Evlatlıktan Red ve Evlatlıktan Reddetme Şartları

Türk Medeni Kanunu çerçevesinde, evlatlıktan red ve reddetme şartları, aile düzeninin korunması, mirasbırakanın iradesinin gerçekleştirilmesi ve saklı pay mirasçılarının haklarının gözetilmesi bakımından büyük önem taşımaktadır. Blog yazımızda, evlatlıktan red uygulamasının hukuki dayanaklarını, reddetme şartlarını ve bu sürecin nasıl işlediğini ele alacağız. Somut delillerin önemi, aile içi ilişkilerdeki etkileri ve miras hukukundaki yansımalarını detaylandırarak, okuyuculara kapsamlı bir bakış açısı sunmayı hedefliyoruz. Bu süreçte, evladın aile değerlerine aykırı davranışlarının mirasçılık sıfatını nasıl etkilediğini ve yargı mercilerinin bu tür davalarda nasıl bir yol izlediğini keşfedeceğiz. Blogumuza hoş geldiniz; evlatlıktan red konusundaki merak ettiklerinizi birlikte aydınlatacağız.

EVLATLIKTAN RED NEDİR?

Türk Hukukunda evlatlıktan reddetme terimi, belirli şartların varlığı halinde mirasçılık hakkının kaldırılması anlamına denk gelir. Evlatlıktan reddetme, vasiyet sahibinin aile kavramına ve düşüncesine uymayan davranışlar sergileyen saklı pay mirasçılarının miras hakkını ortadan kaldırmayı amaçlar. Hukuk sistemimizde “evlatlıktan çıkarma” ya da “reddetme” terimleri yer almamakla birlikte, Türk Medeni Kanunu’nda evlat reddetme amacına yakın işlev gören mirastan ıskat uygulamasına rastlanmaktadır.

Evlatlıktan Red Hukuki Dayanağı Nedir?

Türk hukuk sisteminde “evlatlıktan red” diye adlandırılmış ayrı bir kavram bulunmamaktadır. TMK 510 uyarınca, evladın mirasçılık hakkının kaldırılması, esasen mirasçılıktan ıskat (çıkarma) aracılığıyla uygulanır.

Mirasçıların mirastan yararlanma hakkı, mirasbırakanın aile düzenine uygun davranış beklentisinin karşılanıp karşılanmamasına bağlı olarak düzenlenmiştir. Bu beklentinin karşılanmadığını değerlendirip mirasçılık sıfatını kaldıracak olan kişi mirasbırakanın kendisidir; diğer mirasçıların böyle bir talepte bulunma hakkı yoktur.

Mirasçılıktan ıskatın hukuki dayanağı, Türk Medeni Kanunu’nun miras hukukuna ilişkin hükümlerinde doğrudan “evlatlıktan reddetme” ifadesi kullanılmasa da mirastan çıkarma yoluyla evladın miras hakkının kaldırılmasına olanak tanınıştır.

Evlatlıktan Red Şartları

Evlatlıktan red davası nasıl açılır sorusu ile sıklıkla karşılaşılması da rağmen Türk Hukukunda evlatlıktan reddetme davası şeklinde bir dava mevcut değildir. Evlatlıktan red (mirasçılıktan çıkarma) ölüme bağlı tasarruf ile belirli şartlara bağlı olarak yapılmaktadır.

Evlatlıktan red (mirasçılıktan çıkarma) şartları TMK m. 510 ve m. 513’te düzenlenmiştir:

1. Mirasçının mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi,
2. Mirasçının mirasbırakana veya aile üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi,
3. Mirasbırakanın altsoyu hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunması.

Evlatlıktan Red Davasını Kimler Açabilir?

Evlatlıktan red (mirasçılıktan çıkarma) mirasbırakan tarafından ölüme bağlı tasarruf ile yapılmaktadır. Bu sebeple, evlatlıktan red davası gibi bir dava açılmaksızın evlatlıktan red (mirasçılıktan çıkarma) yapılabilmektedir.

