0-6 Yaş Çocuğu Olan Kadın Hükümlülerin İnfaz Hakları

0-6 yaş grubunda çocuğu olan kadın hükümlüler, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun kapsamında üç ayrı korumadan yararlanabilir: gebelik veya doğum nedeniyle cezanın infazının ertelenmesi, açık ceza infaz kurumunda bulunmak kaydıyla iki yıla kadar denetimli serbestlik imkanı ve çocuğun anne yanında kalabilmesi. Bu haklardan hiçbiri kendiliğinden işlemez. Hükümlünün veya avukatının infaz hakimliğine, Cumhuriyet başsavcılığına ya da kurum idaresine usulüne uygun başvuru yapması gerekir. Aşağıdaki bölümlerde her düzenleme, kanunun güncel metnine dayanılarak ayrı ayrı ele alınıyor.

Sıfır-Altı Yaş Grubu Çocuğu Bulunan Kadın Hükümlülerin İnfaz Sistemindeki Konumu

Türk infaz hukuku, anne ile küçük çocuk arasındaki bağı korumayı gözeten birkaç ayrı mekanizma barındırır. Bunların bir kısmı cezanın başlamasını erteler, bir kısmı cezaevinde geçirilen süreyi kısaltarak denetimli serbestliğe geçişi hızlandırır, bir kısmı da çocuğun cezaevi içinde anne yanında kalmasını düzenler.

Anayasanın 41. maddesi ailenin korunmasını, 20. maddesi ise özel hayata saygıyı devlete bir ödev olarak yükler. İnfaz mevzuatındaki kadın-çocuk düzenlemeleri, bu anayasal çerçevenin ceza infaz sistemine yansımasıdır. Hangi mekanizmanın devreye gireceği uygulamada hükümlünün suçunun niteliğine, cezaevinde kaldığı süreye ve çocuğun yaşına göre değişir.

Gebe veya Doğum Yapmış Kadın Hükümlünün Cezasının İnfazının Ertelenmesi

5275 sayılı Kanunun 16. maddesinin dördüncü fıkrası, gebe olan veya doğum yapmış kadınlar için cezanın infazını doğrudan geriye bırakır. Bu düzenleme, hükümlünün talebine bağlı bir indirim değil, kanunun kendiliğinden öngördüğü bir erteleme sebebidir.

“Hapis cezasının infazı, gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren bir yıl altı ay geçmemiş bulunan kadınlar hakkında geri bırakılır. Çocuk ölmüş veya anasından başka birine verilmiş olursa, doğumdan itibaren iki ay geçince ceza infaz olunur.”

Kaynak: 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun, m.16/4^[1]

Ertelemenin Süresi ve Uygulanma Şartları

Kesinleşmiş bir hapis cezası bulunan kadın, ceza kesinleştiğinde gebe ise infaz hiç başlamaz. Doğumdan sonra ise ceza, çocuk yaşıyor ve annesinin yanındaysa bir yıl altı ay boyunca ertelenmiş kalır. Bu sürenin sonunda infaza başlanır. Ancak çocuğun 0-6 yaş grubunda olması halinde hükümlü, aşağıda anlatılan denetimli serbestlik veya anne-çocuk barındırma düzenlemelerinden yararlanmaya devam edebilir.

Çocuğun vefat etmesi veya anneden başka birine (örneğin baba ya da yakın akrabaya) teslim edilmesi durumunda erteleme kendiliğinden sona ermez. Kanun burada ayrı bir süre öngörür. Doğumdan itibaren iki ay geçtiğinde ceza infaz edilmeye başlanır.^[2]

Ertelemeden Yararlanamayacak Haller

Erteleme hakkı sınırsız değildir. Kadın hükümlü, kapalı ceza infaz kurumuna girdikten sonra gebe kalmışsa ve koşullu salıverilme tarihine altı yıldan fazla süre kalmışsa, dördüncü fıkradaki erteleme uygulanmaz. Aynı istisna, eylem ve tutumları nedeniyle tehlikeli sayılan hükümlüler için de geçerlidir.^[3] Bu durumda cezanın ilgili kısmı, kurum içinde bu amaçla ayrılan uygun bir bölümde infaz edilir.

