Kaçak Yabancı İşçi Çalıştırma Cezası

Kaçak yabancı işçi çalıştırma cezası, Türkiye’de çalışmak için çalışma izni olmayan veya çalışma izni muafiyeti olmayan yabancı kişilerin çalışması durumunda kendilerine ve işverenlerine uygulanan idari para cezasıdır.

Çalışma izni olmadan çalışan yabancının tespit edilmesi halinde, idari para cezasının yanında sınır dışı kararı da verilerek ülkeden ayrılması sağlanmaktadır. Çalışma izni olmayan yabancı uyruklu kişilere ceza verilmesi, yabancının işverene bağlı olarak çalıştığı durumda olmasının yanında kendi bağımsız çalışması nedeniyle de söz konusu olmaktadır. Yabancı kaçak işçi çalıştıran işverenler, çalıştırdıkları yabancı işçi sayısınca ceza miktarı artmaktadır.

Yabancı işçi çalıştırma cezası; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nca görevlendirilen iş müfettişleri, SGK’nın görevli müfettişleri veya kolluk kuvvetleri tarafından yapılan denetimlerde kaçak çalışmanın tespit edilip Bakanlığa bildirilmesi sonucu uygulanmaktadır. Türkiye’de yabancı işçi çalıştırmak veya yabancının bağımsız çalışmasıyla ilgili kurallar 6735 sayılı Uluslararası İş Gücü Kanunu’nda hüküm altına alınmıştır.

Kaçak Yabancı İşçi Çalıştırmak Nedir?

Kaçak yabancı işçi çalıştırmak, Türkiye ile vatandaşlık bağı olmayan kişilerin çalışma izni olmaksızın işverenler tarafından çalıştırılmasıdır. Burada söz konusu olan yabancının Türkiye’de kaçak bulunması değildir; Türkiye’de bulunması yasal olsun olmasın, bir yabancının işçi statüsünde çalışabilmesi için çalışma izninin olması ve sigortalı bir şekilde çalışması gerekmektedir.

Bu şekilde olmayan ve Sosyal Güvenlik Kurumu’na kaydı yapılamayan kişiler kaçak işçi durumundadır. Yabancı uyruklu kişiler çalışma izni başvurusunu; Türkiye’de bulunuyorlarsa Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na internet sitesi üzerinden, yabancı ülkede bulunuyorlarsa Türkiye Büyükelçilikleri ve Başkonsolosluklarına yaparlar. Başvurunun Bakanlıkça değerlendirilmesi ve belgelerinin tam olduğunun anlaşılması halinde çalışma izni almaya hak kazanırlar. Bu prosedürden geçmeyip çalışma izni olmadan çalışan yabancılar ve bunların işverenleri, kurala aykırı davranışları nedeniyle idari para cezasına çarptırılmaktadır.

İzinsiz Yabancı Çalıştırmanın Tanımı

Yabancı İşçi Çalıştırmanın Yasal Dayanakları ve Düzenlemeleri

Yabancı işçi çalıştırmak isteyen işverenler ve Türkiye’de çalışmak isteyen yabancılar çalışma izni başvurusunda bulunmalıdırlar. Buna ilişkin düzenlemeler 6735 sayılı Uluslararası İş Gücü Kanunu‘nda ve Uygulama Yönetmeliği’nde yer almaktadır. ^[1]

İşveren, işyerinde yabancı işçi çalıştırmak istiyorsa çalıştırdığı her bir yabancı işçi için 5 Türk vatandaşı çalıştırıyor olması gerekir. İşveren, çalıştırdığı yabancı işçinin geçerli bir çalışma iznine sahip olduğundan ve iznin süresinin bitmemiş olduğundan emin olmalı, statüsüne göre Sosyal Güvenlik Kurumu’na kaydını yapmalıdır. Bakanlığın internet sitesinde yabancı işçi çalıştırılacak işyerinin sahip olması gereken kriterler gösterilmiştir. Yabancı işçi ise geçerli bir çalışma iznine sahip olmalı ve kayıtlı bir şekilde çalışmalıdır.

