ARAÇ HACİZ KALDIRMA

Araç haciz kaldırma, borçluya ait motorlu taşıtların trafik sicil kayıtlarına işlenen ve aracın devrine engel olan hukuki şerhin silinmesi işlemidir. İcra ve İflas Kanunu kapsamında alacaklıya tanınan haciz yetkisi, borçlunun mülkiyet hakkını kısıtlar ancak bu kısıtlama sonsuz değildir. Borcun ödenmesi, takipten vazgeçilmesi veya kanuni sürelerin dolması durumunda araç üzerindeki haczin kaldırılması borçlu için yasal bir hak haline gelir.

Araç üzerindeki haciz nasıl kaldırılır hususu, icra dosyasının mevcut durumuna ve alacaklının attığı adımlara göre şekillenir. Temel süreç, takibin yürütüldüğü icra müdürlüğüne başvurularak hacze konu olan sebebin ortadan kalktığının ispatlanmasıyla başlar. İcra müdürü, gerekli şartların oluştuğunu tespit ettiğinde UYAP sistemi üzerinden Trafik Tescil Şube Müdürlüğü’ne elektronik ortamda haciz fek yazısı göndererek işlemi tamamlar.

Bu süreçte mülkiyet hakkının korunması adına borçlunun pasif kalmaması ve yasal haklarını doğru zamanda kullanması kritik bir öneme sahiptir. Özellikle satış isteme sürelerinin geçirilmesi gibi durumlarda, borç ödenmemiş olsa dahi haczin kaldırılması mümkündür. Araç üzerindeki kısıtlamanın sona ermesiyle birlikte borçlu, aracını özgürce devredebilir, satabilir veya üzerinde rehin gibi yeni hukuki işlemler tesis edebilir.

Araç haczi kaldırma işlemlerinde başvurulan en etkili ve yaygın yöntemler şu şekilde sıralanabilir:

1. Dosya Borcunun Kapatılması: İcra müdürlüğü tarafından hesaplanan güncel borcun (kapak hesabı) tamamının ödenmesiyle haciz kendiliğinden hükümsüz kalır.
2. Alacaklı İbra ve Feragati: Alacaklı tarafın, borçlu ile anlaşması veya ödemeyi haricen alması sonucu icra dairesine giderek hacizden vazgeçtiğini bildirmesiyle şerh kaldırılır.
3. Yasal Sürelerin Dolması: İcra ve İflas Kanunu uyarınca, haczolunan aracın bir yıl içinde satışının istenmemesi durumunda haciz düşer ve borçlu haczin terkinini talep edebilir.
4. Mahkeme Kararı ile İptal: İcra mahkemesine yapılan şikayetler sonucunda haczin usulsüz olduğunun tespit edilmesi halinde yargı yoluyla kaldırma işlemi gerçekleştirilir.
5. Teminat Karşılığı Kaldırma: Borçlunun, hacizli malın değerini karşılayacak miktarda nakit parayı veya teminat mektubunu dosyaya sunarak haczin serbest bırakılmasını istemesi mümkündür.

ARAÇ HACZİ NEDİR?

Araç haczi, alacaklı tarafın borcunu tahsil edebilmek amacıyla borçluya ait motorlu taşıtın maddi değerine icra müdürlüğü aracılığıyla el koyması ve bu durumu trafik siciline şerh düşürerek kayıt altına almasıdır. Bu işlemle birlikte araç, borçlunun mülkiyetinde kalmaya devam etse de üzerindeki tasarruf yetkisi kısıtlanır ve aracın satılması, devredilmesi veya başka birine rehnedilmesi hukuken engellenir. Alacaklı, bu hukuki mekanizma sayesinde borcun ödenmemesi durumunda aracın icra yoluyla satılmasını ve satış bedelinden alacağının karşılanmasını sağlama hakkına kavuşur.

İcra ve İflas Kanunu çerçevesinde uygulanan bu işlem, motorlu araçların menkul (taşınır) mal statüsünde olmasına rağmen, tescile tabi olmaları nedeniyle kendine has bir usulle yürütülür. Alacaklının talebi üzerine icra dairesi, Ulusal Yargı Ağı Projesi (UYAP) üzerinden Emniyet Genel Müdürlüğü sistemine elektronik bir bildirim göndererek aracın kaydına haciz şerhini anlık olarak işler.

Araç haczi uygulaması iki farklı şekilde karşımıza çıkabilir; bunlardan ilki sadece kayda şerh düşülmesi olan kaydi haciz, diğeri ise aracın kolluk kuvvetleri marifetiyle yakalanıp yediemin otoparkına çekilmesi olan fiili haciz (yakalama) işlemidir. Kaydi haciz durumunda borçlu aracını kullanmaya devam edebilirken, yakalama kararı varsa araç trafikten menedilir ve muhafaza altına alınır. Borçlu açısından mülkiyetin tam kısıtlanması anlamına gelen bu süreç, alacağın tahsili için en etkili yollardan biridir.

ARAÇ HACZİ HANGİ HALLERDE UYGULANIR?

ARAÇ HACZİ, borçluya karşı başlatılan bir icra takibinin yasal olarak kesinleştiği durumlarda başvurulan en temel cebri icra yöntemlerinden biridir. Alacaklının bu yetkiyi kullanabilmesi için öncelikle ödeme emrinin borçluya tebliğ edilmiş olması ve kanunda öngörülen itiraz sürelerinin borç ödenmeden tamamlanması gerekir. Kesinleşen takibin ardından alacaklı, borçlunun mülkiyetindeki taşınır malların tespitini isteyerek, trafik siciline tescilli olan vasıtaların üzerine şerh düşülmesini talep edebilir.

İşlemin tatbik edilmesi için aracın mutlaka borçlu adına Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Tescil kayıtlarında yer alması zorunludur. Henüz takibin kesinleşmediği ancak mal kaçırma ihtimalinin kuvvetli olduğu durumlarda ise mahkemeden alınan bir ihtiyati haciz kararı ile süreç çok daha hızlı şekilde işletilebilir. Bu yöntemle, borçluya ödeme emri dahi gitmeden aracın devri engellenerek alacaklının hakları güvence altına alınmış olur.

