İşçinin Yol ve Yemek Ücretinin Kaldırılması

İşverenin düzenli olarak ödediği yol ve yemek ücretinin kaldırılması, çalışma koşullarında esaslı değişiklik sayılır ve işçinin yazılı onayı olmadan hukuki olarak geçerlilik bulmaz. Bu onaya tabi olarak geçerli olabilmesi kuralı, elden ya da banka yoluyla ödenen yol ve yemek ücreti için de, karta yüklenen yemek yardımı için de geçerlidir. Yargıtay, ücretin eki niteliğindeki bu yardımların bildirim yapılmadan ve onay alınmadan kesilmesini 4857 sayılı İş Kanunu’nun 22. maddesine aykırı bulmuş ve işçiye kesilen tutarları talep hakkı tanımıştır.

Bu yazıda yol ve yemek ücretinin hangi halde kazanılmış hakka dönüştüğü, ödemenin biçimini değiştirmekle onu kesmek arasındaki fark, yemek kartı bakiyesine yapılan müdahaleler, çalışılmayan günlerde kesinti yapılıp yapılamayacağı ve geriye dönük alacak talebinin sınırlarını ele aldık.

Yol ve Yemek Ücretinin Kazanılmış Hak Niteliği

İş Kanunu, işverene ulaşım gideri karşılama ya da yemek ücreti ödeme zorunluluğu getirmez. Yol ve yemek ücreti bireysel-toplu sözleşmelerden, işyerindeki personel yönetmeliğinden ya da pratikteki işyeri uygulamasından doğar.

Bir yardım ödemesinin işyeri uygulaması sayılması için düzenli ve tekrarlanan biçimde yapılması yeterlidir. Aylarca kesintisiz yatan yol parası ya da her ay karta geçen yemek ücreti, artık işverenin ikramı değil ücretin eki niteliğinde ödenmesi gerekli olan bir alacağa dönüşmüştür.

Ücretin eki haline gelen bu ödemeler, kıdem tazminatına esas ücret ve ekleri hesabına da girer. Yardımın kesilmesi bu nedenle yalnızca aylık geliri değil, ileride doğacak tazminatın tutarını da etkiler.

Yol ve Yemek Ücreti Kesintisi Esaslı Değişiklik Sayılır mı?

Düzenli ödenen yol yardımının tek taraflı kesilmesi, çalışma koşullarında esaslı değişikliktir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, işverenin ücretin eki niteliğindeki yol yardımını bildirim yapmadan kaldırdığı bir dosyada bu sonuca varmıştır.

Yargıtay 9. HD, E.2011/28228 K.2013/24165, 26.09.2013

Yol yardımının kaldırılması 4857 sayılı İş Kanunu’nun 22. maddesi uyarınca çalışma koşullarında esaslı bir değişiklik olup, değişiklik işçiye yazılı olarak bildirilmek ve işçinin kabulü suretiyle yapılabilir. Bu şekilde yapılmayan ve işçi tarafından yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz.

Yemek yardımı bakımından ayrı bir ölçüt aranmamaktadır. Çünkü yol ve yemek ücreti aynı hukuki kategoriye, ücretin eki kavramına girdiği için ikisine de İş Kanunu’nun 22. maddesindeki usul uygulanır.

Aynı sonuç yardımın tamamen kesilmesinde olduğu gibi miktarının düşürülmesinde de geçerlidir. 100 TL’lik yol yardımını 40 TL’ye indirmek ya da günlük yemek ücretini yarıya çekmek, işçinin onayının alınması ve alınmazsa işçi için haklı fesih hakkını doğurması anlamında aynı sonucu ortaya çıkarır.

Yol ve Yemek Ücreti Kesintisi Esaslı Değişiklik Sayılır mı?

Ödemenin Biçimini Değiştirmek ile Kaldırmak Farkı

İşveren yol yardımının biçimini değiştirebilir, varlığını ortadan kaldıramaz. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, nakit yol ücretinin kaldırılıp yerine otobüs bileti verilmesini işverenin yönetim hakkı içinde saymış ve esaslı değişiklik kabul etmemiştir. (22. HD, E.2017/11608 K.2018/8700, 16.04.2018)

Aynı kararda bu yönetim hakkındaki sınır da belirtilmiştir. Sosyal yardımın niteliği değiştirilmeden miktarının düşürülmesi ya da ödenmemesi esaslı değişiklik sayılmış, onay vermeyen işçiye talep hakkı tanınmıştır.

