Evlat Edinme ve Şartları
Özet, seçtiğiniz yapay zeka aracında yeni sekmede oluşturulur. Yapay zeka özetleri hatalı veya eksik olabilir; hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Evlat edinme şartları, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 305 ile 320. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Tek başına evlat edinecek kişi 30 yaşını doldurmalı, eşler ise en az 5 yıldır evli olmalı ya da ikisi de 30 yaşını doldurmuş olmalıdır. Evlat edinen, çocuktan en az 18 yaş büyük olmalı ve küçüğe karar öncesinde bir yıl bakmalıdır.
Evlatlık ilişkisi yalnızca aile mahkemesinin kararıyla kurulur. Başvuru Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne yapılır, sosyal inceleme ve bir yıllık geçici bakım dönemi bittikten sonra dava açılır. Yetişkin bir kişinin evlat edinilmesi ise ayrı ve daha sıkı şartlara bağlıdır.
Evlat Edinme Nedir?
Evlat edinme, evlat edinen ile evlatlık arasında mahkeme kararıyla soybağı kuran bir aile hukuku kurumudur. Türk Medeni Kanunu’nun 282. maddesi, soybağının evlat edinme yoluyla da kurulacağını açıkça belirtir. Çocuk sahibi olamayan çiftler kadar, eşinin çocuğunu ya da yıllardır baktığı bir yakınını hukuken ailesine katmak isteyenler de bu yola başvurur.
Evlat edinilen kişi çoğunlukla bir küçüktür, istisnai hallerde ergin veya kısıtlı biri de evlat edinilebilir. Mahkeme her durumda evlat edinilenin üstün yararını gözetir. Türk hukukunda evlatlığın biyolojik ailesiyle bağı tamamen kopmaz, kendi ailesindeki mirasçılığı devam eder.
Türk Hukukunda Evlat Edinme Şartları
Türk hukukunda evlat edinme şartları, Türk Medeni Kanunu’nun 305. maddesi ve devamında düzenlenmiştir. Küçük bir çocuğu evlat edinmek ile reşit birini evlat edinmek aynı şartlara bağlı değildir. İki durumda aranan temel şartlar şunlardır.
| Şart | Küçüğün evlat edinilmesi | Ergin veya kısıtlının evlat edinilmesi |
|---|---|---|
| Evlat edinenin yaşı | Tek başına 30 yaş, eşler için 5 yıl evlilik veya 30 yaş | Aynı şart kıyasen uygulanır |
| Yaş farkı | En az 18 yaş | En az 18 yaş |
| Bakım süresi | 1 yıl bakım ve eğitim | Kanunda sayılan hallerde 5 yıl |
| Rıza | Ana ve babanın rızası, ayırt etme gücü olan küçüğün rızası | Evlat edinenin altsoyunun açık muvafakati, evliyse eşinin rızası |
| Karar | Aile mahkemesi | Aile mahkemesi |
Bir Yıl Bakım ve Eğitim Şartı
Türk Medeni Kanunu’nun 305. maddesine göre bir küçük, ancak evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması halinde evlat edinilebilir.[1] Süre dolmadan açılan dava kabul edilmez. Bakanlık aracılığıyla yapılan evlat edinmelerde bu süre, geçici bakım sözleşmesinin imzalanmasıyla başlar.
Yargıtay 18. Hukuk Dairesi’nin 12.05.2015 tarihli, 2014/19716 E., 2015/8099 K. sayılı kararı, yalnızca 3-3,5 aydır bakılan bir küçük için açılan davaya ilişkindir. Daire bu davada şu tespiti yapmıştır:
“Küçüklerin evlat edinilebilmesi için gerekli olan evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması kuralı emredici nitelikte olup, bu kurala uyulmadan yapılan evlat edinme talebinin salt bu nedenle reddine karar verilmesi gerekir.”
Kanun, evlat edinmenin her halde küçüğün yararına olmasını da şart koşar. Evlat edinenin başka çocukları varsa, onların yararı hakkaniyete aykırı biçimde zedelenmemelidir.
Yaş Farkı ve Küçüğün Rızası
Türk Medeni Kanunu’na göre evlat edinilen, evlat edinenden en az 18 yaş küçük olmalıdır. Bu yaş farkının gerekçesi, evlat edinme ilişkisini biyolojik bir ebeveyn-çocuk ilişkisinin doğasına uygun hale getirmektir. Kural, ergin kişilerin evlat edinilmesinde de aynen uygulanır.
Ayırt etme gücüne sahip olan küçük, rızası olmadıkça evlat edinilemez. Amaç, hayatını kökten değiştirecek bir kararda çocuğun iradesini korumaktır. Kanun rıza için belirli bir yaş öngörmez, hakim çocuğu dinleyerek ayırt etme gücünü değerlendirir.