Takip süreci devam ederken borçlunun mal beyanında bulunmaması veya beyan edilen varlıkların toplam borcu karşılamaya yetmemesi, alacaklıyı araç haczi talebinde bulunmaya sevk eden temel unsurlardır. Ayrıca araç üzerinde daha önce başka bir alacaklının haczinin veya bir banka rehninin bulunması, yeni bir haciz konulmasına engel teşkil etmez. Bu gibi hallerde icra müdürlüğü, alacaklıyı mevcut haciz sırasına dahil ederek aracın güncel değerinden pay almasını sağlar.

Hukuki uygulama çerçevesinde haciz konulabilen temel haller şu şekildedir:

• İcra Takibinin Kesinleşmiş Olması: Borçluya tebliğ edilen ödeme emrine karşı yasal yedi günlük itiraz süresinin borç ödenmeden veya itiraz edilmeden sona ermesi durumunda haciz yetkisi doğar.
• İhtiyati Haciz Kararının Varlığı: Alacaklının, borçlunun mal kaçırma ihtimaline karşı mahkemeden aldığı geçici hukuki koruma kararı ile takip kesinleşmeden de haciz konulabilir.
• Borcun Kısmen veya Tamamen Ödenmemesi: Takip kesinleşmesine rağmen borcun ferileriyle (faiz, masraf, vekalet ücreti) birlikte tamamen kapatılmamış olması hali haciz için yeterli sebeptir.
• Mal Beyanında Bulunulmaması veya Yetersiz Kalması: Borçlunun mal beyanında bulunmaması veya beyan edilen malların borcu karşılamaya yetmeyeceğinin anlaşılması durumunda icra dairesi üzerinden yapılan sorgulamalarla tespit edilen mallara haciz uygulanır.
• Mülkiyetin Borçluya Ait Olması Gerekmektedir: Haciz konulacak malın, resmi kayıtlarda (Tapu, Trafik Sicili, Banka vb.) borçlu adına tescilli olması veya borçlunun zilyetliğinde bulunması gerektiği unutulmamalıdır.

ARAÇ ÜZERİNE HACİZ KONULMASI SÜRECİ NASIL İŞLER?

ARAÇ ÜZERİNE HACİZ KONULMASI SÜRECİ, alacaklı tarafından yetkili icra müdürlüğünde başlatılan takibin kesinleşmesiyle start alan, tamamen elektronik ve hukuki basamaklardan oluşan bir prosedürdür. Takip kesinleştikten sonra alacaklı taraf, icra dairesinden borçlunun adına kayıtlı araçların sorgulanmasını ve tespit edilen araçlar üzerine haciz şerhi işlenmesini talep eder. Günümüzde bu işlemler, Ulusal Yargı Ağı Projesi (UYAP) ile Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM) sistemleri arasındaki entegrasyon sayesinde çok kısa bir süre içerisinde gerçekleştirilmektedir.

Sürecin sağlıklı bir şekilde ilerlemesi ve haciz şerhinin geçerlilik kazanması için şu aşamalar sırasıyla takip edilir:

1. Haciz Talebinin Oluşturulması: Alacaklı veya vekili, UYAP üzerinden icra dairesine araç haczi talebini iletir ve gerekli sistem harçlarını yatırır.
2. İcra Müdürlüğü Onayı: İcra müdürü, dosyanın haciz aşamasına gelip gelmediğini kontrol ettikten sonra talebi onaylayarak elektronik haciz bildirisini yayımlar.
3. Elektronik Şerh İşlenmesi: Onaylanan talep, sistem üzerinden anlık olarak EGM Trafik Tescil kayıtlarına aktarılır ve aracın dosyasına “hacizli” şerhi işlenir.
4. Tasarruf Yetkisinin Kısıtlanması: Şerh işlendiği andan itibaren araç noter satışına kapatılır; yani araç fiilen borçluda kalsa da hukuken başkasına devredilemez.
5. Muhafaza ve Yakalama Kararı: Alacaklı sadece kaydi hacizle yetinmeyip aracın elinden alınmasını istiyorsa, ek bir taleple fiili haciz ve yakalama şerhi işletilmesini talep edebilir.

Araç üzerine haciz konulması süreci içerisinde dikkat edilmesi gereken en kritik nokta, haczin konulmasından itibaren başlayan yasal sürelerdir. Alacaklı, taşınır mal statüsündeki araç üzerine haciz koydurduktan sonra bir yıl içerisinde aracın satışını istemek zorundadır. Eğer bu süre zarfında satış talebinde bulunulmaz ve gerekli giderler yatırılmazsa, konulan haciz İcra ve İflas Kanunu hükümleri gereğince kendiliğinden düşer.

Süreç boyunca borçlu, aracın değerinin borç miktarından çok daha yüksek olduğu veya haczin usulsüz yapıldığı gerekçesiyle icra mahkemesine şikâyette bulunma hakkına sahiptir. Ayrıca, araç üzerine birden fazla alacaklı haciz koydurabilir; bu durumda icra müdürlüğü bir “derece kararı” yaparak alacaklıları sıraya koyar. Haciz süreci, borcun tamamen ödenmesi veya tarafların anlaşması durumunda yine aynı sistem üzerinden gönderilecek bir “fek yazısı” ile son bulur.

ARAÇ HACİZ SORGULAMA NASIL YAPILIR?

Araç üzerindeki haciz sorgulama işlemi, ikinci el araç alacak kişiler veya mevcut araç sahipleri için oldukça önemlidir. Sorgulama işlemi şu yollarla yapılabilir:

• E-Devlet Sistemi Üzerinden:

Araç plakasını ve T.C. kimlik numarasını kullanarak aracın haciz durumu sorgulanabilir.

• Noterler Aracılığıyla:

Araç satış işlemi sırasında noterler, araç üzerindeki haciz veya rehin durumlarını bildirir.

• Trafik Sicil Müdürlüğü:

Trafik sicil birimlerinden de araç üzerindeki haciz durumu öğrenilebilir.

ARAÇ HACZİ E-DEVLET’TEN GÖRÜLEBİLİR Mİ?

