Çek günümüz gelişen ticaretinde en önemli ödeme araçlarından biridir. Hukukumuzun çeşitli dallarında düzenlemesi bulunan çekin ceza hukuku bakımından da karşılığı vardır.
Karşılıksız çek, bir çekin bankaya ibraz edildiği anda çek hesabında çek bedelini karşılayacak yeterli miktarda para bulunmaması nedeniyle bankanın ödemeyi gerçekleştirememesi durumunu ifade eder. Başka bir ifadeyle, keşide edilen çekin ibraz tarihinde hesapta karşılığının bulunmaması hâlinde çek “karşılıksız” sayılır.
Karşılıksız çek düzenleme suçu ise, bu şekilde karşılığı bulunmayan bir çekin düzenlenmesi nedeniyle ortaya çıkan ve çek hamilinin şikâyeti üzerine gündeme gelen bir suç tipidir. Bu durumda çek düzenleyen kişi, karşılıksız kalan çek bedelinden sorumlu tutulmasının yanı sıra mahkeme tarafından adli para cezasına da mahkûm edilebilir. Hükmedilen adli para cezasının ödenmemesi hâlinde ise söz konusu ceza hapis cezasına çevrilebilmektedir. Bu yazımızda karşılıksız çek suçunu detaylı şekilde inceleyeceğiz.
Karşılıksız Çek Ne Demektir?
Çek ödeme emri niteliğinde olan bir kıymetli evrak türüdür. Muhatap banka olacak şekilde düzenlenir ve üzerindeki tutar karşılığında ödeme gücü olan bir evraktır. Adına çek düzenlenen kişi söz konusu çeki bankaya götürüp verdiği taktirde banka orada yazılı olan tutarı vermekle yükümlüdür. Yani çeki, para değeri olan bir evrak ve ödem aracı olarak tanımlayabiliriz.
Çekler genellikle vadeli olarak düzenlenmektedir. Çek üzerinde yazan keşide tarihinde bozdurulmak (tahsil edilmek) üzere bankaya götürüldüğünde keşidecinin banka hesabında çek tutarı kadar paranın olmamasına çekin karşılıksız çıkması denir. Yani karşılıksız çek, çeki düzenleyen kişinin banka hesabında çek tutarı kadar paranın bulunmaması durumdur. Banka hesabında çekte yazılı olan miktar bulunmadığı için ödemeyi gerçekleştiremeyen banka çekin üzerine ‘karşılıksızdır ’ veya ‘ödenmemiştir’ ibaresi düşmektedir. Bu durum artık çeki karşılıksız yapmakta ve iş hayatında karşılıksız çek olarak tanımlanmaktadır
Çek iş hayatında sıklıkla kullanılan bir ödeme aracıdır. İş hayatında güvenli bir yatırım ve iş ortamı sağlamak için 5941 sayılı Çek kanunu yürürlüğe girmiştir. Çeke olan güveni arttırmak ve karşılıksız çek kullanımını ortadan kaldırmak amacıyla çek karşılığını ilgili banka hesabında bulundurmakla yükümlü olan kişiler hakkında çeşitli yaptırımlar öngörülmüştür.
KARŞILIKSIZ ÇEK SUÇU NEDİR?
Karşılıksız çek suçu, düzenlenen bir çekin hamil tarafından bankaya ibraz edildiği anda çek hesabında yeterli karşılık bulunmaması ve bu nedenle çek bedelinin ödenememesi durumunda ortaya çıkan bir suçtur.
Bu suç, çek hamili tarafından şikâyette bulunulması hâlinde gündeme gelir. Şikâyet üzerine yapılan yargılama sonucunda mahkeme, çek düzenleyen kişi hakkında karşılıksız kalan her bir çek için adli para cezasına hükmedebilir.
Hükmedilen adli para cezasının ödenmemesi durumunda ise bu ceza hapis cezasına çevrilebilmekte, bu nedenle karşılıksız çek düzenleme fiili hem mali hem de cezai sonuçlar doğurabilmektedir.
Karşılıksız Çek Suçu ve Cezası
Karşılıksız çek suçu, 5941 sayılı Çek Kanunu madde 5’te düzenlenmektedir. Suçun kanundaki tanımı “Karşılıksızdır İşlemi Yapılmasına Sebebiyet Verme Suçu” dur Karşılıksız çek suçu, sıklıkla yargılamaya konu olan ve günümüz ticari hayatında önemsenmesi gereken bir icra ceza suçudur.
