Maaş Zammı Ayrımcılığı ve Haklı Fesih

Maaş zammı ayrımcılığı, aynı şartlarda çalışan işçilere eşit oranda zam yapılmaması durumudur ve bu, işçiye iş sözleşmesini haklı fesih ile sonlandırma hakkı verebilir. Eşit davranma ilkesi tüm hukuk alanlarında geçerli bir ilke olup iş sözleşmesi kapsamında da işverenin işçiye karşı objektif ve haklı nedene dayanmaksızın farklı davranmama borcu kapsamı dahilindedir. İşçiler arasında ücret zammında farklılık yaratılması bu borcun ihlalidir.

Şimdi ise maaş zammı ayrımcılığının ne olduğuna ve haklı fesih ile ilişkisinin ne boyutta olduğuna bakalım.

Maaş Zammı Ayrımcılığı Nedir?

Maaş zammı ayrımcılığı işverenin kendi bünyesinde çalıştırdığı işçilerin çalışma sonucunda aldığı ücretlere uygulanacak zammın eşit bir miktarda olması gerekirken zam dengesizliklerinin olduğu, bir çalışan grubunun diğer çalışan grubundan daha fazla maaş alması durumudur.

İşverenin Eşit Davranma Borcu Nedir?

İşverenin haklı ve objektif nedenler olmadığı sürece kendi bünyesinde bulundurduğu işçilerine farklı muamelede bulunmaması, haksız nitelikte ayrımlar yapmaması, kişiye özgü keyfi uygulamalar yapmaması şeklinde tanımlanacak bir borçtur.

İşverenin eşit davranma borcu 4857 sayılı İş Kanunu madde 5 düzenlemesinde yer almıştır. Buna göre işveren, iş ilişkisi içerisinde, dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep veya buna benzer farklılıklardan ötürü, haklı nedenler bulunmadığı sürece ayrım yapamaz.

maaş zammı ayrımcılığı

Seyyanen Zam Nedir? İşveren Seyyanen Zam Yapmak Zorunda Mıdır?

Seyyanen zam, tüm çalışanlara eşit miktarda zam yapılması anlamına gelmektedir. Diğer bir anlatımla, işverenin kendi bünyesinde bulundurduğu tüm işçilerine yönelik eşit miktarda zam yapmasıdır. Tam bu noktada işverenin işçilerine karşı seyyanen zam yapmak zorunda olup olmadığına bakacak olursak Yargıtay’ın bu konuda olumsuz bir tutumda olduğu söylenmelidir.

Yargıtay, işverenin işçilere ücret artışı yapmamasını veya yapılan ücret artışlarını işçilerin yeterli bulmamasını işçi açısından haklı nedenle iş akdini fesih nedeni saymamaktadır. Bir diğer anlatım ile işverenin işçiye ne zaman ve ne oranda zam yapacağı tamamen kendi takdir ve tasarrufuna bırakılmıştır. Ayrıca bu konuda iş yasalarında işçiyi koruyucu herhangi bir hüküm bulunmamaktadır.

İşveren Zam Sözü Verip Tutmazsa Ne Olur?

İşveren bazen zam sözü verir ama uygulamaz. Bu durum tek başına haklı fesih sebebi sayılmaz. Yargıtay, sözlü vaatleri değil yazılı sözleşme hükümlerini esas alır. Zam sözü toplu iş sözleşmesinde veya bireysel iş sözleşmesinde yazılıysa, işveren bu hükümle bağlıdır. Yazılı bir taahhüt yoksa işçi, verilmeyen zam nedeniyle tazminat talep edemez.

İşveren İşçilere Farklı Oranlarda Zam Yapabilir Mi?

İşveren, aynı durumdaki işçiler arasında objektif bir neden göstermeden farklı oranlarda zam yapamaz. Bunun dayanağı İş Kanunu madde 5‘teki eşit davranma borcu ile Anayasa’nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesidir. İşçiye haklı fesih hakkı veren madde 24/II ise ihlalin sonucunu düzenler, yasağın kaynağı değildir.

Farklı oran her zaman ayrımcılık anlamına gelmez. Kıdem, unvan, görev tanımı ya da önceden duyurulmuş bir performans ölçütü gibi nesnel bir gerekçe varsa eşit davranma borcu ihlal edilmiş sayılmaz. Bu gerekçeyi ortaya koymak işverene düşer.

