İnternet Sitelerinin Tescili ve Korunması

İnternet sitelerinin tescili ve korunması, bir web sitesini oluşturan alan adı, marka, tasarım ve yazılım unsurlarının hukuki olarak kayıt altına alınması ve belirli bir kişi veya kuruma ait olduğunun resmiyet kazanmasıdır. Bu kavram günlük kullanımda tek bir işlem gibi görünse de aslında farklı hukuki mekanizmaları kapsayan bir şemsiye terimdir.

İnternet sitesi tescili denildiğinde ilk akla gelen alan adı (domain name) tescilidir. Bunun yanında sitenin adı veya logosu bir marka olarak Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde tescil edilebilir, siteye özgü tasarım unsurları ve yazılımlar ise fikri mülkiyet hukuku kapsamında korunur.

Dolayısıyla internet sitesi tescili yalnızca teknik bir kayıt işlemi değildir. Sitenin kimliğini, marka değerini ve hukuki sahipliğini güvence altına alan çok yönlü bir koruma sistemidir.

Domain (Alan Adı) Tescili Nasıl Yapılır?

Domain tescili, bir internet sitesinin adresinin yetkili kayıt kuruluşları aracılığıyla belirli bir kişi veya kurum adına tahsis edilmesidir. Süreç birkaç aşamadan oluşur.

• Alan adı seçimi: seçilen adın daha önce alınmamış ve tescilli bir markayla çakışmıyor olması gerekir
• Uygunluk kontrolü: seçilen adın müsait olup olmadığı yetkili kayıt firmalarının sisteminde sorgulanır
• Kayıt kuruluşu seçimi: tescil, ICANN yetkili operatörleri veya Türkiye’de TRABİS sistemi üzerinden yürütülür
• Kayıt ve ödeme: alan adı genellikle 1 ila 10 yıl arasında değişen sürelerle tahsis edilir
• DNS ayarları ve yenileme: alan adı mülkiyet değil kiralama esasına dayanır, süre sonunda yenilenmezse başkası tarafından tescil edilebilir

Uyarı: Alan adı mülkiyet değil kiralama esasına dayanır. Süresinde yenilenmeyen alan adı başkası tarafından tescil edilebilir.

Marka ile Alan Adı Arasındaki Hukuki İlişki

Marka ile alan adı, ikisi de işletmenin dijital kimliğini temsil etse de farklı hukuki sistemlere tabidir. Marka, mal veya hizmeti diğerlerinden ayırt etmeye yarayan ve sahibine ülke çapında tekel niteliğinde koruma sağlayan bir işarettir. Alan adı ise internet üzerindeki bir sitenin adresini ifade eden, doğrudan bir fikri mülkiyet hakkı olmayan teknik bir tahsis biçimidir.

Marka ile alan adı arasında uyuşmazlık çıktığında genellikle öncelik ilkesi tartışılır. Tescilli bir markayla aynı veya karıştırılacak kadar benzer bir alan adı sonradan alınmışsa, marka sahibi bu alan adının kötü niyetle alındığını ileri sürerek iptal veya devir talep edebilir.

Marka tescilinin kendisi, sağladığı haklar ve başvuru süreci hakkında ayrıntılı bilgi için Marka Nedir? Marka Tescili Nasıl Yapılır? yazımıza bakabilirsiniz.

Domain ve Marka Korumasının 3 Katmanı

İnternet Sitesi İsim Hakkı Nasıl Korunur?

Türk hukukunda “site ismi” tek başına bağımsız bir hak türü olarak düzenlenmemiştir. Ancak farklı hukuk alanları üzerinden dolaylı ve etkili koruma sağlanır. En güçlü koruma yolu, site isminin marka olarak tescil edilmesidir. Bu tescil sahibine Türkiye genelinde tekel kullanma hakkı ve ihlal durumunda dava açma yetkisi verir.

Site isminin domain olarak kaydedilmesi teknik bir koruma sağlasa da tek başına marka hukuku kadar güçlü değildir. Başkasının site ismini kullanarak karışıklık yaratılması ise^[1] kapsamında haksız rekabet sayılır ve kullanımın durdurulması ile tazminat talep edilmesine imkan tanır.

Önemli: Alan adı kaydı teknik bir tahsis sağlar, ancak marka tescili kadar güçlü bir hukuki koruma sunmaz. En etkili koruma yöntemi site isminin marka olarak tescil edilmesidir.

Alan Adı Uyuşmazlığında Başvuru Yolları

Alan Adı Uyuşmazlıklarında Hukuki Başvuru Yolları

Alan adı uyuşmazlıkları genellikle marka hakkı, haksız rekabet ve kötü niyetli tescil ekseninde ortaya çıkar. Uzantıya göre başvurulacak yetkili sistem ve aranan temel şartlar aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

Marka Hakkını İhlal Eden Domainlere Karşı Yapılabilecekler

Marka hakkını ihlal eden alan adlarına karşı ilk adım genellikle ihtarname (cease & desist) gönderilmesidir. Bu adım kullanımın durdurulmasını, alan adının devrini veya içeriğin kaldırılmasını talep eder ve çoğu uyuşmazlıkta hızlı çözüm sağlar.

İhtarın sonuç vermemesi halinde “.tr” uzantılı alan adlarında TRABİS’e, uluslararası alan adlarında UDRP sürecine başvurulabilir. Tescilli markaya dayanılarak Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde tecavüzün tespiti ve durdurulması davası, alan adının devri veya iptali davası ile maddi ve manevi tazminat davası da açılabilir.

Marka hakkına tecavüzün diğer şekilleri ve bu davaların genel işleyişi için Marka Hakkının İhlali yazımıza bakabilirsiniz.

