Gizlilik Sözleşmesi Nedir?

Gizlilik sözleşmesi, iki veya daha fazla tarafın bir ticari ilişki ya da proje görüşmesi kapsamında paylaştığı stratejik ve teknik bilgileri üçüncü kişilere ifşa etmemeyi taahhüt ettikleri sözleşmedir. Uygulamada “NDA” (Non-Disclosure Agreement) olarak da anılır.

Bu sözleşme taraflara iki temel yükümlülük yükler: sır saklama borcu ve bilgiyi sözleşme amacı dışında kullanmama borcu. Kendisine “gizli” kaydıyla sunulan bir teknik çizimi, müşteri listesini veya finansal veriyi ifşa eden taraf, sözleşmeye aykırılık nedeniyle tazminat sorumluluğuyla karşılaşır.

Uygulamada gizlilik sözleşmeleri iki yapı üzerine kurulur. Her iki taraf da bilgi aktarıyorsa “karşılıklı”, yalnızca bir taraf veri paylaşıyorsa “tek taraflı” gizlilik sözleşmesi akdedilir.

Gizlilik Sözleşmesinin Amacı

Gizlilik sözleşmelerinin temel amacı, taraflar arasında paylaşılan ve iktisadi değer taşıyan verilerin kontrolsüz şekilde yayılmasını önlemektir. Bu koruma birkaç başlıkta somutlaşır.

• Ticari sırların ve rekabet gücünün korunması: teknik yöntemler, müşteri portföyleri ve finansal veriler rakiplerin eline geçmekten korunur
• Fikri mülkiyet haklarının güvence altına alınması: henüz tescil edilmemiş buluş ve tasarımların üçüncü kişilerce sahiplenilmesi engellenir
• İspat kolaylığı sağlanması: bir sızıntı durumunda hangi verinin gizli sayıldığı önceden kayıt altına alınmış olur
• Veri paylaşımında hukuki sınırların çizilmesi: bilginin hangi amaçla kullanılabileceği net şekilde belirlenir

Gizlilik Sözleşmesinin Hukuki Dayanağı

Gizlilik sözleşmeleri Türk hukukunda ayrı bir sözleşme tipi olarak düzenlenmemiştir. Bununla birlikte “isimsiz sözleşme” niteliğiyle geçerlidir ve çerçevesi içtihatlarla netleşmiştir.

Sözleşmenin temel kaynağı^[1] uyarınca tanınan sözleşme özgürlüğüdür. Taraflar, emredici hükümlere ve genel ahlaka aykırı olmamak kaydıyla bir bilginin “sır” olarak nitelendirilip korunmasını serbestçe kararlaştırabilir. Bu serbestiye^[2] kapsamındaki dürüstlük kuralı da eşlik eder ve taraflara sözleşme öncesi görüşmelerden itibaren birbirinin menfaatini gözetme yükümlülüğü yükler.

^[3] ve devamı maddeleri, piyasada dürüstlük ilkesine aykırı ticari uygulamaları yasaklar. Başkasının iş sırlarını yetkisiz ele geçirmek veya ifşa etmek haksız rekabet teşkil eder, gizlilik sözleşmesi ise bu genel hükmü somutlaştırarak hangi verinin ticari sır sayılacağını taraflar arasında netleştirir. Paylaşılan bilginin gerçek kişilere ait olması halinde ise 6698 sayılı KVKK uyarınca veri güvenliğini sağlamak amacıyla gizlilik sözleşmesi akdedilmesi zorunlu hale gelebilir.

Not: Gizlilik sözleşmesi Türk hukukunda ayrı bir sözleşme tipi olarak düzenlenmemiştir; geçerliliği sözleşme özgürlüğüne ve isimsiz sözleşme niteliğine dayanır.

Gizlilik Sözleşmesi Hangi Durumlarda Yapılır?

