Emekliler İşsizlik Maaşı Alabilir Mi?

Emeklilerin işsizlik maaşı alıp alamayacağı, Türkiye’de pek çok vatandaşın merak ettiği bir konudur. İşsizlik maaşı, belirli şartları sağlayan ve kendi istek/kusuru dışında işsiz kalan sigortalı çalışanlara geçici gelir desteği sağlayan bir ödenektir.

Peki, emekli olmuş bir kişi bu ödenekten faydalanabilir mi? Bu sorunun cevabı genel olarak hayır olacaktır. Emekliler işsizlik sigortası kapsamı dışında kaldığından, emeklilik sonrası işsiz kalmaları durumunda işsizlik maaşı alma hakları bulunmaz. Aşağıda bu durumun nedenlerini ve istisnai hallerini detaylı şekilde ele alıyoruz.

İşsizlik Maaşı Şartları

Öncelikle işsizlik maaşının kimlere ve hangi koşullarda verildiğini hatırlamak faydalı olacaktır. İşsizlik ödeneğine hak kazanmak için şu şartların sağlanması gerekir:

• Kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalmak: İşten çıkarılma, iş yerinin kapanması gibi nedenlerle işini kaybetmiş olmak gerekir (istifa eden normal şartlarda hak kazanamaz)^[1].
• Son 120 günü çalışıyor olmak: İş sözleşmesinin feshinden önceki son 120 gün kesintisiz çalışmış olmak şarttır.
• Son 3 yılda en az 600 gün prim ödemiş olmak: İşten ayrılmadan önceki son üç yıl içinde en az 600 gün süreyle işsizlik sigortası primi ödenmiş olmalıdır. Bu primler çalışanın SGK primlerinin içinde işsizlik sigortası koluna yaptığı ödemelerdir.
• 30 gün içinde İŞKUR’a başvurmak: İş akdi feshedildikten sonraki 30 gün içerisinde İŞKUR’a başvuru yapılması gerekir (gecikme halinde hak kaybı olmasa da ödenek süresinden düşülür).

Yukarıdaki şartları taşıyan sigortalı işsizler, hak ettikleri süre boyunca (600 gün prim için 6 ay, 900 gün için 8 ay, 1080 gün için 10 ay) işsizlik maaşı alabilir. İşsizlik maaşı miktarı ise çalışanın son 4 aylık prime esas kazanç ortalamasına göre belirlenir ve brüt asgari ücretin %80’i ile sınırlıdır^[2]. (Detaylı bilgi için “İşsizlik Maaşı Nedir? Nasıl Alınır?” başlıklı içeriğimize bakabilirsiniz.)

Emeklilik Nedeniyle İşten Ayrılma ve İşsizlik Maaşı

Bir çalışan emeklilik hakkını elde ettiğinde, kendi isteğiyle işten ayrılarak emeklilik dilekçesini verebilir. Bu durumda işçi genellikle kıdem tazminatına hak kazanır (15 yıl 3600 gün şartını veya diğer emeklilik şartlarını sağlıyorsa) ve emeklilik nedeniyle iş akdini sonlandırdığı için işten ayrılmış sayılır.

Ancak kendi isteğiyle işten ayrılma söz konusu olduğundan, bu kişi işsizlik maaşı alamaz. İşsizlik sigortası uygulamasında, emeklilik sebebiyle ayrılanlar kendi isteğiyle ayrılmış kabul edilir. Dolayısıyla, emeklilik için işten çıkan bir işçi, diğer şartları sağlasa bile işsizlik ödeneğine hak kazanamaz.

Zaten 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’na göre de yaşlılık aylığı (emekli maaşı) alanlar işsiz sayılmamaktadır. Bu sebeple, emeklilik gerekçesiyle işinden ayrılan ve emekli aylığı bağlatan kişiler işsizlik maaşından yararlanamaz.

Örneğin, 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 prim gününü doldurarak SGK’dan yazı alan bir çalışan, bu belgeyle işinden ayrılıp kıdem tazminatını alabilir (15 Yıl 3600 Gün kuralı olarak bilinir). Bu şekilde ayrılan kişi emeklilik hakkını kullanmış olur ve kendi isteğiyle ayrıldığı için işsizlik ödeneği hak etmez. (Emeklilik nedeniyle kıdem tazminatı hakkında detaylar için “Emeklilik Nedeniyle Kıdem Tazminatı Nasıl Alınır?” içeriğimize göz atabilirsiniz.)

Kısacası emeklilik sebebiyle işten ayrılan işçi hem işsizlik maaşı alamaz, hem de ihbar tazminatı gibi bildirim süresine bağlı haklara da genellikle hak kazanamaz.

