İşverenin Zam Yapma Zorunluluğu ve Kapsamı

İşverenin zam yapma zorunluluğuna yönelik özel bir düzenleme İş Kanunu’nda bulunmamaktadır. Bazı istisnalar dışında işveren işçinin maaşına zam yapıp yapmamak konusunda takdir yetkisine sahiptir. Bu istisnalar:

• Yapılan toplu iş sözleşmesinde işverenin zam yapma zorunluluğuna dair madde bulunması.
• İşçi ile işveren arasında yapılan iş sözleşmesinde işverenin zam yapma zorunluluğuna ilişkin madde bulunması.

İşverenin zam yapma zorunluluğu yukarıdaki istisnalar dışında iş ilişkisine göre değişkenlik gösterebilir. Bu kural, kamu ayrımı gözetmeksizin özel sektördeki tüm iş sözleşmeleri için geçerlidir. İşçi, çalışmasının karşılığında ücret alır. Aldığı ücret işçinin temel ihtiyaçlarını gidermesini ve sosyal yaşantısını sürdürmesini sağlamalıdır. Bu ihtiyaçları giderebilmesi için gereken ücretin en alt sınırını asgari ücret olarak ifade ederiz.

Çeşitli sebeplerle işçinin ücretinin asgari ücretin altında kaldığı durumlarda işverenin zam yapma zorunluluğu ortaya çıkar. Aşağıda zam zorunluluğunun hangi hallerde doğduğu, enflasyonun altında kalan zammın işçiye ne hak verdiği ve zammın hangi tarihte yapılması gerektiği ayrı ayrı ele alınmıştır.

İşçi avukatı iletişim

İşverenin Zam Yapma Zorunluluğu Var mı?

“İşçiye zam zorunlu mu?” sorusunun yanıtı İş Kanunu’nda açıkça belirtilmemiştir. Ancak işçinin ücreti enflasyon ya da üst üste yapılmayan zamlar neticesinde asgari ücretin altında kalmış ise işveren işçinin ücretini asgari ücretin altında kalmayacak şekilde artırmalıdır. İşçinin ücretini asgari ücretin altında kalmayacak şekilde artırmak, işverenin zam yapma zorunluluğunu ortaya çıkarır.

İşçinin Ücreti Asgari Ücretin Altında Olabilir Mi?

Bir çalışmanın iş sözleşmesi olarak nitelendirilmesi için ücretlilik ilkesi gereği ücret karşılığı yapılması gereklidir. İşveren, işçiye karşı çalışmasının karşılığında ücret ödemekle yükümlüdür. Yapılan iş sözleşmesi gereği işverenin ödemekle yükümlü olduğu ücretin en alt sınırını asgari ücret olarak nitelendiririz. Asgari ücretin ne olduğu İş Kanunu’nun 39. maddesinin 1. fıkrasında belirtilmiştir.

Madde 39 – İş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanunun kapsamında olan veya olmayan her türlü işçinin ekonomik ve sosyal durumlarının düzenlenmesi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca Asgari Ücret Tespit Komisyonu aracılığı ile ücretlerin asgari sınırları en geç iki yılda bir belirlenir. (İş K. 39)

2026 yılında uygulanan asgari ücret brüt 33.030,00 TL, net 28.075,50 TL’dir. Komisyonun kararı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girer ve bu kararlar kesindir. ^[1] Bu tutarın altında bir ücret kararlaştıran sözleşme hükmü geçersizdir, işçi aradaki farkı beş yıllık zamanaşımı süresi içinde isteyebilir.

Asgari ücretin altında ödeme yapan işveren idari para cezasıyla da karşılaşır. Ceza bu durumdaki her işçi ve her ay için ayrı hesaplanır ve 2026 yılı için 2.734 TLdir. ^[2]

İşverenin Zam Yapma Zorunluluğu

İşveren İşçinin Ücretine Asgari Ücret Artış Oranının Altında Zam Yapabilir Mi?

İşçinin ücretinin asgari ücretin altında kaldığı durumlarda işçinin ücretinin asgari ücrete denk gelecek şekilde zam yapılması zorunludur. Bu durumda işverenin zam yapma zorunluluğu vardır. İşçinin ücreti asgari ücretin üzerinde ise ve yapılan iş sözleşmesinde ücret zammına ilişkin bir hüküm yoksa işverenin zam yapma zorunluluğu yoktur. İşverenin inisiyatifi söz konusu olur ve eğer isterse asgari ücret artış oranının altında zam yapabilir veya hiç zam yapmayabilir.

İşveren Enflasyon Altında Zam Yapabilir Mi?

