Çekte Vade ve İbraz Süreleri

Çekte vade ve ibraz süreleri, diğer kambiyo senetlerine göre daha karmaşık olabilmektedir. Çek, kıymetli evrak türlerinde olan kambiyo senedidir. Çekin temelinde havale ilişkisi yatar ve üçlü bir ilişki mevcuttur. Düzenleyen, lehtar ve muhatap vardır. Çekte muhatap her zaman bir bankadır. Çek aynı zamanda bir ödeme aracıdır.

Çek bir kıymetli evrak olduğu için sıkı şekil şartlarına bağlanmıştır. Aranılacak bir borç içerdiği için alacaklının muhatap bankaya çeki ödemesi için ibraz etmesi gerekmektedir. Buna ibraz süresi denir, halk arasında çek yazdırma olarak da bilinir. Çekte diğer kambiyo senetlerinden farklı olarak vade bulunmamaktadır. Bu yazıda çekte vade ve ibraz süreleri ayrıntılı şekilde ele alınacaktır.

Çekte Vade ve İbraz Sürelerinin Hukuki Tanımı

Çek bir ödeme aracı olduğu için çekte vade bulunmamaktadır ve görüldüğünde ödenir. Çek, bir kambiyo olmasından ötürü sıkı şekil şartlarına bağlanmıştır. Çekte bulunması gereken unsurlar TTK m.780 de hüküm altına alınmıştır. Bu unsurlar arasında vade bulunmamaktadır. TTK 795/1 uyarınca çek görüldüğünde ödenir ve bu kurala aykırı herhangi bir kayıt yazılmamış sayılır. Çekte vade ve ibraz kavramları, kambiyo hukukunun en çok karıştırılan başlıklarındandır.

Dolayısıyla çek metnine herhangi bir vade yazılsa dahi bu vade kaydı yazılmamış sayılmalıdır, ibrazında ödenir. Elinde çek bulunan meşru hamil (çekte dayalı hakkı elinde bulunduran kişi), ödeme almak için muhatap bankaya bunu ibraz etmesi gerekir.

İbraz, muhatabın çeki görmesine, geçerlilik unsurlarını incelemesine, ibraz edenin hak sahipliğini belirlemesine ve sonunda ona ödeme yapmasına olanak sağlar. Çekin ibrazı açık veya zımnen ödeme talebini de içerir. Muhatap banka da bu sayede düzenleyenin yaptığı havalenin gereğini yerine getirir.

Çeklerde Vade Kavramı Nedir?

Çek bir kredi aracı değil, ödeme aracıdır. Çek vade içermediği için bono ve poliçeden farklı bir ödeme aracı sayılır. Bu yüzden çekte vade bulunmamaktadır. Çek görüldüğünde ödenir. Ancak uygulamada tarihi ileri bir tarih yazılarak çek düzenlenmektedir.

TTK 795/2 hükmü uyarınca ileri tarihli çeklerin düzenlenme günü olarak gösterilen günden önce ödenmek için ibraz olunan çeklerin ibraz günü ödeneceği hükme bağlanmıştır. “

Düzenlenme günü olarak gösterilen günden önce ödenmek için ibraz olunan çek, ibraz günü ödenir.” Dolayısıyla çekte ileri bir tarihin yazılması çeki geçersiz kılmaz.
Çek Kanunu’na 31.12.2009 yılında geçici madde 3 ile üzerinde yazılı düzenleme tarihinden önce çekin ödenmek için muhatap bankaya ibrazının geçersiz olduğu hüküm altına alınmıştır.

27/12/2023 tarihli ve 7491 sayılı Kanunun 65 inci maddesi ile bu süre önce 31.12.2025 tarihine, 19.12.2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7566 sayılı Kanun ile de 31.12.2028 tarihine kadar uzatılmıştır. ^[1] Bu tarihe kadar ileri tarihli çekler düzenlenme tarihinden önce bankaya ibrazlarının geçersiz olmasıyla adeta kredi aracına dönüşerek sanki çekte vade varmış gibi bir hal olmuştur. Çekte vade ve ibraz süreleri arasındaki bu ayrım, uygulamada sıkça karıştırılmaktadır.

