Mehir Nedir? Ne Zaman Verilir?

Mehir, İslam hukuku kökenli olup evlilikle birlikte kadına maddi güvence sağlamak amacıyla verilen bir mal ya da ekonomik değeri olan varlıktır. Mehirin amacı, evlilik birliği süresince veya evliliğin sona ermesi durumunda kadına maddi bir destek sağlamaktır.

Mehr-i muaccel nikahla birlikte, mehr-i müeccel ise evlilik boşanma veya ölümle sona erdiğinde verilir. Türk hukukunda mehire ilişkin doğrudan bir düzenleme bulunmasa da, mehir taraflar arasında yapılan anlaşma ve mehir senedi aracılığıyla uygulanmaktadır. Yargıtay içtihatlarında mehir, bağışlama vaadi sözleşmesi olarak değerlendirilir.

Mehir Nedir?

Mehir, evlenmeyle birlikte dini nikah sırasında veya nikahtan sonra kocanın, eşine ekonomik değeri olan bir şeyi vermeyi taahhüt ettiği bir yükümlülüktür. Mehir, İslam hukuku kökenli olup kadına maddi bir güvence sağlamayı amaçlar. Genellikle para, mücevher veya taşınır-taşınmaz mal olarak belirlenir.

Yargıtay mehri, kocanın evlenme sözleşmesi anında, evlilik devam ederken ya da evlilik sona erdiğinde kadına belirli bir mal, para veya ekonomik değeri olan bir şeyi armağan etmesi olarak tanımlar. Mehri yalnız koca değil, kayınpeder gibi üçüncü bir kişi de taahhüt edebilir. Senedi borçlu olarak imzalayan kişi, söz verdiği mehirden sorumludur.

Mehir Ne Zaman Verilir?

Mehirin verilme zamanı, eşler arasındaki anlaşmaya bağlı olarak değişiklik gösterebilmektedir. Mehr-i muaccel (peşin mehir), evlenme esnasında evliliğin gerçekleşmesiyle birlikte derhal kadına ödenir. Mehr-i müeccel (ertelemeli mehir) ise evlilik gerçekleştikten sonra verilir.

Mehr-i müeccel, boşanma veya kocanın ölümü gibi evliliğin sona ermesiyle birlikte talep edilebilir. Bu mehir türünde ödeme zamanı boşanma veya ölüm sonrası olarak belirlenir. Koca ölmüşse kadın mehrini mirasçılardan, yani terekeden ister.

Hukuken belirleyici olan, senette yazılı şartın gerçekleştiği andır. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, “herhangi bir ayrılık vuku halinde” 250 gram altın ödeneceği yazılı bir senette, boşanma kararı kesinleşince borcun muaccel hale geldiğini, yani istenebilir olduğunu kabul etmiştir.[1]

Mehir Ne Zamana Kadar İstenebilir?

Mehir alacağı için ayrı bir süre öngörülmediğinden, Türk Borçlar Kanunu m.146’daki 10 yıllık genel zamanaşımı uygulanır. Evlilik devam ettiği sürece eşlerin birbirinden olan alacakları için zamanaşımı işlemez (TBK m.153/3). Süre, kural olarak boşanma kararının kesinleştiği günden başlar.

Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 1997’de düzenlenen bir mehir senedinde süreyi senet tarihinden değil, boşanmanın kesinleştiği 08.07.2005 tarihinden başlatmıştır. Bu nedenle 2015’te açılan dava süresinde sayılmış ve zamanaşımından verilen ret kararı bozulmuştur.[2]

Mehir Nedir Ne Zaman Verilir Avukata Sor

Mehrin Türk Hukukundaki Durumu

Mehir, Osmanlı dönemi hukukunda ve İslam hukukunda düzenlenmiş olmasına rağmen Türk hukukunda doğrudan bir mevzuatla düzenlenmemiştir. Kişiler arasında mehir uygulaması bugün de sürdüğü için, mehirden dolayı çıkan uyuşmazlıklar kıyas yoluyla çözümlenmektedir. Sözleşme serbestisi ilkesi gereğince taraflar, sözleşmenin içeriğini hukuka ve ahlaka aykırı olmayacak şekilde belirleyebilir.

