Erişim Engelleme Kararına İtiraz

Erişim engelleme kararına itiraz, bir internet içeriğine veya siteye erişimin sınırlandırılmasına ilişkin kararın hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle yeniden incelenmesini ve kaldırılmasını sağlayan bir başvuru yoludur. Türkiye’de internete erişimin idari veya adli bir kararla sınırlandırılması, kişinin bilgiye ulaşma hakkını doğrudan etkilediğinden, bu kararların denetlenebilir olması hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir.

Uygulamada erişim engelleme kararlarının hepsi aynı hukuki temele dayanmaz. Kimi kararlar bir suç isnadına, kimisi kişilik haklarına, kimisi ise özel hayatın gizliliğine dayanır ve her biri farklı bir usule tabidir. Bu nedenle itiraz hazırlanmadan önce kararın hangi makam tarafından, hangi madde uyarınca verildiğinin tespit edilmesi gerekir.

Bu yazıda erişim engelleme kararlarının hukuki dayanakları, itiraz süresi ve mercii, dilekçede yer alması gereken unsurlar ile itirazın reddi halinde başvurulabilecek yollar somut biçimde açıklanmaktadır. Konunun genel çerçevesi için Erişimin Engellenmesi ve İçerik Kaldırma sayfamıza da göz atabilirsiniz.

Erişim Engelleme Kararı Nedir?

Erişim engelleme, belirli bir internet içeriğine, URL adresine veya internet sitesinin tamamına Türkiye sınırları içinden ulaşılmasının teknik olarak durdurulmasıdır. İçeriğin kaynak sunucudan silinmesinden farklı bir işlemdir, zira içerik yurt dışı sunucularda veya farklı erişim yöntemleriyle varlığını sürdürebilir.

Kararın dayanağı^[1] olabileceği gibi, farklı özel kanunlarda öngörülen ayrı düzenlemeler de olabilir. Tek bir erişim engelleme usulünden söz etmek mümkün değildir, bu yüzden itirazın türü karara göre şekillenir.

Erişim Engelleme Kararına Kimler İtiraz Edebilir?

İtiraz hakkı, kararla hukuki durumu doğrudan etkilenen ve kararın kaldırılmasında korunmaya değer menfaati bulunan kişilere tanınır. Bu kişi çoğunlukla içeriğin sahibi veya yayıncısıdır, ancak sınır her olayda aynı şekilde çizilmez.

Bir haber sitesi, sosyal medya hesabı sahibi veya içerik sağlayıcı, kendisine ait yayının erişime kapatılması nedeniyle doğrudan menfaati bulunduğunu göstererek itiraz edebilir. Buna karşın yalnızca genel bir rahatsızlık duyan üçüncü kişilerin itiraz hakkı bulunduğu söylenemez, itiraz eden ile karar arasında somut bir hukuki bağ aranır.

5651 Sayılı Kanun Kapsamında Farklı Erişim Engelleme Türleri

5651 sayılı Kanun tek bir engelleme mekanizması öngörmez, bunun yerine ihlalin niteliğine göre farklı maddeler farklı usuller belirler. Aşağıdaki tablo, itiraz stratejisi belirlenmeden önce netleştirilmesi gereken bu ayrımı göstermektedir.

Katalog Suçlar Kapsamında Erişim Engeli (Madde 8)

Kanunun 8. maddesi, yukarıdaki katalog suçlarla bağlantılı yayınlar için erişim engelleme öngörür. Bu nitelikteki kararlara karşı^[2] ve devamı hükümlerine göre itiraz edilir.

Kişilik Haklarının İhlaline İlişkin 9. Madde ve Güncel Durum

Kanunun 9. maddesi, kişilik haklarının internet yayını nedeniyle ihlal edildiğini ileri süren kişilere sulh ceza hakimliğine başvurma imkanı tanımıştı. Ancak Anayasa Mahkemesi’nin 11/10/2023 tarihli ve E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararıyla bu madde iptal edilmiş, iptal kararı 10/01/2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir.^[3] Kişilik hakları ihlal edilen kişiler bu durumda^[4] kapsamında genel mahkemelerde dava açma yoluna yönelmektedir.

Önemli: 9. madde artık salt kişilik hakkı ihlali gerekçesiyle sulh ceza hakimliğine başvuru imkanı tanımamaktadır.

Özel Hayatın Gizliliği İhlalinde 9/A Maddesi

Özel hayatın gizliliğinin ihlal edildiği iddiasına dayanan başvurular ayrı bir düzenleme olan 9/A maddesi kapsamında değerlendirilir ve bu madde iptal kararından etkilenmemiştir. Başvuruda ihlalin niteliği ile erişimin engellenmesi istenen tam URL adresinin açıkça belirtilmesi gerekir.

Erişim Engelleme Türlerine Göre İtiraz Süresi

Erişim Engelleme Kararına İtiraz Süresi ve Yetkili Merci

Bütün erişim engelleme kararları için geçerli tek bir itiraz süresi yoktur, süre kararın dayandığı hükme göre değişir. Ceza muhakemesi usulünün uygulandığı kararlarda^[5] uyarınca itiraz süresi kural olarak kararın öğrenilmesinden itibaren iki haftadır.