Yabancılar çalışma izni başvurularını; Türkiye’deyse Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na, yurt dışındaysa bulundukları ülkedeki konsolosluk veya büyükelçiliğe yaparlar. Bakanlığa yapılan başvurular bakanlığın internet sitesinden yapılır. Türkiye’de en az 6 aylık oturma izni bulunan kişiler ilk çalışma başvurularını bu site üzerinden yaparlar. Kendilerine verilen yabancı kimlik numarası ile sisteme giriş yapılır.

Yabancının çalışma iznine sahip olmasının yanında, çalıştığı işin Türk vatandaşlarına hasredilen mesleklerden olmaması gerekmektedir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın sitesinde bu meslekler listelenmiştir.

Türkiye’de yabancı işçilerin çalışma izni alma zorunluluğunun amacı ulusal işgücü istihdamını kontrol altında tutmaktır; yabancıların çalışmasını zorlaştırmak değildir. Kamu düzenini sağlamayı amaçlar.

Kaçak Yabancı İşçi Çalıştırmanın Cezaları Nelerdir?

Kaçak yabancı işçi çalıştıran işverenler, kanuni düzenlemeye aykırı davranışlarından ötürü yaptırıma maruz kalırlar. Buna göre işverenler, kaçak olarak çalıştırdıkları her bir yabancı için ayrı ceza öderler. İşverene uygulanan bu ceza 6735 sayılı Kanun’un 23. maddesiyle düzenlenmekte olup ceza miktarı Kabahatler Kanunu m.17/7 gereği her yıl artarak değişmektedir. Uygulanacak ceza Resmi Gazete ile ilan edilir. ^[2]

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın sitesinde yer alan güncel ceza miktarlarına göre işveren, çalıştırdığı her bir kaçak yabancı işçi için 2026 yılında 102.503 TL yabancı işçi çalıştırma cezası öder. Suriyeli, Afgan veya başka uyruklulardan kaçak çalışan yabancılar için de aynı miktar uygulanır; 6735 sayılı Kanun uyruğa göre ayrım yapmaz. Bu cezaya karşı işveren, tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde itiraz edebilir. 15 gün içinde itiraz edilmezse para cezası kesinleşir. İşveren, ceza uygulandıktan sonra kaçak yabancı işçi çalıştırmaya devam eder veya bunu tekrarlarsa ceza bir kat artırılarak uygulanır.

İşverenin ayrıca yabancı işçiyi çalıştırmaya başlaması ve işten ayrılması halinde 15 gün içinde Bakanlığa bildirim yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen işverenlere her bir yabancı için 6.805 TL idari para cezası uygulanır.

İşverenin yabancı kaçak işçiyi çalıştırmasından doğan para cezasının yanında, yabancı işçiye uygulanan sınır dışı yaptırımı nedeniyle işçinin ve varsa eş ile çocuklarının kendi ülkelerine dönmeleri için gerekli masrafları, konaklamayı ve sağlık giderlerini de karşılaması gerekmektedir. Bu masraflar idari kurumlarca karşılanmışsa, karşılanan miktar Amme Alacaklarının Tahsili Usulü Kanunu’na göre işverenden tahsil edilmektedir.

Çalışma İzni Olmadan Çalışan Yabancıya Uygulanan Cezalar

Türkiye ile vatandaşlık bağı olmayan yabancıların Türkiye’de çalışabilmeleri için çalışma izni almaları zorunludur. Çalışma izni olmadan bir işverene bağlı olarak kaçak çalışanlara İŞKUR tarafından tebligat gönderilerek idari para cezası uygulanmaktadır. Bu ceza miktarı her yıl Vergi Usul Kanunu’na göre artarak değişmekte olup 2026 yılı güncel para cezası 40.977 TL‘dir. Yabancı kaçak işçiye para cezası uygulanmasına rağmen çalışmaya devam eder veya kaçak çalışmayı tekrarlarsa 6735 sayılı Kanun m.23 gereğince ceza 1 kat artırılarak uygulanır.