Enflasyon oranı ile asgari ücret artış oranı aynı şey değildir. İşveren, işçiye enflasyon oranının altında zam yapabilir. Kanun, ücret artışını doğrudan enflasyona bağlamaz. Tek sınır, ücretin asgari ücretin altına düşmemesidir. Sözleşmede enflasyon oranında zam hükmü varsa, işveren bu hükümle bağlıdır.

Asgari Ücret Artış Oranı Altında Yapılan Zam İşçiye Haklı Fesih İmkanı Verir Mi?

Sözleşmede bağlayıcı hüküm yoksa zam işverenin inisiyatifindedir. İşçi, ücretine asgari ücret artış oranında zam yapılmasını talep edemez ve yapılmayan zamma dayanarak haklı fesih yoluna başvuramaz.

İşçinin Maaşına Hiç Zam Yapılmaması Haklı Fesih Nedeni Olur Mu?

Ülke genelinde ve dünyada artan enflasyon neticesinde işçinin hayatını idame ettirebilmesi ve geçimini sağlayabilmesi için gerekli olan miktar değişkenlik göstermektedir. Asgari ücret işçinin geçimini sağlayabilecek kadar gelir elde etmesine yardımcı olur. İşçinin maaşı asgari ücretin üzerinde ise ve iş sözleşmesinde ücret zammına ilişkin bağlayıcı bir hüküm yoksa işçiye zam zorunlu mu? Hayır zorunlu değildir. İşçinin bu sebebe dayanarak haklı fesih imkanı bulunmamaktadır. Ancak asgari ücret ve enflasyon artış göstermiş ve bunun neticesinde işçinin ücreti asgari ücretin altında kalmış ise ücret zammı talep edebilir. Bu sebebe dayanarak haklı fesih imkanına sahip olur.

İşverenin Zam Yapma Zorunluluğunda Haklarınız

İşçinin Maaşına Zam Yapılmaması Durumunda İşçinin Hakları Nelerdir?

İş sözleşmesinde ücret artışıyla ilgili hükmün varlığı ve bu hükme uyulmadığı hallerde, işçi sözleşmeyi haklı fesih yoluyla sonlandırma imkanına sahiptir. Bunun yanı sıra işçi kıdem tazminatı istemeye hak kazanabilir.

İşçi ücretinin asgari ücretin altında kalması ve buna rağmen zam yapılmaması durumunda da işçi haklı fesih yoluna başvurabilir. Buradaki dayanak, ücretin kanun hükümlerine veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmemesi ya da ödenmemesi halinde işçiye derhal fesih hakkı veren hükümdür. ^[3]

Haklı fesihte işçi kıdem tazminatına hak kazanır, ihbar tazminatı isteyemez çünkü sözleşmeyi kendisi sonlandırmıştır. Ödenmeyen fark ücret ayrıca istenebilir ve bu alacağın zamanaşımı beş yıldır.

İşçinin Her Yıl Otomatik Zam Hakkı Var Mı?

İşçiye her yıl otomatik zam yapılmasını gerektiren bir kanun hükmü yoktur. Yıllık zam hakkı, ancak toplu iş sözleşmesinde veya bireysel sözleşmede yazılıysa doğar. Böyle bir hüküm yoksa, işveren yıllar boyunca zam yapmayabilir. Tek istisna, ücretin bu süreçte asgari ücretin altına düşmesidir.

Maaş Zammı Zorunluluğu

İşçiye Zam Ne Zaman Yapılır?

Zammın hangi ayda yapılacağını belirleyen bir kanun hükmü yoktur. Uygulamada ocak ayı öne çıkar, çünkü yeni asgari ücret kural olarak 1 Ocakta yürürlüğe girer ve ücreti bu sınırın altında kalan işçilerin maaşı o tarihte yükseltilmek zorundadır.

İş sözleşmesinde zam tarihi yazılıysa işveren o tarihe bağlıdır. “Her yılın ocak ayında” ya da “işe giriş tarihinin yıl dönümünde” gibi bir kayıt varsa zam o gün muaccel olur ve gecikme fark ücret alacağı doğurur.

Bir yıl dolmadan zam yapılmasını gerektiren tek durum, ücretin asgari ücretin altına düşmesidir. Kıdemi ne olursa olsun hiçbir işçiye asgari ücretin altında ödeme yapılamaz. İşe girdikten üç ay sonra asgari ücret artarsa o işçinin ücreti de derhal yeni sınıra çekilir.

İşverenin Zam Yapma Yükümlülüğü Kanuni Bir Düzenleme Mi?

İşverenin zam yapma zorunluluğu İş Kanunu’nda özel olarak düzenlenmemiştir. Ancak birazdan sayacağımız iki şartın varlığı haline işverenin zam yapma zorunluluğu ortaya çıkmaktadır.