Emeklilik Nedeniyle İşten Ayrılma ve İşsizlik Maaşı

Emekli Olup Çalışmaya Devam Edenlerin İşsizlik Maaşı Durumu

Emekli olduktan sonra çalışmaya devam eden pek çok kişi bulunmaktadır. Bu kişiler genellikle Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) ödeyerek emekli maaşlarını kesilmeden çalışırlar. Peki, emekli aylığı alırken bir işverene bağlı çalışmaya devam eden kişi işten çıkarılırsa işsizlik maaşı alabilir mi? Maalesef hayır. Bunun temel iki nedeni vardır:

1. İşsizlik Primi Ödenmez: Emekli olarak SGDP’li çalışanların maaşlarından işsizlik sigortası primi kesilmez. İşveren sadece sosyal güvenlik destek primini yatırır, ancak %1’lik işsizlik primi hem işçi hem işveren tarafından ödenmez. Dolayısıyla emekli çalışan, çalıştığı süre zarfında işsizlik sigortası prim günlerini biriktiremez. İşsizlik maaşı şartları için gereken 600 gün prim koşulu da bu durumda sağlanmamış olur.
2. Emekli Aylığı Alan “İşsiz” Sayılmaz: Kanunen bir kişi emekli aylığı alıyorsa, işsiz olarak değerlendirilmez. 4447 sayılı Kanun’un 52. maddesine göre işsizlik ödeneği alınan süre içinde herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan yaşlılık aylığı alınmaya başlanırsa işsizlik ödeneği kesilir^[3]. Başka bir deyişle, emekli maaşı alanlar işsizlik sigortası kapsamına dahil değildir. Emekli olup çalışırken işini kaybeden kişi, her ne kadar fiilen işsiz kalmış olsa da zaten bir emekli geliri olduğundan ve sistemde işsizlik primi olmadığından, İŞKUR’dan işsizlik maaşı alamamaktadır.

Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta: Bazı emekliler, emekli aylıklarını durdurarak yeniden çalışmaya başlayabiliyor (özellikle Ekim 2008’den sonra ilk defa sigortalı olanlar, emekli olunca maaşlarını kestirip tam primle çalışabilir). Eğer emekli maaşınızı tamamen kestirip normal sigortalı çalışan statüsünde işe girerseniz, bu durumda işsizlik primi ödeneceği için ileride işsiz kalınca şartlarınız uygunsa işsizlik maaşı alabilirsiniz.

Fakat bu durumda zaten emekli maaşınız ödenmediği için teknik olarak emekli statüsünde değil, normal çalışan statüsünde olursunuz. Çoğu emekli ise maaşını kestirmeden SGDP’li çalıştığı için bu ayrıma dikkat etmek gerekir.

Emekliler için işsizlik maaşı uygulaması bulunmamaktadır. Emekli aylığı almaya başlayan bir kişi, ister çalışsın ister çalışmasın, işsiz kabul edilmez ve işsizlik ödeneğine başvursa bile reddedilir. Emeklilik sonrasında ekonomik olarak aktif kalmak isteyenler için işsizlik maaşı değil, emekli maaşı ve olası yeni işlerde alacakları ücret gelir kaynağıdır. İşten çıkarılan emekli çalışanlar, hak etmişlerse kıdem tazminatı veya kullanmadıkları yıllık izin ücreti gibi haklarını alabilirler ancak işsizlik ödeneğinden faydalanamazlar.

Not: Emekli olduktan sonra işsizlik maaşı alamamak, ülkemizde emeklilerin çalışma hayatındaki durumuyla ilgilidir. Emekliler genellikle düşük emekli aylıkları nedeniyle çalışmaya devam etmek zorunda kalabilmektedir. Bu konuda herhangi bir yeni yasal düzenleme yapılıp yapılmayacağı zaman zaman gündeme gelse de (örneğin “hem emekli hem işsize müjde” gibi haberlere konu olsa da) güncel mevzuata göre emekli ve işsizlik maaşı aynı anda alınamaz.

Eğer çalışma yaşamınıza devam ederken işsizlik güvencesine ihtiyaç duyuyorsanız, emekli maaşınızı bağlatmadan çalışmaya devam etmeyi düşünebilirsiniz. Tereddüt ettiğiniz durumlar için bir iş hukuku avukatı ile görüşerek haklarınızı öğrenmeniz faydalı olacaktır.

Not: Eş üzerinden bağlanan dul veya yetim aylığı, işsizlik ödeneğini tek başına engellemez. Burada belirleyici olan, kişinin kendi adına yaşlılık veya malullük aylığı alıp almadığıdır.

Emekli Olup Çalışmaya Devam Edenlerin İşsizlik Maaşı Durumu

Emekliler İşsizlik Maaşı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Emekliler işsizlik maaşı ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Av. Şamil Kaya

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2014 yılında onur derecesiyle mezun olmuştur. Lise öğrenimini yatılı şekilde Erdoğan Akdağ Anadolu Öğretmen Lisesi’nde 2010 yılında birincilikle tamamlayan Şamil Kaya, 2018 yılında başladığı Anadolu Ünivers...

Tüm yazıları