Karşılıksız çek suçunun oluşabilmesi için ilk olarak çek, kanunen belirlenen ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmelidir. İbraz süreleri çekin düzenlendiği yerde ödenecekse 10 gün, düzenlendiği yer dışında bir yerde ödenecekse 1 aydır. İkinci olarak çekte yazılı tutarın bir kısmının veya tamamının, bankada karşılığının olmaması ve bu durum üzerine bankanın çekin arka yüzüne karşılıksızdır veya ödenmemiştir ibaresini yazması gerekmektedir.
Karşılıksız Çek Suçunun cezası da 5941 sayılı Çek Kanunu madde 5’te düzenlenmektedir.İlgili çek için “karşılıksızdır” işlemi yapılmasına sebep olan kişi, binbeşyüz güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır. Ancak kişi hakkında hükmedilecek olan cezanın miktarı, çekte karşılıksız kalan miktardan aşağı olamaz. Birden fazla çek var ise hepsi için ayrı ayrı cezalandırılır.
Verilen adli para cezasının ödenmemesi halinde verilen ceza hapis cezasına çevrilecektir.
KARŞILIKSIZ ÇEK SUÇUNUN HUKUKİ DAYANAKLARI NELERDİR?
Karşılıksız çek suçunun hukuki dayanakları birden fazla olup başta çeklere ilişkin özel düzenlemeleri içeren kanun hükümlerine dayanmaktadır. Bu suçun temel hukuki dayanağı 5941 sayılı Çek Kanunu’dur. Özellikle Çek Kanunu’nun 5. maddesinde, karşılıksız çek düzenlenmesi hâlinde uygulanacak cezai yaptırımlar ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir. Buna göre,
- Çekin bankaya ibraz edildiği tarihte hesapta yeterli karşılık bulunmaması ve çekin karşılıksız çıkması durumunda, çek hamili tarafından şikâyette bulunulması hâlinde çek düzenleyen kişi hakkında adli para cezasına hükmedilebilmektedir.
Bu madde karşılıksız çek suçunun ana hukuki dayanağını oluşturmaktadır.
HANGİ DURUMLAR KARŞILIKSIZ ÇEK SUÇUNU OLUŞTURUR?
Karşılıksız çek suçunun oluşabilmesi için bazı şartların birlikte gerçekleşmesi gerekir. Bu şartların varlığı hâlinde çek düzenleyen kişi hakkında cezai sorumluluk gündeme gelebilir. Meydana gelmesi beklenen başlıca şartlar şunlardır;
- Öncelikle hukuken geçerli bir çekin düzenlenmiş olması gerekir. Çekin, kambiyo senedi niteliğini taşıyan ve kanunda belirtilen unsurları içeren bir belge olması şarttır.
- Çek hamili, çeki kanunda öngörülen ibraz süresi içerisinde bankaya sunmalıdır. Süresi içinde ibraz edilmeyen çekler bakımından karşılıksız çek suçundan söz edilmesi mümkün olmayabilir.
- Çekin bankaya ibraz edildiği anda çek hesabında çek bedelini karşılayacak miktarda para bulunmaması gerekir.
- Çek hamili şikâyette bulunmalıdır.
Bu şartların birlikte gerçekleşmesi hâlinde 5941 sayılı Çek Kanunu kapsamında karşılıksız çek düzenleme suçu oluşur ve mahkeme tarafından adli para cezasına hükmedilebilir.
KARŞILIKSIZ ÇEK SUÇUNUN UNSURLARI NELERDİR?
Karşılıksız çek suçunun unsurları, suçun oluşabilmesi için kanunen bulunması gereken temel şartları ifade eder. Bu unsurlar gerçekleşmeden kişi hakkında karşılıksız çek düzenleme suçundan cezai sorumluluk doğmaz. Bu noktada suçun unsurları ceza hukuku bağlamında genel olarak şu şekilde açıklanmalıdır;
- Karşılıksız çek suçunun faili, çeki düzenleyen kişidir.
- Suçun konusu, bankaya ibraz edildiğinde karşılığı bulunmayan çek bedelidir.
- Suçun temel hareketi, karşılığı bulunmayan bir çekin düzenlenmiş olmasıdır.
