Deneme Süresinde İşten Çıkarılma

Deneme süresinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine uymadan ve tazminat ödemeden feshetme hakkına sahiptir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 15. maddesine göre deneme kaydının süresi en çok iki aydır, toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılır.

Deneme süresinde işten çıkarma durumu ve deneme süreli iş sözleşmesi, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 15. maddesinde düzenlenmiştir:

Deneme süreli iş sözleşmesi

MADDE 15. Taraflarca iş sözleşmesine bir deneme kaydı konulduğunda, bunun süresi en çok iki ay olabilir. Ancak deneme süresi toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar uzatılabilir.

Bu serbestlik yalnızca fesih usulünü kapsar. İşçinin çalıştığı günlerin ücreti ile diğer hakları saklı kalır, sigorta bildirimi ilk günden itibaren yapılır ve rapor, grev ile ayrımcılık yasağına ilişkin korumalar deneme süresinde de aynen işler.

Deneme Süresi Nedir?

Deneme süresi işçinin çalışma şartlarını görmesi, işyerine ve işine uyum sağlayıp sağlayamayacağının anlaşılması için belirlenen süredir. Deneme süresi asıl sözleşmelerde bulunmaz, şayet taraflar deneme süresi istiyorlarsa sözleşmeye böyle bir hüküm koymak zorundadırlar. Bu nedenle, deneme süresinin varlığını iddia eden taraf, iş sözleşmesinde deneme kaydının varlığını ve öngörülen deneme süresinin ne kadar olduğunu ispatlamakla yükümlüdür. İş sözleşmesi yazılı yapılmadığı takdirde, sözleşmeye deneme süresinin konulduğunu ispatlamak çok zor görünmektedir. Taraflar iş sözleşmesini yazılı yapmamakla birlikte, sadece deneme kaydını gösteren özel bir metin imzalamışlarsa bu da geçerlidir. Ancak, herhangi bir yazılı belge bulunmayan hallerde, karşı taraf ikrar etmedikçe, deneme kaydının ispatı mümkün görünmemektedir.

Yargıtay bu konuda ölçüyü net koyar. İşçinin işe yeni girmiş olması tek başına deneme süresinin kararlaştırıldığını göstermez, çünkü asıl olan sözleşmenin deneme kaydı olmadan yapılmasıdır. Deneme süresinin varlığını ileri süren taraf istisnai bir durumu iddia ettiği için bunu ispatla yükümlüdür. ^[1]

Aynı kararda iki nokta daha vurgulanır. Deneme süresi geçtikten sonra bu süre kıdeme bağlı hakların hesabında dikkate alınır, yani işçinin ilk iki ayı boşa gitmez. Fesih için sebep gösterme zorunluluğu bulunmasa da, bir sebep gösterilmişse ya da karşı taraf fesih hakkının kötüye kullanıldığını ileri sürüyorsa mahkeme bu iddiayı inceler.

Deneme Süresi Nedir?

İşçinin Deneme Süresi Nasıl Belirlenir?

Bir iş sözleşmesi, deneme süresini kendiliğinden içermez. İşveren ve işçi, iş sözleşmesine deneme kaydı koyabilir. Bu kayıt belirli süreli ya da belirsiz süreli iş sözleşmelerine konabilir. İş akdi yapılmadan önce ya da yapılırken bu kayıt konmalıdır. Hizmet sözleşmesi fiilen gerçekleştirilirken bu kayıt konulamaz. Sözleşmede deneme süresi olduğunu iddia eden işçi ya da işveren bu maddeyi ispat etmek zorundadır. Yani bir işe yeni başlanması yalnızca deneme süresinde olduğunu ispatlamaz. Yasal olarak deneme süresinin iş sözleşmesinde belirtilmesi gereklidir. Deneme süreleri farklı çalışanlar için farklı sürelerde belirlenebilir. Fakat geçerli bir objektif nedene bağlanmayan farklılık, yasalarca ayrımcılık yasağına aykırılık teşkil edebilir.

