Öğrenci Disiplin Cezaları ve İtiraz

Öğrenci disiplin cezaları, ilkokul, ortaokul ve üniversite seviyesinde eğitim ve öğrenim görmekte olan öğrencilerin etik kurallara uymasını ve söz konusu kurumlardaki mevcut düzen ve kurallara uyumu sağlamak amacıyla belirli yönetmelik ve kanunlarda yer almış yaptırımlardır. Bu kurallar eğitim ve öğretim kurumlarının daha sağlıklı bir şekilde hizmet verebilmesinin yanı sıra öğrenim görülen ortamda da düzeni koruma işlevi görmektedir.

Öğrenci disiplin cezaları, kınama veya uyarı gibi hafif yaptırımlar olabileceği gibi kayıt dondurma veya okuldan uzaklaştırma gibi daha ağır yaptırımlardan ibaret olabilir. Söz konusu yaptırımın çeşidi, somut olayın özelliğine ve barındırdığı unsurlara göre değişkenlik gösterecektir.

Ayrıca öğrenciye disiplin cezası verilebilmesi, belirli aşamalardan geçilmesine bağlıdır. Bu aşamalardan geçildikten sonra öğrenci disiplin cezası aldığı takdirde öğrencinin söz konusu cezaya itiraz hakkı vardır.

Disiplin Cezası Nedir?

Disiplin cezası, kurumun iç düzenini korumak amacıyla belirli bir prosedür işletildikten sonra verilen resmi bir idari yaptırımdır. Öğretmenin sözlü ikazından ya da notun düşürülmesinden farklıdır; öğrencinin özlük dosyasına kaydedilir. Ortaöğretim için Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği, ortaokul için Milli Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği, yükseköğretim için ise 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 54. maddesi esas alınır. Üniversite öğrencilerinin disiplin işleri 2023 yılına kadar Yükseköğretim Kurumları Öğrenci Disiplin Yönetmeliği’nde düzenleniyordu. Bu yönetmelik 11 Mart 2023 tarihinde yürürlükten kaldırıldı ve suçlarla cezalar doğrudan kanuna taşındı.^[1] Öğrencilerin kılık ve kıyafetine ilişkin yeni düzenlemeyi serbest kıyafet döneminin sona ermesi yazısında özetledik.

İlkokul Öğrencileri Disiplin Cezaları

İlkokul öğrencilerine disiplin cezası verilemez. Milli Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği yaptırım uygulanacak öğrencileri ortaokul ve imam-hatip ortaokulu öğrencileriyle sınırlı tutmuştur. İlkokulda olumsuz davranışlar öğrenci davranışlarını değerlendirme kurulunda görüşülür ve kurum bu davranışları gidermeye yönelik plan ve programlar oluşturur.^[2]

Ortaokul ve Lise Öğrencileri Disiplin Cezaları

Ortaokul ve lise öğrencileri iki ayrı yönetmeliğe tabidir. Ortaokul öğrencilerine uygulanacak yaptırımlar Milli Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği’nde, lise öğrencilerine verilecek disiplin cezaları ise Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir.

Ortaokul öğrencisi okuldan atılamaz; verilecek en ağır ceza okul değiştirmedir. Lisede ise iki ayrı atılma yolu vardır: okul değiştirme ve örgün eğitim dışına çıkarma. Örgün eğitim dışına çıkarma, en ağır lise disiplin cezasıdır ve öğrencinin tüm örgün eğitim kurumlarıyla bağını belirli süreyle keser. ^[3]

Ortaokul öğrencilerine davranışlarının özelliğine göre üç çeşit disiplin cezası verilebilmektedir. Bunlar:

1. Uyarma cezası,
2. Kınama cezası,
3. Okul değiştirme cezası, yaptırımlarından ibarettir.

Uyarma, öğrenciye davranışlarında ve eğitim ve öğretim sürecinin işleyişinde gerçekleştirdiği faaliyetlerde daha dikkatli olması gerektiğinin yazılı olarak bildirilmesinden ibarettir.

Kınama, öğrenciye eğitim ve öğretim sürecinde öğrencilik görevlerinde ve bu süreçte gerçekleştirdiği davranışlarda kusurlu sayıldığının ve tekrarından kaçınması gerektiğinin yazılı olarak bildirilmesidir.