Vesayet altındaki küçük, ayırt etme gücüne sahip olup olmadığına bakılmaksızın vesayet dairelerinin izniyle evlat edinilebilir. Türk Medeni Kanunu’nun 463. maddesi gereğince bu işlemde vesayet makamının izninden sonra denetim makamının izni de gerekir.
Ana ve Babanın Rızası
Küçüğün evlat edinilmesi, kural olarak ana ve babasının rızasına bağlıdır. Rıza, küçüğün veya ana-babanın oturduğu yer mahkemesinde sözlü ya da yazılı açıklanır ve tutanağa geçirilir. Evlat edinecek kişilerin adı belirtilmese de verilen rıza geçerlidir.
Rıza, küçüğün doğumundan itibaren altı hafta geçmeden verilemez. Tutanağa geçirildiği tarihten başlayarak altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir. Geri alındıktan sonra yeniden verilen rıza kesindir.
Kim olduğu veya uzun süredir nerede oturduğu bilinmeyen ebeveynin rızası aranmaz. Ayırt etme gücünden sürekli yoksun olan ya da küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmeyen ana veya baba için de durum aynıdır. Rızanın aranıp aranmayacağına mahkeme karar verir, özen yükümlülüğü sebebiyle verilen karar ilgiliye yazılı bildirilir.
Kimler Evlat Edinebilir?
Türk Medeni Kanunu’na göre evlat edinme hakkı, belirli şartlara bağlıdır. Evli çiftler, en az 5 yıl evli olmaları veya 30 yaşını doldurmuş olmaları koşuluyla, sadece birlikte evlat edinebilirler. Tek başına evlat edinmek isteyen kişinin 30 yaşını doldurmuş olması şartı aranmaktadır.
Bu koşulları sağlayan kişinin maddi ve psikolojik durumu da çocuğun bakımını üstlenebilecek düzeyde olmalıdır. Türkiye’de bir yıldan uzun süreli oturma izni bulunan yabancılar da bulundukları yerin il müdürlüğüne başvurabilir.
Kimler Evlat Edinemez?
Küçüklerin Evlat Edinilmesinde Aracılık Faaliyetlerinin Yürütülmesine İlişkin Tüzük, kanuni şartları taşımayanların başvurusunun sosyal inceleme yapılmadan reddedileceğini öngörür.[2] Bu kapsamda aşağıdaki kişiler evlat edinemez.
- 30 yaşını doldurmamış bekar kişi
- Evliliği 5 yılı doldurmamış ve eşlerden biri henüz 30 yaşında olmayan çiftler
- Kanundaki istisnalar dışında eşinden ayrı, tek başına başvuran evli kişi
- Evli olmayan çiftler (birlikte evlat edinemezler)
- Evlat edinilecek kişiden en az 18 yaş büyük olmayanlar
Başvuranın sağlık durumu da incelenir. Bulaşıcı veya sürekli bakım gerektiren bir hastalığın, alkol ya da uyuşturucu bağımlılığının bulunmadığını gösteren sağlık kurulu raporu istenir.
Başvuranın ve birlikte yaşadığı aile bireylerinin, silinmiş kayıtlar dahil adli sicil kaydı da dosyaya girer. Geçici bakım için yanına verilen çocuğu ciddi bir sağlık nedeni olmadan geri veren kişinin sonraki başvurusu reddedilir.
Evli Çiftlerin Evlat Edinme Şartları
Türk Medeni Kanunu’nun 306. maddesine göre eşler ancak birlikte evlat edinebilir, evli olmayan çiftler ise birlikte evlat edinemez. Eşlerin birlikte evlat edinebilmesi için en az 5 yıldır evli olmaları veya 30 yaşını doldurmuş olmaları gerekir. Bakanlığın uyguladığı Tüzük, 30 yaş şartının her iki eş için de aranacağını açıkça yazar.
Kanun koyucu, bireylerin yeterli olgunluğa sahip olmasını ve evliliğin istikrarlı devam etmesini sağlıklı bir aile ortamı için gerekli görmüştür. Eşlerin her ikisi de il müdürlüğüne yazılı başvuruda bulunur. Sosyal inceleme de iki eşi birlikte kapsar.
Eşin Çocuğunu Evlat Edinme
Eşlerden biri, diğerinin önceki evlilikten veya evlilik dışı doğan çocuğunu tek başına evlat edinebilir. Bunun için eşlerin en az iki yıldır evli olması ya da evlat edinecek eşin 30 yaşını doldurmuş olması yeterlidir. Çocuğun diğer biyolojik ebeveyninin rızası burada da aranır.