Çekin İbraz Süresi Nedir? Nasıl Hesaplanır?

Çekte vade ve ibraz süresi hesaplanırken düzenlenme tarihi esas alınır. Çek, hamil tarafından belirli ibraz süreleri içinde muhatap bankaya ibraz edilmelidir. Halk arasında bu işlem çek yazdırma olarak da bilinir. TTK 796’da on gün, bir ay ve üç aylık süreler öngörülmüştür. Bu süreler hak düşürücü sürelerdir. Uzatılamaz veya kısaltılamaz.

10 günlük süre iş günü değil, takvim günü olarak hesaplanır, aradaki tatil günleri de sayılır. Çekin, çek hesabının bulunduğu şubeden başka şubeye ya da muhatap banka dışında bir bankaya ibrazı da bu süreleri değiştirmez.

İbraz süreleri çek üzerinde yazılan düzenlenme tarihi esas alınarak hesaplanır. Örneğin ileri bir tarihli çekte fiili düzenlenme tarihi ile çek üzerinde yazılan düzenlenme tarihi farklı olacağından, çek üzerinde yazılan düzenlenme tarihi esas alınarak hesaplama yapılır. TTK 796/3 hükmü gereği çek düzenlenirken düzenlenme tarihinin kendisi hesaba katılmaz.

İbraz süresi çekte yazılı olan düzenlenme tarihinin ertesi günü başlar. Örneğin düzenlenme tarihi 5 Ocak yazılan ve aynı yerde ödenecek bir çek, 6 Ocak’tan itibaren 10 gün içinde, yani en geç 15 Ocak’a kadar ibraz edilmelidir. Bir çekin ibrazı ancak bir iş gününde ve iş saatlerinde yapılabilir. ^[2]

Bankaların çek işlemleri için uyguladığı gün sonu kesim saati kendi iç uygulamalarına göre değişir, bu saat ilgili bankadan öğrenilmelidir. Çekin bankalar arası takas odası üzerinden ibrazı da mümkündür, takas süreci bankaların kendi işlem takvimine göre işler ve ibraz süresini değiştirmez.

Çeke ilişkin işlemler, özellikle ibraz ve protesto veya buna eşdeğer belirleme işlemlerinin yapılması için kanunla belirli sürenin son günü pazara veya diğer bir tatil gününe rastladığında, bu süre onu izleyen ilk iş gününü kapsayacak kadar uzar. Aradaki tatil günleri süre hesabına dahildir.

Çekte Vade İbraz Süreleri

TTK 796 Hükmüne Göre İbraz Süreleri

TTK m.796’da çekte ödeme için ibraz süreleri düzenlenmiştir. Çek vade yerine ibraz sistemine tabi tutulmuştur. 796/1 uyarınca, çek düzenlendiği yerde ödenecekse 10 gün, düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde muhataba ibraz edilmelidir. Yargıtayın yerleşik içtihadına göre büyükşehir statüsünde olan bir yerde düzenlenen çekin ödeme yeri bu büyükşehirin sınırları içindeyse aynı yer sayılır ve ibraz süresi 10 gündür.

Büyükşehir statüsünde olmayan yerlerde ise aynı şehrin farklı ilçelerinde 10 günlük süre uygulanmaz. Ödeneceği ülkeden başka bir ülkede düzenlenen çek, düzenleme yeri ile ödeme yeri aynı kıtada ise 1 ay, ayrı kıtalarda ise 3 ay içinde muhatap bankaya ibraz edilmelidir. Türkiye hem Asya hem Avrupa kıtasında olduğu için zaman zaman karışıklık olmaktadır.

