Aile Konutu Şerhi Nedir? Nasıl Konulur ve Kaldırılır?

Aile konutu şerhi, eşlerin birlikte yaşadığı konutun tapu kütüğüne, malik olmayan eşin talebiyle işlenen ve konut üzerindeki tasarrufları diğer eşin açık rızasına bağlayan kayıttır. Dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun 194. maddesidir. Madde, eşlerden birinin diğerinin açık rızası olmadan aile konutunu devretmesini veya konut üzerindeki hakları sınırlandırmasını yasaklar.^[1]

İşte bu noktada hatalı bir işlem yapmamak adına alanında uzman bir boşanma hukuku avukatı ile irtibata geçmek için buraya tıklayabilirsiniz. Harbiye Hukuk Bürosu’nun uzman boşanma avukatlarından danışmanlık hizmeti almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Aile Konutu Şerhi Neyi Korur?

Aile konutu şerhi, malik eşin tek başına yapacağı satış, ipotek veya benzeri tasarrufları diğer eşin onayına bağlar. Kural olarak eşler birbirleriyle ve üçüncü kişilerle her türlü hukuki işlemi yapmakta serbesttir. 194. madde bu kurala aile birliğini korumak için istisna getirir.^[2]

Şerh mülkiyeti değiştirmez. Taşınmaz malik eşe ait olmaya devam eder, diğer eş şerhle ortak malik olmaz. Eşin elinden çıkan tek şey, açık rıza almadan konut üzerinde tasarruf edebilme serbestisidir.

Koruma yalnızca Medeni Kanun anlamında evli olan eşler için geçerlidir. Dini nikahla veya fiilen birlikte yaşayan çiftler 194. maddenin korumasından yararlanamaz.

Hangi Taşınmaza Aile Konutu Şerhi Konulur?

Şerh, eşlerin ortak yaşamlarının merkezi olan ve eşlerden birinin malik olduğu konuta konulur. Yazlık, tarla veya yatırım amaçlı taşınmaz gibi ailenin fiilen yaşamadığı yerlere aile konutu şerhi konulamaz.

Taşınmaz üçüncü bir kişiye aitse tapuya şerh verilmez, çünkü kanun şerhi malik olmayan eşin, eşinin maliki olduğu konut için istemesine bağlar. Kira ile oturulan evde ise başka bir koruma devreye girer. Aile konutu eşlerden biri tarafından kira ile sağlanmışsa sözleşmenin tarafı olmayan eş, kiralayana yapacağı bildirimle sözleşmenin tarafı haline gelir.^[3]

Eşler birden fazla evde yaşıyorsa yaşamın asıl merkezi olan konut aile konutu sayılır. Bu değerlendirmeyi uyuşmazlık halinde mahkeme yapar.

Aile Konutu Şerhi Nasıl Konulur?

Aile konutu şerhini malik olmayan eş, bağlı olduğu tapu müdürlüğüne başvurarak ister. Kanun bu talep için mahkeme kararı aramaz.^[4]

Başvuruda genel olarak kimlik, evlilik durumunu gösteren nüfus kaydı ve konutun tapu bilgileri gerekir. Güncel evrak listesi ve başvurunun şahsen mi yoksa elektronik ortamda mı yapılacağı Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün uygulamasına göre değişebileceğinden, başvurmadan önce tapu müdürlüğünden teyit etmeniz yerinde olur.

Harç ve ücret tutarları da tarifeye göre değiştiğinden bu yazıda rakam verilmedi. Başvuru vekil aracılığıyla da yapılabilir.

Tapuda Aile Konutu Şerhi Yoksa Konut Satılabilir mi?

Şerh bulunmasa da konut aile konutu niteliğini taşıyorsa malik eş, diğer eşin açık rızası olmadan konutu devredemez. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu bunu şu şekilde ifade etti:

“Nitekim aile konutu şerhi kurucu değil açıklayıcı niteliktedir.”

Genel Kurul, sınırlamanın şerh konulduğu için değil konutun aile konutu vasfı taşıdığı için getirildiğini, açık rızanın ispat yükünün de tasarrufta bulunana ait olduğunu belirtti. Açık rıza alınmadan yapılan işlem geçerli sayılmaz ve diğer eş işlemin iptali için dava açabilir.^[5]

Sorun alıcının iyi niyetli olması halinde çıkar. Genel Kurul, tapu siciline güven ilkesi nedeniyle iyi niyetin karine olduğunu, kötü niyeti iddia eden tarafın bunu ispatlaması gerektiğini söyledi. Rayiç değerin çok altında satın alma gibi durumlar ise kötü niyete işaret eden fiili karine sayılır.^[6]

Bu yüzden şerh koydurmak, hak kaybı yaşamamak için en güvenli yoldur. Tapuda şerh göründüğü için alıcının konutun aile konutu olduğunu bilmediğini savunması güçleşir.