Deneme Süresinde İşten Çıkarma Sebep Gösterme Zorunluluğu

İşveren, deneme süresinde işçiyi çıkarırken sebep göstermek zorunda değildir. Kanun, bu dönemde tarafların gerekçesiz ve bildirimsiz fesih hakkını tanır. ^[2]

Tek istisna ayrımcılık yasağıdır. Fesih, işçinin cinsiyeti, dini veya sendikal faaliyeti gibi bir nedene dayanıyorsa, sebep gösterilmese dahi işçi ayrımcılık tazminatı talep edebilir.

İşe Alımda Deneme Süresi Ne Kadardır?

Kanunda deneme süresi için bir alt sınır yoktur. Taraflar süreyi birkaç gün gibi kısa da belirleyebilir. Süre ay olarak hesaplanır, başlangıç günü sayılır ve ikinci ayın aynı gününde sona erer.

Yasal olarak deneme süresi en fazla iki ay olabilir. Ancak toplu iş sözleşmeleri ile bu süre dört aya kadar uzatılabilir. Deneme süresi işçinin fiilen işe başladığı tarihte işlemeye başlar. Sözleşmenin yapıldığı tarih deneme süresinin başlamasında etkili olmayacaktır. 20 Ağustos 2023 tarihinde işe başlayan işçinin deneme süresi 20 Ekim 2023’te son bulur. Daha önce aynı işyerinde çalışan bir işçinin sonradan yeniden deneme süresine tabi tutulması dürüstlük kuralına aykırıdır.

Yargıtay, alt işveren işçisi olarak aynı işyerinde çalışırken asıl işveren tarafından farklı bir unvanla işe alınan işçi bakımından sözleşmedeki deneme kaydına değer verilemeyeceğine karar vermiştir. Gerekçe, performansı ve özellikleri zaten bilinen bir personelin yeniden denemeye tabi tutulmasının mümkün olmamasıdır. ^[3]

Aşağıdaki durumlarda deneme öngörülmesi ancak haklı sebeplerin varlığı halinde mümkündür:

• İşyerinde işçiyken sakatlanan engelli, eski hükümlü veya terör mağduru işçinin öncelik tanınarak işe alınmasında
• Askerlik veya kanundan kaynaklanan başka bir ödev nedeniyle işten ayrılan işçinin yeniden işe alınmasında
• Hastalanan ve 1 yıl içinde iyileşen gazetecinin tekrar işe alınmasında deneme süresi kaydı koyulabilmesi için haklı neden aranır.

Deneme süresi içinde işçi sendikal faaliyetlere katılabilir, organize edebilir. Grev hakkından yararlanabilir. Toplu iş sözleşmesinden de yararlanabilir. Deneme süresi içinde işyeri devredilirse devralan işveren de deneme süresinin sağladığı tazminatsız ve bildirimsiz fesih hakkından yararlanabilir. Devir dolayısıyla deneme süresi yeniden başlamaz. Deneme süresi devreden işverenle kanuni 2 aylık sürenin altında belirlendiyse, devralan yeni işverenle de 2 ayı geçmeyecek sürede bir deneme süresi kararlaştırılabilir.

İşe Alımda Deneme Süresi Ne Kadardır?

Deneme Süresinde Sigorta Yapılır Mı?

Bazı işverenler sigorta yapmamak için deneme süresini öne sürmektedir. İşverenin bu tutumu hukuka aykırıdır çünkü işveren işçi işe başlamadan önce işçinin sigortasını başlatmak ve işçiyi sigortalı olarak çalıştırmak zorundadır. Aksi takdirde işverene kanun uyarınca idari para cezası uygulanır.

Deneme Süresi Her İş İlişkisinde Otomatik Olarak Geçerli Olur Mu?

İşyerlerinden bazıları tüm işe alımlarda ilk 1 aylık sürecin deneme süreci olduğunu ve sonraki ayda deneme sürecinin tamamlanması ile asıl iş döneminin başlayacağını belirtir. Birçok işyerinin bu şekilde davranması insanlarda işverenlerin böyle bir haklarının olduğunu düşündürür. Aslına bakıldığında durum çok daha farklıdır.