Türkiye’nin tamamı için Avrupa kıtası olarak hesaplama yapmak gerekir. 796/2’de bir Avrupa ülkesinde düzenlenip Akdeniz’e sahili bulunan bir ülkede ödenecek olan, aynı şekilde Akdeniz’e sahili olan bir ülkede düzenlenip Avrupa ülkesinde ödenmesi gereken çekler aynı kıtada düzenlenmiş ve ödenmesi şart kılınmış sayılır.

Bu hüküm uyarınca Akdeniz’e kıyısı olan bir ülkede düzenlenen çekin ödeme yeri Avrupa ülkesinde bir yerdeyse 3 aylık süre uygulanmaz, ibraz süresi 1 aydır. Çekte vade ve ibraz süreleri bu madde kapsamında ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir.

Çekin İbraz Süresinin Kaçırılması Durumunda Ne Olur?

Çekte vade ve ibraz süresinin kaçırılması, hamil için ciddi hak kayıplarına yol açar. Çek TTK 796’da sayılan ibraz süreleri içinde ibraz edilmezse hamil kambiyo hukukundan kaynaklı müracaat haklarını kaybeder.

Hamil, kendisinden önceki tüm hamillere ve düzenleyene karşı kambiyo hukukundan kaynaklanan çek bedelini, diğer bedel ve masrafları ileri süremez. Çek kambiyo senedi vasfını yitirir. İbraz süresi geçtikten sonra düzenleyen çekten cayabilir. Çekten caymışsa banka, ibraz süresinden sonra gelen hamile ödeme yapmaz.

Çekten cayılmamışsa banka, çek hesabında karşılık bulunması halinde çekte yazan bedeli ödeyip ödememekte serbesttir. İbraz süresinin geçmesinden sonra yapılan ciro, ancak alacağın temlikinin sonuçlarını doğurur. Hamilin cirantalarla düzenleyene ve başvurma borçlularına karşı sahip olduğu başvurma hakkına ilişkin zamanaşımı, ibraz süresinin bitiminden başlar.

Yargıtay, ibraz süresi geçen çeki yazılı delil başlangıcı saymaktadır. “…Süresinde ibraz edilmeyen çekin yazılı delil başlangıcı sayılacağı…” ^[3]

Çeklerde Protesto Nedir ve Hangi Durumlarda Gereklidir?

Çekte vade ve ibraz süreleri ile protesto süreleri birbirine sıkı sıkıya bağlıdır. İbraz süresi gelen çekin hamil tarafından ödenmesi için bankaya ibraz edildiğinde ödenmemesi durumunda, düzenleyene ve cirantalara karşı başvuru hakkının kullanılabilmesi için hamilin protesto çekmesi gerekir. Çekin karşılığının ödenmemesi durumunun müracaat borçlularına bildirilmesi için gereklidir.

rotesto, özel bir ihtarname türüdür. Ödenmesi için ibraz edilen kambiyo senetlerinin ödenmemesi halinde ibraz eden meşru hamil, noter kanalıyla ödememe protestosu adı verilen bu ihtarname türünü çekmelidir. Protesto, vade tarihinden itibaren 2 gün içinde çekilir. Çeklerde ise ödeme talep edilen gün hesaba katılmalıdır, zira çekte vade yoktur.

Çeklerde Cayma Süreci ve Cayma Hakkı Nedir?

Çekten cayma halinde düzenleyen, ibraz süresi geçtikten sonra çekten sorumlu olmaz. Çekten ancak ibraz süresi geçtikten sonra cayılabilir. İbraz süresinden önce cayılmışsa, cayma ancak ibraz süresi geçtikten sonra hüküm ifade eder. İbraz süresi geçtikten sonra çekten cayılmışsa, hamil çeki ibraz ederse banka ödeme yapmayacaktır.

Çekten cayılmamışsa, hamil ibraz süresi geçtikten sonra çeki muhatap bankaya ibraz ederse çekin bedelini ödeyip ödememek bankanın takdirindedir.

