Askerlik Muafiyeti: Şartlar, Hastalıklar ve Çürük Raporu

Askerlik muafiyeti, bireyin çeşitli sağlık, eğitim, yaş veya diğer yasal nedenlerle zorunlu askerlik hizmetinden tamamen veya geçici olarak muaf tutulmasıdır. Askerlik hizmeti, herhangi bir ülkede belirli bir yaşa gelen vatandaşların, zorunlu olarak belirli bir süre orduda görev yapması veya anlaşmalı oldukları bir süre boyunca meslek olarak icra etmesidir.

Askerlik muafiyeti için hastalıklar, ailevi durumlar, yaş sınırları gibi birçok sebep mevcuttur. Bu yazımızda muafiyet şartlarına ve tüm sebeplere detaylı olarak değiniyoruz.

Askerlik Muafiyeti Nedir?

Askerlik çağı her erkeğin nüfus kayıtlarında yazılı olan yaşına göredir ve yirmi yaşına girdiği yılın ocak ayının birinci gününden başlayarak kırk bir yaşına girdiği yılın ocak ayının birinci gününde bitmek üzere en çok yirmi bir yıl sürer. Bu halde, askerlik çağı gelmiş olmakla birlikte kanunda ve çeşitli yönetmeliklerde sayılan özel haller dolayısıyla askerlik görevini ifadan kaçınılabilmesi durumunda askerlik muafiyeti gündeme gelmektedir.

Askerlikten Muaf Olma Şartları Nelerdir?

Askerlikten muaf olma şartları 7179 sayılı Askerlik Kanunu ve ilgili yönetmeliklerle düzenlenmiştir. Bu şartlar; sağlık durumu, yaş sınırı, aile durumu, çifte vatandaşlık ve diğer özel haller olmak üzere birkaç başlık altında toplanabilir.

Askerlik muafiyeti türleri aşağıdaki gibi sıralanabilir:

• Sağlık muafiyeti: Bireyin fiziksel veya ruhsal sağlık durumu nedeniyle askerlik hizmetini yerine getiremeyeceğinin yetkili sağlık kurulu tarafından tespiti hâlinde, “Askerliğe Elverişli Değildir” kararı ile muafiyet sağlanır.
• Yaş muafiyeti: 41 yaşını dolduran yükümlüler askerlik çağı dışına çıkar; bazı özel durumlarda bu yaş 49’a kadar uzayabilmektedir.
• Aile durumu ile muafiyet: Bir aile bireyine bakmakla yükümlü olan ve erkek kardeşi bulunmayan kişiler için erteleme ya da muafiyet kararı verilebilmektedir.
• Şehit yakını muafiyeti: 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında şehit olan askerin çocukları ve kardeşleri muafiyetten yararlanmaktadır.
• Çifte vatandaşlık ve yurt dışı statüsü: Yurt dışında ikamet eden ya da birden fazla vatandaşlığa sahip olan yükümlüler, belirli koşullar altında dövizle askerlik hizmetinden veya muafiyetten faydalanabilmektedir.
• Bedelli askerlik: Kanunda belirlenen bedeli ödeyen yükümlüler, kısa süreli temel eğitim sonrası terhis edilmektedir.
• Eğitim tecili: Öğrenimini sürdüren yükümlülere askerlik ertelemesi yapılabilmekte; ancak muafiyet söz konusu olmamaktadır.

Askerlik Muafiyeti Şartları

Sağlık Nedenleri ile Askerlik Muafiyeti

Sağlık nedenleriyle askerlik muafiyeti; bireyin askerlik hizmetini yerine getirmesini engelleyen fiziksel ya da ruhsal bir sağlık durumunun yetkili sağlık kurulunca tespit edilmesidir. Muafiyete dayanak oluşturan hastalık ve durumlar, TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği ekinde yer alan hastalık listelerinin (B) ve (D) dilimlerinde tanımlanmıştır.^[1]

Bu listede nörolojik hastalıklar, göz hastalıkları, ruh sağlığı bozuklukları, kulak-burun-boğaz hastalıkları, kas ve iskelet sistemi rahatsızlıkları, iç hastalıklar ve daha birçok sistem hastalığı yer almaktadır. Kesin kararı askerlik hastaneleri bünyesindeki sağlık kurulları vermektedir.