Ancak, mirasbırakanın evlatlıktan red (mirastan red) tasarrufuna, reddedilen mirasçı itiraz ederek tasarrufun iptalini sağlayabilir. Mirastan çıkarmanın iptalini sağlamak amacıyla iptal davası açılması gerekmektedir. İptal davası mirasçılıktan çıkarılan mirasçı tarafından mirastan çıkarma işleminden yararlanan mirasçılara karşı açılır.  Evlatlıktan red (mirastan red) iptal davasında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir; bu yetki kesindir. ^[1]

Evlatlıktan Red Davası Nasıl Açılır?

Evlatlıktan red davası diye bir dava türü yoktur. TMK m. 510 uyarınca mirasçılıktan çıkarmayı yapabilecek tek kişi mirasbırakandır ve bunu ancak ölüme bağlı bir tasarrufla, yani vasiyetname veya miras sözleşmesiyle yapar. Diğer saklı pay mirasçılarının açabileceği bir ıskat davası bulunmaz.

Mirasbırakan, tasarrufunda çıkarma sebebini açıkça belirtmek zorundadır; sebep belirtilmemişse çıkarma geçerli olmaz ve tasarruf mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir. ^[2]

Vasiyetname, mirasbırakanın ölümünden sonra sulh hukuk mahkemesine teslim edilir ve mahkemece açılıp okunur. Mirasçılıktan çıkarılan kimse itiraz ederse, tasarrufta belirtilen sebebin gerçekten var olduğunu ispat yükü çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer.

Uyuşmazlık çıktığında açılan dava, çıkarmanın kendisi için değil, ölüme bağlı tasarrufun iptali için açılan iptal davasıdır. ^[3] Bu dava Asliye Hukuk Mahkemeleri’nde görülür.

Evlatlıktan Red Davasında Gerekçeler Nelerdir?

Mirasçının, mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi halinde suç teşkil eden fiilin aile bağlarına olan etkisinin ağır olup olmadığını hakim takdir eder.

Suç teşkil eden fiilden dolayı sanığın ceza alması gerekmez. Ancak, suç vasfını kaldıran bir hukuka uygunluk sebebi veya zorunluluk hallerinden birinin bulunması durumunda mirasbırakan suçu teşkil eden file dayanarak evlatlıktan reddedemez (mirasçılıktan çıkaramaz). Mirasbırakanın yakınları ifadesi sadece aile yakınlarını ifade etmediğinden; sevinç ve üzüntüsünü paylaştığı diğer kişileri örneğin yakın arkadaşı, ev çalışanlarını da ifade eder.

Mirasçının, Mirasbırakan veya Mirasbırakanın Aile Üyelerine Karşı Aile Hukukundan Doğan Yükümlerini Önemli Ölçüde Yerine Getirmemesi de bir diğer evlatlıktan red sebebidir.

Kanundan doğan bir yükümlülüğün yerine getirilmemesini gerektiren bu durum dini veya moral yükümlülüğünün yerine getirilmemesi halinde evlatıktan red (mirasçılıktan çıkarma) sebebi teşkil etmez. İhlalin önemli ölçüde olması gerekmektedir. Kusurun ağırlığı ve aile ilişkilerine yaptığı etkiye göre ihlalin önemli olup olmadığı belirlenir. Yükümlülüğün ihlali, objektif olarak aile bağlarını koparacak ve hatta fiilen koparmış nitelikte olmalıdır.

Mirasbırakanın Altsoyu Hakkında Borç Ödemeden Aciz Belgesi Bulunması da bir başka sebeptir.

Mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu, saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir. Bu durumda mirasçının mahrum bırakıldığı bu payın, onun doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülenmesi şarttır.

Evlatlıktan Red Davasında Süreç Nasıl İlerler?

Mirasçılıktan çıkarma bir davayla değil, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufuyla gerçekleşir. Mirasbırakanın ölümünden sonra vasiyetname sulh hukuk mahkemesine teslim edilir; mahkeme vasiyetnameyi açıp okur ve ilgililere tebliğ eder.