Çekin Caymanın karşYasal Şartları

Çekte vade ve ibraz süreleri tamamlanmadan cayma hakkı doğmaz. Çek vade taşımadığından ibraz süresi burada belirleyici rol oynar. Çekten cayma, muhataba verilmiş olan ödeme yetkisinin geri alınmasıdır. Çekten cayma belirli şartlara bağlanmıştır, bu şartlar TTK m.799’da hüküm altına alınmıştır.

• TTK 796’da yer alan ibraz sürelerinin geçmiş olması gerekir.
• İbraz süresi içinde çekin ödenmek üzere muhatap bankaya ibraz edilmemiş olması gerekir.
• Düzenleyenin cayma beyanında bulunmuş olması gerekir.

Çekten Cayma Kuralları

Çekten cayma ibraz süresi içinde mümkün değildir. Düzenleyen ibraz süresi içinde çekten cayarsa, bu cayma beyanı ibraz süreleri geçtikten sonra hüküm ifade eder. Düzenleyen iki halde çekten cayamaz.

1. Çekin süresinde ibrazının mücbir sebepler yüzünden mümkün olmaması
2. Çek düzenlenmesi ile muhatap nezdindeki karşılığın devredilmiş bulunması halinde çekten cayma mümkün değildir

Çekten cayılmışsa muhatap bankanın hamile ödeme yapmaması gerekir.

Bankaların Çeklerde Sorumluluk Süresi

Çekte vade ve ibraz süreleri, bankanın sorumluluğunun sınırlarını da belirler. Kambiyo senedi olan çekte muhatap her zaman bir bankadır. Düzenleyenin banka hesabında para olmaması ve bu yüzden çek bedelini ödeyememesi durumunda çek karşılıksız çıkmış olur.

Düzenleyenin muhatap nezdinde çekin ancak bir kısım karşılığının hazır bulunduğu takdirde, muhatap bu tutarı ödemekle yükümlüdür. Hesapta hiç karşılık olmaması ya da hamilin kısmi ödemeyi kabul etmemesi halinde bankanın karşılıksızdır işlemi yapması gerekir.

Önemli: Karşılığın hiç bulunmaması halinde bankanın her bir çek yaprağı için ödemesi gereken tutar, 29.01.2026 tarihli tebliğ ile 16.350 TL olarak belirlenmiştir. ^[4]

Bu tutar dönemsel olarak güncellenir, takip tarihindeki güncel tutarın ayrıca kontrol edilmesi gerekir.

Karşılığı bulunan miktarı bankanın hamile ödeme zorunluluğu bulunmaktadır. Hamili bulunduğu çekin bedelini karşılığı olmasına rağmen ibraz tarihinde tahsil edememiş olan kişi, fiili ödeme gününe kadar geçen her gün için bankadan ‰3 oranında gecikme cezası talep edebilir.

Bankanın Çek Kanunu’na göre cezai sorumluluğu da bulunmaktadır. Bankanın sorumlu olduğu miktar ilgili banka tarafından hamile ödenmezse, hamilin bankaya karşı dava açma hakkı ve takip yapma hakkı vardır. Bankanın sorumluluk süresi sınırlıdır. Çekin baskı tarihinden itibaren 5 yıl geçmişse bankanın sorumluluğu bulunmamaktadır.

Çeklerde Banka Sorumlulukları

Çekte İbraz Sürelerinin Uzaması

Çekte TTK 796’da sayılan belirli ibraz süreleri vardır. Hafta sonuna veya resmi tatile gelen çek, izleyen ilk iş gününe kadar ödenebilir. Süre hesabında aradaki tatil günleri de sayılır. Kanunen belirli olan süreler içinde çekin ibrazı veya protesto edilmesi veya buna denk bir belirlemenin yapılması, bir devletin mevzuatı veya herhangi bir mücbir sebep gibi aşılması imkânsız bir engel nedeniyle gerçekleştirilememişse, bu işlemler için belirli olan süreler uzar.