Evli Kişi Tek Başına Evlat Edinebilir Mi?
Kural olarak hayır. Türk Medeni Kanunu’nun 307. maddesi, 30 yaşını doldurmuş eşe yalnızca birlikte evlat edinmenin mümkün olmadığı durumlarda bu imkanı tanır. Bunu ispat etmek tek başına evlat edinmek isteyen eşe düşer.
- Diğer eşin ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun olması
- Diğer eşin iki yılı aşkın süredir nerede olduğunun bilinmemesi
- Eşlerin mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süredir ayrı yaşaması
Bekar Kişilerin Evlat Edinme Şartları
Bekar kişilerin evlat edinme süreci, Türk Medeni Kanunu’na göre belirli şartlara ve prosedüre bağlanmıştır. Bekar bir kişinin evlat edinmesi için öncelikle, kişinin 30 yaşını doldurmuş olması gerekir. Bu yaş sınırı, evlat edinenin, evlat edinmenin sorumluluğunu taşıyabilecek olgunluğa sahip olması için gereklidir.
Başvuru sahibinin maddi ve psikolojik açıdan da evlat edinmeye uygun olması gerekir. Bekar kişilerin evlat edinmeye uygunlukları sosyal hizmet uzmanları tarafından değerlendirilir. Değerlendirmenin parametreleri, kişinin yaşam tarzı, aile yapısı ve çocuk bakımına yatkınlığı gibi unsurlardır.
Kanun bekar kadın ile bekar erkek arasında ayrım yapmaz. Boşanmış veya eşi ölmüş kişi de evli olmadığı için tek başına başvurabilir. Mahkeme, çocuğun tek ebeveynle büyümesinin onun yararına olup olmadığını sosyal inceleme raporuyla değerlendirir.
Evlat edinme başvurusu, evlat edinmek isteyen kişinin Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne başvurusu ile başlar. Süreç, evli çiftlerin evlat edinmesi süreciyle aynı şekilde işler. Mahkemenin bütün koşulları uygun görüp karar vermesiyle evlat edinen ile evlat edinilen arasında soybağı kurulur.
Evlat Edinme Yaş Sınırlamaları
Evlat edinmede alt yaş sınırı 30’dur. Bekar kişi 30 yaşını doldurmadan evlat edinemez. Evli çiftler ise en az 5 yıldır evliyse 30 yaşından önce de evlat edinebilir, 5 yıl dolmamışsa her iki eşin de 30 yaşını doldurması aranır.
Evlat edinen ile evlat edinilen arasında en az 18 yaş fark bulunmalıdır. Bu kural küçükler kadar yetişkinlerin evlat edinilmesinde de geçerlidir.
Evlat Edinmede Üst Yaş Sınırı Var Mı?
Türk Medeni Kanunu’nda evlat edinen için bir üst yaş sınırı yoktur. Bakanlığın eski evlat edinme yönergesinde çocuk ile aile arasındaki yaş farkının en fazla 40 olması aranıyordu. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı 30 Nisan 2018’de bu kuralı kaldırdı ve 40 yaş üstü başvuruların kapsamlı sosyal incelemeyle değerlendirileceğini açıkladı.
Yargıtay’ın bir kararı da bu yöndedir. Yargıtay 18. Hukuk Dairesi’nin 2014/19716 E., 2015/8099 K. sayılı kararında yerel mahkeme, yaş farkının 40’tan fazla olmasına ve bilirkişi görüşüne dayanarak davayı reddetmişti. Daire bu gerekçeyi doğru bulmadı, ret sonucunu ise bir yıllık bakım süresi dolmadığı için gerekçeyi düzelterek onadı.
Başvuranın sağlığı ve çocuğu eğitme yeteneği her yaşta sosyal incelemede ayrıca değerlendirilir.
Yetişkin (Ergin) Evlat Edinme Şartları
Reşit bir kişi, Türk Medeni Kanunu’nun 313. maddesindeki üç halden biri varsa evlat edinilebilir.[3] Her üç halde de evlat edinenin altsoyunun, yani çocuk ve torunlarının açık muvafakati aranır. Evlat edinilecek kişi evliyse eşinin rızası da gerekir.
- Bedensel veya zihinsel engeli sebebiyle sürekli yardıma muhtaç olan ve evlat edinen tarafından en az beş yıldır bakılıp gözetilen kişi
- Küçükken evlat edinen tarafından en az beş yıl bakılıp gözetilmiş ve eğitilmiş kişi
- Haklı sebeplerin bulunduğu ve en az beş yıldır evlat edinenle aile halinde birlikte yaşayan kişi
Bunlar dışında küçüklere ilişkin hükümler kıyasen uygulanır. Evlat edinenin yaş veya evlilik süresi şartını taşıması ve aradaki en az 18 yaş fark, yetişkin evlat edinmede de aranır.