Borçlu veya araç sahibi, fiziki olarak icra dairesine gitmesine gerek kalmadan, kendi adına tescilli araçlar üzerindeki her türlü hukuki kısıtlamayı e-Devlet kapısı üzerinden anlık olarak takip edebilmektedir. Bu sorgulama altyapısı, Ulusal Yargı Ağı Projesi (UYAP) ile Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM) sistemlerinin entegre çalışması sayesinde resmi ve kesin bilgi sunar.

Sorgulama işlemi için e-Devlet sistemine giriş yapıldıktan sonra iki temel yol izlenmelidir. İlk olarak, “Emniyet Genel Müdürlüğü” hizmetleri altında yer alan “Adıma Tescilli Araç Sorgulama” sekmesine girilmelidir. Bu ekranda araç seçildikten sonra “Detay” kısmına tıklandığında, “Hak Mahrumiyeti” başlığı altında aracın üzerinde haciz, rehin veya ihtiyati tedbir olup olmadığı, haczi koyan daire ve dosya numarasıyla birlikte listelenir.

İkinci bir yöntem olarak, Adalet Bakanlığı’nın sunduğu “UYAP Vatandaş Portalı” aracılığıyla ilgili icra dosyasının içine girilerek “Mal Varlığı” sekmesinden araç sorgu sonuçlarına ulaşılabilir. Bu ekranlarda görülen bilgiler resmi kayıt niteliğinde olup, aracın noter satışına engel teşkil eden bir durumun olup olmadığını net bir şekilde ortaya koyar.

Borç ödendiği halde sistemde hala haciz şerhi görülüyorsa, bu durum genellikle tahsil harcı ödemesinin sisteme yansımamasından veya icra müdürlüğünün elektronik onay işlemini tamamlamamasından kaynaklanır. Böyle bir durumda borçlu, e-Devlet’ten aldığı ekran görüntüsü veya dosya numarası ile ilgili icra dairesine başvurarak verinin güncellenmesini isteme hakkına sahiptir.

ARAÇ HACİZ KALDIRMA

ARAÇ HACZİ NASIL KALDIRILIR?

Araç haczi nasıl kaldırılır süreci, icra takibine konu olan borcun tüm ferileriyle birlikte kapatılması veya yasal şartların ortadan kalkmasıyla işleyen hukuki bir prosedürdür. Borçlu, icra dairesinden güncel kapak hesabını talep ederek; ana para, faiz, vekalet ücreti ve masrafların tamamını dosyaya yatırdığında haczin devam etmesi için hukuki bir gerekçe kalmaz. Ödemenin ardından icra müdürlüğü, UYAP üzerinden Trafik Tescil Şube Müdürlüğü’ne elektronik bir bildirim göndererek araç üzerindeki şerhi dakikalar içerisinde terkin eder.

1. BORCUN TAMAMEN ÖDENMESİ İLE ARAÇ HACZİ KALDIRMA

Borcun tamamen ödenmesi ile araç haczi kaldırma işlemi, borçlu aleyhine yürütülen icra takibinin nihai hedefine ulaşmasıyla gerçekleşen en güvenli yoldur. İcra dairesine başvurularak talep edilen güncel kapak hesabı; ana borç, birikmiş faiz, vekalet ücreti ve icra masraflarını kapsar. Borçlu, hesaplanan bu meblağın tamamını icra dairesinin banka hesabına yatırdığında, araç üzerindeki haciz şerhinin devam etmesi için yasal bir dayanak kalmaz ve alacaklının rızasına bakılmaksızın haciz kaldırılır.

2. DOSYANIN KAPANDIRILMASI SONRASI HACZİN KALDIRILMASI

Ödeme yapıldıktan sonra dosyanın kapandırılması sonrası haczin kaldırılması aşamasında, devlet adına alınan tahsil harcının da dosyaya aktarılması kritik bir öneme sahiptir. Harçlar ödenmeden ve dosya “infaz” statüsüne geçmeden icra müdürlüğü trafik tescil sistemine fek yazısı gönderemez. Bu nedenle, sadece alacaklıya ödeme yapmak yeterli görülmemeli, icra dairesinden dosyanın tamamen kapatıldığına dair onay alınmalıdır. İşlem tamamlandığında, icra müdürü UYAP sistemi üzerinden emniyet birimlerine elektronik bildirim göndererek araç üzerindeki “hacizli” ibaresini terkin eder.

3. TAKİBİN İPTALİ VEYA DÜŞMESİ HALİNDE ARAÇ HACZİ KALDIRMA

Takibin iptali veya düşmesi halinde araç haczi kaldırma yolu ise borç ödenmese dahi yasal sürelerin dolmasıyla gündeme gelir. İcra ve İflas Kanunu uyarınca, alacaklı taraf haciz tarihinden itibaren 1 yıl içinde aracın satışını istemez veya satış avansını yatırmazsa haciz kendiliğinden hükümsüz kalır. Bu durumda borçlu, icra müdürlüğüne vereceği bir dilekçe ile süresi dolan haczin kaldırılmasını ve trafik siciline bildirilmesini isteyebilir; böylece herhangi bir nakit ödeme yapmadan aracını hacizden kurtarabilir.

4. MAHKEME KARARI İLE ARAÇ HACZİ KALDIRMA

Hukuki ihtilafların bulunduğu durumlarda ise mahkeme kararı ile araç haczi kaldırma usulü işletilir. Borçlunun açtığı menfi tespit davası, istihkak davası veya icra mahkemesine yapılan şikâyet başvuruları neticesinde mahkeme haczin usulsüz olduğuna veya borcun bulunmadığına hükmedebilir. Mahkemenin verdiği iptal veya kaldırma kararı icra dairesine ibraz edildiğinde, icra müdürü yargı kararına istinaden araç üzerindeki şerhi sistemden siler. Bu yöntem özellikle borcun haksız yere istendiği veya usule aykırı tebligat yapıldığı dosyalarda en etkili çözüm yoludur.

ARAÇ HACZİ KALDIRMA DİLEKÇESİ NASIL YAZILIR?

