Ceza İnfazının Ertelenmesi Şartları: Hastalık, Doğum ve İstem

Ceza infazının ertelenmesi, kesinleşmiş bir hapis cezasının hastalık, gebelik, doğum gibi sebeplerle ya da hükümlünün isteği üzerine geçici olarak cezaevinde çektirilmemesidir. Düzenleme 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 16. ile 17/A maddeleri arasındadır.^[1]

İnfazın ertelenmesi hüküm kurulurken değil, hüküm kesinleştikten sonra gündeme gelir. Kararı da çoğunlukla hakim değil, Cumhuriyet başsavcılığı verir. Bu özellik, ceza hükmünün kendisini erteleyen TCK m.51’den ayırır.

Ceza İnfazının Ertelenmesi Hangi Hallerde Mümkündür?

Ceza infazının ertelenmesi akıl hastalığı, hayati tehlike doğuran hastalık, ağır hastalık veya engellilik, gebelik ve doğum, kadın hükümlünün çocuğunun ağır hastalığı, hükümlünün istemi ve birlikte işlenen suçlarda mahkeme kararı hallerinde mümkündür. Sağlık ve gebelik gibi zorunlu haller bir yanda, hükümlünün kendi isteği diğer yanda durur.

Tablodaki ilk üç satır hastalıkla, sonraki ikisi gebelik ve çocukla ilgilidir. 17. madde sağlık sorunu aramaz, ancak daha dar bir ceza sınırı koyar. 17/A ise bambaşka bir mantıkla çalışır ve yalnızca birlikte işlenmiş suçlardaki bozma etkisine dayanır.

İnfaz Erteleme Halleri

Hastalık Nedeniyle İnfazın Ertelenmesi Şartları

Akıl hastalığına tutulan hükümlünün cezası geriye bırakılır ve hükümlü, TCK m.57’de gösterilen sağlık kurumunda koruma ve tedavi altına alınır. Sağlık kurumunda geçen süre cezaevinde geçmiş sayılır. Diğer hastalıklarda ceza, resmi sağlık kuruluşlarının mahkumlara ayrılan bölümlerinde infaz edilmeye devam eder.

Bu kural tek durumda değişir. Hapis cezasının infazı mahkumun hayatı için kesin bir tehlike oluşturuyorsa infaz, iyileşinceye kadar geri bırakılır (m.16/2). Cezaevinde yaşamını yalnız sürdüremeyen ağır hastalar için ise ayrı bir fıkra vardır.

Maruz kaldığı ağır bir hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyen ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilen mahkûmun cezasının infazı üçüncü fıkrada belirlenen usule göre iyileşinceye kadar geri bırakılabilir. (5275 m.16/6)

Fıkradaki kelime “bırakılabilir”dir. Yani başsavcılık, üç şartın hepsi gerçekleşse bile takdir yetkisini kullanır. Üç şart şunlardır. Ağır hastalık veya engellilik bulunmalı, bu durum hükümlünün cezaevinde kendi başına yaşamasına engel olmalı ve hükümlü toplum güvenliği bakımından ağır ve somut bir tehlike oluşturmamalıdır.

Rapor usulü de kanunda ayrıntılı yazılıdır. Geri bırakma kararı, Adli Tıp Kurumunca düzenlenen rapora ya da Adalet Bakanlığınca belirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adli Tıp Kurumunca onaylanan rapora dayanır. Karar, infazın yapıldığı yer Cumhuriyet başsavcılığınca verilir.^[2]

Karar verildikten sonra hükümlü, tabi olacağı yükümlülüklerle birlikte bilgilendirilir. Bulunacağı yeri başsavcılığa bildirmesi gerekir. Sağlık durumu raporda yazan sürelere, süre yazmıyorsa birer yıllık dönemlere göre yeniden incelenir. Yükümlülüğe aykırı davranılırsa geri bırakma kararı kaldırılır ve bu karara karşı infaz hakimliğine başvurulabilir.

Her hastane raporu bu yolu açmaz. Kanun, yalnızca Adli Tıp Kurumunca düzenlenen ya da onaylanan raporu kabul eder.

Rapor Konusunda Bir Kanun Yararına Bozma Kararı

Yargıtay 1. Ceza Dairesi önüne gelen bir kanun yararına bozma dosyasında, uyuşturucu ticaretinden hapis cezası bulunan bir hükümlü sağlık sebebiyle erteleme istemişti. Cumhuriyet başsavcılığı istemi reddetmiş, infaz hakimliği itirazı reddetmiş, ağır ceza mahkemesi ise dosyada Adli Tıp raporu bulunmadığı için ret kararını kaldırmıştı.