Bu para cezasının yanında yabancı kaçak işçilere Göç İdaresi Genel Müdürlüğü’nün talimatıyla veya valiliklerce sınır dışı etme kararı verilmektedir. Sınır dışı etme kararı 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu uyarınca alınmaktadır. Sınır dışı kararıyla kaçak çalışan yabancı işçi ile birlikte yaşayan eş ve çocukları da etkilenir. Karar gerekçesiyle birlikte ilgiliye tebliğ edilir; bu kişi 7 gün içinde İdare Mahkemesi’nde sınır dışı kararının iptali için dava açabilir. Sınır dışı edilmesine karar verilen ilgili ve birlikte yaşadığı ailesinin geri dönüş masrafları, Göç İdaresi tarafından çalıştıkları işyerinden rücu edilir. ^[3]

Çalışma izni olmadan kendi adına bağımsız çalışanlara da idari para cezası uygulanmaktadır. Bu kişilere uygulanan ceza, bağımlı çalışanlara uygulananın üzerindedir. 2026 yılı için güncel ceza miktarı 82.010 TL‘dir. Sınır dışı kararı bağımsız çalışanlar için de uygulanır.

Kaçak yabancı işçi çalıştıran işveren ve kaçak çalışan yabancı, çalışmaya başladıklarını, işten ayrıldıklarını veya çalışma izninin iptal olduğunu en geç 15 gün içinde bildirme yükümlülüğüne tabidir. Bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi halinde her bir yabancı için 6.805 TL idari para cezası uygulanır.

İşverenin Kaçak Yabancı İşçi Çalıştırmaktan Doğan Sorumlulukları

İşverenin işyerinde yabancı uyruklu vatandaş çalıştırmak istemesi halinde işyerinin belli sermaye, yıllık ciro veya ihracat tutarını karşılaması gerekmektedir. Bu şartlar Uygulama Yönetmeliği’nde gösterilmiştir. Bununla beraber her yabancı işçi için 5 Türk vatandaşının işyerinde çalışması, çalıştırılan yabancının çalışma izninin en az 6 ay olması ve asgari ücretten yüksek ücretle çalıştırılması gerekmektedir. Bu sorumluluklarını yerine getirmeyip yabancı işçiyi çalışma izni olmadan çalıştıran işverenler, kaçak çalıştırdıkları her bir yabancı için yabancı işçi çalıştırma cezası öderler.

İşverenler, çalıştırdıkları yabancı işçileri çalışmaya başladıkları günden itibaren 15 gün içinde Bakanlığa bildirmeleri gerekmektedir. Bu bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyen işverenlere her bir yabancı için ayrıca 6.805 TL idari para cezası uygulanmaktadır.

Bunun yanı sıra, kaçak işçinin sınır dışı edilmesi durumunda işçi ve ailesinin geri dönüş masrafları (yol, konaklama, sağlık giderleri) da işverenden tahsil edilmektedir.

Kaçak Yabancı İşçi Çalıştırmada Şikayet, İhbar ve Denetim Süreci

Kaçak yabancı işçi çalıştırıldığının tespit edilmesi halinde söz konusu işyeri Bakanlığa ihbar edilir. Bir işyerinde kaçak işçi çalıştırıldığının tespiti 6735 sayılı Kanun m.23 gereği Bakanlık iş müfettişleri, Sosyal Güvenlik Kurumu müfettişleri ve denetmenleri tarafından yapılmaktadır. Kolluk görevlileri de kendi görevleri çerçevesinde yaptıkları denetim ve kontroller sırasında kaçak yabancı işçi çalışıldığını tespit ederlerse bu durumu Bakanlığa ihbar etmekle yükümlüdürler. İhbar ve tespitler sonucunda idari para cezası Çalışma ve İş Kurumu tarafından uygulanır.

Kaçak yabancı işçi çalıştırıldığını tespit eden kişiler aşağıdaki kanallardan şikayette bulunabilir: ALO 170 (Çalışma Hayatı İletişim Merkezi), ALO 182 (SGK Alo Hattı) veya e-Devlet üzerinden Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı şikayet formu. Bölgedeki Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü’ne de doğrudan başvurulabilir.

Oturma izni olmayan yabancılar ile çalışma izni olmayan yabancılar birbirinden farklı idari süreçlere tabidir. Çalışma izni olmayan kişiler Çalışma Bakanlığı iş müfettişlerine veya ALO 170’e şikayet edilirken, oturma izni bulunmayan kişiler (düzensiz göçmenler) Göç İdaresi Genel Müdürlüğü’ne bildirilir.