Araç haczi kaldırma dilekçesi yazılırken, her ne kadar süreç İcra ve İflas Kanunu hükümleri uyarınca yürütülse de usul kuralları ve yargılama yöntemleri bakımından Hukuk Muhakemeleri Kanunu prensiplerine de uyulması gerekir. Özellikle mahkeme yoluyla haczin kaldırılması gereken ihtilaflı durumlarda, dilekçenin yazım tekniği ve mahkemeye sunuluş biçimi usul hukukunun aradığı dürüstlük kuralı ve somutlaştırma yükümlülüğü ilkelerine uygun olmalıdır. Borçlu, icra mahkemesine sunduğu şikâyet veya haciz kaldırma talepli dilekçesinde, dayandığı vakıaları açıkça belirtmek ve ispat araçlarını hukuka uygun şekilde dosyaya sunmak zorundadır.

Hukuki süreçte mülkiyet hakkını korumak için başvurulan dava yollarında, Hukuk Muhakemeleri Kanunu tarafından sunulan geçici hukuki koruma tedbirleri de dilekçelerin temel taşlarından birini oluşturur. Örneğin, borca itiraz veya menfi tespit davası açılırken, aracın satışını durdurmak veya üzerindeki haczi geçici olarak askıya almak için ihtiyati tedbir talep edilebilir. Dilekçede bu talebin gerekçeleri, gecikmesinde sakınca bulunan haller ve borcun bulunmadığına dair yaklaşık ispat araçları usul hukukunun emrettiği şekil şartlarına göre kurgulanmalıdır.

• Dilekçe İçeriği ve Usul Şartları: Dava yoluyla haciz kaldırılacaksa, dilekçede tarafların kimlik bilgileri, davanın konusu ve hukuki deliller kanunun aradığı zorunlu unsurları taşımalıdır.
• İspat ve Deliller: Haczin haksız olduğunu kanıtlamak için sunulacak dekont, belge veya tutanaklar, usul hukukunun delil ikamesi ve sunulması kurallarına göre düzenlenmelidir.
• Tebligat ve Süreler: Dilekçenin karşı tarafa tebliği ve yasal cevap sürelerinin takibi, sürecin sürüncemede kalmaması için Tebligat Kanunu ve ilgili usul hükümleri çerçevesinde yönetilmelidir.
• Mahkeme Kararının Uygulanması: Mahkemeden alınan kaldırma kararının icra dairesine bildirilmesi aşamasında, kararın kesinleşme şerhi taşıyıp taşımadığı veya icra edilebilirliği yine usul hukuku çerçevesinde kontrol edilir.

Araç haczi kaldırma dilekçesi yazımı esnasında usul ekonomisi ilkesi de göz ardı edilmemelidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu kapsamında davaların en az maliyetle ve en hızlı şekilde sonuçlandırılması hedeflendiğinden, dilekçede gereksiz ayrıntılardan kaçınılmalı ve doğrudan haczin kaldırılmasını gerektiren yasal sebep vurgulanmalıdır. Yanlış mahkemeye veya eksik harçla yapılan başvurular usulden ret riski taşıdığı için dilekçenin hem maddi hukuk hem de usul kurallarına tam uyumlu olması mülkiyet hakkının hızlıca tesisi için şarttır.

ARAÇ HACZİ KALDIRMA DİLEKÇESİ NEREYE VERİLİR?

Araç haczi kaldırma dilekçesi, kısıtlama kararını koyan ve takibin yürütüldüğü ilgili icra dairesine verilmelidir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve İcra ve İflas Kanunu çerçevesinde her icra takibi belirli bir dosya üzerinden yürütüldüğü için, haczi kaldırma yetkisi de yalnızca o dosyanın bulunduğu icra müdürlüğündedir. Borçlu, aracın üzerindeki şerhi kaldırmak için dosya numarasını ve dairesini (örneğin; İstanbul 12. İcra Dairesi gibi) belirterek başvurusunu bu birime yönlendirmelidir.

Eğer araç üzerine konulan haciz bir mahkeme kararına, ihtiyati tedbir kararına veya bir şikâyet davasına dayanıyorsa, dilekçenin sunulacağı yer ilgili icra mahkemesi veya davanın görüldüğü hukuk mahkemesinden talep edilir.

Dilekçenin sunulma yöntemleri ise çeşitlilik göstermektedir:

• Fiziki Başvuru: Borçlu veya vekili, ilgili icra dairesine giderek dilekçeyi elden teslim edebilir. Bu durumda icra müdürünün dilekçeyi havale etmesiyle işlem süreci başlar.
• UYAP Vatandaş Portalı: Elektronik imza veya mobil imza sahibi olan kişiler, e-Devlet aracılığıyla UYAP sistemine girerek dilekçelerini dijital ortamda doğrudan dosyaya gönderebilirler.
• Muhabere Yoluyla Başvuru: Borçlu, dosyanın bulunduğu şehirden farklı bir yerdeyse, bulunduğu yerdeki herhangi bir icra dairesine giderek “muhabere” yoluyla dilekçesini asıl daireye gönderebilir.

Araç haczi kaldırma dilekçesi nereye verilir sorusuyla ilgili olarak unutulmaması gereken bir diğer nokta, Emniyet Genel Müdürlüğü veya Trafik Tescil Şube Müdürlüklerinin kendiliğinden haciz kaldırma yetkisinin bulunmadığıdır. Trafik tescil birimleri, yalnızca icra dairesinden gelen elektronik “fek” talimatını uygularlar. Bu sebeple borcun ödenmiş olması veya yasal sürenin dolması, doğrudan trafik birimlerine başvurma hakkı vermez; mutlaka icra müdürlüğünden sistem üzerinden onay alınması gerekir.

ARAÇ HACZİ KALDIRMA MASRAFLARI VE HARÇLAR

Araç haczi kaldırma masrafları ve harçlar, haczin hangi sebeple kaldırıldığına ve borcun hangi aşamada ödendiğine bağlı olarak değişkenlik göstermektedir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca her türlü yargılama ve takip işlemi harca tabi olduğu gibi, İcra ve İflas Kanunu da icra dairesi aracılığıyla yapılan tahsilatlardan devletin belirli oranlarda pay almasını öngörür. Araç üzerindeki kısıtlamanın kaldırılabilmesi için öncelikle bu mali yükümlülüklerin yerine getirilmesi ve dosyaya borç kalmadığının tespit edilmesi şarttır.