Sağlık Sebebiyle Askerlik Muafiyeti

Engelli Raporu Askerliğe Engel Mi?

Engelli raporunun tek başına askerlikten muafiyete yol açması mümkün olmayıp kesin karar TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği kapsamında yapılan değerlendirmeye bağlıdır. Engel durumu askeri sağlık kurulunca bu yönetmelik ölçütlerine göre incelenir; ilgili hastalığın (B) veya (D) diliminde karşılığının bulunması hâlinde “Askerliğe Elverişli Değildir” kararı verilebilir.

Sivil sağlık kurumlarının düzenlediği engelli sağlık kurulu raporu, askerlik işlemlerinde yalnızca yönlendirici nitelik taşır; Milli Savunma Bakanlığı’na bağlı yetkili askeri sağlık kuruluşlarınca ayrıca muayene yapılması zorunludur. Dolayısıyla %40, %60 veya %80 gibi bir engel oranına sahip olmak, doğrudan muafiyet sağlamaz; sonucu belirleyen, askeri sağlık kurulunun kendi değerlendirmesidir.

Askerlikten Muaf Hastalıklar Listesi

TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği ekindeki hastalık listelerinde (B) ve (D) diliminde yer alan durumlar, askerlikten muafiyete zemin oluşturabilmektedir.^[2] Aşağıdaki tablo, muafiyete konu olabilecek başlıca kategorileri ve örnek tanıları özetlemektedir:

Not: Tablodaki hastalıkların tamamı değil, yönetmelikteki (B)/(D) dilimine giren versiyonları muafiyete yol açar. Kesin karar sağlık kurulu tarafından verilmektedir.

Askerlik Göz Muafiyeti

Askerlik göz muafiyeti şartları yasalar çerçevesinde belirlenmiştir. Bu şartlar ise:

• Bir veya iki gözde 7 derece miyop veya uzağı görememe söz konusuysa askerlikten muafsınız. Bu dereceden daha düşük dereceler ise askerlik yapma noktasında herhangi bir problem teşkil etmez.
• Bir veya iki gözde 7 dereceden fazla astigmat varsa askerlikten muaf tutulursunuz.
• Ayrıca iki göz arasında 7 derece ve üzeri fark varsa askerlik yapılamaz.
• 6 derece ve üzeri miyop, 4 derece ve üzeri hipermetrop veya astigmat durumu mevcut ise askerlikten muaf tutulursunuz.
• Her iki gözde miyop, uzağı görememe ve astigmatizm toplamı 14 derece ve üzerinde ise askerlikten muaf olabilirsiniz.
• Görme keskinliğinize bakılmaksızın iki gözün kırma gücünün küresel eş değeri farkı 11 diyoptriden büyük olan miyop, hipermetrop ve astigmatlarınız varsa askerlikten muafsınız.
• Bir gözünüz tam görürken diğer gözünüz 11 derecenin üzerindeyse askerlik yapamazsınız.

Askerlik muafiyeti için gereken bozulmanın her iki gözde 14 dereceyi aşması veya bir gözdeki görme kaybı oranının diğer gözdeki orana kıyasla önemli ölçüde farklı olması gerekir. Her iki gözün toplam engellilik derecesi 14 derece ve üzerinde ise askerlik yapamazsınız. Toplam diyoptri gücünüz 14 derece ise askerlik yapmaya uygun olduğunuz bildirilebilir. Fakat bu durumda da komando olarak görev gerçekleştiremezsiniz.

Göz gücü hesaplanırken, sağ ve sol gözün miyop ve uzağı görebilme güçleri doğrudan toplanır. Bu güçlere astigmatizmanın yarısı eklenir. Bu üç derecelendirmenin toplamı, genel göz derecelendirmesini verir.