- Çekin ibraz edildiği anda hesapta yeterli para bulunmaması nedeniyle çek bedelinin ödenememesi neticesi ortaya çıkmalıdır.
- Karşılıksız çek suçu şikâyete bağlı bir suçtur. Çek hamili tarafından süresi içinde şikâyette bulunulması gerekir; aksi hâlde cezai süreç başlatılamaz.
Bu unsurların birlikte gerçekleşmesi hâlinde karşılıksız çek düzenleme suçu oluşur ve mahkeme tarafından adli para cezasına hükmedilebilmektedir.
KARŞILIKSIZ ÇEK SUÇU NASIL İŞLENİR? SUÇUN İŞLENME ŞEKİLLERİ
Karşılıksız çek suşunun hangi durumlarda oluşacağı ve hangi şartlara bağlı olduğunu yukarıda detaylıca inceledik. Nasıl işleneceğine de değinmek yerinde olacaktır. Karşılıksız çek suçunun işlenme şekilleri genel olarak şu şekilde görülmektedir:
- Çekin ibraz tarihinde hesapta çek bedelini karşılayacak yeterli paranın bulunmaması halinde işlenir ve bu en yaygın işlenme biçimidir.
- Çek düzenlendikten sonra hesapta bulunan paranın çekilmesi veya başka işlemlerle hesabın boşaltılması da çekin karşılıksız kalmasına yol açabilir. Bu durum da suçun oluşmasına neden olabilir.
- Çek bir şirket adına düzenlenmişse ve ibraz tarihinde hesapta yeterli karşılık bulunmuyorsa, sorumluluk çek hesabından sorumlu olan yetkili kişiye ait olur. Bu noktada çekte ibraz sürelerini bilmekte fayda vardır. Çekte ibraz süreleri konulu makalemize göz atınız.
Bir kişinin farklı tarihlerde veya aynı anda birden fazla çek düzenleyerek bunların karşılıksız kalmasına sebep olması da mümkündür. Bu durumda her bir çek bakımından ayrı bir sorumluluk doğabilir. Bu tür davranışlar sonucunda çekin karşılıksız kalması hâlinde, çek hamili tarafından şikâyette bulunulması durumunda 5941 sayılı Çek Kanunu kapsamında çek düzenleyen kişi hakkında adli para cezasına hükmedilebilmektedir.
KARŞILIKSIZ ÇEK SUÇUNDA FAİL KİMDİR? KİMLER SORUMLUDUR? (GERÇEK KİŞİ – ŞİRKET YETKİLİSİ AYRIMI)
Yukarıda suçun unsurlarından kısaca değinmiş olsak da karşılıksız çek suçunun failini detaylı incelemekte fayda vardır zira bu sorumluluk bakımından önemlidir.
Karşılıksız çek suçunda fail, çekin karşılığını hesapta bulundurmakla yükümlü olan ve çek hesabını yöneten kişidir. Bu suç bakımından sorumluluk, çekin düzenlenme şekline göre gerçek kişi veya tüzel kişi adına hareket eden yetkili üzerinde doğabilir.
- Çek bir gerçek kişi tarafından kendi adına düzenlenmişse, çek hesabının sahibi ve çeki keşide eden kişi doğrudan suçun faili kabul edilir. Çekin bankaya ibraz edildiği tarihte hesapta yeterli karşılık bulunmaması hâlinde cezai sorumluluk bu kişiye aittir.
- Çek bir şirket veya başka bir tüzel kişi adına düzenlenmişse, suçun faili tüzel kişinin kendisi değil; çek hesabı üzerinde tasarruf yetkisine sahip olan şirket yetkilisidir. Uygulamada bu kişi genellikle şirketi temsile yetkili olan yönetici veya çek düzenleme yetkisine sahip imza yetkilisidir.
Sonuç olarak, karşılıksız çek suçunda cezai sorumluluk; çekin kimin adına düzenlendiğine değil, çek hesabında karşılığı bulundurmakla yükümlü olan gerçek kişiye yöneltilmektedir.
KARŞILIKSIZ ÇEK SUÇUNDA ŞİKÂYET SÜRESİ NEDİR?
Karşılıksız çek suçunda şikâyet süresi, çek hamilinin karşılıksız işlemini öğrendiği tarihten itibaren işlemeye başlayan ve kanunla sınırlandırılmış olan süredir. Bu süre içinde şikâyette bulunulmazsa karşılıksız çek nedeniyle ceza davası açılamaz.