Mehrin bugün de geçerli sayılması, 1959 tarihli bir içtihadı birleştirme kararına dayanır. Yargıtay 3. Hukuk Dairesi 08.04.2019 tarihli, 2019/482 E. 2019/3079 K. sayılı kararında bu ilkeyi şöyle aktarmıştır:

Türk Medeni Kanunu, evlenme sözleşmesi sırasında karı kocadan birinin diğerine bir mal veya para vermesini ya da vermeyi vaad edip bir süre ertelemesini yasaklamamıştır. Bu nedenle, eski hükümlere göre kurulmuş mehir, Medeni Kanun tarafından yasaklanmış bir hukuki ilişki olarak kabul edilemez (2.12.1959 günlü, 14/30 Sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı gerekçesi). Mehr sözleşmeleri bugün de geçerlidir. (…) Öte yandan; mehri müeccel, ileriye (evliliğin boşanma ya da ölümle son bulunması haline kadar) yönelik bir bağışlama vaadidir. Koca dışında üçüncü bir kişinin de bağışlama vaadi geçerlidir.

Mehir verilmesi veya mehir senedi düzenlenmesi, hukuki niteliği itibariyle bağışlama vaadi sözleşmesi olarak kabul edilmektedir. Bu nedenle mehirle ilgili uyuşmazlıklarda Türk Borçlar Kanunu m.285-298 arasındaki bağışlamaya ilişkin hükümler uygulanır.[3] Yargıtay 1. Hukuk Dairesi de mehr-i müeccelin ileriye yönelik bir bağışlama vaadi olduğunu ve geçerliliğinin yazılı olma koşuluna bağlı bulunduğunu kabul etmiştir.[4]

Mehir Türleri

Mehir, verildiği zamana bağlı olarak iki temel türe ayrılır:

  1. Mehr-i Muaccel: Evlilik akdi ile birlikte kadına derhal verilmesi gereken mehirdir.
  2. Mehr-i Müeccel: Verilmesi boşanma, ölüm gibi durumlara ertelenen mehirdir. Evliliğin bu nedenlerle sona ermesiyle birlikte talep edilebilir.

İslam hukukunda miktarın belirlenip belirlenmediğine göre ayrı bir sınıflandırma daha vardır. Nikahta miktarı kararlaştırılan mehre mehr-i müsemma, kararlaştırılmayıp kadının emsallerine göre belirlenen mehre mehr-i misil denir. Türk mahkemelerinde ise talep, yazılı senette gösterilen mehre dayanır.

Mehir Örnekleri

Mehir, erkek eşin kadın eşe güvence olarak vermeyi vaat ettiği şeylerdir. Mehir olarak maddi-ekonomik değeri olan her türlü mal verilebilir. Örnek olarak şunlar sayılabilir.

  • Mücevher
  • Para
  • Taşınır mal
  • Taşınmaz mal

Mehirin miktarı ve türü eşler tarafından belirlenir, kanunda buna ilişkin bir sınırlama yoktur.

Uygulamada en sık rastlanan örnek, gram ve ayarı belirtilmiş altın bileziktir. Mehir altın olarak yazılmışsa kadın, altının aynen teslimini, bu mümkün değilse bedelini isteyebilir.

Mehir Senedi Nedir?

Mehir senedi, erkek eşin kadın eşe vermeyi taahhüt ettiği mehirin miktarını, cinsini ve ödeme koşullarını içeren yazılı bir sözleşmedir. Bu senet, iki tarafın haklarını koruma altına almak ve çıkabilecek uyuşmazlıklarda delil olarak kullanmak amacıyla düzenlenir. Mehir senedi bağışlama vaadi sözleşmesi kabul edildiğinden, bu sözleşme türünün geçerlilik şartlarına uygun düzenlenmesi gerekir.

Mehir Senedi Geçerlilik Şartları

Mehir senedinin geçerli olabilmesi için belirli şartların yerine getirilmesi gerekir. Kanunda ayrı bir mehir senedi düzenlemesi yoktur. Yargıtay mehri bağışlama vaadi saydığı için senedin şekli de bağışlama hükümlerine göre belirlenir.