Altsoyun Açık Muvafakati
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, 05.10.2021 tarihli ve 2017/2518 E., 2021/1155 K. sayılı kararında altsoyun rızasını şöyle açıklamıştır:
“Altsoyun açık muvafakati olmadan evlat edinme kararı verilemez. Evlat edinenin altsoyunun, ergin veya kısıtlının evlat edinilmesine açık muvafakat etmesi, kişiye sıkı sıkıya bağlı haklardandır. Evlat edinenin altsoyunun ayırt etme gücüne sahip ergin olması hâlinde, bu kişinin bizzat kendisinin muvafakat etmesi gerekir. Rızanın açık muvafakat şeklinde olması şarttır. Susma muvafakat olarak değerlendirilmeyeceği gibi altsoyun birden fazla olması hâlinde ise, hepsinin açık muvafakati aranır”
Kurul, daha önce evlat edinilmiş kişinin de altsoy sayıldığını ve onun muvafakatinin alınması gerektiğini kabul etti. Olayda evlat edinen, eşinin torununu tek başına ve önceki evlatlığının muvafakatini almadan evlat edinmişti. Hukuk Genel Kurulu, ergin evlat edinme şartları gerçekleşmediği için evlatlık ilişkisinin kaldırılması gerektiğine oyçokluğuyla karar verdi.
Beş Yıllık Bakım ve Birlikte Yaşama Nasıl İspatlanır?
Beş yıllık sürenin dava tarihinden hemen önceki yıllarda dolması gerekmez. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi 18.03.2019 tarihli, 2017/8763 E., 2019/2797 K. sayılı kararında, doğumundan itibaren yaklaşık 10 yıl birlikte yaşanan ve her ihtiyacı karşılanan kişi için şartın gerçekleştiğini kabul etti. Daire, bu süreyi “dava tarihinden geriye doğru geçen sürede gerçekleşme zorunluluğu bulunmayan” bir süre olarak nitelendirdi.
Nüfus kayıtlarındaki adreslerin farklı olması da tek başına engel değildir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 16.03.2022 tarihli, 2021/7979 E., 2022/2503 K. sayılı kararında, yeğenini evlat edinmek isteyen davacının reddedilen davasının kabulü gerektiğine hükmetti. Kolluk tutanağı ve tanıklarla beş yıldan uzun süre birlikte yaşandığı anlaşılınca Daire, “tarafların mernis adreslerinin farklı olmasının bakım şartının gerçekleşmediğini tek başına göstermez” dedi.
Yalnızca harçlık vermek bu şartı karşılamaz. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, kanun yararına bozma yoluyla verdiği 22.03.2018 tarihli, 2017/16889 E., 2018/9831 K. sayılı kararında, yeğenine küçükken okul harçlığı veren davacının durumunu beş yıllık bakım için yeterli görmedi. Bozma sonuca etkili olmamak kaydıyla yapıldığından o dosyadaki evlat edinme kararı ortadan kalkmadı.
Yetişkin Evlat Edinme Dava Dilekçesi Örneği
Ergin evlat edinmede Bakanlığın aracılık süreci uygulanmaz, dava doğrudan evlat edinenin oturduğu yerdeki aile mahkemesinde açılır. Dilekçede beş yıllık bakım veya birlikte yaşama olgusu ile altsoyun muvafakati açıkça gösterilmelidir.
………………… AİLE MAHKEMESİ HAKİMLİĞİ’NE
DAVACI: Ad Soyad (T.C. Kimlik No: ………………)
Adres: ………………
DAVALI: Ad Soyad (T.C. Kimlik No: ………………)
Adres: ………………
KONU: Davalının davacı tarafından evlat edinilmesine karar verilmesi talebidir.
AÇIKLAMALAR
1- Davalı …/…/…… tarihinde doğmuş olup ergindir. Davacı ile davalı arasında 18 yaştan fazla yaş farkı bulunmaktadır.
2- Davalı, küçükken …… yılından …… yılına kadar davacının yanında yaşamış, bakımı ve eğitimi davacı tarafından karşılanmıştır. Bu süre beş yılı aşmaktadır.
3- Davacının altsoyu ……………… evlat edinmeye açık muvafakat vermektedir. Davalı da evlat edinilmeyi kabul etmektedir. (Davalı evli ise: Davalının eşi ……………… evlat edinmeye rıza göstermektedir.)