Okul değiştirme, öğrencinin belirli davranışları gerçekleştirmesi sonucunda mevcut olarak eğitim ve öğretim gördüğü kurumdan alınarak başka bir eğitim ve öğretim kurumuna naklinin yapılmasından ibarettir.

Okul değiştirme cezasını gerektiren fiil ve davranışlar Milli Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği’nde sayılmıştır. Bu fiiller arasında şunlar yer alır.

• Milli ya da manevi değerleri aşağılamak
• Okul personelinin görevini yapmasını engellemek
• Hırsızlık yapmak
• Resmi belgede değişiklik yapmak
• Okula ait mallara zarar vermek

Bir davranışın okul değiştirme cezasına yol açması için yönetmelikte sayılan fiillerden birini karşılaması gerekir; takdir yetkisi sınırlıdır. ^[4]

Lise öğrencilerine ise, disiplin cezası gerektiren fiil ve davranışlarının niteliklerine göre farklı öğrenci disiplin cezaları verilebilmektedir. Bunlar:

1. Kınama cezası,
2. Okuldan kısa süreli uzaklaştırma cezası,
3. Okul değiştirme cezası,
4. Örgün eğitim dışına çıkarma cezası

Bunlardan okul değiştirme ve kınamanın ne olduğuna ilişkin açıklama yukarıda yapılmıştır.

Ortaokul ve Lise Öğrenci Disiplin Cezaları

Okuldan kısa süreli uzaklaştırma, öğrencinin belirli davranışları gerçekleştirmesi sonucunda okul binasına, eklentilerine girmesini yasakladığı gibi buna bağlı olarak gerçekleştirilen her türlü eğitim ve öğretim etkinliğine katılımını yasaklayan öğrenci disiplin cezasıdır.

Okuldan kısa süreli uzaklaştırma cezası; okul içinde başkasına hakaret etmek, şiddete teşvik etmek, okul araç-gereçlerine zarar vermek, kopya çekmeye yardımcı olmak gibi davranışlar için uygulanabilir. Cezanın süresi 1 ila 5 gün arasında değişir. ^[5]

Örgün eğitim dışına çıkarma, öğrencinin örgün eğitim ve öğretim kurumlarıyla davranışının kesilmesinden ibarettir. Bunun süresi ise öğrencinin gerçekleştirdiği davranışa göre değişkenlik göstermektedir.

Okul bahçesinde ya da binasında sigara içmek, kınama cezasını gerektiren fiiller arasında sayılır. Tekrarlanması ya da başka ihlallerle birleşmesi durumunda daha ağır bir cezaya zemin hazırlayabilir. Öğrencinin yaşı 18’in altındaysa ayrıca veliye bildirim yükümlülüğü de doğar.

Üniversite Öğrencileri Disiplin Cezaları (Yükseköğrenim)

Üniversite öğrencilerine verilebilecek öğrenci disiplin cezaları, diğer eğitim ve öğretim seviyelerinde açıklanan disiplin cezaları ile benzer noktalar içermektedir. Üniversite öğrencilerine verilebilecek disiplin cezaları şunlardır:

1. Kınama cezası,
2. Yükseköğretim kurumundan bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma cezası,
3. Yükseköğretim kurumundan bir yarıyıl için uzaklaştırma cezası,
4. Yükseköğretim kurumundan iki yarıyıl için uzaklaştırma cezası,
5. Yükseköğretim kurumundan çıkarma cezası

Listede uyarma cezası yer almaz. 2547 sayılı Kanun’un 54. maddesinin 2023 yılında yeniden yazılan metninde en hafif ceza kınamadır ve uyarma cezası kaldırılmıştır.
2547 sayılı Kanun, disiplin suçlarını tek tek sayar ve sayılmayan bir eylem için ceza verilmesine izin vermez. Mülga yönetmelikte yer alan “öngörülmemiş disiplin suçları” düzenlemesi, suçta ve cezada kanunilik ilkesi gereği bugün uygulanmaz. Anayasa Mahkemesi de maddedeki bazı alt bentleri bu çerçevede iptal etmiştir.^[6]

Üniversite Öğrenci Disiplin Cezaları

Sınavda kopyaya teşebbüs etmek kınama cezasını gerektirir. Kopya çekmek veya çektirmek ise çok daha ağırdır ve yükseköğretim kurumundan bir yarıyıl uzaklaştırma cezasına yol açar. Tehditle kopya çekmek, kopya çeken öğrencinin salondan çıkarılmasına engel olmak, kendi yerine başkasını sınava sokmak veya başkasının yerine sınava girmek ise iki yarıyıl uzaklaştırma cezası gerektirir.^[7]

Öğrenci Disiplin Cezası Sürecinin İşleyişi

Öğrenci disiplin cezasının temel aşamaları vardır. Bu aşamalar sırasıyla ilerletilerek süreç tamamlanır.