Çıkarılan mirasçı tasarrufa itiraz ederse uyuşmazlık, ölüme bağlı tasarrufun iptali davasıyla asliye hukuk mahkemesine taşınır. Bu davada davalı, çıkarmadan yararlanan mirasçı veya vasiyet alacaklısıdır; TMK m. 512 uyarınca çıkarma sebebinin varlığını ispat yükü de ona düşer.

Taraflar iddia ve savunmalarını belgeler, tanık beyanları ve varsa diğer delillerle destekler. Mahkeme, tasarrufta gösterilen sebebin gerçekten gerçekleşip gerçekleşmediğini değerlendirir.

Mahkeme Kararı: Sebebin varlığı ispat edilemezse ya da tasarrufta çıkarma sebebi hiç belirtilmemişse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir; sebep ispatlanırsa çıkarma geçerliliğini korur.

İstinaf ve Temyiz: Taraflardan herhangi biri karara karşı kanun yoluna başvurabilir; böylece süreç, istinaf ve gerekirse temyiz mercii nezdinde devam eder.

Kararın Kesinleşmesi:

Karar kesinleştiğinde mirasçılık sıfatına ilişkin durum kesin olarak belirlenmiş olur ve terekenin paylaştırılması buna göre yapılır.

Evlatlıktan Red Davası Görevli ve Yetkili Mahkeme

Evlatlıktan red (mirasçılıktan çıkarma) için açılan ayrı bir dava yoktur. Zira bu işlem bir ölüme bağlı tasarruftur ve vasiyetname şekillerinden biriyle ya da miras sözleşmesiyle yapılmalıdır. Vasiyetname ölümden sonra Sulh Hukuk Mahkemesi’ne teslim edilir; mahkeme vasiyetnameyi açıp okur ve ilgililere tebliğ eder, çıkarma sebeplerinin varlığını bu aşamada incelemez.

Şayet mirasçılar, mirastan ıskat edildiğini öğrendiklerinde vasiyetnamenin iptali davasını açabilirler. Vasiyetnamenin iptali davasında ise Asliye Hukuk Mahkemeleri görevlidir.

Evlatlıktan Red ve Miras Hakkı

Evlatlıktan reddedilen yani mirastan tamamen çıkarılan kişinin mirasçılık sıfatı ortadan kalkar. Mirasçılıktan çıkarılan kimse, mirastan pay alamayacağı gibi tenkis davası da açamaz. Mirastan kısmi çıkarma halinde ise, çıkarma dışında kalan kalan pay oranında mirasçılık devam eder.

Mirasbırakan başka türlü tasarrufta bulunmuş olmadıkça, mirasçılıktan çıkarılan kimsenin miras payı, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi değerlendirilir. Dolayısıyla, mirasçılıktan çıkarılanın miras payı varsa altsoyuna, yoksa miras bırakanın mirasçılarına kalır.

Evlatlıktan Red Davasında Delillerin Önemi

Mirasçılıktan çıkarmaya itiraz edilip iptal davası açıldığında, TMK m. 512 uyarınca tasarrufta gösterilen çıkarma sebebinin gerçekten var olduğunu ispat yükü, çıkarmadan yararlanan mirasçıya düşer. Mahkeme bu iddianın somut ve inandırıcı delillerle desteklenmesini bekler. Bu delil türleri şöyle sıralanabilir:

Mahkeme İlamı: Şayet evlatlıktan reddi istenen evladın bir aile üyelerine karşı bir suça karışmış olması halinde ve bu suçun mahkeme kararıyla sabit olması durumunda sunulabilir.

Belgesel Deliller: Yazılı beyanlar, resmi kayıtlar, iletişim kayıtları gibi belgeler; evladın tutum ve davranışlarının tarihsel seyrini ortaya koymada kullanılır.

Tanık İfadeleri: Aile üyeleri, yakın çevre veya meslektaşlar gibi şahısların ifade ve beyanları; evladın davranışlarının etkilerini ve olayın gelişimini destekleyici niteliktedir.

Uzman Görüşleri: Psikolog, sosyolog ya da aile hukuku alanında uzman kişilerin değerlendirmeleri; evladın davranışlarının aile düzeni ve mirasbırakanın iradesiyle ne kadar çeliştiğini ortaya koymada yardımcı olur.