4- Taraflar arasında yıllardır süren ebeveyn-çocuk ilişkisinin hukuken tanınması için bu davayı açma zorunluluğu doğmuştur.
HUKUKİ SEBEPLER: 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.305-320, özellikle m.313 ve m.316 ile ilgili mevzuat.
DELİLLER: Nüfus kayıt örnekleri, adres kayıtları, tanık beyanları, kolluk araştırması, sosyal inceleme raporu, altsoyun muvafakat beyanı ve her türlü yasal delil.
SONUÇ VE İSTEM
Yukarıda açıklanan nedenlerle davalının davacı tarafından evlat edinilmesine, talebi doğrultusunda davalının davacının soyadını almasına karar verilmesini saygıyla arz ve talep ederim.
…/…/……
Davacı
Ad Soyad
(İmza)
Not: Altsoyun muvafakati bizzat ve açık biçimde verilmelidir, susma muvafakat sayılmaz. Altsoy birden fazlaysa hepsinin muvafakati gerekir.
Evlat Edinilecek Çocuklarda Aranan Şartlar
Evlat edinilecek çocuklarda aranan şartlar, Türk Medeni Kanunu’nda çocuğun yüksek yararını gözetmek amacıyla düzenlenmiştir. Bu şartlar şunlardır:
- Evlat edinilecek çocuk, doğrudan doğruya evlat edinen kişinin biyolojik çocuğu olmamalıdır.
- Çocuk, evlat edinenden en az 18 yaş küçük olmalıdır.
- Ayırt etme gücüne sahip çocukta, çocuğun rızası alınmalıdır. Ayırt etme gücü yoksa rızası aranmaz.
- Ana ve babanın rızası alınmalı ya da mahkeme bu rızanın aranmamasına karar vermelidir.
- Çocuk vesayet altındaysa vesayet dairelerinin izni alınmalıdır.
- Çocuk, evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olmalıdır.
Bakanlık aracılığıyla evlat edindirilen çocuk, hakkında mahkemece korunma kararı alınan ya da ailesi tarafından evlat edinilmesine rıza gösterilen küçüktür.
Evlat Edinme Süreci Nasıl İşler?
Evlat edinme süreci, il müdürlüğüne başvuruyla başlar ve aile mahkemesinin kararıyla tamamlanır. Bakanlığın aracılık ettiği evlat edinmelerde süreci, 2009 tarihli Küçüklerin Evlat Edinilmesinde Aracılık Faaliyetlerinin Yürütülmesine İlişkin Tüzük düzenler. “Evlat edinme yönetmeliği” diye aranan kurallar bu Tüzük’te yer alır.
Tüzük’te “Kurum” olarak geçen eski Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu’nun görevlerini bugün Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı yürütür. Çocuk esirgeme kurumundan, yuvadan veya yetiştirme yurdundan evlat edinme için yapılan başvurular da bu nedenle il müdürlüklerine yapılır.
Başvuru ve Belgelerin Teslimi
Türkiye’de oturan Türk vatandaşları, yerleşim yerlerindeki Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne başvurur. Bakanlığa göre ilk başvuru e-Devlet üzerinden de yapılabilir. Eşler evlat edinecekse her ikisinin de yazılı başvurusu gerekir.
İlk görüşmede sosyal çalışmacı, evlat edinilecek çocukların özelliklerini ve evlat edinmenin hukuki sonuçlarını anlatır. İstenen belgeler başvuru tarihinden itibaren en geç iki ay içinde teslim edilir, aksi halde başvuru işleme konulmaz. Belgelerin teslim tarihi ve saati sıralamada esas alınır.
Sosyal İnceleme
Belgeler teslim edildikten sonra en geç altı ay içinde ev ziyaretiyle sosyal inceleme başlatılır. Başvurunun yoğun olduğu illerde bu süre altı ay daha uzatılabilir. İnceleme en az beş görüşmeyle yapılır ve başvuranın kişiliği, sağlığı, ekonomik gücü ile çocuktan beklentileri değerlendirilir.
Uygun bulunan başvuru sahibine durum yazılı bildirilir ve dosya sıraya alınır. Ret, askıya alma veya işlemden kaldırma kararına bildirimden itibaren 15 gün içinde il müdürlüğüne itiraz edilebilir. Komisyon itirazı en geç bir ay içinde kesin olarak karara bağlar.
Geçici Bakım Sözleşmesi ve Bir Yıllık İzleme
Sırası gelen aileyle geçici bakım sözleşmesi imzalanır ve çocuk en az bir yıl süreyle aile yanına yerleştirilir. Sosyal çalışmacılar bu dönemde aileyi izler ve sonuçları üçer aylık raporlara bağlar. Ebeveynlik sorumluluğunun yerine getirilmediği saptanırsa çocuk süre dolmadan geri alınabilir.