Sürecin mali boyutunu oluşturan temel kalemler şunlardır:

• Tahsil Harcı: Hacizli malın satışından önce borç ödenirse %4,55, satış aşamasına geçildikten sonra ödenirse %9,10 oranında tahsil harcı uygulanır. Haricen tahsilatlarda ise bu oranlar yarıya düşerek satış öncesi için %2,27 olarak hesaplanır.
• Cezaevi Yapı Harcı: İcra takibi neticesinde tahsil edilen meblağın %2’si oranında alınan bir harçtır. Bu harç da dosyanın kapatılması için zorunlu bir maliyettir.
• Elektronik Haciz Kaldırma (Fek) Masrafı: İcra dairesinin UYAP üzerinden emniyet birimlerine gönderdiği elektronik bildirim için alınan cüzi bir sistem kullanım bedelidir.
• Yediemin ve Muhafaza Ücreti: Eğer araç fiilen zapt edilmiş ve yediemin otoparkına çekilmişse, aracın otoparkta kaldığı gün sayısı üzerinden hesaplanan otopark ücreti ve çekici masraflarının ödenmesi gerekir. Bu ücretler ödenmeden aracın teslim alınması mümkün değildir.

Haczin kaldırılması işlemi, satış isteme süresinin dolması gibi yasal bir zorunluluktan kaynaklanıyorsa, borçlunun herhangi bir tahsil harcı ödeme yükümlülüğü doğmaz. İcra ve İflas Kanunu uyarınca süresinde satış istenmediği için düşen hacizlerde, borçlu sadece ilgili talep açma harcını ve fek masrafını yatırarak şerhin kaldırılmasını isteyebilir. Bu durum, borcun ödenmesi ile haczin kaldırılması arasındaki en büyük mali farkı oluşturur.

Mahkeme kararı ile araç haczi kaldırma masrafları söz konusu olduğunda ise, başlangıçta dava açılırken yatırılan başvuru harcı, peşin harç ve gider avansı maliyetleri devreye girer. Hukuk Muhakemeleri Kanunu kuralları gereği, davayı kazanan taraf yaptığı yargılama giderlerini ve vekalet ücretini karşı taraftan tahsil etme hakkına sahip olur.

ARAÇ HACZİ KALDIRMA NE KADAR SÜREDE GERÇEKLEŞİR?

Araç haczi kaldırma süreci, işlemin dayandığı nedene ve başvurunun yapılış yöntemine göre farklılık gösterse de günümüzde dijital altyapı sayesinde oldukça kısa sürelerde tamamlanmaktadır. İcra ve İflas Kanunu çerçevesinde yürütülen bu prosedürde, borcun ödenmesi veya yasal sürenin dolması gibi şartlar yerine getirildiğinde, icra müdürlüğünün onayını müteakip işlemler elektronik ortamda ilerler. Ulusal Yargı Ağı Projesi ile Emniyet Genel Müdürlüğü sistemleri arasındaki entegrasyon, manuel yazışma trafiğini ortadan kaldırarak sonucun dakikalar içinde alınmasına olanak tanır.

Haczin kaldırılma süresini belirleyen aşamalar ve bu aşamaların tahmini süreleri şu şekildedir:

• Ödeme ve Onay Aşaması: Borç icra dairesinin banka hesabına yatırıldıktan sonra, icra müdürünün dosyayı inceleyip “infaz” veya “haciz fek” onayını vermesi gerekir. Mesai saatleri içerisinde yapılan başvurularda bu onay genellikle aynı gün içinde verilir.
• Sistem Entegrasyonu: İcra müdürü UYAP üzerinden onay butonuna bastığı anda, veri saniyeler içinde trafik tescil kayıtlarına aktarılır. Bu aşamadan sonra e-Devlet üzerindeki “hak mahrumiyeti” bilgisi sistem yoğunluğuna bağlı olarak 15 dakika ile birkaç saat arasında güncellenir.
• Yasal Süre Nedeniyle Kaldırma: Satış isteme süresinin dolması nedeniyle yapılan başvurularda, icra müdürünün dosya üzerindeki tarihleri kontrol etmesi gerekir. Dilekçenin verilmesini takip eden 1-2 iş günü içinde inceleme tamamlanarak haciz kaldırılır.

Sürecin uzamasına neden olan temel etkenler arasında; icra dairesindeki iş yoğunluğu, eksik harç yatırılması veya sistemler arası teknik arızalar yer almaktadır. Özellikle borç ödendiği halde tahsil harcı hesaplanmamışsa veya dosya kapak hesabı kesinleşmemişse, icra müdürlüğü onay vermeyeceği için süreç duraksayabilir.

Haciz fek işlemi gerçekleştikten sonra aracın noter huzurunda satışı yapılacaksa, sistemdeki güncellemenin noter ekranlarına düşmesi bazen Emniyet Genel Müdürlüğü veri havuzundaki senkronizasyona bağlı olarak bir sonraki iş gününü bulabilir. Bu nedenle, acil satış işlemleri öncesinde e-Devlet üzerinden sorgulama yaparak kısıtlamanın kalktığından emin olunması tavsiye edilir.

SATIŞI YAPILAN ARAÇTA HACİZ NASIL KALDIRILIR?

İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre, bir araç icra dairesi tarafından ihale usulüyle satılmışsa, satışın kesinleşmesiyle birlikte araç üzerindeki tüm hacizler ve mülkiyeti kısıtlayan şerhler hukuken kendiliğinden kalkar. Bu durumda icra müdürlüğü, ihale alıcısının talebi üzerine trafik tescil birimine yazı yazarak aracın temiz bir şekilde yeni malik adına tescil edilmesini sağlar.