İtiraz dilekçesi, kural olarak kararı veren mercie sunulur. Kararı veren merci itirazı yerinde görürse kendi kararını düzeltir, görmezse dosyayı itirazı incelemeye yetkili mercie gönderir. Kararın Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Başkanı tarafından idari nitelikte verilmiş olması halinde ise uygulanacak denetim yolu ayrıca değerlendirilmelidir.

Uyarı: İki haftalık itiraz süresi kesindir, süre geçtikten sonra yapılan itirazlar incelenmeksizin reddedilebilir.

İtiraz Dilekçesinde Yer Alması Gereken Unsurlar

Etkili bir itiraz dilekçesi hazırlanırken aşağıdaki unsurların eksiksiz biçimde ortaya konulması önerilir:

• Kararın tarihi, sayısı, kararı veren merci ve dayanılan kanun maddesi
• Erişim engeli uygulanan URL adresleri veya alan adı
• Kararın öğrenildiği veya tebliğ edildiği tarih
• Kararın hangi yönlerden hukuka aykırı olduğunu somutlaştıran gerekçeler
• Erişim engelinin kapsamının ölçüsüz olduğuna ilişkin açıklamalar

Dilekçede yalnızca “kararın kaldırılmasını talep ediyoruz” gibi genel bir ifadeye yer verilmesi yeterli değildir. Kararın kanuni şartları taşımadığı, gerekçesinin yetersiz kaldığı veya içeriğin suç ya da hak ihlali oluşturmadığı somut delillerle desteklenmelidir.

İpucu: Erişim engeli uygulanan her URL adresini tek tek ve tam olarak listelemek itirazın hızlı değerlendirilmesini sağlar.

İtiraz Dilekçesinde Olması Gerekenler

Ölçülülük İlkesi ve İfade Özgürlüğü Bakımından Değerlendirme

Erişim engelleme, ifade ve bilgiye erişim özgürlüğü üzerinde doğrudan etki yaratan bir müdahaledir. Anayasa’nın 13. maddesi gereğince temel haklara yönelik sınırlamaların demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine uygun olması aranır.

Bir internet sitesinin yalnızca tek bir sayfasındaki içerik hukuka aykırı görülse dahi, sitenin tamamına erişimin engellenmesi her zaman zorunlu değildir. İtiraz dilekçesinde, aynı amaca yalnızca ilgili URL’nin engellenmesiyle de ulaşılabileceği gerekçe olarak ileri sürülebilir. İçerik bir haber veya kamuoyunu ilgilendiren bir eleştiri niteliğindeyse, Anayasa’nın 26. ve 28. maddelerindeki ifade ve basın özgürlüğü de değerlendirmeye dahil edilir.

İtiraz Reddedilirse Hangi Yollar İzlenebilir?

İtirazın reddedilmesi halinde erişim engeli yürürlükte kalmaya devam eder. Bu durumda olağan kanun yollarının tüketilmiş olması koşuluyla, temel bir hakkın ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru yapılması gündeme gelebilir.

Bireysel başvuru, kural olarak nihai kararın öğrenilmesinden itibaren 30 gün içinde yapılmalıdır. Başvuruda yalnızca kararın hukuka aykırı olduğu değil, hangi temel hakkın hangi işlem nedeniyle ihlal edildiği somut biçimde açıklanmalıdır. Delil toplama aşamasında içeriğin ilk halinin güvenilir biçimde tespit edilmesi önemlidir, bu noktada E-Tespit Nedir? Nasıl Yapılır? başlıklı yazımız yol gösterici olabilir.

Uyarı: Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru süresi otuz gündür, bu süre kaçırılırsa başvuru hakkı kaybedilir.

Erişim Engelleme Kararına İtiraz Sürecinde Hukuki Destek

Kararın hangi maddeye dayandığının doğru tespiti, hem başvuru süresinin hem de yetkili merciin belirlenmesi açısından belirleyicidir. Yanlış mercie yapılan veya süresi kaçırılan bir başvuru, içerik hukuka aykırı olsa dahi sonuç doğurmayabilir.

Bu nedenle özellikle Facebook, X, TikTok gibi sosyal medya platformları ile forum ve sözlük sitelerine ilişkin erişim engeli uyuşmazlıklarında, kararın niteliğine uygun itiraz stratejisinin bir avukat aracılığıyla belirlenmesi hak kaybının önüne geçilmesi bakımından önem taşır. 5651 sayılı Kanun’un güncel metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşılabilir.

Erişim Engelleme Kararına İtiraz Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Erişim engelleme kararına itiraz süreciyle ilgili en çok merak edilen soruları bu başlık altında cevapladık.

Av. Haşim Elmas

Kırıkkale Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nde Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans eğitimine devam etmektedir. Arabuluculuk, Uzlaştırmacılık ve Ceza alanlarında uzmanlık sertifikalarına sahiptir. Başta İş, T...

Tüm yazıları