İşverenler eğer sözleşmelerde belirtmiyorlarsa hiçbir şekilde deneme süresini öne süremezler. Sözlü olarak işçiye bunu belirtmeleri ve işçinin bu konuyu kabul etmesinin bir önemi yoktur. Çünkü sözlü olarak verilen sözleri kanıtlamak çok mümkün olmaz. Sözleşme dışında bir yazılı metin ile işçiye bu durum belirtilmişse ve işçi okuyup imzalamış ise deneme süreli iş sözleşmesi olmasa dahi deneme süresi geçerli olur.

Deneme Süresinde İşten Çıkarılma Kodu

• Deneme süresinde iş sözleşmesi işveren tarafından fesih edilmişse:

SGK Çıkış Kodu 1: Bu kod “Deneme Süreli İş Sözleşmesinin İşverence Feshi” tanımlanmıştır. Deneme süreli iş sözleşmesi olması gerekmekte olup, bu süre içinde işveren tarafından işçi çıkarılmış olmalıdır. Bu kod bazı SGK ekranlarında “01” şeklinde de görüntülenir.

• Deneme süresinde iş sözleşmesi işçi tarafından fesih edilmişse:

SGK Çıkış Kodu 2: Bu kod “Deneme Süreli İş Sözleşmesinin İşçi Tarafından Feshi” tanımlanmıştır. Deneme süresi içerisinde veya sonunda sözleşme işçi tarafından sona erdirilmişse bu kod seçilecektir.

Kod seçimi yanında işverenin vermesi gereken belgeler de vardır. İşten ayrılan işçiye, yaptığı işin çeşidini ve çalışma süresini gösteren çalışma belgesi verilmesi zorunludur ve bu belgeyi düzenlemeyen ya da gerçeğe aykırı bilgi yazan işverene işçi başına idari para cezası uygulanır. İşçinin İŞKUR başvurusunda ise işten ayrılış bildirgesindeki kodun doğru seçilmiş olması belirleyicidir.

Deneme Süresinde İşten Çıkarılma Durumunda İşsizlik Maaşı Ödenir Mi?

İşsizlik maaşı alınabilmesi için ilk şart olarak işçinin kendi isteği ya da kusuruyla işten çıkmamış olması gerekmektedir. Yani deneme süresinde işten ayrılma halinde işçi işsizlik maaşı alamayacaktır. Fakat işten çıkarılma hususu daha farklıdır. Bu durumu 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu ve İŞKUR işsizlik ödeneği şartları kapsamında değerlendirmek gerekir. Ödeneğe hak kazanılıp kazanılmadığını belirleyen iki ölçüt vardır: feshin işverenden gelmiş olması ve prim şartlarının tutması.

İşveren, SGK işten ayrılış bildirgesinde çıkış nedenini “deneme süreli iş sözleşmesinin işverence feshi” olarak seçmelidir. Böylece işçi İŞKUR tarafınca işsizlik maaşı imkanından yararlanabilecektir.

İşsizlik ödeneği için tek şart 120 gün değildir. Son üç yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödenmiş olması da gerekir. ^[4] Başvuru, fesih tarihinden itibaren 30 gün içinde yapılmalıdır.

Buradaki 120 gün şartı, deneme süresi boyunca 120 gün çalışmış olmayı değil, iş sözleşmesinin sona ermesinden önceki son 120 günü hizmet akdine tabi geçirmiş olmayı anlatır. Kanun bu sürenin aynı işyerinde geçmesini aramaz. Başka bir işten ayrılıp yeni işe giren ve deneme süresi içinde çıkarılan işçi, önceki çalışması da sayıldığı için bu şartı sağlayabilir.

Ödeneğin tutarı da kanunda belirlidir. Günlük işsizlik ödeneği, son dört aylık prime esas kazançlardan bulunan günlük ortalama brüt kazancın yüzde kırkıdır ve aylık brüt asgari ücretin yüzde seksenini geçemez. Başvurular izleyen ayın sonuna kadar sonuçlandırılır, ödeme her ayın beşinde yapılır.

