilemez; bu yüzden sonucu yaklaşık bir üst sınır olarak okumak gerekir.

Gerçek tutar bilirkişi raporuyla belirlenir ve raporda kusur oranı, maluliyet oranı ve SGK gelirinin değeri dosyadaki belgelere göre değişir. Aracın sonucu dava değerini kestirmek, kısmi dava mı belirsiz alacak davası mı açılacağına karar vermek ve arabuluculuk görüşmesine hazırlanmak için kullanılmalıdır.

Harbiye Hukuk Bürosu İş Kazası Avukatlığı

Bilirkişi raporlarının denetlenmesi, SGK peşin değer hesaplarının kontrolü ve maluliyet oranına itiraz sürecinin doğru yönetilmesi hukuki deneyim gerektirir. Harbiye Hukuk Bürosu iş kazası avukatı kadromuza başvurabilirsiniz.

İş Kazası Tazminat Hesaplama Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

İş kazası tazminat hesaplama süreci ile ilgili en sık sorulan soruları bu bölümde yanıtladık.

Av. Yusuf Emrehan Sucu

Tam burslu olarak eğitimini sürdürdüğü Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni tamamlamıştır. Hukuk eğitimi sırasında birden fazla sertifika programını tamamlamış, kurgusal mahkemelerde sıkça rol almıştır. İş Hukukuna ilişkin alacaklar ve Tazmin...

Tüm yazıları