Askerlik Muafiyetinde Göz Derecesi

Askerlik Kilo Muafiyeti

Fazla kilolu veya zayıf birinin askerlik yapıp yapamayacağı 7179 sayılı Askerlik Kanunu’nun 20. maddesi ve Sağlıkta Yeterlilik Yönetmeliği kapsamındadır.^[3] Kişinin kilo sorunu gibi geçici bir sağlık sorunu varsa bu durumda kişinin iyileşmesi ve ardından muayene olması için 1 yıl süre verilir. Ertesi yıl kişi tekrar muayeneye girer ve kilo veremezse aynı şekilde muayenesi 1 yıl sonraya atılır.

Yapılan incelemeler sonunda 3 yıl boyunca herhangi bir gelişme göstermeyen bireyler askerlikten muaftır belgesi alabilirler. Bu belgeyi aldıktan sonra kişinin askerlik ile bir ilişkisi kalmamaktadır.

Askerlik muafiyeti için kilo sınırı hesaplama işlemleri ise sırasıyla şu şekilde formülize edilebilir:

1. Boyun ölçülmesi
2. Boy ölçüsü son iki rakamından 3 çıkarılır
3. 3 çıkarıldıktan sonra kalan rakama 30 eklenir.

Ortaya çıkan kg değeri üzerinde bir kg sahip bireyler doktor raporu ile 3 muayene sonunda askerden muaf sayılır. Bu hesabı somutlaştıracak olursak, askerlik vazifesini yerine getirecek olan adayın boyu 1,90 ise;

1,90 – 03 cm = 1,87 olan asker adayının boyunun son iki rakamı 87

Boyun son 2 rakamından kalan 87 + 30 = 117 kg

Ortaya çıkan bu değer askerlik başvurusu yapan 1,90 boyundaki adayın maksimum ağırlık değeridir. Bu kilo üzerinde bulunan aday, uygun görüldüğü takdirde askerlik görevinden muaf tutulur yahut kurul tarafından bir sene ertelenir.

Kilo kaynaklı muafiyetin “yüzde kaçtır” sorusu iki farklı anlama gelebilmektedir. Birincisi vücut ağırlığı hesabıdır: yukarıdaki formülle belirlenen eşik değerin üzerinde olmak ertesi yıl muayene sürecini başlatır; 3 yıl boyunca düzelme olmazsa muafiyet kesinleşir. İkincisi engellilik oranıdır. Kilo kaynaklı sorunların engellilik oranına dönüştürülmesi sağlık kurulunun takdirindedir; belli bir yüzde eşiği kanunda yer almamaktadır.

Not: Tablodaki değerler formüle göre hesaplanmıştır: (boyun son iki rakamı) + 30 = maksimum kg. Sağlık kurulu nihai kararı vermektedir; formül yalnızca ön değerlendirme amaçlıdır.

Kilo Sebebiyle Askerlik Muafiyeti

Düz Taban Askerlik Muafiyeti

Düztabanlık, askerlikten muaf hastalıklar listesinde yer almaktadır. Ancak her düztaban hastası “askerliğe elverişli değildir raporu” alamaz. Bunun için düztabanın derecesi, şiddeti ve neden olduğu şikayetler değerlendirilir. Ağrı ve yürüme zorluğu varsa, radyolojik görüntüleme bulgularında belirlenen bulgular ortaya çıkarsa askerlikten muaf olunabilir.

TSK sağlık yönetmeliğinde, askerlikten muaf olma şartlarına ayrıntılı olarak yer verilmiştir. Bazı deformitelerde, radyolojik görüntüleme bulgularında tespit edilen açılanmalar değerlendirilir. Düztaban için ise kalkaneal yükseklik açısı 10 dereceden daha azsa askerlikten muaf olunabilir. Bunun dışında ağrı ve yürüme zorluğu gibi hareket etmeyi engelleyebilecek şikayetlerin bulunması gerekmektedir.