Türk Borçlar Kanunu m.288 hükmüne göre bağışlama vaadi sözleşmelerinin geçerli olabilmesi için yazılı yapılması gerekir.[5] Mehir konusu bir taşınmaz veya taşınmaz üzerindeki bir ayni hak ise, senedin resmi şekilde, yani noterde düzenleme şeklinde yapılması gerekir. Aksi halde senet hükümleri geçersiz sayılır.

Yazılı şekle uyulmadan verilen mehir sözü, mehir kadına fiilen teslim edilirse elden bağışlama hükmündedir (TBK m.288/3). Taşınmaz mehrinde bu istisna uygulanmaz.

Bilgi: Mehir senedinde geçerlilik şartlarından biri eksikse, senet bağışlama vaadi olarak hüküm doğurmaz.

Mehir senedinin geçerli olması için gereken şartlar şunlardır:

  1. Tarafların fiil ehliyetine sahip olması
  2. Mehir senedinin yazılı olarak düzenlenmesi (mehirin konusu taşınmazsa resmi şekil şartı aranır)
  3. Mehirin konusu olan malın veya paranın belirli ya da belirlenebilir olması
  4. Mehri taahhüt eden, yani borç altına giren kişinin senedi imzalaması (TBK m.14)
  5. Mehir senedinin kamu düzenine aykırı hükümler içermemesi

Mehir senedinin miktarı eşler arasında serbestçe kararlaştırılır, kanunda bir alt veya üst sınır bulunmaz. Tanık imzası kanuni bir şart değildir, yine de çoğu senete eklenir.

Mehir Senedinde İspat Yükü Kimdedir?

Mehir davalarında en çok tartışılan konu, senetteki mehrin teslim edilip edilmediğidir. Erkek tarafı çoğu zaman altınların düğünde takıldığını ya da sonradan verildiğini savunur. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bu savunmanın yazılı delille kanıtlanması gerektiğine karar vermiştir.[6]

(…) senede karşı senetle ispat kuralı gereğince, davalıların davaya konu mehir senedinde yazılı ziynet eşyalarına ilişkin taahhüdü yerine getirdiklerini yazılı delille kanıtlamaları gerekir. (…) Mehir senedinden vazgeçildiğinin ancak aynı kuvvetteki belge ile kanıtlanması gerekir.

Senette teslim edildiğine dair bir ibare ya da kadının teslim aldığını gösteren imzası yoksa ispat yükü mehri taahhüt eden taraftadır. Yazılı delil sunulamazsa karşı tarafa yemin teklif edilebilir.

Mehir Nedir Ne Zaman Verilir Online Danışmanlık

Mehir Senedi Örneği

Mehir senedinin içeriği her somut olaya göre değişir. Hak kaybı yaşanmaması için mehrin cinsi, miktarı ve hangi şartla verileceği açıkça yazılmalıdır. Genel bir mehir senedi örneği şöyledir:

Mehir Senedi Örneği

MEHİR SENEDİ

Tarih: …/…/……

MEHRİ TAAHHÜT EDEN (BORÇLU):

Adı Soyadı:
T.C. Kimlik No:
Adres:

MEHİR ALACAKLISI (KADIN EŞ):

Adı Soyadı:
T.C. Kimlik No:
Adres:

…/…/…… tarihinde kıyılan nikah nedeniyle eşim ……………………’a aşağıda yazılı mehri vermeyi kabul ve taahhüt ederim.

Mehr-i Muaccel (nikahla birlikte verilen):

Cinsi, miktarı ve ayarı:
Teslim durumu: Teslim edildi / Teslim edilmedi

Mehr-i Müeccel (ileride verilecek):

Cinsi, miktarı ve ayarı:
Ödeme şartı: Boşanma kararının kesinleşmesi veya ölüm halinde

Yukarıda yazılı mehri, şartın gerçekleşmesi halinde aynen, aynen teslim mümkün değilse ödeme günündeki bedeli üzerinden ödemeyi taahhüt ederim.