Tespit ve İnceleme Aşaması

Öğrenci disiplin cezasını gerektiren davranışlarda bulunan öğrencinin bu davranışı, şikayet üzerine veya öğretmenler ya da idari birimler tarafından tespit edilmelidir. Disiplin suçu oluşturan fiilin tespitinin ardından okul yönetimi öğrenciyi disiplin kuruluna sevk eder. Sevk, kurulun soruşturma sürecini resmen başlatması anlamına gelir; bu aşamada öğrenci henüz cezalı değildir.

Öğrenci disiplin cezasını gerektiren bir davranış gerçekleştirilmiş ise, disiplin kurulu veya ilgili birim tarafından gerekli inceleme yapılmaktadır. İnceleme aşamasında öğrencinin gerçekleştirdiği davranış üzerinden fiilin ağırlığı ve hafifliği, olaya ilişkin deliller değerlendirilir.

Savunma Hakkı

İnceleme aşamasından sonra ise öğrenciye savunma hakkı tanınır. Bu hak uyarınca öğrenciye kendisini savunma, olayla ilgili detaylı açıklamada bulunma ve görüşlerini aktarma olanağı tanınmaktadır. Yükseköğretim kanununa göre hakkında disiplin soruşturması açılan öğrenciye isnat edilen suçun neye ilişkin olduğu, savunmasını yapacağı tarihten en az 7 gün önce öğrenciye yazılı olarak bildirilir. Ancak bu bildirim, öğrenciye bilgi sistemi üzerinden veya elektronik posta ya da kısa mesaj aracılığıyla da bildirilebilir. Öğrenciye gönderilen bu yazıda öğrenciden belirtilen gün, saat ve yerde savunmasını yapmak üzere hazır bulunması istenilir.

Savunma yapmak amacıyla belirtilen gün, saat ve yerde hazır bulunan öğrenci, savunmasını sözlü olarak yapabileceği gibi yazılı olarak da yapabilmektedir.

Hakkında soruşturma açılan öğrenciye gönderilecek davetiyede; çağrıya özürsüz olduğu halde uymadığı veya özrünü zamanında bildirmediği takdirde, savunma hakkından vazgeçmiş sayılacağı ve mevcut delillere dayanılmak suretiyle hakkında gerekli kararın verileceği belirtilir. Geçerli bir özür bildiren veya mücbir sebep dolayısıyla davete uymadığı anlaşılan öğrenciye uygun bir süre verilir.

Öğrenciye disiplin cezası verilmesi amacıyla açılan soruşturma, öğrencinin kendini gereği gibi savunmasına imkan verecek şekilde yürütülür. Savunma hakkını engelleyen herhangi bir unsura bu aşamada yer verilemez. Öğrencinin savunma hakkını hakkaniyete ve hukuk kurallarına uygun olarak gerçekleştirilebilmesi sağlanır.

Öğrenci Disiplin Cezaları Süreçleri

Disiplin Kurulunun Kararı

Öğrencinin savunması alındıktan sonra disiplin cezası vermeye yetkili kişiler, soruşturma raporuna, öğrencinin savunmasına ve tüm delillere dayanarak durumu değerlendirir ve karar verir. Öğrenci disiplin cezasının verilmesinde tüm delillere göz önünde bulundurulur ve böylece ceza verilip verilmeyeceği, verilecek ise cezanın ağırlığı ve hafifliği üzerinde değerlendirme yapılır.

Disiplin kurulu, disiplin cezasının uygulanması yönünde karar aldığı takdirde, söz konusu kararı öğrenciye ve varsa velisine yazılı olarak bildirmektedir. Ayrıca bu kararda verilen cezanın gerekçesi ile itiraz hakkı ile ilgili olarak da gerekli bilgilendirmeler yapılmaktadır.