Düz Tabanlık Askerlik Muafiyeti

Uygulamada sıkça karşılaşılan bir durumdan bahsedelim. Mesela çok yüksek derecede düztaban olan bir asker adayı doğrudan askerlik muafiyeti alamaz. Ayrıca röntgen sonuçlarına göre ayağındaki bu düztabanlık durumunun, asker adayının ayak kemiklerinin dejenere olmasına ve aşınmasına sebebiyet vermiş olması gerekir.

Eşcinsel ve Trans Bireyler ile Askerlik Muafiyeti

Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’nde Ruh Sağlığı ve Hastalıkları başlığı altında madde 17/D4’de “cinsel kimlik ve davranış bozukluğu” tanımlanmıştır. Bu başlık yönetmelikte “Cinsel tutum ve davranışlarının askerlik ortamında uyum ve işlevsellik sorunu yaratan ya da yaratacağı değerlendirilen olgular” olarak tanımlanmıştır.

Trans bireyler askerlikten muaf belgesi alabilmek için şu aşamaları tamamlamalıdırlar:

Askeri hastanede genellikle ilk başta tek bir uzman doktor ile görüşülür (psikiyatr).

İkinci aşamada konsey adı verilen psikolog, psikiyatr ve psikiyatrik hemşireden oluşan bir grup ile görüşülür. Eğer bu grup sizin “eşcinsel/trans” olduğunuz için askerliğini yapamayacağınıza kanaat getirirse bu yönde bir rapor hazırlayarak sizi askeri heyete gönderir.

Heyet gelen raporu olduğu gibi onaylayabilir. Genelde konseyin hazırladığı rapor olduğu gibi heyet tarafından onaylanır. Ancak Heyet raporu kabul etmez ve “askerliğe elverişlidir” raporu verirse, bir avukat desteği ile 30 gün içinde bu rapora itiraz edebilir ve yeniden başka bir hastaneye yönlendirilerek yukarıdaki süreci yeniden başlatırsınız ve rapor almak için tekrar şansınızı deneyebilirsiniz.

Askerlik Çürük Raporu

Çürük raporu, askerlik hizmetini yerine getirecek bireylerin sağlık durumlarının uygun olmadığını belgeleyen resmi bir rapordur. Bu rapor, bireyin askerlik görevini yerine getirmesini engelleyecek fiziksel veya psikolojik sağlık sorunları olduğunu gösterir. Askerlik çağına gelmiş her bireyin, sağlık durumlarının askerlik hizmetine uygun olup olmadığını belirlemek için sağlık kontrolünden geçmesi gerekmektedir. Bu kontroller sonucunda, sağlık sorunları tespit edilen kişilere çürük raporu verilebilir.

Askerliğe elverişli değildir raporu, halk tarafından bilinen adıyla “askerlik çürük raporu” askerlik hizmetinin görülemeyeceğine dair bir rapordur. “Askerlik çürük raporu” alınması durumunda artık askerlik muafiyeti söz konusu olacaktır. Askerlik çürük raporu iki şekilde alınabilir; askere alınmadan yani yoklama esnasında ya da askerliğe başladıktan sonra.

Çürük raporu yoklama sırasında veya askerliğe başladıktan sonra alınabilmektedir. Yoklama aşamasında askerlik şubesi geçici sağlık kuruluna sevk yapılır; muayene sonucunda “Askerliğe Elverişli Değildir” kararı MSB onayına sunulur. Askerlik başladıktan sonra ise birlik içinde sağlık sorunlarının tespiti halinde yetkili askeri sağlık kuruluşu aracılığıyla rapor alınabilmektedir.^[4]

Askerlik Muafiyeti Nedir? (Çürük Raporu)

Çürük Raporu Nasıl Alınır?

Çürük raporu alma süreci iki aşamada işler. Askerliğe başlamadan önce muafiyeti talep edenler yoklama esnasında askerlik şubesine başvurur; şube geçici sağlık kurulu veya yetkili hastaneye sevk düzenler. Hastanede yürütülen muayene ve tetkikler sonucunda hazırlanan rapor MSB onayına gönderilir. Onay sonrasında muafiyet kesinleşir.