Mehri Taahhüt Eden
Adı Soyadı
(İmza)

Mehir Alacaklısı
Adı Soyadı
(İmza)

Tanık 1 (Adı Soyadı, İmza):
Tanık 2 (Adı Soyadı, İmza):

Not: Mehir olarak taşınmaz veya taşınmaz üzerinde bir hak verilecekse bu metin yeterli değildir. Sözleşmenin noterde düzenleme şeklinde yapılması gerekir.

Boşanmada Mehir Ne Zaman Verilir?

Mehr-i müeccel çoğu senette “boşanma halinde” verilecek şekilde yazılır. Bu durumda alacak, boşanma kararı kesinleştiğinde istenebilir hale gelir. Kadın mehrini boşanma davasıyla birlikte ya da boşanmadan sonra ayrı bir davayla isteyebilir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, boşanma davasıyla birlikte istenen bir mehir alacağında senetteki 500 gram altının tamamına hükmedilmesi gerektiğini belirtmiştir (24.06.2013, 2013/5295 E., 2013/17657 K.). Görevli mahkeme konusunda ise kararlar farklıdır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 2022/10249 E. 2023/4217 K. sayılı kararında mehir alacağını aile mahkemesinin görevine giren bir uyuşmazlık saymış, Yargıtay 3. Hukuk Dairesi ise 2019/482 E. 2019/3079 K. sayılı kararında mehr-i müeccel senedine dayanan alacakta asliye hukuk mahkemesini görevli görmüştür.

Dava dilekçesi ve harç konuları mehir alacağı davası nasıl açılır yazımızda ayrıca anlatılmıştır.

Boşanmada Kusurlu Olan Kadın Mehir Alabilir Mi?

Kadının boşanmada kusurlu bulunması mehri kendiliğinden düşürmez. Mehir bağışlama sözü sayıldığından koca, sözünü ancak Türk Borçlar Kanunu’nda sayılan sebeplerle geri alabilir. Kadının kocaya veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi ya da onlara karşı kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranması bu sebepler arasındadır.[7]

Geri alma hakkı dava veya savunma yoluyla ileri sürülmezse mahkeme bunu kendiliğinden dikkate almaz (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2013/3342 E., 2013/14113 K.). Yargıtay 2. Hukuk Dairesi de eşit kusurla boşanılan bir dosyada geri alma koşullarının oluşmadığına dair bölge adliye mahkemesi kararını onamıştır (2022/9641 E., 2023/4236 K.).

Uyarı: Bağışlamayı geri alma hakkı, geri alma sebebinin öğrenildiği günden başlayarak bir yıl içinde kullanılmalıdır (TBK m.297).

Mehir ve Başlık Parası Arasındaki Farklar

Mehir ve başlık parası birbiriyle karıştırılabilen kavramlardır. Hem verildiği zamana hem de verildiği kişiye göre aralarında belirli farklar bulunur. Mehir, evliliğin neticesinde kadına verilirken başlık parası evlenmenin şartı olarak kabul edilir ve evlilik öncesinde verilir.

Başlık parası, evliliğin gerçekleşmesi için kadının ailesine verilir. Mehir ise evlenme esnasında veya evlilik sona erince kadının ailesine değil, doğrudan kadına verilir.

Mehir Nedir Ne Zaman Verilir İletişim

Mehir Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Mehir ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Hukuki haberleri bizden takip edin

Harbiye Hukuk'u Google aramalarında tercih edilen kaynağınız olarak seçin, yazılarımız arama sonuçlarında öne çıksın.

Kaynaklar

  1. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi, 02.05.2013, E.2012/14385, K.2013/7833 ↩
  2. Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 18.05.2017, E.2017/1797, K.2017/3010 ↩
  3. Türk Borçlar Kanunu m.285-298 ↩
  4. Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, 04.11.2013, E.2013/12276, K.2013/15054 ↩
  5. Türk Borçlar Kanunu m.288 ↩
  6. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 14.12.2016, E.2014/1403, K.2016/1922 ↩
  7. Türk Borçlar Kanunu m.295-297 ↩
Av. Haşim Elmas
Av. Haşim Elmas
Kırıkkale Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nde Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans eğitimine devam etmektedir. Arabuluculuk, Uzlaştırmacılık ve Ceza alanlarında uzmanlık sertifikalarına sahiptir. Başta İş, T...
Yorum yok
Yorum yap

yorum yap