Adalet Bakanlığının istemi üzerine dosyayı inceleyen Daire, istemi yerinde görerek 09.09.2022’de oybirliğiyle ağır ceza mahkemesinin kararını bozdu. Bozma isteminde, tam teşekküllü hastane sağlık kurulunun infazın ertelenmesine gerek bulunmadığı yönündeki raporunun ayrıca Adli Tıp onayına sunulmasını kanunun aramadığı belirtiliyordu.^[3] Karar tek bir dosyaya ilişkindir ve kanun yararına bozma niteliğindedir, yerleşik içtihat olarak okunmamalıdır.

Gebelik, Doğum ve Çocuğun Hastalığı Nedeniyle Erteleme

5275 sayılı Kanun m.16/4 uyarınca gebe olan veya doğumdan itibaren bir yıl altı ay geçmemiş kadın hükümlünün cezasının infazı geri bırakılır. Çocuk ölür veya anasından başka birine verilirse, doğumdan itibaren iki ay geçince ceza infaz edilir. Kapalı ceza infaz kurumuna girdikten sonra gebe kalanlardan koşullu salıverilmesine altı yıldan fazla süre kalanlar ile eylem ve tutumları nedeniyle tehlikeli sayılanlar bu imkandan yararlanamaz (m.16/5). 2023’te eklenen 16/A maddesi ise engelli ya da ağır hasta çocuğu bulunan kadın hükümlü için başsavcılığa bir yıla kadar erteleme imkanı verir.^[4] Sürelerin hesabı, istisnalar ve getirilen yükümlülükler 0-6 yaş çocuğu olan kadın hükümlülerin infaz hakları yazısında anlatılıyor.

Hükümlünün İstemiyle İnfazın Ertelenmesi

Sağlık gibi bir sebep aramayan yol 17. maddedir. Kasten işlenen suçlarda üç yıl, taksirle işlenen suçlarda beş yıl veya daha az süreli hapis cezalarının infazı, çağrı üzerine gelen hükümlünün istemiyle Cumhuriyet başsavcılığınca ertelenebilir. Her erteleme en çok bir yıl sürer ve en fazla iki kez uygulanır.

Erteleme süresinde hükümlü hakkında kasten işlenen bir suçtan kamu davası açılırsa karar kaldırılır ve ceza derhal infaz edilir. Başsavcılık talebin kabulünü güvence gösterilmesine ya da başka bir şarta bağlayabilir. İnfaza başlanmış olsa bile hükümlünün yükseköğrenimini bitirebilmesi, ana, baba, eş veya çocuğun ölümü ya da sürekli hastalığı yüzünden ailenin ticari faaliyetinin veya tarım topraklarının işlenmesinin imkansız hale gelmesi, eş veya çocukların bakıma muhtaç olması ya da hükümlünün hastalığının sürekli tedavi gerektirmesi gibi zorunlu ve çok ivedi hallerde, bir yılı geçmeyen sürelerle infaza ara verilebilir. Bu ara verme de iki defadan fazla olamaz (m.17/4).^[5]

17. madde bazı grupları kapsam dışında tutar. Terör suçları, örgüt faaliyetleri çerçevesinde işlenen suçlar ve cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan mahkum olanlar ile mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanmasına karar verilenler bu maddeden yararlanamaz (m.17/6). Disiplin veya tazyik hapsine mahkum olanlar da aynı durumdadır.

Çağrı kağıdı ayrı bir risk taşır. 19. madde, çağrı kağıdının tebliğinden itibaren on gün içinde gelmeyen, kaçan ya da kaçacağı şüphesi doğuran hükümlü hakkında yakalama emri çıkarılmasına izin verir. Kasten işlenen suçlarda üç yıldan, taksirle işlenen suçlarda beş yıldan fazla hapis cezalarının infazı için ise çağrı kağıdı gönderilmez, doğrudan yakalama emri çıkarılır (m.19/2).

Çağrı kağıdındaki on günlük süre dolmadan başsavcılığa başvurmak, yakalama emri riskini azaltmak için önem taşır.