İşyerinde Maaş Zammı Ayrımcılığı Durumları

Hangi Durumlar Maaş Zammı Ayrımcılığı Teşkil Eder?

İşverenin eşit davranma borcu işverene mutlak bir anlamda eşitlik uygulaması yüklemediği için biyolojik ve işin niteliğine yönelik sebepler ile esaslı nedenler olmadıkça işveren açısından eşit davranma borcunun ihlal edilmediği çeşitli yargıtay kararlarında görülmekle beraber bu iki tür sebebe dayanmayacak her türlü durum maaş zammı ayrımcılığı teşkil edecektir. Kıdem veya pozisyon farkı olmadan alt görevdeki çalışanın daha yüksek ücret alması da ayrımcılık göstergesi olabilir.

Hangi zam farkının hukuken ayrımcılık sayıldığını aşağıdaki tabloda topladık.

Performansa Dayalı Yapılan Zam Eşit Davranma Borcuna Aykırı Olur Mu?

Performansa dayalı zam kural olarak eşit davranma borcuna aykırı düşmez. Eşit davranma borcu mutlak bir eşitlik değil, nesnel ölçüte dayanmayan farklılığın yasaklanmasıdır ve performans böyle bir ölçüt olabilir.

Aykırılık ölçütün kendisinden değil, uygulanış biçiminden doğar. Performans ölçütleri önceden duyurulmamışsa, ölçme yöntemi işçiden işçiye değişiyorsa ya da benzer sonuç alan işçilerden yalnız birine zam veriliyorsa ortada nesnel bir gerekçe değil keyfi bir ayrım vardır.

Maaş Zammı Ayrımcılığında Seyyanen Zam

Maaş Zammı Ayrımcılığı Eşit Davranma Borcunun İhlali Midir?

İşçiler arasında eşit davranma borcuna aykırılık taşıyacak yasa çerçevesince öngörülen her türlü tutum ve davranış bu borcun ihlalini oluşturacağı için maaş zammı ayrımcılığı da kural olarak uygulanacak zammın tüm işçilere eşit şekilde uygulanması gerekirken bir diğer işçi grubunun diğer işçi grubundan fazla zam almış olması eşit davranma borcunun ihlali niteliğini taşır.

Maaş Zammı Ayrımcılığına Uğramak Haklı Fesih Nedeni Olur Mu?

İşyerinde zam yapılmaması bir ayrımcı uygulama sonucunda oluşmuş ise bu durumda da işçi ayrımcılık nedeni ile iş sözleşmesini “haklı nedenle” feshedebilme hakkına sahiptir. Eşitlik ilkesi açısından genel kural iki çalışan arasında farklı işlem yapmamaktır. Kanunda sayılan ayrımcılık nedenleri dışında bir nedene dayalı olarak eşitliğe aykırı uygulamalar yapılması, ücret açısından işçiye haklı nedenle fesih olanağı tanıyabilmektedir.

Bir işveren aynı işi yapan işçiler arasında işin niteliği ya da zorunlu sebepler olmadıkça farklı işlemde bulunamaz. Aksi halde bu durum işçi için sözleşmeyi haklı olarak fesih yetkisi verir.^[1]

Maaş Zammı Ayrımcılığı Nedeniyle İş Sözleşmesi Nasıl Feshedilir?

İşçi, işverenin maaş zammı ayrımcılığı konusunda eşit davranma borcuna aykırı davranış sonucunda iş sözleşmesini “iş şartlarının uygulanmaması” nedeniyle İş Kanunu 24/II, f uyarınca haklı olarak feshedebilecektir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, aynı şekilde çalışan işçilere zam uygulanırken bir kısmına ayrımı haklı kılacak neden yokken zam yapılmamasını eşit davranma borcuna aykırılık saymış ve ihlalden zarar gören işçinin feshini haklı neden kabul etmiştir.^[2]

• İşçinin iş sözleşmesini feshetmesi ise aşağıda bahsedilen gibidir:

İşçi, eşit davranma borcuna aykırı fiili öğrendiği günden başlayarak altı iş günü, her halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde madde 24/II’ye dayanarak sözleşmeyi haklı nedenle feshedebilir.^[3] Altı iş günlük süre hak düşürücü süredir, geçtikten sonra aynı fiile dayanılarak haklı fesih yapılamaz.