Evlat Edinme Davası
Bir yıllık izleme olumlu sonuçlanırsa il müdürlüğü, mahkemeye başvurulması gerektiğini aileye yazılı bildirir. Aile geçerli bir mazeret olmadan bu bildirimden itibaren iki ay içinde dava açmazsa il müdürlüğü çocuğun geri alınmasına karar verir. Dava, evlat edinenin oturduğu yerdeki aile mahkemesinde açılır.
Mahkeme kararı kesinleştikten sonra karar nüfus müdürlüğüne bildirilir ve evlat edinme aile kütüklerine tescil edilir. Çocuğun kaydı evlat edinenin aile kütüğüne taşınır.
Evlat Edinmede Mahkeme Kararının Önemi
Evlatlık ilişkisi ancak mahkeme kararıyla kurulur. Türk Medeni Kanunu’nun 315. maddesine göre karar, evlat edinenin oturma yeri mahkemesince verilir, birlikte evlat edinmede eşlerden birinin oturma yeri mahkemesi yetkilidir. Görevli mahkeme aile mahkemesidir, aile mahkemesi kurulamayan yerlerde Hakimler ve Savcılar Kurulunca belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar.
Hakim karar vermeden önce esaslı sayılan bütün durumları araştırır, evlat edinen ile edinileni dinler ve gerektiğinde uzman görüşü alır. Araştırmada özellikle tarafların kişiliği, sağlığı, ekonomik durumu ve evlat edinmeye yönelten sebepler incelenir. Mahkeme bu konuda çoğunlukla sosyal inceleme raporuna (SİR) dayanır.
Evlat edinenin altsoyu varsa onların evlat edinmeye bakışı da değerlendirilir. Başvurudan sonra evlat edinenin ölmesi veya ayırt etme gücünü kaybetmesi, diğer şartlar etkilenmiyorsa evlat edinmeye engel olmaz. Başvurudan sonra ergin olan küçük için de şartlar daha önce gerçekleşmişse küçüklere ilişkin hükümler uygulanır.
Evlat edinme mahkeme kararı, çocuğun kimlik bilgilerinin ve nüfus kaydının değişmesine, çocuğun evlat edinen kişinin soyadını almasına ve evlat edinen kişiyle resmi olarak aile bağı kurmasına yol açar. Evlatlık, kurulan soybağına bağlı olarak birçok hukuki hak kazanır.
Koruyucu Aile ve Evlat Edinme Farkları
Koruyucu aile ve evlat edinme, çocukların bakım ve korunması amacıyla uygulanan iki farklı kurumdur, ancak prosedür, sorumluluklar ve hukuki sonuçlar açısından aralarında belirgin farklar vardır.
Evlat edinme, çocuğun hukuki statüsünde köklü bir değişiklik yaratır. Evlat edinilen çocuk, evlat edinen aileyle soybağı ve yeni bir hukuki bağ kurar. Evlat edinen, çocuğun bakımından ve eğitiminden ana ve baba gibi sorumlu olur, evlatlık da evlat edinene mirasçı olur.
Koruyucu aile uygulaması, çocuğun biyolojik ailesiyle olan hukuki bağlarını koruyarak, geçici bir süreyle bakım ve ihtiyaçlarının sağlanmasını amaçlar. Koruyucu aile, çocuğun bakımını üstlense de, çocuğun soybağı ve yasal hakları hala biyolojik ailesine aittir. Koruyucu aile uygulaması genellikle geçici bir durumdur.
Koruyucu aile olmak, ileride evlat edinmeye engel değildir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 21.04.2025 tarihli, 2024/7588 E., 2025/4035 K. sayılı kararında, altı aylıkken koruyucu aile olarak yanına verilen çocuğa bakan kadının tek başına açtığı evlat edinme davasını ele aldı. Daire, kanunda “çocuğun Kurum’dan koruyucu aile olarak almamış olmak” diye bir koşul bulunmadığını belirterek ret kararını bozdu.
Aynı kararda, çocuğu kuruma bıraktıktan sonra üç yılı aşkın süre arayıp sormayan biyolojik ana ve babanın rızasının aranmamasının küçüğün üstün yararı gereği olduğu kabul edildi.
Evlat Edinme ve Biyolojik Ailenin Hakları
Türk Medeni Kanunu’nun 314. maddesine göre ana ve babaya ait haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçer.[4] Velayet ve bakım sorumluluğu artık evlat edinendedir. Biyolojik aile bu karardan sonra çocuk üzerinde velayet hakkı ileri süremez.