Disiplin Cezalarının Öğrenci Üzerindeki Etkileri ve Yasal Haklar

Öğrenci disiplin cezası alınması sonucunda söz konusu ceza, öğrencinin özlük dosyasına kaydedilmektedir. Öğrencinin aldığı disiplin cezasının, öğrencinin eğitim ve öğretim hayatında, kariyerinde, burs ve kredi hakları üzerinde önemli etkileri olabilmektedir. Ayrıca öğrencinin aldığı disiplin cezasının konusunu şiddet ya da mala zarar verme gibi eylemler oluşturduğu takdirde, söz konusu eylem, sadece disiplin cezasına değil, aynı zamanda adli soruşturmaya da konu olabilmektedir.

Öğrencinin özlük dosyasına işlenen disiplin cezasının öğrencinin sicilinde silinmesine yönelik mevzuatta bir yol öngörülmemiştir ancak söz konusu cezanın itiraz veya yargı yolu ile kaldırılması mümkündür. Ayrıca öğrenci affı kapsamında disiplin cezasının affa uğraması durumunda da disiplin cezası özlük dosyasından kaldırılabilir.

Okuldan uzaklaştırma cezası alan öğrencinin devamsızlık sayısına bu süre eklenmez. Uzaklaştırma kararı okul tarafından e-okul sistemine işlenir ve öğrenci devamsızlık yerine “uzaklaştırma” olarak kayıt altına alınır. Bu ayrım sınıf tekrarı koşullarında belirleyici olabilir.

Disiplin Cezasına Karşı İtiraz Hakkı ve Başvuru Süresi

Yükseköğretim kurumunda eğitim ve öğretimine devam eden bir öğrencinin, disiplin cezası alması halinde, söz konusu karara on beş gün içerisinde disiplin cezasına itiraz hakkı bulunmaktadır. İtirazın yöneltileceği merci, öğrencinin mevcut olarak eğitim ve öğretimine devam ettiği üniversitenin yönetim kuruludur. İtiraz halinde üniversite yönetim kurulu, on beş gün içerisinde disiplin cezasına yönelik yapılan itirazı değerlendirir ve kabul veya reddeder. Disiplin cezasına itirazın kabul edilmesi halinde yetkili disiplin amiri veya kurulu, kabul gerekçesini dikkate alarak otuz gün içerisinde karar verir.

Ortaöğretim seviyesindeki bir kurumunda eğitim ve öğretimine devam eden öğrencinin ise, disiplin cezası alması halinde, cezanın tebliğinden itibaren beş iş günü içerisinde okul müdürü aracılığıyla cezaya disiplin cezasına itiraz edilebilir. Okul müdürlüğü, yazılı başvuruyu ve itiraz gerekçeleri hakkındaki görüşlerini, gerekli belgelerle birlikte başvurunun yapıldığı tarihten itibaren en geç beş iş günü içerisinde itirazı değerlendirmeye yetkili disiplin kuruluna sevk etmek üzere gönderir. İtirazı hangi kurulun inceleyeceği cezanın türüne göre değişir. Kınama ve okuldan kısa süreli uzaklaştırma cezalarına itirazı ilçe öğrenci disiplin kurulu, okul değiştirme cezasına itirazı il öğrenci disiplin kurulu, örgün eğitim dışına çıkarma cezasına itirazı ise öğrenci üst disiplin kurulu karara bağlar. Kararı onaylayan kurul aynı karara yönelik itirazı göremez, itiraz bir üst kurulda görüşülür ve itiraz üzerine verilen karar kesindir.^[8]

Yükseköğretim ve ortaöğretimde itiraz süresi de itirazı karara bağlayan merci de farklıdır.

Öğrenci Disiplin Cezasına İtiraz

Disiplin Cezasına İtiraz Etme Şartları ve Gerekli Evrak

Süresi içinde itiraz edecek öğrencinin dilekçesinde, cezanın hangi yönden hukuka aykırı olduğunu ve bunu destekleyen delilleri somut olarak göstermesi gerekir.

Ayrıca öğrencinin söz konusu cezanın hukuka aykırı olduğuna, söz konusu cezanın verilemeyeceğine veya daha hafif bir disiplin cezasının verilmesi gerektiğine dair gerekçelerini disiplin cezasına itiraz dilekçesinde belirtmesi gerekmektedir. Öğrencinin haklarının hangi yönden ihlal edildiğini, somut olaya dayanılarak itiraz dilekçesi ile yetkili kuruma sunulmalıdır.