Gizlilik sözleşmeleri, taraflar arasında henüz kamuya mal olmamış ve ekonomik değer taşıyan bir bilgi paylaşımının söz konusu olduğu her hukuki süreçte yapılabilir. Şirket birleşme ve devralmaları, yeni bir projenin ön görüşmeleri, yatırımcı sunumları ve teknolojik bir buluşun lisanslanması bu süreçlerin başında gelir.

Bunun dışında işveren-işçi ilişkilerinde çalışanın hassas verilere eriştiği pozisyonlarda, bağımsız denetim veya danışmanlık hizmeti alımlarında ve tedarik zinciri yönetiminde de gizlilik protokollerine sıkça başvurulur. Bir tarafın know-how, müşteri portföyü veya özel yazılım kodları gibi bilgilerinin karşı tarafa açılması gereken her durumda bu sözleşme hak kayıplarını önler.

Şirketler Arasında Gizlilik Sözleşmesi (NDA)

Kurumsal düzlemde akdedilen gizlilik sözleşmeleri, iki tüzel kişilik arasındaki veri akışını disipline eder ve ticari sırların rakip firmaların eline geçmesini engeller. Şirketler arası ilişkilerde NDA genellikle bir iş ortaklığı tesisi, tedarik zinciri yapılandırması veya ortak bir Ar-Ge projesinin fizibilite aşamasında devreye girer.

Bu sözleşmelerde sorumluluk yalnızca imza sahibi yetkililerle sınırlı kalmaz. Veriye erişimi olan çalışanlar ve alt yükleniciler de kapsam altına alınır ve kurumsal bir ihlal durumunda sızıntının hangi çalışan tarafından yapıldığına bakılmaksızın sözleşmenin tarafı olan tüzel kişiliğin sorumluluğu gündeme gelir.

İş Sözleşmelerinde ve Çalışanlar İçin Gizlilik Sözleşmesi

İş hukukunda gizlilik, yalnızca bir sözleşme maddesi değil işçinin işverene karşı taşıdığı sadakat borcunun en somut halidir. İş sözleşmesine eklenen veya ayrı bir protokolle düzenlenen gizlilik kayıtları, işçinin görevi sırasında öğrendiği özel bilgileri iş ilişkisi devam ederken ve belirli şartlarda iş akdi sona erdikten sonra da saklı tutmasını zorunlu kılar.

Özellikle üst düzey yöneticiler, yazılımcılar veya stratejik departman personeli için hazırlanan bu sözleşmeler, çalışanın işten ayrılması durumunda dahi şirketin veri tabanlarını koruma altına alır. Sözleşmede yer alan cezai şart ve tazminat hükümleri, olası bir veri sızıntısında işverenin zararını ispat yükünü hafifletir.

Gizli Bilgi Kapsamına Neler Girer?

Gizli bilgi, sözleşme taraflarının paylaştığı, kamuya mal olmamış ve sahibi tarafından gizli tutulması için makul önlemler alınmış her türlü veriyi ifade eder. Bir bilginin korunabilmesi için “bilinen” veya “kolayca erişilebilir” olmaması esastır. Kapsam tarafların iradesine göre genişletilebilse de genel kabul gören unsurlar şunlardır.

• Ticari ve finansal veriler: mali tablolar, yatırım planları, fiyatlandırma stratejileri ve henüz açıklanmamış satış rakamları
• Teknik bilgiler ve know-how: üretim yöntemleri, yazılım kaynak kodları, teknik çizimler ve patent başvurusu öncesi buluşlar
• Stratejik bilgiler: pazar hedefleri, birleşme veya satın alma niyetleri, pazarlama kampanyaları
• Müşteri ve tedarikçi bilgileri: özel müşteri listeleri ve tedarikçilerle yapılan anlaşma şartları

Gizli Bilgi Kapsamına Giren 4 Veri Türü

Gizlilik Sözleşmesinde Bulunması Gereken Unsurlar

Bir gizlilik sözleşmesinin icra edilebilir olması, metnin muğlak ifadelerden arındırılıp belirli kurucu unsurları içermesine bağlıdır. Tarafların unvanları, adresleri ve temsil yetkilileri net biçimde tanımlanmalı, grup şirketlerinde yükümlülüğün iştirakleri kapsayıp kapsamadığı açıkça belirtilmelidir.