0-6 Yaş Çocuğu Olan Kadın Hükümlünün 3 Hakkı

Çocuğunun Ağır Hastalığı Nedeniyle Kadın Hükümlünün Cezasının Ertelenmesi

Daha az bilinen fakat 2023 yılında kanuna eklenen bir düzenleme, hükümlünün kendisini değil, bakıma muhtaç çocuğunu merkeze alır. 5275 sayılı Kanunun 16/A maddesine göre toplam on yıl veya daha az hapis cezasına mahkum olan kadın hükümlünün, engelliliği nedeniyle bakıma muhtaç ya da ağır bir hastalığa maruz kalan 18 yaşını doldurmamış çocuğu varsa, cezanın infazı Cumhuriyet başsavcılığınca bir yıla kadar ertelenebilir.^[4]

Bu erteleme her seferinde altı ayı geçmemek koşuluyla en fazla dört kez uzatılabilir, yani toplamda üç yıla kadar ek süre söz konusu olabilir. Erteleme kararı, hükümlünün toplum güvenliği bakımından ağır ve somut bir tehlike oluşturmayacağının değerlendirilmesi şartına bağlıdır. Erteleme süresince hükümlüye belirli bir yeri terk etmeme, düzenli olarak belirlenen yere başvurma veya güvence yatırma yükümlülüklerinden en az biri yüklenir, ayrıca yurt dışına çıkış yasağı konur.

Sıfır-Altı Yaş Grubu Çocuğu Bulunan Kadın Hükümlülerde Denetimli Serbestlik Uygulaması

5275 sayılı Kanunun 105/A maddesi, açık ceza infaz kurumunda bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi halli hükümlülere denetimli serbestlikle infaz imkanı tanır. Aynı maddenin üçüncü fıkrasının (a) bendi, bu süreyi 0-6 yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlüler için iki yıla çıkarır.^[5]

Denetimli Serbestlikten Yararlanma Şartları

Bu genişletilmiş imkandan yararlanabilmek için hükümlünün açık ceza infaz kurumunda bulunması, koşullu salıverilmesine iki yıl veya daha az süre kalmış olması ve sıfır ile altı yaş arasında bir çocuğunun bulunması gerekir. Kanun bunu “diğer şartları da taşımaları hâlinde” ifadesiyle sınırlar. Yani iyi hal, kurum idaresinin hazırladığı değerlendirme raporu ve infaz hakiminin onayı gibi genel koşullar burada da aranır.

İnfaz hakimi kararını verirken, hükümlünün ceza infaz kurumundaki tutumunu değerlendiren rapora dayanır. Denetimli serbestlik süresince hükümlü. Kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalıştırılma, bir konut ya da bölgede denetim altında bulundurulma, belirli yerlere gitmeme veya belirlenen programlara katılma yükümlülüklerinden birine ya da birkaçına tabi tutulabilir.

30 Mart 2020 Öncesi İşlenen Suçlarda Uygulanan Geçici Düzenleme

5275 sayılı Kanuna 7242 sayılı Kanunla eklenen geçici 6. madde, 30 Mart 2020 tarihine kadar işlenmiş suçlar bakımından ayrı bir süre öngörür.^[6] Bu geçiş hükmü uyarınca genel denetimli serbestlik süresi bir yıldan üç yıla çıkarken, 0-6 yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlüler için bu süre dört yıla kadar uzayabilir. Terör suçları, kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar ile özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlar bu geçici düzenlemenin dışında tutulmuştur.

Bu istisna yalnızca suçun işlendiği tarihe bakar, yargılamanın veya infazın başladığı tarihe değil. Dosyası eski tarihli olan hükümlüler bakımından hala uygulama alanı bulabildiğinden, avukatın önce suç tarihini netleştirmesi gerekir.

30 Mart 2020 Öncesi Suçlarda Geçici 6. Madde

Çocuğun Ceza İnfaz Kurumunda Anne Yanında Kalması

0-6 yaş grubundaki bir çocuğun, başka bir yakını tarafından bakılamaması halinde annesinin yanında ceza infaz kurumunda kalmasına izin verilir. Bu düzenleme, çocuğun üstün yararı ilkesiyle anne-çocuk bağının sürdürülmesi amacını dengeleme çabasının bir sonucudur.