Kaçak Yabancı İşçi Çalıştırmanın Vergi ve SGK Açısından Sonuçları

Geçerli bir çalışma izni olan yabancı uyruklu kişi çalışmaya başlamasıyla birlikte SGK’ya kayıtlı olarak sosyal güvenlik haklarından yararlanır ve sosyal güvenlik çatısı altına girer (yabancı uyruklu işçinin hakları hakkında bilgi için yazımıza bakabilirsiniz). Yabancı uyruklu kişinin ve işvereninin 5510 sayılı Kanun’dan doğan sosyal güvenlik primlerini ödeme yükümlülükleri söz konusudur. Ancak yabancı işçi, çalışma izni olmadan çalıştığı durumda sosyal güvenlik kapsamında sayılmaz ve sosyal güvencelerden yararlanamaz. Buna bağlı olarak SGK kaydı bulunmayan yabancı işçinin ve işverenin sigorta primi ödemesi de söz konusu olmaz. Bu durumda çalışma izni olmayan ve dolayısıyla SGK kaydı bulunmayan kişiye ve çalıştıran işverene idari para cezası uygulanmaktadır.

Yabancı uyruklulardan Türkiye’de ikamet edip yasal ve kayıtlı bir şekilde çalışanlar gelir vergisi vermekle yükümlüdürler. Çalışma izni olmayanlar gelir vergisi vermemekle birlikte idari para cezasıyla karşı karşıya kalırlar.

KAÇAK YABANCI İŞÇİ ÇALIŞTIRMA CEZASI

Yabancı İşçi Çalıştırmada İzin Almak için Gereken Şartlar

İşyerinde yabancı işçi çalıştırmak isteyen işveren için belli şartlar öngörülmüştür. Söz konusu işyerinin yıllık sermayesi, ihracat yapıyorsa ihracat tutarı gibi maddi yeterliliklerin sağlanması gerektiği gibi, işyerinde belli sayıda Türk vatandaşı çalıştırılması da gerekli şartlardandır. Bunun dışında işveren çalıştırdığı yabancının sosyal güvenlik haklarını sağlamalıdır.

• İşveren çalışma izni olmayan yabancıları çalıştıramaz.
• Yabancı işçi çalıştırmak isteyen işveren, işyerinde her bir yabancı için en az 5 Türk işçi çalıştırması gerekmektedir.
• İşveren yabancı işçisinin sosyal güvenlik haklarından yararlanmasını sağlamalı ve maaşını yasal asgari ücretin altında olmayacak şekilde, yaptığı işle orantılı olarak vermelidir.
• İşverenin yabancı işçi çalıştırmak istediği işyeri için ödenmiş sermaye tutarının 100.000 TL üzerinde olması gerekmektedir. Bu şartı sağlamıyor olsa bile, ihracat yapan bir işyeri ise son yıl ihracat miktarının 250.000 Amerikan dolarını geçmesi veya yıllık cirosunun 800.000 TL‘nin üzerinde olması gerekmektedir.
• Temizlik, bakıcılık gibi ev hizmetlerinde çalışacak yabancı işçiler için 5 Türk vatandaşı çalıştırma şartı ve yukarıdaki mali yükümlülükler aranmamaktadır. Ancak bu istisna çalışma izni alınması zorunluluğunu kaldırmaz; ev hizmetlerinde çalışacak yabancıların (bakıcı, temizlikçi, çocuk bakıcısı vb.) da geçerli bir çalışma iznine sahip olması gerekmektedir. Çalışma izni olmaksızın evde kaçak işçi çalıştıran kişiler, diğer işverenlerle aynı idari para cezasına tabidir.

Yabancı İşçi Çalıştırmanın Şartları

Çalışma İzni Alması Gerekmeyen Yabancılar ve İşyerleri

Kural olarak çalışma izni olmayan yabancıların Türkiye’de çalışması yasaktır. Ancak kanun ve yönetmelikte istisnai olarak çalışma izni almaksızın Türkiye’de çalışabilecek yabancı vatandaşlar gösterilmiştir. İlk olarak Uluslararası İş Gücü Uygulama Yönetmeliği m.12/2‘de Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalar kapsamındaki yabancılar bu istisna kapsamındadır.