Deneme Süresinde Maaş Verilmesi

Deneme süresi işçiye maaşının ödenmemesi ya da geç ödenmesi için konulmuş bir hüküm değildir. İşveren işçiye asgari ücretten az olmamak şartıyla çalıştığı günlerin parasını eksiksiz ödemek zorundadır, daha sonra ödemeyi teklif edemez. İşçi 1 gün bile çalışsa ücreti ödenmelidir.

Deneme Süresinde Maaş Ödemesi

Deneme Süresinde İşten Çıkarılma Durumunda İhbar Tazminatı Ödenir Mi?

Deneme süresinde iş sözleşmesini ister işçi ve isterse de işveren feshetmiş olsun, ihbar süresi yükümlülüğü olmayacaktır. Dolayısıyla işçi ya da işveren deneme süresinde ihbar süresini çalışmadan ve derhal işi bırakabilir ya da işçiyi çıkarabilir.

Deneme Süresi İçerisinde İşçinin Hakları Nelerdir?

İşçiler deneme süresi içerisinde olduklarında kendilerini işverene kanıtlamak adına birçok haklarından feragat etmeyi düşünürler. Ancak deneme süreli iş sözleşmesi içerisinde belirtilen deneme süresi içerisinde tüm hakları geçerli olmaktadır.

Hastalandıklarında rapor alarak işe gelmeyebilirler. Bu süre deneme süresinin içerisinde sayılacaktır. Ayrıca grev gibi benzeri durumlarda greve katılma hakları da vardır.

İşçi, deneme süresinde raporlu olsa da işveren tarafından çıkarılabilir. Bildirimsiz ve tazminatsız fesih hakkı, rapor süresince de geçerliliğini korur.

Deneme süresi içerisinde işlerinden çıkarılan kişiler işe iade davası açıp açamayacaklarını merak ederler. Bu davanın açılabilmesi için işyerinde en az otuz işçi çalışıyor olması ve işçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması gerekir. Deneme süresi kanunen en çok iki ay, toplu iş sözleşmesiyle en çok dört ay olduğundan altı aylık kıdem şartı bu aşamada hiçbir halde sağlanamaz ve işe iade davası açılamaz.

Deneme Süresi Bittikten Sonra İşten Çıkarma

Deneme süresi dolduktan sonra normal fesih kuralları geçerli olur. İşveren, ihbar süresine ve haklı ya da geçerli sebep şartına uymak zorundadır.

Kıdem ve ihbar tazminatı hakları da bu noktadan itibaren işlemeye başlar.

Aradaki farkı tek tabloda görmek işçinin ne talep edebileceğini netleştirir. Aşağıdaki karşılaştırma, feshin deneme süresi içinde mi yoksa sonrasında mı yapıldığına göre değişen hakları gösterir.

Deneme süresi içinde yapılan fesih işçiyi tazminatsız bıraksa da, o güne kadar geçen süre kıdem hesabından silinmez. İşçi aynı işyerinde çalışmaya devam ederse deneme süresi de kıdemine eklenir.

Deneme Süresinde İşten Ayrılma Dilekçesi Örneği

Deneme Süresinde İşten Ayrılma Dilekçesi

…./…./20…..

Firma İsmi

Konu: Deneme süreli iş sözleşmesinin feshi ( İstifa )

Sayın ilgili

…./…./20….. tarihinden itibaren görev yapmakta olduğum firmanızdan, 2 aylık deneme süresi içerisinde, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 15. maddesinde yer alan “Deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız feshedebilir” hükmü gereğince işten …./…./……. tarihi itibariyle ayrılıyorum. ^[5]

Bilgilerinize arz ederim

İsim Soy isim

İmza

Deneme Süresinde İşten Çıkarılma Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Deneme süresinde işten çıkarılma ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Av. Hulusi Hatıpoğlu

Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesinden onur öğrencisi olarak mezun olmuştur. Avukatlık kariyerine Konya Barosu’nda başlayan Arb. Av. Hulusi Hatıpoğlu, kariyerini İstanbul’da devam ettirmektedir. Özellikle İş Hukuku, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku, ...

Tüm yazıları