Çekin Zamanaşımı Süreleri Nedir?

Çekte tek bir zamanaşımı öngörülmüştür. Hamilin cirantalarla düzenleyene ve diğer çek borçlularına karşı sahip olduğu başvurma hakları, ibraz süresinin bitiminden itibaren 3 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Çek borçlularından birinin diğerine karşı sahip olduğu başvurma hakları, bu çek borçlusunun çeki ödediği veya çekin dava yolu ile kendisine karşı ileri sürüldüğü tarihten itibaren 3 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.

Çek metnine yazılan bir faiz şartı yazılmamış sayılır. Hamil, başvurma hakkını kullanırken ödenmeyen çek bedeline işleyecek faizi de talep edebilir. ^{[5] [6]}

Çekin Takibe Konulması için Süreler

Çek bir kambiyo senedidir. Bu yüzden kambiyo senetlerine mahsus takip yoluyla icra takibine konulabilir. Çekte zamanaşımı süresi 3 yıldır, bu yüzden ibraz süresinin ardından 3 yıl içinde kambiyo senetlerine mahsus takip yoluyla takip başlatılmalıdır.

Çekte Sürelerin Hesabı ve Tatil Günlerine Denk Gelmesi

Çekte ibraz süreleri düzenlenme tarihi hesaba katılmaksızın ertesi günü başlar. TTK 796’da hüküm altına alınmıştır. Çekin ibrazı için kanunla belirli sürenin son günü pazara veya diğer bir tatil gününe rastladığında, bu süre onu izleyen ilk iş gününü kapsayacak kadar uzar. Aradaki tatil günleri süre hesabına dahildir.

Çekte zaman zaman düzenlenme tarihi yanlış bir gün olarak yazılabilmektedir. Örneğin 30 Şubat gibi düzenlenme tarihleri atıldığında ayın son gününün kastedildiği anlaşılır. Aynı kural, 30 günlük bir ayda 31 tarihi yazılan çekler için de geçerlidir.

31 Nisan veya 31 Haziran gibi bir tarih yazılırsa, yine ayın son günü kastedilmiş sayılır. Fakat 33 Şubat gibi takvimde olmayan bir günün yazılması durumunda düzenlenme tarihi geçersizdir.

Çekin Ödenmezlik Belgesi Alma Süresi

Çekte ödenmezlik belgesi, çekin muhatap banka tarafından ödenmediği takdirde alınan bir belgedir. Bir başka deyişle çekin ödenmediğinin resmi bir kaydıdır. Ödenmezlik belgesi, çekin neden ödenmediğini gösterir. Bu sayede meşru hamil sıfatını taşıyan kimse, karşılıksız olan çekin hukuki sonuçlarından yararlanmak için bunu mahkemede ispat amacıyla kullanabilir.
Ödenmezlik belgesi;

• Çekin karşılıksız çıkması,
• Çekin şekil eksiklerini içermesi,
• İbraz süresinin geçmiş olması,

gibi sebeplerle düzenlenerek verilebilir.
Herhangi bir sebeple ödeme yapmayı reddeden bankadan talep edilen ödemezlik belgesi net bir şekilde kanuni bir süreye bağlanmamıştır. Ortalama olarak talepten itibaren birkaç gün içinde banka tarafından düzenlenerek meşru hamile verilmektedir.

Çeklerde Protesto Süreleri

Çekin banka tarafından tamamen veya kısmen ödenmemesi halinde hamil, düzenleyen ile kendisinden önceki başvuru borçlularının tamamına müracaat edebilir. Çekte müracaat hakkının kullanılabilmesi, ödememe keyfiyetini tespit eden bir kayda muhtaçtır.

Resmî bir belge niteliğindeki “protesto” ile, muhatap tarafından ibraz günü de gösterilmek suretiyle çekin üzerine yazılmış olan tarihli bir beyanla veya bir takas odasının, çek zamanında teslim edildiği hâlde ödenmediğini tespit eden tarihli bir beyanıyla yapılabilir.