Aşağıdaki örnek, 17. madde kapsamındaki bir istemin iskeletini gösterir. Erteleme sebebi somut belgeyle anlatılmalı ve dilekçe çağrı süresi dolmadan infazı yürüten başsavcılığa verilmelidir.

İstemle İnfaz Erteleme

Mahkemece İnfazın Ertelenmesi veya Durdurulması (17/A)

17/A çoğu zaman gözden kaçar. Madde, birlikte işlenmiş suçlarda CMK m.280/3 ve m.306’nın uygulanma olanağı bulunuyorsa, hükmü veren ilk derece mahkemesinden infazın ertelenmesini veya durdurulmasını istemeye izin verir. CMK m.280/3 istinafta, m.306 temyizde, sanık lehine verilen kararın başvuruda bulunmamış diğer sanıklara da uygulanabilmesini sağlar.^[6]

Mahkeme Cumhuriyet savcısı ve hükümlünün görüşünü yazılı isteyebilir. Karar duruşma açılmadan verilir ve ona karşı itiraz yoluna gidilebilir. Talebin kabulü yine güvence gösterilmesine veya başka bir şarta bağlanabilir.

Yaş Nedeniyle Ceza İnfazı Ertelenir mi, Konutta ve Hafta Sonu İnfaz Nedir?

Hayır, kanunda yaşa dayanan bir infaz erteleme hükmü yoktur. Yaşlılar için ayrı bir yol, cezanın konutta çektirilmesidir (özel infaz usulü). Bu yolda kararı infaz hakimi verir ve 7550 sayılı Kanunla (04.06.2025) sınırları genişletilmiştir.^[7]

Sınırlar 110. maddenin ikinci fıkrasındadır ve mahkumiyete konu suç nedeniyle doğan zararın giderilmesine dair hukuki sorumluluklar saklıdır. Kasten işlenen suçlarda toplam üç yıl, taksirle öldürme hariç taksirle işlenen suçlarda beş yıl veya daha az cezalar için hafta sonları ya da geceleri kurumda geçirilen infaz da talep edilebilir. Terör ve örgüt suçlarından mahkum olanlar bu maddeden yararlanamaz, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda da aynı kural geçerlidir. Üçüncü ve dördüncü fıkralar bu yasağın dışında tutulmuştur (m.110/9).

Ağır hasta bir hükümlü için 16/6 ile 110/3 yan yana düşünülmelidir. 16/6’da infaz ertelenir, 110/3’te ise ceza konutta çektirilir ve hükümlü denetimli serbestlik ile kolluk tarafından izlenir.

Yaşa Göre Konutta İnfaz

Başvuru Nasıl Yapılır ve Reddedilirse Ne Olur?

Başvuru, belgeleriyle birlikte infazı yürüten Cumhuriyet başsavcılığına dilekçeyle yapılır. Talep reddedilirse yeni belgeyle yeniden başvurulabilir ya da ret kararına karşı infaz hakimliğine gidilebilir. Eklenecek belge hale göre değişir.

Hastalıkta Adli Tıp Kurumu raporu veya onaylı sağlık kurulu raporu ile epikriz eklenir. Gebelik ve doğumda gebelik raporu ya da doğum belgesi, çocuğun hastalığında ise çocuğun engellilik veya ağır hastalık raporu gerekir. İstem üzerine erteleme dilekçesine çağrı kağıdı ile erteleme sebebini gösteren belge (öğrenci belgesi, ölüm belgesi, sağlık raporu) konur ve varsa güvence teklifi yazılır.

Başsavcılık talebi reddederse yeni bir rapor veya değişen sağlık durumu bildirilerek yeniden başvurulabilir. Yukarıdaki Yargıtay dosyasında da başsavcılığın ret kararına önce infaz hakimliğine, sonra ağır ceza mahkemesine itiraz edilmişti. Geri bırakma kararının kaldırılmasına karşı kanun infaz hakimliği yolunu açıkça gösterir. Cezanın ne kadarının çekileceğini görmek için infaz hesaplama yazısındaki yöntem kullanılabilir.

Güncel kanun metni için mevzuat.gov.tr üzerindeki 5275 sayılı Kanun sayfası esas alınmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Ceza infazının ertelenmesi ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Av. Haşim Elmas

Kırıkkale Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nde Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans eğitimine devam etmektedir. Arabuluculuk, Uzlaştırmacılık ve Ceza alanlarında uzmanlık sertifikalarına sahiptir. Başta İş, T...

Tüm yazıları