Mahkeme, sunulan delillerin objektif, tutarlı ve yeterli olmasına büyük önem verir. Delillerin eksiksiz sunulması, mirasçılıktan çıkarmanın haklılığının ortaya konulabilmesi açısından kritik rol oynar.

Evlatlıktan Red Kararının Sonuçları

Mirastan çıkarılan kişi, mirasçılık sıfatını kaybettiği için mirastan pay alamaz ve tenkis davası açma hakkı bulunmaz. Ancak, miras bırakan mirasçısını saklı payın tamamından ya da yalnızca bir bölümünden çıkarırsa, durum farklılık gösterir. Saklı payın tümünden ıskat durumunda, mirasçı terekenin hiçbir hakkını talep edemezken; kısmi ıskatta, mirasçının çıkarma kapsamı dışında kalan saklı pay üzerinde mirasçılık sıfatı devam eder ve bu bölüm üzerinden hak sahibi olur.

Ayrıca, mirastan çıkarılan kişinin muristen almış olduğu sağlar arası bağışlar, esasen mirasta iade hükümlerine bağlı değildir; fakat bu bağışlar diğer mirasçıların saklı paylarını zedelediğinde, ilgili mirasçı aleyhine tenkis davası açılması mümkün hale gelir. Mirasbırakan aksini beyan etmediği sürece, mirastan çıkarılmış kişinin miras payı, miras bırakan öncesinde ölmüş gibi kabul edilir ve çıkarılanın altsoyu varsa bu hak onlara, yoksa miras bırakanın diğer yasal mirasçılarına intikal eder. Hatta, mirasçılıktan çıkarılan kişinin altsoyu da, muristen önce ölmüş sayılarak saklı payını talep edebilme imkanına sahiptir.

Miras bırakan, eşini mirasçılıktan çıkardığında ise, eşin miras payı yalnızca birlikte mirasçı olduğu murisin kan hısımlarına devredilir; örneğin murisin oğlu mevcutsa eşin payı ona geçer. Kan bağı bulunmayan altsoylara bu hak devredilmez ve TMK’nin ilgili hükümleri uyarınca, eğer üç zümreye giren bir hısım yoksa, pay miras hazineye kalır.

Son olarak, mirastan çıkarılan kişi mirasçılık sıfatını yitirdiği için, mirasbırakanın borçlarından kişisel malvarlığı ile sorumlu tutulmaz. Ancak çıkarmaya itiraz edilmiş ve uyuşmazlık henüz kesin olarak çözülmemişse, mirasçı terekeyi koruyucu tedbirlerin alınmasını talep edebilir. Bu haklar, uyuşmazlık kesin olarak sonuçlanıncaya kadar devam eder.

Evlatlıktan Red Davası Harç ve Masrafları

Mirasçılıktan çıkarmanın kendisi bir dava olmadığı için ona bağlı bir dava harcı doğmaz; bu aşamadaki masraf, vasiyetnamenin düzenlenmesi sırasındaki noter ücretinden ve ölümden sonra vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesinde açılıp okunması işleminin giderlerinden ibarettir. Harç ve masraf asıl olarak, çıkarılan mirasçının açacağı ölüme bağlı tasarrufun iptali davasında gündeme gelir. Bu dava, diğer medeni hukuk davaları gibi belirli mahkeme harçları ve dosya masraflarına tabidir.

Davada kullanılacak avukatlık hizmetleri, uzman raporları ve tanık ücretleri gibi masraflar, davanın sürecine, karmaşıklığına ve harcanan zamana bağlı olarak değişkenlik gösterebilir.

Mahkeme, dava sonunda lehine karar verilen tarafa; yapılan harç ve masrafların bir kısmının veya tamamının karşı tarafa yükletilmesine karar verebilir. Ancak bu durum, davanın sonuçları ve tarafların davranışlarına göre değişiklik gösterebilir.