Karşılıksız çek suçunda şikâyet süresi 6 aydır. Bu süre, çekin bankaya ibraz edilip “karşılıksızdır” işlemi yapıldığının öğrenildiği tarihten itibaren başlar. 6 aylık süre Çek Kanununda açıkça düzenlenmemiştir ancak bu suçun şikâyete tabi bir suç olduğu aşikardır. Türk Ceza Kanunun 73.maddesinde şikâyete bağlı suçlar için süreler düzenlenmiştir.
Ancak uygulamada 3 aylık sürenin öngörüldüğü görülmektedir. Bunun neden çek hamilinin mağduriyetini hızlı şekilde giderebilmesi ve çekin ödeme sürecindeki sürelerin göz önünde bulundurulmasıdır. Mahkemeler çoğunlukla bu kısa süreyi dikkate alır, fakat bu yasal bir zorunluluk değil, içtihat ve uygulama alışkanlığıdır.
Bu sürelere dikkat edilmesi gerekmektedir. Aksi hâlde cezai sorumluluğa ilişkin süreç başlatılamaz.
KARŞILIKSIZ ÇEK SUÇUNDA ZAMANAŞIMI SÜRESİ KAÇ YILDIR?
Karşılıksız çek suçunda süreler farklı kavramlarla belirlenir ve bu sıkça karıştırılır. Suçun dava zamanaşımı yani ceza davası açılabilecek süre genellikle 8 yıldır, bu süre dolduğunda mahkeme artık dava açamaz. Buna karşılık, suçun mahkemece sabit görülmesi ve ceza hükmü verilmesi hâlinde, cezanın infazı için öngörülen ceza zamanaşımı süresi 10 yıldır; bu süre geçerse ceza infaz edilemez. Böylece karşılıksız çek suçunda şikâyet süresi, dava zamanaşımı ve ceza zamanaşımı ayrı ayrı değerlendirilir.
KARŞILIKSIZ ÇEK SUÇUNUN CEZASI NEDİR? (HAPİS CEZASI – ADLİ PARA CEZASI)
Karşılıksız çek suçunda tek bir ceza tipi yoktur. Karşılıksız çek suçunun cezası, suçun niteliğine ve uygulamaya göre adli para cezası veya hapis cezası şeklinde karşımıza çıkar.
- Adli para cezası: Çekin karşılıksız çıkması durumunda mahkeme, çek düzenleyeni çek bedeliyle birlikte adli para cezasına mahkûm edebilir. Bu ceza, çoğunlukla hafif ve kısa süreli hapis yaptırımına çevrilebilecek miktarda uygulanır.
- Hapis cezası: Eğer adli para cezası ödenmezse, mahkeme bu cezayı hapse çevirebilir. Karşılıksız çek suçunda hapis süresi genellikle 1 yıla kadar öngörülür.
Dolayısıyla karşılıksız çek suçunda fail hem mali hem de cezai sorumluluk taşır.
KARŞILIKSIZ ÇEK DÜZENLEME SUÇUNDA GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME
Karşılıksız çek düzenleme suçunda görevli ve yetkili mahkeme, suçun niteliği ve kanun hükümleri çerçevesinde belirlenir.
- Görevli mahkeme: Karşılıksız çek suçu, ceza mahkemesinde görülür. Suç, 5941 sayılı Çek Kanunu kapsamında cezai nitelikte olduğundan, dava icra ceza mahkemesinde açılır.
- Yetkili mahkeme: Yetki bakımından, çekin düzenlendiği yer veya çekin ibraz edildiği banka şubesinin bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Uygulamada çoğunlukla çekin ödenmesi gereken bankanın bulunduğu yer esas alınır.
Özetle, karşılıksız çek suçunda dava, asliye ceza mahkemesinde, çoğunlukla çekin ödeneceği bankanın bulunduğu yerdeki mahkemede açılır.
KARŞILIKSIZ ÇEK SUÇUNDA TAZMİNAT VE HUKUKİ SORUMLULUK
Karşılıksız çek suçunda tazminat ve hukuki sorumluluk hem cezai hem de hukuki boyutlarıyla değerlendirilebilir. Bunu sırayla imceleyelim;
- Hukuki sorumluluk: Çek düzenleyen kişi, çekin karşılıksız çıkması hâlinde çek bedelini ödemekle yükümlüdür. Borcun ödenmemesi hâlinde alacaklı, icra takibi başlatabilir.