1. Yapılan toplu iş sözleşmesinde işverenin zam yapma zorunluluğuna dair madde bulunması.
2. İşçi ile işveren arasında yapılan iş sözleşmesinde işverenin zam yapma zorunluluğuna ilişkin madde bulunması.

Bu iki şart dışında da bir durum söz konusudur. Eğer işçinin ücreti enflasyon ya da üst üste zam yapılmaması sonucunda asgari ücretin altında kalmış ise, İş Kanunu gereği işçinin ücretinin asgari ücretin altında kalmaması için zam yapılması gereklidir. Bu durumda işverenin zam yapma zorunluluğu olacaktır.

Aşağıdaki tablo, zam zorunluluğunun doğduğu ve doğmadığı halleri işçinin eline geçen sonuçla birlikte gösterir.

İşçi Maaşına Zam Yapmak İşverenin Yönetim Hakkı Kapsamında Mı?

İşçi ile işveren arasında yapılan sözleşmede ücret artışıyla ilgili bir hüküm yok ise işçinin ücretinin artışına yönelik karar işverenin yönetim hakkı kapsamında olacaktır. İşveren ile işçi arasında yapılan bireysel ya da toplu iş sözleşmelerinde bir zam oranı ya da maktu tutar belirlenmediği takdirde işverenin zam yapma zorunluluğu bulunmamaktadır. Aynı dönem içerisinde yapılmayan zamma dayanarak işçilerin iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme hakkı bulunmamaktadır. Bunun sınırı işverenin eşit davranma borcudur. Aynı nitelikte iş yapan işçilerin bir kısmına zam yapılıp diğerlerine nesnel bir sebep olmaksızın yapılmaması, koşulları oluştuğunda dört aya kadar ücreti tutarında ayrımcılık tazminatı ile yoksun bırakılan hakların istenmesine yol açabilir. ^[4] Bu sonuç kendiliğinden doğmaz. Yargıtay, İş Kanunu’nun 5. maddesinde her durumda mutlak bir eşit davranma borcunun düzenlenmediğini, işçiler arasında farklı uygulamaya gidilmesini haklı kılan nesnel nedenler varsa eşit işlem borcuna aykırılıktan söz edilemeyeceğini kabul etmektedir. Tazminata hükmedilebilmesi için işçinin, aynı işi ve aynı sorumluluğu taşıyan gerçek bir emsal işçi göstermesi gerekir.^[5]

İşverenin Zam Yapma Yükümlülüğüne Yargıtayın Yaklaşımı Nedir?

İşçiye enflasyon artışı tutarına denk gelen miktarın dışında ücret zammı yapılması (ücret, asgari ücretin altında kalmıyorsa) kanunen zorunlu değildir. Yargıtay, sözleşmede zam hükmü bulunsa bile bu hükmün kesin ve emredici olmadığı, yönetim kurulu takdirine bağlı olduğu durumlarda işçinin fark ücret talebini reddeden bir karara imza atmıştır.^[6]

Maaş Zammında İşveren Hakları

Harbiye Hukuk Bürosu İşçi-İşveren Uyuşmazlıkları Hizmetlerimiz

Harbiye Hukuk Bürosu İş hukuku avukatı uzman kadromuz ile 2004 yılından bu yana işçi ve işveren arasında çıkan uyuşmazlıklarda en hızlı şekilde arabuluculuk süreci ile dava aşamalarında danışmanlık ve iş hukuku avukatlığı hizmeti vermekteyiz.

İş hukuku avukatı kadromuz ile iş hukuku ve işçi hakları konusunda işçi müvekkillerimiz adına tazminat sürecinin takibi, arabuluculuk süreci ve takibi, ihbar tazminatı davası, kıdem tazminatı davası, sendikal tazminat davası, iş kazası tazminat davaları, işe iade davası, işten çıkarılan işçinin hakları ve dava sonrası süreçte icra işlemleri konusunda hukuki destek sağlamaktadır.

İŞVERENİN ZAM YAPMA ZORUNLULUĞU VE KAPSAMI

İşverenin Zam Yapma Zorunluluğu İle İlgili Sorular

İşçinin zam yapma zorunluluğu ile ilgili soruları bu başlık altında cevapladık.

Av. Şamil Kaya

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2014 yılında onur derecesiyle mezun olmuştur. Lise öğrenimini yatılı şekilde Erdoğan Akdağ Anadolu Öğretmen Lisesi’nde 2010 yılında birincilikle tamamlayan Şamil Kaya, 2018 yılında başladığı Anadolu Ünivers...

Tüm yazıları