Bu konudaki ölçütümüz net: İşçinin eline geçen ekonomik değer korunuyorsa bu değişiklik yönetim hakkı kapsamındadır. Ancak bu değer azalıyorsa esaslı değişiklik söz konusudur. Aylık ulaşım gideri 4.000 TL olan bir işçiye 1.000 TL yol ücreti ödemek, bu değerin düştüğünü gösterir.

Yemek sağlanması ya da yemek ücreti verilmesi konusunda da aynı durum geçerlidir. Nakit yemek parasının kaldırılıp yerine işyerinde öğün verilmesi ya da yemek kartı çıkarılması kural olarak biçim değişikliğidir, yönetim hakkı sayılır. Ancak işçinin eline geçen günlük öğün karşılığı azalıyorsa yol ve yemek ücreti bakımından esaslı değişiklik doğar.

Yol yardımının kaldırılıp yerine servis konulması da bu kapsamdadır. Servisin sonradan kaldırılması halinde işleyecek kurallar için servisin kaldırılması durumunda işçinin hakları yazımıza bakabilirsiniz.

Yemek Kartı Bakiyesindeki Değişiklikler Haklı Fesih Sebebi mi?

Yemek kartına yüklenen tutarın azaltılması işçi tarafından onay alınmadan yapıldıysa, nakit ödenen yol ve yemek ücreti kesintisiyle aynı sonuç olan haklı fesih hakkını doğurur.

Yemek kartının kullanım alanının sadece yemek sektörüne özel olarak daraltılması ise haklı fesih sebebi olmaz. İşverenin kartı yalnızca yemek harcamalarına açık tutması hakkın amacına uygun bir sınırlama kabul edilir ve esaslı değişiklik sayılmaz.

Bazı işverenler kullanılmayan yemek ücreti bakiyesini ay sonunda silmektedirler. Yemek ücreti, ücretin eki niteliğinde bir alacaksa, hak edilmiş tutarın işçiye kullandırılmadan geri alınması yönetim hakkı kapsamında değildir.

Yemek Kartı Bakiyesindeki Değişiklikler Haklı Fesih Sebebi mi?

Çalışılmayan Günlerde Yol ve Yemek Ücreti Kesilebilir mi?

Bu sorudaki cevapta belirleyici olan şey, ödemenin neye bağlandığıdır ve neye göre yapıldığıdır. Fiilen çalışılan güne göre hesaplanan yol ve yemek ücreti, çalışılmayan günler için istenemez.

Yıllık izin, hafta tatili ve raporlu günler bu nedenle kural olarak kapsam dışındadır. İşçi o gün işe gitmediğinden ulaşım gideri de yemek ihtiyacı da doğmamıştır.

Bu durumdaki uygulamalar mutlak olarak değerlendirilmez. Sözleşmede veya işyeri uygulamasında ödemenin aylık sabit tutar olarak, devamsızlığa bakılmaksızın yapılması benimsenmişse işveren tek taraflı kesinti yapamaz. Eğer işveren yol ve yemek ücretinde tek taraflı kesinti yaparsa yine haklı fesih gerekçesi sayılır.

Yol ve Yemek Ücreti Değişikliklerinde İşverenin Uyması Gerekenler

İş Kanunu’nun 22. maddesi, yol ve yemek ücreti gibi ücret eklerinde değişiklik yapacak işverene üç aşamalı bir usule uyması gerektiğini belirtir. Yol ve yemek ücreti konusundaki değişiklik öncelikle işçiye yazılı bildirilir, işçiye kabul için altı işgünü tanınır, işçi bu süre içinde esaslı değişikliği kabul etmezse değişiklik geçersiz kalır. Buna rağmen işveren değişiklikte ısrar ederse işçi açısından haklı fesih gerekçesi oluşur.