Eğer araç, borçlu tarafından noter huzurunda rızaen satılmak isteniyorsa ancak üzerinde haciz varsa, satış işlemi gerçekleştirilmeden önce haczin kaldırılması yasal bir zorunluluktur. Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve ilgili mevzuat uyarınca noterler, üzerinde hak mahrumiyeti bulunan araçların mülkiyet devrini yapamazlar.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu çerçevesinde mülkiyet hakkının devri, ancak üzerinde herhangi bir çekişme veya kısıtlama bulunmayan mallar için tam geçerlilik kazanır. İhale yoluyla satılan araçlarda, satış bedeli icra dairesi tarafından alacaklılar arasında “sıra cetveli” yapılarak paylaştırılır. Bu paylaşım süreci devam etse dahi, aracı alan kişi (ihale alıcısı) bakımından hacizler kalkmış sayılır ve yeni ruhsat işlemleri başlatılabilir.

ÜÇÜNCÜ KİŞİYE SATILAN ARAÇTA HACİZ KALDIRILABİLİR Mİ?

Üçüncü kişiye satılan araçta haczin kaldırılması süreci, mülkiyetin devir zamanı ve satışın niteliğine göre şekillenir. Türk hukuk sisteminde araç mülkiyeti trafik siciline tescille geçerli olduğundan, sicil üzerinde yer alan bir haciz şerhi, aracı satın alan yeni maliki de bağlar. Ancak İcra ve İflas Kanunu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu çerçevesinde üçüncü kişilerin bu hacizden kurtulması için belirli yasal yollar öngörülmüştür.

Hukuki dayanaklar ve süreçler şu şekildedir:

• İstihkak İddiası ve Davası: Eğer araç, haciz konulmadan önce üçüncü kişi tarafından satın alınmış ancak tescil işlemleri henüz tamamlanmışken haciz konulmuşsa, üçüncü kişi İcra ve İflas Kanunu Madde 96 uyarınca istihkak iddiasında bulunabilir. Bu iddia kabul görmezse, İcra ve İflas Kanunu Madde 97 uyarınca açılacak istihkak davasında, Hukuk Muhakemeleri Kanunu usul kuralları çerçevesinde mülkiyetin kendisine ait olduğu kanıtlandığında mahkeme haczin kaldırılmasına karar verir.
• Haczin Süre Yönünden Düşmesi: Üçüncü kişi, aracı üzerindeki hacizle birlikte satın almış olsa dahi, alacaklı tarafın belirli sürelerde satış istemesi gerekir. İcra ve İflas Kanunu m. 106 uyarınca taşınır mallarda hacizden itibaren 1 yıl içinde satış talep edilmelidir. Eğer alacaklı bu süreyi kaçırırsa, İcra ve İflas Kanunu m. 110 uyarınca haciz kendiliğinden hükümsüz kalır. Bu durumda yeni malik, icra dairesine başvurarak haczin kaldırılmasını isteyebilir.
• İcra İhalesi: Aracın üçüncü kişi tarafından bir icra ihalesi (cebri icra) yoluyla satın alınması durumunda, İcra ve İflas Kanunu m. 134 uyarınca ihale kesinleştiğinde önceki tüm hacizler silinir. Bu, üçüncü kişinin en güvenli şekilde hacizsiz mülkiyet kazandığı yoldur.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 209 ve devamı hükümlerine göre, resmi kayıtlara dayanan mülkiyet hakkı asıldır. Ancak borçlu ile üçüncü kişi arasında alacaklıyı zarara uğratmak amacıyla muvazaalı (danışıklı) bir satış yapıldığı iddia edilirse, alacaklı taraf İcra ve İflas Kanunu m. 277 ve devamı uyarınca “Tasarrufun İptali Davası” açabilir.

BANKA, VERGİ VE SGK KAYNAKLI ARAÇ HACİZLERİNİN KALDIRILMASI

Banka, vergi ve SGK kaynaklı araç hacizlerinin kaldırılması süreçleri, haczi koyan kurumun tabi olduğu kanunlara göre farklılık gösterir. Özel hukuk alacakları için genel icra hükümleri uygulanırken, kamu alacakları için daha sert ve hızlı bir takip usulü benimsenmiştir.

1. BANKA KAYNAKLI ARAÇ HACZİ

Banka kaynaklı araç hacizleri, genellikle kredi veya kredi kartı borçları nedeniyle başlatılan ilamsız icra takipleri sonucunda konulur. Bu hacizlerin kaldırılması İcra ve İflas Kanunu hükümlerine tabidir. Borçlu, bankanın vekili ile anlaşarak (ibra yoluyla) veya dosya borcunun tamamını icra dairesine yatırarak haczi kaldırabilir. Borcun ödenmesi durumunda, İcra ve İflas Kanunu m. 12 uyarınca ödemenin dosyaya yansıtılması ve tahsil harcının yatırılmasıyla icra müdürü haczi UYAP üzerinden terkin eder. Ayrıca banka, haciz tarihinden itibaren İcra ve İflas Kanunu m. 106 uyarınca 1 yıl içinde aracın satışını istemezse, borçlu İcra ve İflas Kanunu m. 110 uyarınca haczin düşürülmesini talep edebilir.

2. VERGİ DAİRESİ TARAFINDAN KONULAN ARAÇ HACZİ

Vergi dairesi tarafından konulan araç hacizleri, kamu alacaklarının tahsilini düzenleyen 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre gerçekleştirilir. Banka hacizlerinden farklı olarak, vergi hacizlerinde “satış isteme süresiyle haczin düşmesi” mekanizması bulunmaz; kamu idaresi borç ödenene kadar haczi baki tutabilir. Bu haczin kaldırılması için borcun aslı ve gecikme zamlarının tamamının ödenmesi veya borcun taksitlendirilerek (tecil ve taksitlendirme) belirli bir kısmının ödenmesi gerekebilir. 6183 sayılı Kanun m. 74 uyarınca, borç ödendiğinde veya yeterli teminat gösterildiğinde vergi dairesi haczi elektronik ortamda kaldırır.