- Tazminat: Çek karşılıksız çıktığında, alacaklı sadece çek bedelini değil, ayrıca banka masrafları, icra ve dava masrafları ile faizleri de talep edebilir.
Özetle, karşılıksız çek suçunda düzenleyen kişi hem hukuki hem cezai sorumluluk taşır; alacaklı, çek bedelini ve zararlarını tazmin edebilir, mahkeme de cezai yaptırım uygulayabilir.
ALACAKLI KARŞILIKSIZ ÇEK DURUMUNDA NE YAPABİLİR?
Karşılıksız çek durumunda alacaklı hem cezai hem de hukuki yolları kullanarak haklarını koruyabilir. Alacaklı için yapılabilecek şeyler şunlardır;
- Karşılıksız çıkan çek için alacaklı, suç duyurusunda bulunabilir.
- Çek bedelini tahsil etmek için icra dairesinde takip başlatabilir.
- Çek bedelinin ödenmemesi hâlinde, alacaklı hukuki yollardan tazminat talep edebilir, ayrıca zarar ve masrafların karşılanmasını da isteyebilir.
Özetle, alacaklı karşılıksız çek durumunda hem cezai şikâyet yolunu hem de hukuki/ticari tahsilat yolunu kullanabilir ve her iki süreç birbiriyle aynı anda yürütülebilir. Bu süreçlerde hukuki destek almak hak kaybına uğramamak ve iki süreci de sorunsuz geçirebilmek için önemlidir.
KARŞILIKSIZ ÇEK KARŞISINDA İCRA TAKİBİ NASIL BAŞLATILIR?
Karşılıksız çek durumunda alacaklı, çek bedelini tahsil etmek için icra takibi başlatabilir. Bu süreç şu şekilde işleyecektir;
- Çek, bankaya ibraz edilir. Banka, çekin karşılıksız çıkması hâlinde “karşılıksızdır” şerhi düşer.
- Alacaklı, çek üzerinde bulunan karşılıksızdır şerhi ile birlikte, ilgili il veya ilçedeki icra dairesine başvurur.
- İcra dairesi, başvuru üzerine çek bedelini talep eden bir icra emri düzenler ve borçluya tebliğ eder.
- Borçlu, icra emrine belirlenen süre içinde ödeme yapmazsa, icra dairesi borçlunun malvarlığına haciz koyabilir.
- Tahsilat sırasında masraflar, faiz ve banka giderleri alacaklıya ek olarak ödenir.
Görüldüğü üzere icra takibi genel icra takibinde olduğu gibi işlemekte olup farklı bir detay süreci yoktur.
TİCARİ İTİBARIN KARŞILIKSIZ ÇEK SUÇUNA ETKİSİ
Karşılıksız çek suçunda ticari itibar hem çek düzenleyen kişinin hem de bağlı bulunduğu şirketin iş yaşamında önemli sonuçlar doğurur.
Çekin ticari ilişkide yeri yadsınamazdır. Karşılıksız çek düzenleyen kişi veya şirket, bankalar, tedarikçiler ve iş ortakları nezdinde güven kaybı yaşar. Bu durum, kredi kullanımını zorlaştırır. Bankalar, geçmişte karşılıksız çek düzenlemiş kişilere veya şirketlere karşı temkinli yaklaşır, kredi onayı vermekte çekingen davranır veya ek teminat isteyebilir. Yine bunla bağlı olarak ticari itibarın zedelenmesi, mevcut sözleşmelerde tarafların güvenini sarsabilir; tedarikçiler, mal veya hizmet sağlamada teminat isteyebilir veya iş ilişkilerini sonlandırabilir. Yani hukuki ve cezai sorumluluğu bir yana karşılıksız çek suçu kişi veya kurumların sonraki ticari hayatında da büyük yankı uyandıracaktır.
KARŞILIKSIZ ÇEK SUÇUNDA ETKİN PİŞMANLIK VAR MI?
Her ne kadar karşılıksız çek suçunu düzenleyen Çek Kanununda etkinlik pişmanlık durumuna yer verilmemiş olsa da etkin pişmanlık mümkündür ve bu durum cezanın indirilmesine yol açabilir.