Kadın Hükümlülerin Barındırıldığı Kurumlar

Kadın hükümlüler, kadın kapalı ceza infaz kurumlarında ya da bu amaçla ayrılmış, erkek hükümlülerin kaldığı bölümlerle bağlantısı bulunmayan bölümlerde barındırılır. Çocuğuyla birlikte kalan anne hükümlüler için kurum idaresi, çocuğun temel bakım, beslenme ve gelişim ihtiyaçlarını gözeten ayrı bir düzen kurar. Çocuğun anasıyla teması, kurum idaresince belirlenecek program ve usule göre sağlanır.

Çocuğun Altı Yaşını Doldurmasından Sonraki Süreç

Çocuk altı yaşını doldurduğunda kural olarak anneden ayrılır. Anne dışında bakabilecek bir yakını yoksa çocuk, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı çocuk hizmetleri kuruluşlarına devredilir. Bu geçiş, aile hala cezaevindeyse görüş ve iletişim haklarının sürdürülmesi bakımından ayrıca planlanması gereken hassas bir aşamadır.

Konutta İnfaz ve Diğer Alternatif İnfaz Seçenekleri

5275 sayılı Kanunun 110. maddesinde düzenlenen konutta infaz, kadın ve çocuk hükümlüler için ayrı bir alternatif oluşturur. Gebe olan veya doğurduğu tarihten itibaren bir yıl altı ay geçmemiş kadınlar, belirli koşullarda cezalarının bir kısmını kendi konutlarında geçirebilir. Çocuk, konutta infaz kararı verildikten sonra ölür veya anasından başkasına verilirse, infaz hakimi bu kararı kaldırır ve infaz olağan usule döner.

Konutta infaz kararı da otomatik değildir. İnfaz hakimliğine yapılan başvuru üzerine, hükümlünün durumu ve toplum güvenliği değerlendirilerek verilir. Bu yönüyle denetimli serbestlik ile konutta infaz arasındaki tercih, dosyanın somut koşullarına göre şekillenir.

0-6 Yaş Grubu Çocuğu Bulunan Kadın Hükümlülerin Haklarını Kullanma Süreci

Açık ceza infaz kurumuna ayrılma ve denetimli serbestlik başvurusunun idari işleyişi kimi zaman haftalarca sürebiliyor. Bu nedenle koşullu salıverilme tarihi yaklaşırken değil, kurum kaydı ve iyi hal değerlendirmesi netleştiği andan itibaren dosyanın takip edilmesi zaman kazandırır. Gebelik veya doğum bilgisinin infaza başlamadan önce Cumhuriyet başsavcılığına bildirilmesi, ertelemenin gecikmeden işlemesini sağlar.

Kadın hükümlü, açık cezaevine geçiş, çocuğun kurumda kalması veya denetimli serbestlik talebi reddedildiğinde infaz hakimliğine itiraz edebilir. İnfaz hakimliği kararlarına karşı ağır ceza mahkemesine başvurmak da mümkündür.

Dosyanın hangi mekanizmadan yararlanacağı, suç tarihi, ceza miktarı, koşullu salıverilmeye kalan süre ve çocuğun yaşı gibi değişkenlere göre farklılaşır. Bu nedenle somut infaz süresinin ve koşullu salıverilme tarihinin önceden infaz hesaplama aracıyla kontrol edilmesi, hangi hakkın ne zaman devreye gireceğini görmek açısından faydalı bir ilk adımdır.

Aşağıdaki tabloda üç ana düzenleme kısaca karşılaştırılmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

0-6 yaş grubunda çocuğu bulunan kadın hükümlülerin infaz sürecinde en sık karşılaşılan sorular aşağıda yanıtlanıyor.

Av. Haşim Elmas

Kırıkkale Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nde Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans eğitimine devam etmektedir. Arabuluculuk, Uzlaştırmacılık ve Ceza alanlarında uzmanlık sertifikalarına sahiptir. Başta İş, T...

Tüm yazıları