Konsoloslukta Boşanma Tescili İşlemleri

Konsoloslukta boşanma davası açılmaz. Konsolosluk, yabancı ülkede alınmış ve kesinleşmiş boşanma kararını Türk nüfus kaydına işler. Bu idari tescil yolu Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 27/A maddesine dayanır ve mahkemeye gitmeden sonuç verir.^[1]

Başvuru, kararın verildiği ülkedeki Türk büyükelçiliğine ya da başkonsolosluğuna yapılır. Eşlerden biri yabancıysa veya ölmüşse Türk vatandaşı eş tek başına başvurabilir, iki eş de Türk ise ikisinin de başvurması gerekir.

Tescil yapılmadıkça yurt dışında boşanan kişi Türkiye’de hala evli görünür. Şartlar tutmazsa ya da başvuru reddedilirse karar, yurt dışında boşanmanın Türkiye’de tanınması davasıyla geçerlilik kazanır.

Konsoloslukta Boşanma İşlemleri Nedir?

Konsoloslukta boşanma olur mu sorusunun cevabı hayırdır. Türk dış temsilcilikleri boşanma kararı vermez, eşleri dinlemez ve dava yürütmez. Yaptıkları iş, yabancı mahkemenin ya da yabancı idari makamın verdiği kararı aile kütüğüne tescil etmektir.

Tescil kapsamına boşanma, evliliğin butlanı, evliliğin iptali ve evliliğin mevcut olup olmadığının tespiti kararları girer. Gaiplik gibi kanunda sayılmayan kararlar bu yolla işlenmez.

Bu yol 2017’de 690 sayılı KHK ile açıldı, 2018’de 7077 sayılı Kanunla aynen kabul edildi. Uygulama ayrıntıları Yabancı Ülke Adli veya İdari Makamlarınca Verilen Kararların Nüfus Kütüğüne Tescili Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmiştir (RG 07.02.2018, sayı 30325).

Uyarı: Henüz boşanmamış eşler için konsoloslukta yapılacak bir işlem yoktur. Önce yaşanılan ülkede ya da Türkiye’de boşanma kararı alınması gerekir.

Boşanma Kararının Tescili Başvuru Şartları

Şartların tamamı 27/A maddesinin birinci fıkrasında yer alır.

“Yabancı ülke adlî veya idarî makamlarınca boşanmaya, evliliğin butlanına, iptaline veya mevcut olup olmadığının tespitine ilişkin olarak verilen kararlar; bizzat veya vekilleri aracılığıyla tarafların birlikte veya taraflardan birinin ölmüş ya da yabancı olması halinde Türk vatandaşı olan diğer taraf veya vekilinin tek başına başvurması, verildiği devlet kanunlarına göre konusunda yetkili adlî veya idarî makam tarafından verilmiş ve usulen kesinleşmiş olması ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı bulunmaması şartlarıyla nüfus kütüğüne tescil edilir.”

Buna göre tescil için şu şartların birlikte bulunması gerekir:

• Yetkili makam: Karar, verildiği devletin kanunlarına göre konusunda yetkili adli veya idari makamdan çıkmış olmalıdır.
• Kesinleşme: Karar, o ülkenin hukukuna göre usulen kesinleşmiş olmalıdır.
• Kamu düzeni: Karar, Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır.
• Başvuru: Eşler birlikte başvurmalıdır. Eşlerden biri ölmüş ya da yabancıysa Türk vatandaşı eş tek başına başvurabilir.

Yönetmelik bir engel daha öngörür. Aynı kararla ilgili Türkiye’de açılmış ve devam eden ya da reddedilmiş bir dava varsa tescil başvurusu reddedilir.

Konsoloslukta Boşanma Tescili İşlemleri Nasıl Yapılır?