Gizli bilginin tanımı “her türlü bilgi” gibi ucu açık ifadeler yerine teknik, finansal ve ticari veriler olarak kategorize edilmelidir. Kamuya mal olmuş bilgiler veya resmi makamlara ifşası zorunlu veriler gibi istisnalar da ayrıca düzenlenmelidir.

Sözleşmenin süresi genellikle iki aşamalıdır: yürürlükte olduğu süre ile asıl ticari ilişki sona erdikten sonra devam eden sır saklama borcu (çoğunlukla 2 ila 5 yıl). Bazı kritik veriler için süresiz gizlilik de kararlaştırılabilir. Uyuşmazlıkların çözümü için hangi mahkeme veya tahkim kurulunun yetkili olacağının belirlenmesi de sözleşmenin icra kabiliyeti açısından önemlidir.

Gizlilik Sözleşmesinde Cezai Şart

Gizlilik sözleşmelerinin en önemli unsuru, olası bir ihlalde ödenecek cezai şart miktarıdır. Ticari sır ifşasının işletmeye verdiği gerçek zararı mahkeme önünde matematiksel olarak ispat etmek zor olduğundan, önceden belirlenmiş maktu bir bedel hem caydırıcılık sağlar hem de ispat külfetini hafifletir.

Hukuki niteliği itibarıyla cezai şart, asıl borca bağlı fer’i bir borçtur. Taraflar ceza miktarını belirlemede serbesttir, ancak kararlaştırılan tutarın ekonomik güçle bağdaşmayacak ölçüde fahiş olması halinde hakim bu miktarda indirim yapabilir. Sözleşmede maktu bir cezai şart varsa alacaklı zararını ispat etmeden bu bedeli talep edebilir, uğranılan zarar cezai şartı aşıyorsa aşan kısım için ayrıca kusur ve zarar ispatı gerekir.

Uyarı: Kararlaştırılan cezai şart tutarı borçlunun ekonomik gücüyle bağdaşmayacak ölçüde fahiş ise hakim bu tutarda re’sen indirim yapabilir.

Gizlilik Sözleşmesinin İhlali ve Tazminat

Gizlilik sözleşmesinin ihlali, taraflardan birinin korunan verileri yetkisiz şekilde ifşa etmesi veya izin verilen sınırların dışında kullanması halinde gerçekleşir. Bu durumda Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu’nun ilgili hükümleri uyarınca ihlal eden tarafın sorumluluğu doğar.

İhlalde bulunan taraf kusursuzluğunu ispat edemediği sürece zararı tazmin etmekle yükümlüdür. Bu tazminat yalnızca fiili zararı değil, ihlal gerçekleşmeseydi elde edilecek muhtemel kazancı da kapsar. İhlalin devam etmesini önleyici ihtiyati tedbirler ve kararlaştırılmış cezai şartın tahsili de bu süreçte gündeme gelen hukuki araçlardır.

Gizlilik Sözleşmesi ile Rekabet Yasağı Farkı

Gizlilik Sözleşmesi ile Rekabet Yasağı Arasındaki Fark

Gizlilik sözleşmesi (NDA) ve rekabet yasağı sözleşmesi (Non-Compete), farklı hukuki menfaatleri koruyan iki ayrı kurumdur. Gizlilik sözleşmesi bilginin kendisini korur ve paylaşılan verilerin üçüncü kişilere aktarılmasını engellemeyi amaçlar. Rekabet yasağı ise çalışanın veya ortağın sözleşme sona erdikten sonra belirli bir alanda ve sürede rakip bir işte çalışmasını sınırlar.