Fail, karşılıksız çıkan çek bedelini hamile öder veya ödemeyi temin eder ve şikâyet öncesinde veya dava süreci başlamadan önce mağdurun zararını giderirse, mahkeme bu durumu cezanın indirilmesinde veya kaldırılmasında dikkate alır.
Yani karşılıksız çek suçunda fail zararı telafi ederse ve mağdur şikâyet etmeden önce bunu yaparsa, mahkeme cezayı hafifletebilir veya ortadan kaldırabilir, ancak çek bedelini ödemekten kurtulamaz.
SUÇTAN KURTULMAK İÇİN HANGİ HUKUKİ YOLLAR VEYA İTİRAZLAR VARDIR?
Karşılıksız çek suçunda failin cezadan kurtulabilmesi veya sorumluluğunu azaltabilmesi için kullanabileceği bazı hukuki yollar ve itirazlar vardır. Bunlar;
- Fail, çek bedelini ve varsa masrafları dava açılmadan veya şikâyet öncesinde öderse, mahkeme cezada indirim uygulayabilir veya cezayı kaldırabilir. Yani etkin pişmanlık kullanılabilir.
- Karşılıksız çek suçu şikâyete bağlı bir suç olduğundan, mağdur şikâyetten vazgeçerse dava düşebilir.
- Fail, çekin karşılıksız çıkmasının kendi kusurundan kaynaklanmadığını veya bankadaki işlemlerde hata olduğunu ispat ederse, suçun oluşmadığını gösterebilir.
- Mahkeme kararına karşı itiraz, istinaf ve temyiz yolları kullanılabilir; bu sayede cezanın kaldırılması veya indirilmesi talep edilebilir.
Bu yollar hem cezai sorumluluğu azaltabilir hem de bazı durumlarda cezanın ortadan kalkmasını sağlayabilir.
SIKÇA SORULAN SORULAR (SSS)
Karşılıksız Çek Keşide Etme Suçunun Faili Kimdir?
Karşılıksız çek suçunun faili, çek hesabını yöneten ve çekin karşılığını bulundurmakla yükümlü gerçek kişidir. Şirket adına düzenlenen çeklerde ise sorumluluk, çek hesabından sorumlu olan şirket yetkilisine aittir.
Karşılıksız çek nedir ve hangi durumlarda suç teşkil eder?
Karşılıksız çek, bir çekin bankaya ibraz edildiği anda hesabında çek bedelini karşılayacak yeterli para bulunmaması nedeniyle ödenememesi durumudur. Bu durum, çekin ibraz süresi içinde sunulması ve alacaklı tarafından şikâyette bulunulması hâlinde karşılıksız çek düzenleme suçu oluşturur.
Karşılıksız Çek Suçu Uzlaşmaya Tabi midir?
Karşılıksız çek suçu uzlaşmaya tabi değildir. Bu suç, 5941 sayılı Çek Kanunu m.5 kapsamında düzenlenen ve şikâyete bağlı cezai suç niteliğindedir; dolayısıyla uzlaşma prosedürü uygulanmaz.
Karşılıksız Çek Düzenleme Suçunda Görevli ve Yetkili Mahkeme
Karşılıksız çek suçunda dava asliye ceza mahkemesinde, çoğunlukla çekin ödeneceği bankanın bulunduğu yerdeki mahkemede açılır ve bu mahkeme hem görevli hem yetkilidir.
Karşılıksız çek suçu hangi kanun maddelerine dayanır?
Karşılıksız çek suçu Çek Kanunu m.5 temelinde düzenlenmiş olup, şikâyet süresi, ceza ve zamanaşımı gibi hususlarda TCK ve Ticaret Kanunu hükümleriyle desteklenir.
Karşılıksız çek düzenleyen kişi hangi cezalarla karşılaşır?
Fail hem cezai yaptırımla hem de medeni/ticari yükümlülükle karşı karşıya kalır ve düzenlediği çekin karşılıksız çıkması, ticari itibarını da olumsuz etkiler.
Hapis cezası mı yoksa adli para cezası mı uygulanır?
Karşılıksız çek suçunda ceza türü, uygulamada öncelikle adli para cezasıdır. Hapis cezası ise adli para cezasının ödenmemesi hâlinde devreye girer.
Karşılıksız çek suçunda zamanaşımı süresi nedir?