İnternet Sitesi İçeriklerinin Telif Hakkı Koruması

Web sitelerinde yer alan yazı, görsel, video, yazılım kodu ve tasarım gibi özgün unsurlar, eser niteliği taşıması şartıyla telif hakkı korumasına konu olur. Bu koruma Türkiye’de^[2] kapsamında sağlanır ve tescil şartı aranmaz, eser oluşturulduğu anda hak kendiliğinden doğar.

Telif hakkı ihlali durumunda eser sahibi tecavüzün durdurulması davası, tazminat davası açabilir ve ihlalin kasıtlı ve ticari ölçekte olması halinde ceza şikayetinde bulunabilir. Sınai mülkiyet hakları ise marka, tasarım tescili ve alan adı gibi unsurları kapsar ve^[3] uyarınca tescile bağlıdır. Kanun metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşılabilir.

Kopya Web Sitelerine Karşı Hukuki İşlemler

Bir sitenin tasarımının, içeriğinin veya yazılımının izinsiz kopyalanması genellikle telif hakkı ihlali, marka hakkına tecavüz ve haksız rekabet kapsamında değerlendirilir. İlk adım kopya sitenin noter tespiti, ekran görüntüleri ve dijital zaman damgası ile ispatlanabilir şekilde tespit edilmesidir.

Kopyalanan içerik eser niteliği taşıyorsa FSEK kapsamında, tescilli bir markayı izinsiz kullanıyorsa Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında dava açılabilir. Tüketiciyi yanıltan veya ticari itibarı zedeleyen kopya siteler bakımından ise Türk Ticaret Kanunu’na dayalı haksız rekabet davası gündeme gelir.

Domain Siber İşgal (Cybersquatting) Nedir?

Cybersquatting, başkalarına ait tescilli marka veya tanınmış isimlerin internet alan adı olarak kötü niyetle kaydedilmesi ve bu kayıt üzerinden haksız kazanç sağlanması veya hak sahibinin faaliyetlerinin engellenmesidir. Marka ile birebir aynı veya karıştırılacak derecede benzer domainlerin alınması, yazım hatalarına dayalı tescil (typosquatting) veya toplu kayıtlar bu kapsamda değerlendirilir.

Bu davranışlar marka hakkına tecavüz ve haksız rekabet kapsamında değerlendirilir, bazı durumlarda dolandırıcılık veya bilişim suçu niteliği de taşıyabilir. Alan adının iptali veya devri, kullanımın durdurulması ve tazminat bu tür ihlallere karşı gündeme gelen yaptırımlardır.

Alan Adı Tahkim Süreci Nasıl İşler?

Alan adı tahkimi, alan adı uyuşmazlıklarının mahkemeye gitmeden hızlı ve idari bir yöntemle çözülmesini sağlayan alternatif bir mekanizmadır. Hak sahibi tarafından yetkili bir tahkim kuruluşuna yapılan başvuruda, alan adının markayla benzerliği, sahibinin meşru bir hakkının bulunmaması ve tescilin kötü niyetli olması somut delillerle ortaya konur.

Değerlendirme sonucunda hakem heyeti alan adının iptaline, hak sahibine devrine veya başvurunun reddine karar verebilir. Uluslararası alan adlarında ICANN kuralları çerçevesinde yürütülen UDRP sistemi, Türkiye’de ise TRABİS kapsamındaki mekanizmalar bu sürecin en bilinen örnekleridir. Süreç genellikle 1 ila 3 ay içinde tamamlanır.

Şirketler İçin Marka ve Domain Koruma Stratejileri

Etkin bir koruma stratejisinin ilk adımı, markanın mümkün olan en erken aşamada tescil edilmesidir. Şirketlerin yalnızca ana marka adını değil, olası yazım farklılıklarını ve farklı uzantıları da alan adı olarak önceden tescil etmesi cybersquatting riskini azaltır.

Marka ve domain ihlallerinin düzenli olarak izlenmesi, ihlal durumunda hızlı ihtarname gönderilmesi ve gerektiğinde tahkim veya mahkeme yoluna gidilmesi etkili hukuki araçlardır. Kurumsal kimliğin tüm platformlarda tutarlı kullanılması, olası uyuşmazlıklarda da güçlü bir delil niteliği taşır.

İpucu: Şirketlerin yalnızca ana marka adını değil, olası yazım farklılıklarını ve farklı uzantıları da alan adı olarak önceden tescil etmesi cybersquatting riskini azaltır.

İnternet Sitesi Sahiplerinin Hukuki Sorumlulukları

Site sahipleri yayımladıkları tüm içeriklerden sorumludur. Telif hakkı ihlali, kişilik haklarının ihlali veya hukuka aykırı içerik yayımı FSEK ve Türk Medeni Kanunu kapsamında hukuki sorumluluk doğurabilir.

Kullanıcı verilerini işleyen site sahipleri 6698 sayılı KVKK kapsamında veri sorumlusu sıfatını taşır ve kişisel verilerin hukuka uygun işlenmesi ile korunmasından yükümlüdür. Ticari faaliyet yürüten siteler bakımından ayrıca haksız rekabet hükümleri ve tüketicinin korunması mevzuatı da devreye girer.

İnternet Sitelerinin Tescili ve Korunması Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

İnternet sitesi tescili ve korunmasına ilişkin sık sorulan sorulara aşağıda yer verilmiştir.

Av. Hulusi Hatıpoğlu

Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesinden onur öğrencisi olarak mezun olmuştur. Avukatlık kariyerine Konya Barosu’nda başlayan Arb. Av. Hulusi Hatıpoğlu, kariyerini İstanbul’da devam ettirmektedir. Özellikle İş Hukuku, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku, ...

Tüm yazıları