Eşit İşte Çalışan İşçilere Farklı Zam Yapılması Durumunda İşçinin Hakları

Türkiye’de eşit işte çalışanlara karşı farklı ücret uygulanması, 4857 sayılı İş Kanunu’nda yer alan “eşit işe eşit ücret” ilkesine aykırıdır. Bu durumda işçinin hakları şunlardır:

• İş Kanunu Kapsamında Koruma: Türkiye’de işçilerin haklarını düzenleyen temel yasa 4857 sayılı İş Kanunu’dur. Kanun, işçilere eşit işe eşit ücret ilkesiyle ilgili koruma sağlar. Bu ilke, aynı ya da eşdeğer işleri yapan işçilere aynı ücreti ödenmesini gerektirir. İşçi diğer işçi ile aynı miktarı alamadığı takdirde kanundaki madde 24/II’ye dayanarak sözleşmenin feshini isteyebilecektir.
• İş Sözleşmesinin Feshi ve Tazminat: Eğer işçi eşit işte çalışanlara farklı ücret uygulamasını kabul etmez ve işveren bu durumu düzeltmezse, işçi iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir. Bu durumda işveren, işçiye iş sözleşmesinin feshi nedeniyle ayrımcılık tazminatı ödemekle yükümlü olacaktır.
• Sendikal Haklar: İşçiler, eşit işte çalışanlara farklı ücret uygulanması gibi konularda sendikal haklarını kullanabilecektir. Sendikal haklar işçinin sosyal haklarını oluşturur ve bir bütün olarak anayasamızda “kuruluş” olarak yer almaktadır.
• İş Mahkemesine Başvurma Hakkı: İşçi, eşit işte çalışanlara farklı ücret uygulanması durumunda iş mahkemesinde dava açabilir. Ayrımcılık tazminatı ve ücret farkı taleplerinde arabulucuya başvurmak dava şartıdır, arabuluculuk aşaması tamamlanmadan açılan dava usulden reddedilir.^[4] İş sözleşmesinin eşit davranma ilkesine uyulmadan feshinden doğan tazminatta zamanaşımı beş yıldır.^[5]

Maaş Zammı Ayrımcılığında Eşit İşe Eşit Ücret Hakkı

İşyerinde Ayrımcılığa Uğrayan İşçinin Ayrımcılık Tazminatı Hakkı

Eşit işlem yapma borcuna aykırı davranışın yaptırımı İş Kanunu’nun 5. maddesinin 6. fıkrasında düzenlenmiştir.^[6] Bu maddeye göre iş ilişkisinde veya sona ermesinde 5. maddede belirtilen fıkra hükümlerine aykırı davranıldığında işçi, dört aya kadar ücreti tutarındaki uygun bir tazminattan başka yoksun bırakıldığı haklarını da talep edebilir. Ayrıca, 2821 sayılı Sendikalar Kanunu’nun 31. maddesi hükümleri saklıdır. Kanun açıkça iş ilişkisinde veya sona ermesinde ayrımcılık tazminatı öngörmüştür.

Ayrımcılık tazminatı hakkı işverenin işçiye eşit davranma borcunun mutlak olarak uygulanacağı durumlar ve mutlak olarak uygulanmayacağı durumlar olarak iki ayrı başlıkta incelenerek somut olay özeline uygun şekilde ele alınmalı ve işçi, işvereni ile olan sözleşmeyi feshederek ayrımcılık tazminatını talep edebilecektir. Zammı yetersiz bulmak tek başına tazminat hakkı doğurmaz, ayrımcılık şartı aranır.