Suçun dava zamanaşımı yani ceza davası açılabilecek süre genellikle 8 yıldır. , cezanın infazı için öngörülen ceza zamanaşımı süresi 10 yıldır; bu süre geçerse ceza infaz edilemez.
Ticari itibar karşılıksız çek suçunda etkili olur mu?
Karşılıksız çek düzenleyen kişi veya şirket, iş dünyasında güvenilirliğini yitirir; bankalar, tedarikçiler ve iş ortakları nezdinde kredi ve ticari ilişkiler zorlaşır.
Karşılıksız çek suçunda alacaklı ne yapabilir?
Karşılıksız çek durumunda alacaklı, öncelikle çekin bankaya ibraz edilmesini sağlayarak karşılıksızdır şerhi alabilir ve fail hakkında ceza davası açabilir. Ayrıca, çek bedelinin tahsili için icra takibi başlatabilir ve masraflar ile faizleri talep edebilir.
Çek karşılıksız çıkarsa icra takibi nasıl başlatılır?
Çek karşılıksız çıktığında, alacaklı öncelikle bankadan “karşılıksızdır” şerhi alarak icra takibi için dayanak oluşturur. Daha sonra bu belge ile ilgili icra dairesine başvurarak icra emri çıkarır ve borçlunun malvarlığına haciz konulmasını sağlar.
Karşılıksız çek suçunda mahkeme hangi unsurları dikkate alır?
Karşılıksız çek suçunda mahkeme, suçun oluşup oluşmadığını değerlendirirken çekin düzenlenme tarihi, ibraz tarihi, hesabın bakiyesi, failin kast ve ihmali, çekin hamiline teslimi ve mağdurun şikâyeti gibi unsurları dikkate alır. Ayrıca, mahkeme failin etkin pişmanlık gösterip göstermediği, çek bedelini ödeyip ödemediği ve zararların telafi edilip edilmediğini de cezanın belirlenmesinde göz önünde bulundurur.
Çekte bulunan taraflar kimlerdir?
- Keşideci: Çeki düzenleyen
- Muhatap: Çeki ödeyecek banka şubesi
- Hamil: Çeki elinde bulunduran kişi, alacaklı (hamiline)
- Ciranta: Emre yazılı bir ticari senedi bir başkasına ciro eden kimse.
- Avalist: Aval, bir çekte keşideci lehine verilmiş kişisel teminattır. Aval veren kişi (Avalist) attığı imza ile kambiyo ilişkisine dahil olur ve sorumlu hale gelir.
Karşılıksız Çekte İnfaz Süreci Nasıl Olur?
Karşılıksız çek suçu sebebiyle yapılan bir ceza yargılamasında Çek Kanunu’nun 5. maddesinin 10. fıkrasına göre; bu suç için ön ödeme, HAGB (hükmün açıklanmasının geri bırakılması) ve uzlaşma hükümleri uygulanmayacaktır.
Karşılıksız çek suçu sebebiyle mahkum olan kişiye İnfaz savcılığı tarafından kesinleşen adli para cezasını ödemesi için bir ödeme tebligatı gönderilir. Tebligat da 30 gün içerisinde ödeme yapması gerektiği bildirilir.
5941 sayılı Çek Kanunu’nun 5. maddesinin 11. fıkrasında göre gönderilen ödeme tebligatına rağmen cezanın ödenmemesi karşısında bu ceza “kamuya yararlı bir işte çalıştırma kararı verilmeksizin” doğrudan hapis cezasına çevrilecektir. Karşılıksız çek suçlarında kamuya yararlı bir işte çalıştırılması kararı verilemez.
Ayrıca İnfaz Kanununa göre; adli para cezasından çevrilen hapis cezasının infazı herhangi bir surette ertelenemez ve koşullu salıverilme hükümleri uygulanamaz. Adli para cezası yerine verilen hapis süresi 3 yılı geçemez. Birden fazla hükümle adli para cezalarına mahkûmiyet hâlinde ise hapis süresi 5 yılı geçemez.
Sonuç olarak karşılıksız çek suçundan dolayı icra ceza mahkemesinden adli para cezası almış olan biri bu cezayı ödemek zorundadır. Ödeme yapmadığı takdirde doğrudan hapis cezası verilecektir. Hakkında herhangi bir denetimli serbestlik kararı da verilmeyeceğinden dolayı cezasını ceza infaz kurumunda geçirecektir.