Başvuru taraflarca bizzat, kanuni temsilcileri ya da vekilleri aracılığıyla yapılır. Eşlerin konsoloslukta aynı anda hazır bulunması gerekmez. Tescil Yönetmeliği’ne göre ayrı ayrı başvurulursa iki başvuru arasındaki süre 90 günü geçemez.^[2]

İşlem şu sırayla ilerler:

1. www.konsolosluk.gov.tr üzerinden “Yabancı Ülke Adli veya İdari Makamlarınca Verilen Kararların Nüfus Kütüğüne Tescili” işlemi için randevu alınır.
2. Randevu günü başvuru formu doldurulur ve belgeler teslim edilir. Başvurana tarih ve sayı içeren bir alındı belgesi verilir.
3. Eksik belge varsa tamamlanması için 90 gün süre tanınır. Bu sürede tamamlanmayan başvuru reddedilir.
4. Temsilcilikteki komisyon dosyayı inceler ve tescilin yapılıp yapılamayacağına karar verir.
5. Tescil kararı çıkarsa boşanma 7 gün içinde aile kütüğüne işlenir, sonuç taraflara bildirilir.

Konsoloslukta Boşanma Tescili İşlemleri için Gereken Belgeler

Zorunlu belgeler Tescil Yönetmeliği’nin 7. maddesinde sayılmıştır.^[3] Temsilcilikler, ülke uygulamasına göre bu listeye ek belge ekleyebilir. Son listeyi başvurulacak konsolosluğun bilgi notundan kontrol etmek gerekir.

Boşanma Kararı Yabancı Ülke Noterliğinde Gerçekleşmişse Gereken Belgeler

Bazı ülkelerde boşanma mahkemede değil, noter önünde tamamlanır. Kanun idari makam kararlarını da kapsadığı için bu boşanmalar da konsoloslukta tescil edilebilir. Burada aranan, noterin o ülke hukukuna göre boşanma işlemini yapmaya yetkili olmasıdır.

Fransa bunun bilinen örneğidir. Paris Başkonsolosluğu noter boşanmalarında, noterin düzenlediği “Attestation de dépôt” belgesinin Apostilli aslını ya da onaylı örneğini ve Türkçe tercümesini istemektedir. Diğer belgeler mahkeme kararlarında istenenlerle aynıdır.

Noter boşanmasında da komisyon aynı şartlara bakar. Belge kesinleşmiş olmalı ve Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır.

Yabancı Ülke Makamlarınca Verilen Boşanma Kararlarının Tescili için Yetkili Makamlar

Yurt dışında yetkili olan, kararın verildiği ülkedeki Türk büyükelçiliği, başkonsolosluğu ya da konsolosluk ajanlığıdır. Türkiye’de ise taraflardan birinin yerleşim yerindeki il nüfus ve vatandaşlık müdürlüğüne başvurulur.

Türkiye’de yerleşim yeri olmayanlar Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Diyarbakır, Erzurum, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kayseri, Konya, Kahramanmaraş, Samsun, Siirt, Sivas, Trabzon, Şanlıurfa ve Van il müdürlüklerinden birine başvurabilir.

Not: Almanya’da verilen bir boşanma kararı Fransa’daki Türk konsolosluğunda tescil ettirilemez. Kararın verildiği ülke dışında kalan tek seçenek Türkiye’deki il müdürlükleridir.

İl müdürlüklerindeki komisyon, valinin onayıyla vali yardımcısı başkanlığında kurulur. Üyeleri il nüfus müdürü, iki ilçe nüfus müdürü ve hukuk formasyonuna sahip bir kamu görevlisidir.

Dış temsilciliklerde komisyonun başında misyon şefi bulunur, üye sayısını ve unvanlarını da o belirler. Misyon şefi başkanlık yetkisini bir kariyer memuruna devredebilir. Komisyon oy çokluğuyla karar verir, eşitlikte başkanın oyu belirleyicidir.

Konsoloslukta Boşanma İşlemlerinin Nüfusa Tescili Ne Kadar Sürer?

Mevzuat toplam bir süre öngörmez, ama ara adımlara süre koyar. Tescil Yönetmeliği’ne göre komisyon, gündeminde dosya olduğunda en geç 15 gün içinde toplanır. Tescil kararı çıkınca dış temsilcilik veya il müdürlüğü kararı 7 gün içinde aile kütüğüne işler.^[4]

Süreyi en çok uzatan şey eksik evraktır. Eksik belge için verilen 90 günlük süre ya da diğer eşin başvurusu beklenirken dosya karara bağlanamaz. Randevu yoğunluğu da temsilciliğe göre değişir.