Soybağı ve miras bağı ise tamamen kopmaz. Türk Medeni Kanunu’nun 500. maddesi uyarınca evlatlığın kendi ailesindeki mirasçılığı devam eder.[5] Nüfusta da evlatlığın geldiği aile kütüğü ile evlat edinenin aile kütüğü arasında bağ kurulur ve karar iki kütüğe de işlenir.
Evlat edinmeye ilişkin kayıtlar, mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık istemedikçe açıklanamaz. Biyolojik aile de bu bilgilere ancak mahkeme kararıyla ulaşabilir. Evlatlık ise kendi dosya bilgilerine ulaşmak için il müdürlüğüne başvurabilir.
Evlatlık İlişkisinin Kaldırılması
Rızası alınması gereken kişinin rızası yasal bir sebep olmadan alınmamışsa, bu kişi hakimden evlatlık ilişkisinin kaldırılmasını isteyebilir. Küçüğün menfaati bu yüzden ağır biçimde zedelenecekse istek kabul edilmez. Evlat edinme esasa ilişkin başka bir eksiklikle sakatsa Cumhuriyet savcısı veya her ilgili de dava açabilir.
Dava hakkı, kaldırma sebebinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl geçmekle düşer. Halk arasında “evlatlıktan red” denilen işlem ise ayrı bir kurumdur ve mirasçılıktan çıkarma yoluyla yapılır. Bu konu evlatlıktan red ve şartları yazımızda ele alınmıştır.
Evlat Edinmede Sosyal Hizmetlerin Rolü
Evlat edinme sürecinde sosyal hizmetlerin rolü, çocuğun ve evlat edinen ailenin yüksek yararının korunması bakımından oldukça önemlidir. Sosyal hizmet uzmanları, başvuruda bulunan ailelerin uygunluğunu değerlendirir ve çocuğa en uygun aileyi belirler.
Geçici bakım döneminde ailenin çocuğa karşı tutumu Bakanlık tarafından denetlenir, gerektiğinde danışmanlık ve rehberlik hizmeti verilir. Sosyal hizmet uzmanları, çocuğun üstün yararını gözeterek sağlıklı bir uyum sürecinin gerçekleşmesini sağlar.
Uluslararası Evlat Edinme Şartları
Uluslararası evlat edinme süreci, çocuğun yüksek yararını koruyarak, yasal düzenlemelere uygun şekilde yürütülür. Türkiye, 1993 tarihli Çocukların Korunması ve Ülkelerarası Evlat Edinme Konusunda İşbirliğine Dair Lahey Sözleşmesi’ne taraftır. Sözleşme 2004/7087 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla onaylanmıştır.
Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları ile yabancılar, Türkiye’den çocuk evlat edinmek için yaşadıkları ülkenin merkezi makamına başvurur. Türkiye’den yurt dışındaki bir çocuğu evlat edinmek isteyen kişi ise bulunduğu yerin il müdürlüğüne yazılı başvuru yapar. Ülkelerarası evlat edinme, çocuğa Türkiye’de uygun bir aile bulunamadığında başvurulan bir yoldur.
Sıralamada yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarına, izinle vatandaşlıktan çıkanlara ve çocukla dil birliği ile kültürel yakınlığı bulunan ailelere öncelik verilir. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un 18. maddesine göre evlat edinme ehliyeti ve şartları, taraflardan her birinin evlat edinme anındaki milli hukukuna tabidir.
Evlat edinilecek çocuğun biyolojik ailesinin rızası, kanuni istisnalar dışında burada da aranır. Çocuk bir yıllık geçici bakım sözleşmesiyle aileye teslim edilir ve bu dönemde kabul eden ülkenin merkezi makamından düzenli izleme raporu istenir.
Evlat Edinmede Gerekli Belgeler
Bakanlık aracılığıyla evlat edinmek isteyenlerden istenen belgeler Tüzük’te sayılmıştır. Belgeler başvurudan itibaren iki ay içinde il müdürlüğüne teslim edilir. Bakanlığa göre ilk bilgilendirme görüşmesi için belge gerekmez.