3.  SGK BORCU NEDENİYLE KONULAN ARAÇ HACZİ

SGK borcu nedeniyle konulan araç haczi de yine 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümleri çerçevesinde icra edilir. Sosyal Güvenlik Kurumu, prim borçları için araç üzerine doğrudan haciz şerhi işleyebilir. Bu tür hacizlerde, borcun yapılandırılması (7440 sayılı Kanun gibi yapılandırma yasaları) durumunda, genellikle ilk taksit ödendikten ve teminat şartları yerine getirildikten sonra haczin kaldırılması mümkündür. Kurum, 6183 sayılı Kanun m. 13 uyarınca koyduğu ihtiyati hacizleri veya kesin hacizleri, borcun tasfiyesi belgelendiği anda sisteme işlenen “fek” yazısıyla sonlandırır.

BİRDEN FAZLA HACİZ BULUNAN ARAÇLARDA HACİZ KALDIRMA

Birden fazla haciz bulunan araçlarda haciz kaldırma süreci, her bir haczin kendine özgü hukuki dayanağı ve alacaklısı olması nedeniyle daha karmaşık bir yapı arz eder. İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre, bir araç üzerinde birden fazla icra dairesi, vergi dairesi veya banka haczi bulunabilir. Bu durumda “derece” ve “sıra” sistemi devreye girer. Bir haczin kaldırılması, aracın üzerindeki diğer hacizlerin kendiliğinden kalkacağı anlamına gelmez; her bir haciz şerhi için ayrı bir hukuki işlem veya ödeme yapılması zorunludur.

Sürecin yönetilmesinde dikkat edilmesi gereken temel noktalar şunlardır:

• Aracın üzerinde örneğin beş farklı dosya borcu nedeniyle haciz varsa, sadece bir dosyanın borcunun ödenmesi durumunda İcra ve İflas Kanunu m. 12 uyarınca yalnızca o dosyanın haczi kalkar. Diğer dört haciz şerhi araç sicilinde kalmaya devam eder ve aracın satışına engel teşkil eder.
• Eğer araç icra yoluyla satılırsa, elde edilen bedel İcra ve İflas Kanunu Madde 140 uyarınca düzenlenen “sıra cetveli” doğrultusunda alacaklılara dağıtılır. Satış gerçekleştikten sonra, ihale alıcısı bakımından tüm hacizler İcra ve İflas Kanunu m. 134 uyarınca silinirken, eski malik (borçlu) için süreç borçların mahsubu ile tamamlanır.
• Birden fazla haciz varsa, her alacaklı kendi haciz tarihinden itibaren İcra ve İflas Kanunu Madde 106 uyarınca 1 yıl içinde satış istemek zorundadır. Eğer birinci sıradaki alacaklı satış istemezse onun haczi İcra ve İflas Kanunu m. 110 uyarınca düşer ve ikinci sıradaki alacaklı birinci sıraya yükselir. Borçlu, süresi dolan her bir haciz için ilgili icra dairesine ayrı ayrı dilekçe vererek temizlik yapabilir.

ARAÇ HACZİ KALDIRILMADAN SATIŞ YAPILABİLİR Mİ?

Araç üzerinde bir icra haczi varken noter huzurunda rızaen satış yapılması kural olarak mümkün değildir. Karayolları Trafik Kanunu m. 20 uyarınca araç tescil kayıtları noterler tarafından kontrol edilir. Eğer araç sicilinde bir “hak mahrumiyeti” (haciz, rehin, ihtiyati tedbir) varsa, noter satış işlemini gerçekleştirmez. Ancak bu durumun istisnaları ve farklı işleyişleri mevcuttur:

• Hacizli Olarak Satış (Cebri Satış): Araç, borçlu tarafından satılamasa da alacaklı tarafından İcra ve İflas Kanunu m. 106 ve devamı hükümleri uyarınca icra dairesi eliyle zorla satılabilir. Bu durumda ihale alıcısı aracı hacizli olarak değil, tüm hacizlerden arınmış olarak satın alır.
• Alacaklı Muvafakati ile Satış: Alacaklı taraf, icra dairesine başvurarak satışa onay verdiğini beyan ederse ve satış bedeli doğrudan icra dosyasına aktarılacak şekilde bir mekanizma kurulursa (güvenli ödeme sistemleri ile), hacizli aracın devri teknik olarak mümkün hale getirilebilir.
• Yasal Sürelerin Dolması: Eğer alacaklı İcra ve İflas Kanunu m. 110 uyarınca yasal süresi içinde satış istememişse, haciz aslında hukuken düşmüştür. Ancak bu “düşme” sicile otomatik yansımaz. Noterde satış yapabilmek için önce bu maddeden hareketle icra dairesinden şerhin terkin edilmesi istenmelidir.

SIKÇA SORULAN SORULAR (SSS)

Araç haczi kendiliğinden kalkar mı?

İcra ve İflas Kanunu uyarınca, alacaklı haciz tarihinden itibaren bir yıl içinde aracın satışını talep etmezse haciz hukuken düşer. Ancak bu düşme işlemi sicile otomatik yansımaz; borçlunun icra dairesine başvurarak haczin kaldırılmasını talep etmesi gerekir.

Borç ödendiği halde araç haczi neden kalkmaz?

Borcun ödenmesi dosyanın haricen veya icra dairesine kapatıldığını gösterir ancak haczin fekki (kaldırılması) için sistem üzerinden ayrı bir işlem yapılması gerekir. Ayrıca, icra dairesine ödenmesi gereken tahsil harcı veya dosya masrafları tamamlanmadan icra müdürü haczi sistemden kaldırmaz.

Borcu ödedim ama e-Devlet’te hâlâ haciz görünüyor, ne yapmalıyım?

Borcu haricen ödediyseniz alacaklının haricen tahsilat bildirimi yapması gerekmektedir. Şayet dosya borcunu ve tüm masrafları icra dairesine ödemek suretiyle dosyayı kapattıysanız hacizlerin fekki için talepte bulunmanız gerekmektedir.

Araç haczinin kaldırılması ne kadar sürer?

İcra müdürü haciz kaldırma talebini onaylayıp elektronik imzayı attığı anda, işlem UYAP ve PolNet sistemlerine anlık olarak iletilir. Genellikle sistem yoğunluğuna bağlı olarak e-Devlet üzerinde güncellemenin görünmesi birkaç saat ile bir iş günü arasında değişmektedir.

Araç haczi kaldırma işlemi e-Devlet’ten yapılabilir mi?