Askerlik hizmetine başladıktan sonra çürük alan bireyler ise birlik sağlık ekiplerinin tespiti veya kendi başvurusuyla yetkili askeri sağlık kuruluşuna sevk edilir. Sonuçlanan rapor da aynı onay sürecinden geçmektedir.^[5]

Ailede Tek Erkek Çocuk Askerlikten Muaf Mı?

7179 sayılı Askerlik Kanunu’nda “ailede tek erkek” gerekçesiyle tam muafiyet düzenlenmemiştir. Ancak aile üyelerinden birine bakmakla yükümlü olmak ve erkek kardeşi bulunmamak gibi koşulların bir arada bulunması halinde tecil ya da erteleme kararı verilebilmektedir. Bu değerlendirme her başvuru için ayrı yapılmakta; belge ve aile durumu esas alınmaktadır.

Şehit yakınları için farklı bir düzenleme geçerlidir. 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında hayatını kaybedenlerin çocukları ve aynı anne-babadan olan kardeşlerin tamamı askerlikten muaf tutulmaktadır.^[6]

Eğitim ve Yurt Dışı Sebepleriyle Askerlik Tecili

Eğitim sebebiyle askerlik muafiyeti ülkemizde söz konusu değildir. Bununla beraber ”Asker Alma Yönetmeliği”, ”Türk Öğrencilerin Yabancı Ülkelerde Öğrenimleri Hakkında Yönetmelik” gibi hukuki düzenlemeler çerçevesinde öğrenci askerlik yükümlüsü askerliğini tecil ettirebilir.

Çeşitli yurt dışında bulunma sebepleriyle de askerlik muafiyeti söz konusu olabilir. Bu halde dövizle askerlik hizmetinden yararlanma şartlarının mevcut bulunup bulunmadığına bakılmalıdır. Yükümlülerin 7179 sayılı Kanunda belirtilen şart ve statülere uygun olarak birden fazla ülkede çeşitli zaman aralıkları dâhilinde çalıştıkları süreler, belgelendirilmesi kaydıyla çalışma ve bulunma sürelerinden sayılır.

Çok vatandaşlık hakkına sahip vatandaşların yalnızca tabiiyetindeki ülkelerde bulundukları süreler bulunma süresinden sayılır. Yurt dışında doğup yurt dışında ikamet eden ve süresiz ikamet iznine sahip olan vatandaşların ise süresiz ikamet iznine sahip oldukları ülkelerde bulundukları süreler bulunma süresi olarak kabul edilir. Başvuru tarihinde yararlanma şartlarını haiz olanların işlemleri dövizle askerlik hizmeti kapsamında yürütülür.

Olimpiyat ve dünya şampiyonluğu dereceleri gibi üst düzey milli başarılar, 7179 sayılı Kanun’un 35. maddesi kapsamında askerlik ertelemesine konu olabilmektedir. Muafiyet değil, erteleme söz konusudur; kesin şartlar Gençlik ve Spor Bakanlığı koordinasyonuyla belirlenmektedir.^[7]

Bedelli Askerlik ve Askerlik Muafiyeti

Bedelli askerlik yapmak suretiyle askerlikten muafiyet sağlamak için gerekli müracaat şartları şunlardır.

• Askerlik çağına girmiş yükümlülerden herhangi bir yaş sınırlandırması olmaksızın fiilî askerlik hizmetine başlamamış olmak.
• Yoklaması olmayan yükümlüler için, yoklamaya esas sağlık muayenelerini tamamlayarak “Askerliğe Elverişlidir” kararı verilmiş olmak.
• Kura veya sınıflandırma işlemini müteakip bedelli askerlikten yararlanma hakkı elde edip de bu haktan vazgeçmemiş olmak.
• Askerlik çağına girdiği tarihten bedelli askerliğe müracaat tarihine kadar, bu tarih dâhil, herhangi bir dönemde yoklama kaçağı, saklı veya bakaya kalanlar için bedelli askerliğe müracaat tarihinden itibaren iki ay içinde ödemesini yapmak ve kura veya sınıflandırma öncesi bedelli askerlikten vazgeçmemiş olmaktır.