Eşim Benden Habersiz Aile Konutunu Sattıysa Ne Yapabilirim?

Açık rızanız olmadan yapılan satışın iptali için aile mahkemesinde tapu iptal ve tescil davası açabilirsiniz. Davalılar satışı yapan eş ve konutu satın alan kişidir.

Mahkeme önce taşınmazın aile konutu olup olmadığını, ardından açık rızanın bulunup bulunmadığını inceler. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, eşin devrin yapıldığı süreçte bilgisi ve iradesi bulunduğunu, devir bedelinden borçlarının kapandığını belirlediği bir dosyada açık rızanın varlığını kabul etti. Bu nedenle 194. maddenin koruma koşullarının oluşmadığına karar verdi.^[7]

Dava açıldıktan sonra evlilik boşanma ile sona ererse davanın konusuz kalması gündeme gelir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, boşanma kesinleştikten sonra taşınmazın aile konutu niteliğini kaybettiği, bu nedenle davanın konusuz kaldığı yönündeki bölge adliye mahkemesi kararını onadı. Davanın açıldığı tarihteki haklılığa göre yargılama giderinin davalılara yükletilmesi doğru bulundu.^[8]

Tapu iptal davasının genel işleyişi için tapu iptali ve tescil davası yazımıza bakabilirsiniz.

Aile Konutu Şerhi Olan Eve İpotek Konulabilir mi?

Aile konutu üzerinde hakları sınırlandırmak için diğer eşin açık rızası gerekir. İpotek, konut üzerinde bir hakkı sınırlayan bir işlem olduğundan bu kapsama girer.^[9]

Eşin açık rızası belirli bir işlem için verilir. Genel bir yetki vermek rızanın yerine geçmez.^[10]

Boşanma Davası Sürerken Aile Konutu Şerhi Kalkar mı?

Boşanma davası sürerken şerh kalkmaz. Hüküm kesinleşinceye kadar evlilik devam eder ve konut aile konutu vasfını korur.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, derdest boşanma davasında tarafların ayrı yaşıyor olmasının aile konutu şerhinin kaldırılması için yeterli olmadığı yönündeki bölge adliye mahkemesi kararını onadı. Mahkeme, boşanma hükmü henüz kesinleşmediği için şerhin kaldırılmasına yer olmadığını kabul etmişti.^[11]

Boşandıktan Sonra Aile Konutu Şerhi Nasıl Kaldırılır?

Boşanma kararı kesinleşince konut aile konutu vasfını kaybeder, ancak tapudaki şerh kendiliğinden silinmeyebilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, evlilik boşanma veya iptal kararıyla sona ermişse taşınmazın aile konutu vasfının kalmayacağını ve 194. maddenin sağladığı korumanın sona ereceğini belirtti.^[12]

Uygulamada ilk adım, kesinleşmiş boşanma ilamıyla tapu müdürlüğüne başvurmaktır. Şerhi koyduran eş buna rıza göstermiyor ya da başvuru sonuçsuz kalıyorsa aile mahkemesinde şerhin kaldırılması davası açılır.

Anılan Yargıtay kararında boşanma 2017’de kesinleşmişti, ancak şerh tapuda duruyordu. Daire, dava tarihinde taşınmaz aile konutu vasfını taşımadığı için şerhin kaldırılması gerektiğine karar verdi ve yerel mahkemenin davayı reddeden hükmünü bozdu.^[13]

Boşanma sürecinde konutun akıbeti mal rejimi tasfiyesine de bağlıdır. Bu konuda boşanmada mal paylaşımı yazımıza göz atabilirsiniz.

Eşin Ölümü Halinde Aile Konutu Ne Olur?

Eşin ölümü halinde aile konutunun sağ kalan eşe özgülenmesi gündeme gelir. Bu başvurunun şartlarını aile konutunun sağ kalan eşe özgülenmesi yazımızda anlattık.

Aile Konutu Şerhi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Konuyla ilgili en çok sorulan soruları bu başlık altında cevapladık.

Aile Konutu Şerhi Konusunda Hukuki Destek

İstanbul boşanma avukatı Harbiye Hukuk Bürosu, aile konutu şerhi işlemleri, açık rıza olmadan yapılan satışların iptali ve boşanma sonrası şerhin kaldırılması davalarında danışmanlık verir. Dosyanıza uygun yolu belirlemek için avukata sor sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

Av. Hulusi Hatıpoğlu

Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesinden onur öğrencisi olarak mezun olmuştur. Avukatlık kariyerine Konya Barosu’nda başlayan Arb. Av. Hulusi Hatıpoğlu, kariyerini İstanbul’da devam ettirmektedir. Özellikle İş Hukuku, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku, ...

Tüm yazıları