Konsoloslukta Boşanma Harç ve Masrafları

Tescil Yönetmeliği’nde başvuru için bir ücret düzenlenmemiştir. Masraf, belgelerin hazırlanmasından doğar.

Başlıca kalemler yeminli tercüme, tercümenin konsoloslukta tasdiki, Apostil şerhi, vekaletname ve posta giderleridir. Tutarlar ülkeye göre değişir ve her temsilciliğin bilgi notunda yerel para birimiyle ilan edilir.

Yurtdışında Boşananların Türkiye’de Tanıma ve Tenfiz Süreci

Konsolosluk tescili tek yol değildir. Yabancı boşanma kararı, Türk mahkemesinde açılan tanıma davasıyla da nüfusa işlenebilir. Tescil başvurusu reddedilen kararlar için kanunun gösterdiği yol da bu davadır.

Yargıtay, idari yolun zorunlu olmadığını açıkça kabul eder. Türk vatandaşı davacı ile Alman vatandaşı davalı arasındaki bir dosyada ilk derece mahkemesi, davacının nüfus müdürlüğüne gidebileceğini söyleyerek davayı hukuki yarar yokluğundan reddetmişti. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi bu kararı bozdu.^[5]

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 27.06.2022 tarih, 2022/5479 E., 2022/6321 K.:

“Bu düzenlemeye göre yabancı mahkeme kararlarının tanıma kararı olmadan nüfusa tescili için idari bir yol öngörülmüş ise de bu idari başvuru taraflara zorunlu olarak ikame edilmiş bir yol değildir. MÖHUK hükümleri kapsamında tanıma ve tenfiz davasının açılması için idari başvuru yolunun tüketilmesi dava şartı olarak öngörülmemiştir. Söz konusu idari başvuru taraflara sunulmuş seçimlik bir hak olarak mevcuttur.”

Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un (MÖHUK) 58. maddesine göre tanımada karşılıklılık şartı aranmaz.^[6] Bu şart yalnızca kararın Türkiye’de icra edileceği tenfiz davasında gerekir. Görevli mahkeme ve dava şartları tanıma ve tenfiz davası yazımızda anlatılmıştır.

Önemli: Konsoloslukta verilen tescil kararı velayet, iştirak nafakası, çocukla kişisel ilişki, mal rejimi ve tazminat hükümlerini kapsamaz. Bu hükümlerin Türkiye’de sonuç doğurması için tanıma veya tenfiz davası açılır.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, mal rejimi alacağı için önemli bir tespit yapmıştır. Yabancı kararla boşanan eşler arasında 10 yıllık zamanaşımı, tanıma kararının değil yabancı kararın kesinleştiği tarihten başlar. Kurul bu sonuca oy çokluğuyla ulaştı.^[7]

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 29.11.2023 tarih, 2022/1205 E., 2023/1188 K.:

“Hâl böyle olunca, tarafların yabancı mahkeme kararı ile boşanmalarına karar verilmiş olması durumunda; 5718 sayılı Kanun’un 59 uncu maddesi uyarınca yabancı ilâmın kesin delil veya kesin hüküm etkisinin yabancı mahkeme kararının kesinleştiği andan itibaren hüküm ifade edeceği düzenlendiğine göre, eşler arasındaki mal rejiminden kaynaklanan alacak davasının zamanaşımı süresinin başlangıcında, yabancı mahkeme ilâmının kesinleşme tarihinin esas alınması gerekmektedir.”

Konsoloslukta Boşanma için E-Devlet Kayıtları Nasıl Güncellenir?

Tescil kararı aile kütüğüne işlendikten sonra medeni hal “boşanmış” olarak görünür. Bunu e-Devlet’teki Nüfus Kayıt Örneği Belgesi Sorgulama hizmetiyle kontrol etmek mümkündür.

Kayda boşanma tarihi olarak yabancı kararın tarihi geçer. Tescil Yönetmeliği’ne göre komisyon tescile karar verdiğinde boşanma kararının tarihi, kesinleşme tarihi olarak kabul edilir (m.10/2).

Tescil 7 günlük süreye rağmen kayda yansımamışsa başvurunun yapıldığı temsilcilikle ya da il müdürlüğüyle iletişime geçilmelidir. Kimlik kartının yenilenmesi ise ayrı bir başvuru gerektirir.