- Nüfus Kayıt Örneği: Nüfus müdürlüğünden alınan nüfus olayı kayıt örneği
- Adli Sicil Kaydı: Başvuranın ve birlikte yaşadığı aile bireylerinin, silinmiş kayıtlar dahil adli sicil kaydı
- Gelir ve Mal Varlığı Belgeleri: Mal varlığını, gelirini ve sosyal güvenlik durumunu gösteren belgeler
- Yerleşim Yeri Belgesi: Muhtarlıktan veya nüfus müdürlüğünden alınan belge
- Öğrenim Belgesi: Öğrenim durumunu gösteren belge
- Sağlık Kurulu Raporu: Fiziksel, zihinsel ve ruhsal bir engel, sürekli bakım gerektiren, bulaşıcı veya süreğen hastalık ve alkol ya da uyuşturucu bağımlılığı bulunmadığını gösteren rapor
- Oturma İzni ve Giriş Belgesi: Türkiye’de yaşayan yabancılar ve yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları için oturma izni ile çocuğun kabul eden ülkeye girişine izin verildiğini gösteren belge
Tüzük’te belirli bir öğrenim düzeyi şart olarak yazılmaz. Öğrenim belgesi, sosyal incelemede değerlendirilmek üzere istenir.
Evlat Edinme Sonrası Haklar ve Yükümlülükler
Evlat edinme işlemi tamamlandığında, çocuk ile evlat edinen aile arasında yeni bir hukuki bağ kurulur. Evlat edinen aile, evlat edinilenin her türlü eğitimi, bakımı, maddi ve manevi ihtiyaçlarını gidermekle yükümlüdür. Evlat edinen, çocuğun ebeveyni olarak onun adına hukuki işlemleri yapabilir ve yasal haklarını savunabilir.
Soyadı ve Nüfus Kaydı
Küçük evlatlık, evlat edinenin soyadını alır ve evlat edinen isterse çocuğa yeni bir ad verebilir. Yeni ad verilirken ayırt etme gücüne sahip küçüğün görüşü alınır. Ergin evlatlık ise evlat edinilirken dilerse evlat edinenin soyadını alabilir.
Ayırt etme gücüne sahip olmayan küçüğün nüfus kaydına, birlikte evlat edinmede eşlerin adları ana ve baba adı olarak yazılır. Tek başına evlat edinmede ana veya baba adı olarak evlat edinenin adı yazılır. Bu fıkra, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararından sonra 7531 sayılı Kanunla 2024’te yeniden düzenlenmiştir, diğer evlatlıklar için aynı kayıt ancak talep üzerine yapılır.
Evlatlığın Miras Hakkı
Evlatlık ve altsoyu, evlat edinene kan hısımı gibi mirasçı olur. Evlatlığın biyolojik ailesindeki mirasçılığı da sürer. Evlat edinen ve hısımları ise evlatlığa mirasçı olmaz.
Mirasçıların payları yasal mirasçılar ve miras payları yazımızda anlatılmıştır.
Evlenme Yasağı ve Evlat Edinme İzni
Türk Medeni Kanunu’nun 129. maddesi, evlat edinen ile evlatlık arasında ve bunlardan biri ile diğerinin altsoyu ve eşi arasında evlenmeyi yasaklar. Çalışan evlat edinenler için ayrıca izin hakkı vardır. İş Kanunu’nun 74. maddesine göre üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen işçiye, çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren sekiz hafta analık hali izni kullandırılır. Koruyucu aile olan işçiye de çocuğun teslim edildiği tarihten sonra isteği üzerine on gün ücretsiz izin verilir. Bu düzenleme 1 Mayıs 2026’da yayımlanan 7578 sayılı Kanunla eklenmiştir.[6]
Harbiye Hukuk Bürosu Olarak Hizmetlerimiz
Evlat edinme, birçok ailenin hayatını değiştiren özel bir süreçtir. Harbiye Hukuk Bürosu olarak, bu süreçte yanınızda olup hukuki danışmanlık hizmeti sunuyoruz. Evlat edinme şartlarının değerlendirilmesi, gerekli belgelerin hazırlanması ve başvuruların doğru bir şekilde yapılması konularında uzman ekibimizle destek sağlıyoruz.
Harbiye Hukuk Bürosu olarak evlat edinme sürecinizde tüm aşamaları titizlikle takip ederek size hızlı ve güvenilir bir hizmet sunmayı hedefliyoruz.
Evlat Edinme Şartları Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Evlat edinme şartları ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.
Hukuki haberleri bizden takip edin
Harbiye Hukuk'u Google aramalarında tercih edilen kaynağınız olarak seçin, yazılarımız arama sonuçlarında öne çıksın.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.305 ↩
- Küçüklerin Evlat Edinilmesinde Aracılık Faaliyetlerinin Yürütülmesine İlişkin Tüzük m.4-13 (BKK 2009/14729, RG 15.03.2009, Sayı 27170) ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.313 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.314 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.500 ↩
- 4857 sayılı İş Kanunu m.74 (7578 sayılı Kanun m.15, RG 01.05.2026, Sayı 33240) ↩