Bunun yanında Türk vatandaşı olarak doğup çıkma suretiyle vatandaşlığı kaybedenler ve bu kişilerin mavi kartlı üçüncü dereceye kadar alt soyları da çalışma izni almadan çalışabilirler.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşları kamu kurum ve kuruluşlarında çalışma izni almadan çalışabilirler; bunlar dışında çalışmak için çalışma izni gerekmektedir.

Turkuaz kart sahipleri ilk 3 yıl geçiş süresi içinde haklarını kaybetmedikleri durumda süresiz Turkuaz Karta hak kazanırlar. Süresiz Turkuaz Kart sahipleri, süresiz çalışma izninin sağladığı haklardan yararlandıkları için ayrıca çalışma izni almaları gerekmez.

Bunların haricinde Yönetmeliğin 48. maddesinde çalışma izni almaktan muaf olanlar düzenlenmiştir. Bu kişiler, çalışma izni muafiyet belgesi almak kaydıyla çalışma iznine ihtiyaç duymadan çalışabilirler. Söz konusu maddede farklı iş kolları, meslekler ve alanlar için farklı sürelerde muafiyet düzenlenmiştir. Maddenin tamamını incelemek için Yönetmeliğin 48. maddesini incelemenizi tavsiye ederiz.

48. maddede 15 Ekim 2024 tarihli Resmi Gazete ile yürürlüğe giren değişiklikler olmuştur. 48/h bendinde “Ekonomik, sosyo-kültürel ve teknolojik alanlar ile eğitim konularında Türkiye’ye önemli hizmet ve katkı sağlayabilecekleri ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca bildirilen yabancılar üç yıla kadar” (değişiklikten önce 6 ay) çalışma izninden muaf tutulmuştur.

48/t bendiyle daimi basın kartı kapsamında gelen yabancı basın mensuplarının görevleri süresince çalışma izni muafiyeti kapsamında değerlendirileceği hükmü getirilmiştir.

Kaçak Yabancı İşçi Çalıştırma Cezasına İtiraz ve Hukuki Yollar

Kaçak yabancı işçi çalıştırılması sebebiyle işverene verilen yabancı işçi çalıştırma cezası ve çalışan yabancıya verilen idari para cezasına karşı itiraz yoluna başvurulabilir. Kabahatler Kanunu‘nun 27. maddesinde idari para cezalarına karşı ilgililerin, kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde Sulh Ceza Hakimliği‘ne itiraz edebilecekleri düzenlenmiştir. 15 gün içinde itiraz edilmezse yabancı işçi çalıştırma cezası kesinleşir. İtiraz, Sulh Ceza Hakimliği’ne verilecek dilekçeyle yapılır; dilekçe iki nüsha olarak sunulur. ^[4]

Ön inceleme sonucu dilekçenin usule uygun olduğunun anlaşılması halinde mahkeme itiraz sebebini inceler. Hukuka aykırı bir idari para cezası tespit edilirse cezanın kaldırılmasına karar verilir. Cezanın hukuka uygun olduğunun anlaşılması halinde ise itirazın reddine karar verilir ve yabancı kaçak işçi hakkında sınır dışı kararı verilmesi için İçişleri Bakanlığı’na bildirim yapılır.

Sınır dışı kararını Göç İdaresi Genel Müdürlüğü veya valilikler vermektedir. İlgiliye sınır dışı kararı tebliğ edilirse 7 gün içinde İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılması gerekmekte, aksi takdirde karar kesinleşmekte ve yabancı Türkiye’den çıkarılmaktadır.

İtiraz ve Hukuki Yollar

Kaçak Yabancı İşçi Çalıştırma Cezası: Sıkça Sorulan Sorular

Kaçak yabancı işçi çalıştırma cezası, şikayet süreci ve hukuki haklar hakkında sıkça sorulan sorulara aşağıda yanıt verdik.

Av. Yusuf Emrehan Sucu

Tam burslu olarak eğitimini sürdürdüğü Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni tamamlamıştır. Hukuk eğitimi sırasında birden fazla sertifika programını tamamlamış, kurgusal mahkemelerde sıkça rol almıştır. İş Hukukuna ilişkin alacaklar ve Tazmin...

Tüm yazıları