Nitekim Anayasa Mahkemesi’nin 28.12.2021 tarihli 2016/5824 sayılı kararında şöyle ifade edilmiştir:^[7]

“Anayasa Mahkemesi “benzeri nedenler” ifadesinin yorumu bağlamında “…Özgürlüklerle ilgili olarak Anayasada yer alan en önemli kavramlardan birini de yasa önünde eşitlik ilkesi oluşturmaktadır. … eşitlik açısından ayırım yapılmayacak hususlar madde metninde sayılanlarla sınırlı değildir. ‘Benzeri sebeplerle’ de ayırım yapılamayacağı esası getirilmek suretiyle ayırım yapılamayacak konular genişletilmiş ve böylece kurala uygulama açısından da açıklık kazandırılmıştır…” diyerek ayrımcılık temellerinin maddede sayılanlarla sınırlı olmadığını açıkça ifade etmiştir.

Maaş Zammı Ayrımcılığı ve Haklar

İşverenin İşçilere Eşit Zam Yapmaması Ayrımcılık Tazminatına Hak Kazandırır Mı?

İşverenin işçileri arasında eşitlik ilkesine aykırı bir şekilde davranması sonucunda sözleşmeden doğan işveren borçları arasında yer alan eşit davranma borcunu ihlal etmesi işçinin ayrımcılık tazminatını işvereninden talep edebilmesi için yeterlidir. Bu bilgiden hareketle, işverenin işçilerine eşit zam yapmaması, bunun yerine belirli bir gruba veya bir kişiye zam yapması işçilerin “eşit işe eşit ücret” ilkesi uyarınca haklarını eşit şekilde kullanamama durumunu ortaya çıkarmaktadır.

MAAŞ ZAMMI AYRIMCILIĞI VE HAKLI FESİH

Harbiye Hukuk Bürosu İşçi Hakları Avukatı

Ülkemizde avukatlar belirli alanlarda uzmanlaşırlar ve hukuk fakültesinden mezun olan her avukat, farklı hukuki konuları takip edebilir. Yasal olarak her avukat, usulüne uygun bir şekilde her türlü davayı takip etme yetkisine sahiptir. Ancak, bazı avukatlar belli alanlarda deneyim kazanabilir ve bu alanda daha fazla bilgi birikimi edinebilirler. Bu nedenle “İstanbul işçi hakları avukatı” ifadesi, İstanbul işçi hakları davası, iş hukuku ve diğer işçi hakları ile ilgili davalara bakan avukatı ifade eder. İşçi hakları avukatı, İstanbul işçi hakları davasıyla ilgili süreçleri daha iyi anlayabilir ve müvekkillerine bu konularda özel bir uzmanlıkla yardımcı olabilirler.

İş Hukuku Ve İş Davaları Avukatı Ekibimizin İşçi Hakları Hizmetleri

• Kıdem, ihbar tazminatlarının temini,
• İşe iade davaları,
• İş Hukuku arabuluculuk başvurusu ve sürecin takibi,
• Ödenmeyen veya eksik ödenen Fazla mesai, resmi ve dini tatil ücretlerine ilişkin davalar,
• İş hukukunda güncel mevzuata uyumlu iş sözleşmelerinin hazırlanması,
• Mobbing ve kötü niyet tazminatlarına ilişkin davalar,
• İş hukukundan kaynaklı diğer tüm uyuşmazlıklara ilişkin davalar
• İşçi ve işveren hakları arasında arabuluculuk yapmak

İşçi Hakları ve İşveren Hakları konusunda İstanbul İşçi Avukatı ve İş Hukuku Avukatı İçin Hukuk Büromuza Ulaşabilirsiniz

İstanbul’da faaliyet gösteren Harbiye Hukuk Bürosu alanında uzman kadrosu ile iş hukuku ve işçi hakları ile ilgili tüm uyuşmazlık konularında işçi ve işveren arasında arabuluculuk ve danışmanlık yapmaktadır. İstanbul iş hukuku avukatı ve İstanbul işçi avukatı için Harbiye Hukuk Bürosuyla iletişime geçip işçi hakları konusunda detaylı hukuki destek alabilirsiniz.

Maaş Zammı Ayrımcılığı Hakkında Sorular

Maaş zammı ayrımcılığı ile ilgili sorulara bu başlık altında cevap verdik.

Av. Haşim Elmas

Kırıkkale Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nde Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans eğitimine devam etmektedir. Arabuluculuk, Uzlaştırmacılık ve Ceza alanlarında uzmanlık sertifikalarına sahiptir. Başta İş, T...

Tüm yazıları