Protesto veya buna denk olan belirleme, ibraz süresinin geçmesinden önce yapılmalıdır. İbraz sürenin son gününde yapılırsa, protesto veya buna denk belirleme izleyen iş gününde de yapılabilir.

Çekin Karşılıksız Çıkması Durumunda Hukuki Süreler

Çek vade içermediğinden karşılıksızlık değerlendirmesi ibraz anına göre yapılır. Çekin muhatap bankaya ibrazında çek hesabında hiç veya yeterli miktarda para olmaması, yahut para olmasına rağmen bloke edilmiş bulunması gibi sebeplerle kısmen veya tamamen ödenemeyen çek bakımından “karşılıksızdır” işleminin yapılması gerekir. Çekin ibraz süresinden sonra karşılıksızdır işlemi yapılmaz.

Hamilin talep etmesi halinde karşılıksızdır işlemi, çekin arka yüzüne tahsil için bankaya ibraz edildiği tarih, hesap durumu, bankanın Çek Kanunu m.3/3’te öngörülen yükümlülüğü çerçevesinde ödediği miktar ve ibraz eden gerçek kişinin adı ve soyadı yazılmak, bu kişinin tüzel kişi adına bedeli tahsil etmesi durumunda bu husus belirtilmek ve bu kişi ile banka yetkilisi tarafından imzalanmak suretiyle yapılır. Karşılıksızdır işleminin ibraz süresinden önce yapılması gerekir.

Karşılıksız çek suçu ve şikayet süreleri hakkında ayrıntılı bilgiye Karşılıksız Çek Suçu ve Cezası Nedir? yazımızdan ulaşılabilir.

Karşılıksız Çek Sonuçları

Çekte Mücbir Sebepler

Çek vade içermediği için mücbir sebep süreleri ibraz süresine göre hesaplanır. Çekte mücbir sebepler TTK m.811’de düzenlenmiştir. Kanunen belirli olan süreler içinde çekin ibrazı veya protesto edilmesi veya buna denk bir belirlemenin yapılması, bir devletin mevzuatı veya herhangi bir mücbir sebep gibi aşılması imkânsız bir engel nedeniyle gerçekleştirilememişse, bu işlemler için belirli olan süreler uzar.

Hamil, mücbir sebebi gecikmeksizin kendi cirantasına ihbar etmeye ve bu ihbarı çeke veya alonja kaydedip, bunun altına yerini ve tarihini yazarak imzalamakla zorunludur. 723’üncü madde hükümleri burada da uygulanır.

Mücbir sebebin ortadan kalkmasından sonra hamil, çeki gecikmeksizin ödeme amacıyla ibraz etmek ve gereğinde protesto veya buna eş değerde bir belirlemeyi yaptırmak zorundadır.

Mücbir sebep, ibraz süresinin bitiminden önce olmak şartıyla, hamilin bu sebebi kendinden önce gelen borçluya ihbar ettiği günden itibaren onbeş günden fazla devam ederse, çekin ibrazına ve protesto çekilmesine veya buna eş değerde bir belirlemeye gerek kalmaksızın başvurma hakkı kullanılabilir.

Hamilin veya çeki ibraz etmekle, protesto çekmekle ya da aynı nitelikte bir belirlemeyi yaptırmakla görevlendirdiği kişinin, sadece kendileriyle ilgili olgular mücbir sebep sayılmaz.

Çekte Mücbir Sebep Süreci

Çekte Vade ve İbraz Süreleri Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Çekte vade ve ibraz süreleri ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Av. Haşim Elmas

Kırıkkale Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nde Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans eğitimine devam etmektedir. Arabuluculuk, Uzlaştırmacılık ve Ceza alanlarında uzmanlık sertifikalarına sahiptir. Başta İş, T...

Tüm yazıları