Sözlü duyuru, toplantıda söylenen söz veya panoya asılan ilan bu şartı karşılamaz. İşçinin bordroyu imzalaması da tek başına kabul anlamına gelmez.

İşçi öneriyi reddederse işverenin iki yöntemi ortaya çıkar. Bu esaslı değişiklikten vazgeçmek ya da geçerli nedeni yazılı açıklayıp bildirim süresine uyarak iş akdini feshetmek. Bu ikinci yolda fesih sonucu riskler işverene aittir ve şartları varsa işçi işe iade davası açabilir ya da kıdem-ihbar tazminatlarını talep edebilir.

Yol ve Yemek Ücreti Değişikliklerinde İşverenin Uyması Gerekenler

Yol ve Yemek Ücreti Değişikliğine Sessiz Kalan İşçi Hakkını Kaybeder mi?

Ödenmeyen yol ve yemek ücreti geriye dönük istenirken sessizlik aleyhe yorumlanmaz. Yargıtay, işçinin uzun süre ses çıkarmamasının zımnen kabul sayılamayacağını belirtmiştir.

Haklı fesih hakkında ise değişiklik sonrası yeni koşulda uzun süre çalışmaya devam edip sonradan aynı gerekçeyle istifa eden işçi bakımından Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, nakilden bir ila bir buçuk yıl sonra ileri sürülen esaslı değişiklik iddiasını iyiniyet kurallarına aykırı bulmuş ve kıdem tazminatı talebini reddetmiştir (22. HD, E.2017/16312 K.2018/23574, 05.11.2018).

İşçi fesih hakkını makul sürede kullanmalıdır.

Yol ve Yemek Ücreti Kesilen İşçinin Seçenekleri

Bildirim ve onay usullerine uyulmaksızın yol ve yemek ücreti kesilen işçinin üç seçeneği vardır.

• Çalışmayı sürdürüp alacağı talep etmek: Değişiklik bağlayıcı olmadığı için işçi çalışmaya devam eder ve ödenmeyen yol ve yemek ücreti farkını dava yoluyla ister.
• Haklı nedenle fesih: Çalışma şartlarının uygulanmaması İş Kanunu’nun 24/II-f bendinde haklı fesih sebebi sayılmıştır. Bu yolu seçen işçi kıdem tazminatına hak kazanır, ihbar tazminatı isteyemez.
• İşverenin feshini beklemek: Değişikliği kabul etmeyen işçinin sözleşmesi işverence feshedilirse işçi hem kıdem hem ihbar tazminatı talep edebilir. Ya da daha fazla tazminat alabilmek için işe iade davası açabilir.

Yol ve Yemek Ücreti Kesilen İşçinin Seçenekleri

Geriye Dönük Yol ve Yemek Ücreti Talebi ve Zamanaşımı

Kesilen yol ve yemek ücreti geçmişe dönük istenirken zamanaşımı beş yıldır. Süre her ödeme için o ödemenin muaccel olduğu tarihten itibaren işlemeye başlar.

Yardımın bordroda ayrı kalem olarak görünmediği işyerlerinde ispat zorlaşır. Böyle dosyalarda ödemenin düzenliliğini gösteren banka dekontları çoğu zaman tek başına yeterli olmaktadır.

Nakit ödeme yerine işyerinde öğün veriliyorsa ve bu öğün kaldırıldıysa işyerinde verilen yemeğin kaldırılması yazımızı, sürecin genel çerçevesi için çalışma koşullarında esaslı değişiklik ve haklı fesih yazımızı inceleyebilirsiniz.

Yol ve Yemek Ücretinin Kaldırılması Hakkında Sorular

Yol ve yemek ücreti kesintisiyle ilgili en çok sorulan sorular aşağıda yanıtlanmıştır.

Av. Yusuf Emrehan Sucu

Tam burslu olarak eğitimini sürdürdüğü Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni tamamlamıştır. Hukuk eğitimi sırasında birden fazla sertifika programını tamamlamış, kurgusal mahkemelerde sıkça rol almıştır. İş Hukukuna ilişkin alacaklar ve Tazmin...

Tüm yazıları