Bedelli askerlikten yararlanma şartları ise şu şekilde sıralanabilir:

• Askerlik çağına girdiği tarihten bedelli askerliğe müracaat tarihine kadar, bu tarih dâhil, herhangi bir dönemde yoklama kaçağı, saklı veya bakaya kalmamış olanlar için ödeme yaptığı tarihte geçerli olan Kanun’un 9’uncu maddesinin birinci fıkrasında belirlenen bedel tutarını, müracaat tarihinden itibaren iki ay içinde peşin ödemek.
• Askerlik çağına girdiği tarihten bedelli askerliğe müracaat tarihine kadar, bu tarih dâhil, herhangi bir dönemde yoklama kaçağı, saklı veya bakaya kalanlar için ödeme yaptığı tarihte geçerli olan Kanun’un 9’uncu maddesinin birinci fıkrasında belirlenen bedel tutarı ile Kanun’un 9’uncu maddesinin yedinci fıkrasına göre belirlenen ek bedel tutarını, müracaat tarihinden itibaren iki ay içinde peşin ödemek.
• Kura veya sınıflandırma işlemi sonucunda bedelli askerliğe seçilmek.
• Bir aylık temel askerlik eğitimini tamamlamaktır.

Askerlikten Muaf Olanların Hakları Nelerdir?

Askerlikten muaf tutulan kişiler, askerlik yükümlülüğü ortadan kalkmasına karşın pek çok kamu hakkını eksiksiz kullanmaya devam etmektedir. Devlet memurluğuna başvurmak, kamu kurumlarında çalışmak ve esnaf sicili gibi işlemlerde muafiyet belgesinin ibrazı yeterlidir.

Kolluk kuvvetleri (polis, jandarma, özel güvenlik) için ise her kurum kendi mevzuatı kapsamında değerlendirme yapmaktadır. Muafiyetin nedeni belirleyicidir: kilo ya da yaş kaynaklı muafiyet genellikle engel sayılmazken psikiyatrik tanıya dayalı raporlar ek incelemeye konu olabilmektedir.

Araç sürüş ehliyeti, iş hayatı ve sigortalı çalışma açısından hiçbir kısıt söz konusu değildir. “Askerliğe Elverişli Değildir” raporu, ehliyet veya iş sözleşmesine engel oluşturmaz.^[8]

Askerdeyken Askerlik Muafiyeti Alınabilir Mi?

Askerlik muafiyeti yalnızca askere gitmeden önce alınmaz. Askere gidildiğinde rutin revir kontrolleri sırasında askerlik muafiyeti alabileceğiniz hususu görevli doktora iletilebilir.

Askerlik muafiyeti için gerekli şartları taşıma ihtimali olduğunu gören doktor askeri devlet hastanesine gerekli tetkikleri yaptırması için sevk eder. Sevk sonucunda gerekli tetkik ve tahlilleri yaptıran asker kurula çıkar.

Kurul kararı sonucunda askerlik muafiyetine hak kazanıp kazanmadığı belirlenir. Muafiyet verilmezse itiraz edebilir. Askerlik muafiyetine hak kazandığında eğer bedelli askerlik yapmışsa ödediği ücreti iade alır ve askerde bulunduğu gün başına tayin edilen ücrete de hak kazanır.

Askerlik Muafiyeti İle İlgili Sorular

Askere gidecek tüm adayların askerlik muafiyetiyle ilgili sıkça sorduğu sorular bu başlık altında cevapladık.

Rümeysa İspirli

Harbiye Hukuk Ekibi

Harbiye Hukuk Ekibi, teorik bilgi ile saha tecrübesini harmanlayan dinamik bir avukat ve hukuk danışmanı kadrosundan meydana gelmektedir. Bireysel uzmanlıkları kolektif bir güçte birleştiren ekip, karmaşık hukuki uyuşmazlıkların çözümü ve güncel h...

Tüm yazıları