Konsoloslukta Boşanma İşleminde Eşlerden Birinin Gelmemesi Durumu

Eski eşin konsolosluğa gelmesi her durumda şart değildir. Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 27/A maddesi, eşlerden biri yabancıysa ya da ölmüşse Türk vatandaşı eşin tek başına başvurmasına izin verir. Bu imkan 2020’de 7226 sayılı Kanunla eklendi.

İki eş de Türk vatandaşıysa durum farklıdır. Diğer eş de bizzat ya da vekil aracılığıyla başvurmalı, iki başvuru arasındaki süre 90 günü geçmemelidir. Diğer eş başvurmazsa çözüm, eşlerden birinin açabileceği tanıma davasıdır.

Yurtdışında Yapılan Boşanma Türkiye’de Geçerli Midir?

Yurt dışında verilen boşanma kararı Türkiye’de kendiliğinden geçerli olmaz. Konsoloslukta tescil edildiğinde ya da Türk mahkemesince tanındığında nüfus kaydına işlenir. Bu iki yoldan biri tamamlanmadıkça kişi Türk kayıtlarında evli görünür.

Tescilde aranan temel şartlar açıktır. Karar yetkili makamca verilmiş ve kesinleşmiş olmalı, Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır.

Eşlerden biri yurt dışındaysa ve henüz boşanma kararı yoksa iki seçenek vardır. Dava yaşanılan ülkede o ülke hukukuna göre açılabilir, karar kesinleşince konsoloslukta tescil ettirilir. Türkiye’de dava açmak isteyen ise konsolosluktan ya da yabancı noterden alacağı vekaletname ile avukatı aracılığıyla boşanma davası açabilir.

Konsoloslukta Boşanma İşlemleri için Randevu Nasıl Alınır?

Konsolosluk işlemleri randevuyla yürür. Randevu www.konsolosluk.gov.tr adresinden, ülke ve temsilcilik seçilerek alınır.

Boşanma tescili için “Yabancı Ülke Adli veya İdari Makamlarınca Verilen Kararların Nüfus Kütüğüne Tescili” başvurusu seçilir. Belirlenen gün ve saatte konsolosluğa şahsen ya da vekil aracılığıyla gidilir.

Konsoloslukta Boşanma İşleminde Tercüman Zorunlu Mudur?

Taraflardan biri veya vekili Türkçe bilmiyorsa ya da yabancı uyrukluysa, başvuruda yeminli bir tercümanın hazır bulunması gerekir. Tercüman, eşin beyanlarının ve başvuru formunun doğru anlaşılmasını sağlar.

Temsilciliklerin çalıştığı yeminli tercümanlar konsolosluk.gov.tr’deki tercüman arama sayfasında listelenir. Konsoloslukta tasdik ettirilecek tercümeler de bu tercümanlara yaptırılmalıdır.

Konsoloslukta Boşanma İşlemleri Hangi Ülkelerde Yapılabilir?

Tescil, Türkiye’nin büyükelçiliği, başkonsolosluğu veya konsolosluk ajanlığı bulunan her ülkede yapılabilir. Belirleyici olan, kararın o ülkede verilmiş olmasıdır.

Almanya, Fransa veya Hollanda’da verilen kararlar bu ülkelerdeki Türk temsilciliklerinde tescil edilir. Kararı veren ülkede temsilcilik yoksa ya da oraya başvurmak mümkün değilse başvuru Türkiye’deki il nüfus ve vatandaşlık müdürlüklerine yapılır.

Türk mahkemelerinin verdiği boşanma kararları bu kapsamda değildir. Konsoloslukta tescil yolu yalnızca yabancı ülke makamlarının kararları için öngörülmüştür.

Konsoloslukta Boşanma İşlemleri Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Konsoloslukta boşanma işlemleri ile ilgili sık sorulan soruları bu başlık altında cevapladık.

Av. Hulusi Hatıpoğlu

Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesinden onur öğrencisi olarak mezun olmuştur. Avukatlık kariyerine Konya Barosu’nda başlayan Arb. Av. Hulusi Hatıpoğlu, kariyerini İstanbul’da devam ettirmektedir. Özellikle İş Hukuku, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku, ...

Tüm yazıları