Borçlu veya alacaklı e-Devlet üzerinden doğrudan haciz kaldıramaz; ancak e-Devlet (UYAP Vatandaş Portal) aracılığıyla ilgili icra dairesine talep dilekçesi gönderilebilir. Haczin kaldırılması yetkisi münhasıran dosyaya bakan icra müdürüne aittir.

Araç haczi varken muayene yapılabilir mi?

Aracın sadece hacizli olması, muayene istasyonlarında (TÜVÜRK, TURKA vb.) işlem yapılmasına hukuki bir engel teşkil etmez. Ancak araç üzerinde “yakalamalı haciz” şerhi varsa ve muayene sırasında trafik ekipleri tarafından fark edilirse araca el konulabilir.

Araç haczi varken trafik cezası ödenir mi?

Araç üzerindeki haciz şerhi trafik cezalarının ödenmesine engel değildir; borçlu mevcut cezalarını vergi dairesi veya bankalar üzerinden normal şekilde ödeyebilir. Haciz, aracın mülkiyetini kısıtlar ancak trafik cezası gibi idari yükümlülüklerin yerine getirilmesini durdurmaz.

Hacizli araç trafikten men edilir mi?

Her haciz işlemi trafikten men edilme sonucunu doğurmaz; bunun için alacaklının ayrıca “yakalama” talebinde bulunmuş olması gerekir. Yakalama şerhi konulan araçlar, polis kontrollerinde veya muayene sırasında tespit edildiğinde trafikten men edilerek otoparka çekilir.

Araç haczi nedeniyle araç otoparka çekilir mi?

Alacaklı taraf, icra dairesinden yakalama kararı talep etmiş ve gerekli masrafları yatırmışsa, araç görüldüğü yerde muhafaza altına alınarak yediemin otoparkına çekilir. Sadece kaydi haciz (sistem üzerindeki şerh) varsa, araç borçlunun kullanımında kalmaya devam eder.

Araç haczi kaldırma dilekçesi şart mı, nereye verilir?

Haczin kaldırılması için ilgili icra dairesine hitaben yazılmış fiziksel veya elektronik bir dilekçe verilmesi zorunludur. Bu dilekçe, takibin yürütüldüğü esas icra müdürlüğüne elden veya UYAP portalları üzerinden ulaştırılmalıdır.

Araç haczi kaldırma işlemini borçlu mu yapar, alacaklı mı?

Borç ödendiğinde veya satış isteme süresi geçtiğinde borçlu taraf “haczin kaldırılmasını” talep edebilir; alacaklı ise dilediği zaman haricen tahsil veya feragat yoluyla haczi kaldırabilir. İki taraf da yasal şartlar oluştuğunda icra dairesine başvurarak işlemi başlatabilir.

Araç haczi kaldırma masrafı ne kadar, harç ödenir mi?

Borç icra dairesine ödenerek haciz kaldırılıyorsa, dosya bedeli üzerinden aşamasına göre %4,55 ile %9,10 arasında tahsil harcı ödenir. Borç alacaklıya icra dairesi dışında ödendiyse, bu oranların yarısı kadar haricen tahsil harcı alınarak haciz kaldırılır. Alacaklı yasal süresinde satış istemediği için haciz düşmüşse, bu yüzdesel harçlar ödenmeden sadece cüzi bir maktu masraf ile işlem yapılır.

Banka tarafından konulan araç haczi nasıl kaldırılır?

Bankaya olan borç tamamen kapatıldıktan sonra bankanın avukatı veya yetkilisi, icra dosyasına “haciz fekki” dilekçesi göndererek işlemin yapıldığını bildirmelidir. Bankadan alınan “borcu yoktur” yazısı ile borçlu da bizzat icra dairesine giderek haczin kaldırılmasını isteyebilir.

Vergi veya SGK borcu nedeniyle konulan araç haczi nasıl kaldırılır?

Bu tür hacizler 6183 sayılı Kanun kapsamında olup, borcun ödendiği makbuzla birlikte ilgili Vergi Dairesi veya SGK müdürlüğüne başvurularak kaldırılır. Kurum, borcun kapandığını sistemden onayladığında trafik tescil birimine elektronik ortamda bildirim yaparak haczi kaldırır.

Araç haczi kaldırıldıktan sonra satış ne zaman yapılabilir?

Haciz şerhi sistemden (PolNet ve UYAP) silindiği anda araç üzerindeki mülkiyet kısıtlaması kalkar ve hemen noter üzerinden satış yapılabilir. Noterlerin sistemi güncel verileri anlık çektiği için genellikle haciz kalktıktan birkaç saat sonra satış işlemi gerçekleştirilebilir.

ARAÇ HACİZ KALDIRMA DİLEKÇESİ ÖRNEĞİ

Tarih: ……/……./………..

İSTANBUL ….. İCRA DAİRESİ MÜDÜRLÜĞÜ’NE

            Dosya No: …………./………….

            Konu: Aracın Trafik Kaydından Haciz Kaldırma Talebi

            AÇIKLAMALAR:

            Yukarıda esas numarası yazılı dosyanız ile aşağıda plaka bilgisi yazılı aracın ait trafik kaydı üzerine haciz konulmuş olup haciz tarihinden itibaren yasal süresi içinde satışı istenilip satış avansı dosyaya yatırılmamıştır. İş bu nedenle 2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 106–110 maddeleri gereğince haczin fekki için talepte bulunmak zaruretimiz hâsıl olmuştur.

            HUKUKİ NEDENLER: 2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 106–110 maddeleri ve ilgili mevzuat.

            SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda kısaca açıklanan ve aşağıda plaka bilgisi yazılı araca ait trafik kaydı üzerine dosyanızdan konulan haczin 2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 106–110 maddeleri gereğince fekkine karar verilerek ilgili Sicil Müdürlüğü’ne konulan haczin kaldırılması için müzekkere yazılmasına karar verilmesini,dosyanız borçlusu olarak saygılarımla arz ve talep ederim.

Adı, Soyadı            

…………………………………………

imza       

EK:

• Kimlik Sureti

PLAKA BİLGİSİ:  …………………………………..

Av. Bahadır AĞOLDAY