Rekabet yasağının hukuki dayanağı^[4] hükümleridir ve kanun koyucu, çalışma özgürlüğünü korumak amacıyla bu yasağı sıkı şekilde sınırlandırmıştır. Süresi özel durumlar hariç en fazla 2 yıl ile sınırlıdır ve yazılı şekilde yapılması şarttır. Gizlilik yükümlülüğü ise niteliği gereği çok uzun süreler, hatta bazen süresiz olarak devam edebilir.

Rekabet Yasağı Sözleşmesi Nedir? Şartları, Süresi, Cezası yazımızda bu sözleşme türü ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

KVKK ve Gizlilik Sözleşmesi İlişkisi

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ile gizlilik sözleşmeleri arasındaki ilişki tamamlayıcı niteliktedir. Her kişisel veri bir gizli bilgi adayıyken, her gizli bilgi kişisel veri niteliği taşımayabilir.

Taraflar arasında paylaşılan bilginin kişisel veri içermesi durumunda gizlilik sözleşmesi,^[5] kapsamındaki veri güvenliğini sağlama yükümlülüğünün somut bir görünümü haline gelir. Sözleşme, verinin işlenme amacını ve imha usullerini KVKK normlarına uyumlu hale getirmediği sürece akdi ihlalin yanında idari para cezası riskini de barındırır. KVKK yükümlülüklerine ilişkin güncel bilgiye Kişisel Verileri Koruma Kurumu resmi sitesinden ulaşılabilir.

Bilgi: Paylaşılan bilgi kişisel veri niteliği taşıyorsa, gizlilik sözleşmesi KVKK m.12 kapsamındaki veri güvenliği yükümlülüğünün de bir aracı haline gelir.

Dijital Ortamda Gizlilik Sözleşmesi

Dijital ortamda gizlilik sözleşmeleri, verinin bulut sistemlere taşınmasıyla birlikte teknik güvenlik protokollerini de kapsayan bir yapıya bürünmüştür. Erişim yetkileri, şifreleme yöntemleri ve verinin dijital imhası gibi standartlar da sözleşmede birer hukuki yükümlülük olarak düzenlenmelidir.

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu uyarınca güvenli elektronik imzayla veya “tıkla-onayla” mekanizmasıyla kurulan bu sözleşmeler, ıslak imzalı metinlerle aynı ispat gücüne sahiptir. Veri sızıntısının tespiti için kullanılacak log kayıtları ve zaman damgası gibi dijital delillerin sözleşmede yer alması, ihlalin ispatı bakımından önem taşır.

Gizlilik Sözleşmesi Hazırlarken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Profesyonel bir gizlilik sözleşmesi hazırlanırken “gizli bilgi” tanımı ne çok geniş tutularak belirsizliğe itilmeli ne de çok dar tutularak korunması gereken veriler dışarıda bırakılmalıdır. Teknik, ticari ve finansal veriler ayrı kategoriler halinde somutlaştırılmalıdır.

Bilgiyi alan tarafın verileri hangi proje kapsamında kullanabileceğini belirleyen “kullanım amacı” maddesi dar yorumlanacak şekilde kurgulanmalıdır. Cezai şart hükmü, yürürlük süresi ve verinin iadesi veya imhası usulleri netleştirilmeli, çalışanları ve alt yüklenicileri kapsayan sorumluluk maddesi ile yetkili mahkeme şartı da metne eklenmelidir.

İpucu: “Gizli bilgi” tanımını teknik, ticari ve finansal veriler olarak ayrı kategoriler halinde somutlaştırmak, sözleşmenin icra edilebilirliğini artırır.

Gizlilik Sözleşmesi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Gizlilik sözleşmelerine ilişkin sık sorulan sorulara aşağıda yer verilmiştir.

Av. Haşim Elmas

Kırıkkale Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nde Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans eğitimine devam etmektedir. Arabuluculuk, Uzlaştırmacılık ve Ceza alanlarında uzmanlık sertifikalarına sahiptir. Başta İş, T...

Tüm yazıları