Davaya başlamadan önce, tarafların mevcut durumları, dava sürecinde karşılaşabilecekleri mali yük ve harçların detaylıca incelenmesi, maliyetlerin daha sağlıklı yönetilebilmesi açısından önemlidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Hangi Durumlarda Evlatlıktan Reddedilir?

TMK m. 510 yalnız iki sebep sayar: mirasçının mirasbırakana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi ya da aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi. TMK m. 513 ayrıca, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyun saklı payının yarısı için çıkarılmasına izin verir.

Evlatlıktan Reddedilen Miras Alabilir Mi?

Geçerli bir mirasçılıktan çıkarma varsa evlat mirasçılık sıfatını kaybeder; mirastan pay alamayacağı gibi tenkis davası da açamaz.

Evlat Mirastan Nasıl Mahrum Bırakılır?

Mirasbırakanın vasiyetname gibi bir ölüme bağlı tasarrufla yaptığı mirasçılıktan çıkarma (ıskat) ile evladın miras hakkı ortadan kaldırılır; bunun için mahkemeye başvurulmaz.

Baba Kızını Mirastan Çıkarabilir Mi?

Evet, ancak bu işlem geçerli yasal gerekçelerle ve delillerle desteklenmek zorundadır; aksi takdirde uygulanamaz.

Hayırsız Evladı Mirastan Men Etmek İçin Ne Yapılmalı?

Mirasbırakan, TMK m.510’daki sebeplerden birini açıkça belirterek vasiyetname gibi bir ölüme bağlı tasarrufla evladı mirasçılıktan çıkarmalıdır; çıkarılan mirasçı itiraz ederse sebebin varlığını ispat, çıkarmadan yararlanan mirasçıya düşer.

 Evlatlıktan Reddetmek İçin Nereye Başvurulur?

Mirasçılıktan çıkarma vasiyetname gibi bir ölüme bağlı tasarrufla yapılır; vasiyetname ölümden sonra sulh hukuk mahkemesine teslim edilir.

Evlatlıktan Red Davası Hangi Mahkemede Açılır?

Ayrı bir evlatlıktan red davası yoktur; mirasçılıktan çıkarmanın iptali davası asliye hukuk mahkemesinde açılır.

Evlatlıktan Red Miras Hakkını Etkiler Mi?

Evet, tasarrufta sebebi açıkça belirtilmiş geçerli bir mirasçılıktan çıkarma, evladın saklı payı dahil miras hakkını ortadan kaldırır.

Evlatlıktan Red Kararı Geri Alınabilir Mi?

Mirasçılıktan çıkarma bir mahkeme kararı değil ölüme bağlı tasarruf olduğu için, mirasbırakan sağlığında kanunda öngörülen şekillerden birine uyarak yeni bir vasiyetname yapmak suretiyle önceki vasiyetnamesinden her zaman dönebilir (TMK m. 542). Ölümden sonra ise çıkarma ancak iptal davasıyla ortadan kaldırılabilir.

Evlatlıktan Red Davası Açmak Zorunlu Mudur?

Böyle bir dava yoktur; mirasçılıktan çıkarma için dava açılmaz, mirasbırakanın sebebi açıkça belirtilmiş ölüme bağlı tasarrufu yeterlidir.

Evlatlıktan Red Kararı Çocuğun Soyadını Etkiler Mi?

Hayır, red kararı yalnızca miras hakkını etkiler; çocuğun soyadında doğrudan bir değişikliğe neden olmaz.

Evlatlıktan Red İçin Ahlaka Aykırı Davranış Yeterli Midir?

Tek başına “ahlaka aykırı” ifadesi yeterli olmayıp, bu davranışın mirasbırakanın iradesiyle ne kadar bağdaşmadığını somut delillerle ortaya koymak gerekir.

Av. Yusuf Emrehan Sucu

Tam burslu olarak eğitimini sürdürdüğü Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni tamamlamıştır. Hukuk eğitimi sırasında birden fazla sertifika programını tamamlamış, kurgusal mahkemelerde sıkça rol almıştır. İş Hukukuna ilişkin alacaklar ve Tazmin...

Tüm yazıları