Çekin Karşılıksız Çıkma Durumunda Ne Yapılır?
İbraz sürelerine uyulması şartıyla bankaya tahsil amacıyla ibraz edilen çekin karşılıksız çıkması halinde bankanın kısmi olarak bir sorumluluğu bulunmaktadır. Bankanın her bir çek yaprağı için ödemekle yükümlü olduğu bir tutar mevcuttur. Bu tutar her yıl Ocak ayında güncellenmektedir. 2022 yılı için bankanın karşılıksız çıkan çek yaprağı için ödemesi gereken tutar 3.600,00 TL dir. Çek bedeli 3.600,00 TL’nin altında kalan tutarlar için ise çek bedeli kadar ödeme yapmak zorundadır.
Karşılıksız çıkan çek için yukarıda bahsedilen tutarın bankadan tahsil edilmesi için 10 yıllık bir zamanaşımı mevcuttur. Yani çekin karşılıksız çıkma tarihinden itibaren bankaların sorumluluğunun zamanaşımı süresi 10 yıldır.
Dikkat edilmesi gereken bir diğer husus ise; her bir çek yaprağı basımından itibaren 5 yıl içerinde kullanılması gerekmektedir. 5 yıl içerisinde kullanılmayan çek yaprağı geçersiz olacaktır.
Karşılıksız çekin tahsili için çeki ciro eden kişilere icra takibi yapmak gerekmektedir. İcra takibi yapmak suretiyle çekte yazılı tutar diğer cirantalardan tahsil edilebilecektir. Karşılıksız çeki tahsil edebilmek deneyim ve tecrübe gerektiren bir iştir ve uzmanlık gerektirmektedir. Harbiye Hukuk Bürosu olarak karşılıksız kalan çekleri tahsil etme konusunda uzman avukat kadromuzla, size bir telefon kadar uzağız.
Karşılıksız Çek İle Sahte Çek Arasındaki Fark Nedir?
Sahte çek ve karşılıksız çek birbirinden tamamen farklı kavramlardır. Sahte çek; çek yaprağı basmaya yetkisi olmayan kişiler tarafından basılan kağıt parçasıdır. Örneğin; banka tarafından basılmış olan çek yapraklarının aynısının bire bir kopyalanarak basılmasıdır. Buna ikiz çek yada kopyalanmış çek de denir. Böyle durumda TCK’da yer alan resmi belgede sahtecilik ve dolandırıcılık suçu oluşacaktır.
Karşılıksız çek ise, TTK’da yer alan şekil şartlarını taşıyan ve yetkili banka tarafından basılan ,çekin üstünde yazan tutarın ödeme tarihinde banka hesabında olmamasıdır ve Çek Kanununa göre cezalandırılır.
Son olarak çek ticaret hayatında oldukça kullanılan bir kıymetli evraktır. Türkiye’de bir çek ciro yolu ile ortalama 5-6 kez el değiştirmektedir. Çek tahsil edilene kadar elden ele dolaşmaktadır. Çekin karşılıksız çıkması halinde birçok kişi bu durumdan dolayı mağdur olmaktadır. Kanunlarımız karşılıksız çekin önüne geçebilmek için birçok önlem almasına rağmen yine de piyasada karşılıksız çek çıkmaktadır.
Bu nedenle çek ödeme olarak teklif edildiğinde çekin karşılıksız çıkabilme ihtimali iyi değerlendirilmeli, tanımadığımız veya güvenmediğimiz kişilerden çek alınmaması gerekmektedir.
Karşılıksız Çek Düzenleme Suçunda Görevli ve Yetkili Mahkeme nedir?
Karşılıksız çek suçu nedeni ile yargılama yapma görevi Çek Kanunu’nun 5/1. maddesi ile icra ceza mahkemelerine verilmiştir. Şikayetçinin, çekin karşılıksız olduğunu öğrendiği tarihten itibaren 3 ay ve her halükarda 1 yıl içerisinde icra ceza mahkemelerine başvurması suretiyle süreç başlamaktadır.
Çek Kanunu’nun 5/1. maddesine göre yetkili mahkemeler ise şunlardır:
- Çekin tahsil için bankaya ibraz edildiği yer,
- Çek hesabının açıldığı banka şubesinin bulunduğu yer,
- Hesap sahibinin yerleşim yeri,
- Şikâyetçinin yerleşim yeri mahkemesi.