Öğrenci disiplin cezasına itiraz edilmesi için ilgili kuruma ibrazı gerekli olan itiraz dilekçesi bulunmalıdır. Disiplin cezasına itiraz dilekçesinin ekinde ise, disiplin cezasını gösteren ve öğrenciye tebliğ edilen karar da bulunmalıdır. Bu dilekçe ile birlikte disiplin cezasının hukuka aykırı olduğunu yönelik gerekli belgeler ve delillerin de sunulması önem arz etmektedir.

İtiraz Sonrası Disiplin Kurulu Karar Süreci

Öğrenci disiplin cezasına itiraz edilmesi durumunda disiplin kurulu, söz konusu itirazı ve itiraz dilekçesinde yapılan savunmalar ile delilleri gözden geçirir ve değerlendirir. Disiplin kurulu tarafından yapılan değerlendirme sonucunda öğrenci disiplin cezasının onaylanması veya kaldırılmasına karar verilebileceği gibi hafifletilmesine de karar verilebilir ancak disiplin kurulu disiplin cezasının ağırlaştırılmasına yönelik bir karar verilemez.

Öğrenci disiplin cezasının onaylanması halinde öğrenci aynı koşullar altında; hafifletilmesi halinde öğrenci, daha hafif koşullar altında disiplin cezasını sürdürmeye devam eder. Ancak öğrenci disiplin cezasının kaldırılması halinde öğrenci, herhangi bir ceza koşulu altında kalmaksızın eğitim ve öğretimine devam etmektedir.

Öğrenci disiplin cezasına yönelik gerçekleştirilen itiraz kesin olup tekrardan aynı cezaya yönelik bir itirazda bulunulamaz.

Öğrenci Disiplin Cezası İtiraz Dilekçesi Örneği

………………. Üniversitesi Rektörlüğü/
……………… Okulu Müdürlüğüne
…/…/2026
…… Fakültesi Dekanlığının/ okulu müdürlüğünün ….. tarih ve sayılı yazısı ile ……. eylemim gerekçe gösterilerek hakkımda …. disiplin cezasının verildiğini …. Tarihinde öğrenmiş bulunmaktayım.
Hakkımda verilmiş olan bu cezaya sebep olacak herhangi bir davranışım olmadığı, … cezasına sebep olduğu iddia edilen eylemimin var olduğuna dair somut bir delil bulunmadığı gerekçesiyle hukuka aykırı olduğundan dolayı …. cezasına itiraz etmekteyim ve hakkımda verilmiş olan …. cezasının hukuka aykırı olması sebebiyle kaldırılmasını talep ederim.
İtirazdan bulunan adı ve soyadı, imzası
Öğrencinin bölümü, numarası ve adresi

Öğrenci Disiplin Cezalarına Karşı Dava Yolu

Öğrenci disiplin cezalarına yönelik itiraz hakkı yukarıda açıklanmış olup itiraz yolundan farklı olarak söz konusu husus, idari yargıda iptal davası açarak yargıya da taşınabilmektedir. Bu hususa ilişkin olarak önemle belirtmek gerekir ki öğrenci disiplin cezasının yargı yoluna taşınabilmesi için itiraz hakkının kullanılması şart değildir. İtiraz hakkı kullanılmadan disiplin cezasının yargı yoluna taşınabilmesi mümkündür.

Öğrenci disiplin cezasına yönelik olarak itiraz hakkının kullanan öğrencinin, disiplin kurulunun ret kararının tebliğinden itibaren altmış gün içerisinde idari yargıda iptal davası açabilir. Söz konusu dava, öğrenci disiplin cezasının iptaline yönelik olup başka bir husus barındırmamaktadır. Öğrenci disiplin cezasına itiraz hakkını kullanmayan öğrenci ise, disiplin kurulu kararının tebliği üzerine idari yargıda iptal davası açabilme hakkına sahiptir.

Öğrenci Disiplin Cezası İptal Davası Dilekçesi Örneği

Öğrenci Disiplin Cezaları ve İtiraz

Öğrenci Disiplin Cezaları İle İlgili Sorular

Öğrenci disiplin cezaları ile ilgili sıkça sorulan soruların cevaplarını bu başlık altında derledik.

Av. Hulusi Hatıpoğlu

Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesinden onur öğrencisi olarak mezun olmuştur. Avukatlık kariyerine Konya Barosu’nda başlayan Arb. Av. Hulusi Hatıpoğlu, kariyerini İstanbul’da devam ettirmektedir. Özellikle İş Hukuku, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku, ...

Tüm yazıları