Açığa Alınma (Görevden Uzaklaştırma) Nedir? Süresi ve Maaş

Açığa alınma, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu‘nda “görevden uzaklaştırma” adıyla düzenlenen ve görevi başında kalması sakıncalı görülen memur hakkında alınan geçici bir tedbirdir. Disiplin soruşturması nedeniyle açığa alınan memur en çok 3 ay görevden uzak kalır, ceza kovuşturmasında ise kanuni bir üst sınır yoktur ve memurun durumu iki ayda bir incelenir. Açıkta geçen sürede aylığın üçte ikisi ödenir ve sosyal haklar devam eder.

Açığa Alınmak Ne Demek?

Açığa alınmak, memurluk sıfatı sürerken memurun görevini fiilen yapmasının geçici olarak durdurulmasıdır. Kanun bu tedbiri, kamu hizmetlerinin gerektirdiği hallerde görevi başında kalmasında sakınca görülen memur hakkında alınan ihtiyati bir tedbir olarak tanımlar.^[1] Memur kadrosunu kaybetmez, yalnızca görev başından uzaklaştırılır.

Tedbir bir disiplin cezası değildir, çünkü memur hakkında henüz kesinleşmiş bir disiplin cezası ya da mahkumiyet yoktur. Amaç soruşturmanın sağlıklı yürümesini ve hizmetin zarar görmemesini sağlamaktır. Açığa alınan bir memur hakkında soruşturma sonunda hiçbir ceza verilmeyebilir.

Tedbir, 657 sayılı Kanun’a tabi bütün devlet memurlarına uygulanabilir. Aday memurlar, öğretmenler ve emniyet mensupları da bu kapsamdadır. Kamu iktisadi teşebbüslerindeki sözleşmeli personel için 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’de, askeri personel için ise kendi disiplin kanununda ayrı hükümler bulunur.

Açığa Alınma ile Görevden Uzaklaştırma Arasında Fark Var mı?

Fark yoktur. Kanundaki adı “görevden uzaklaştırma”dır. “Açığa alınma” ve “açığa alma” aynı tedbir için günlük dilde ve kurum yazışmalarında kullanılan ifadelerdir.

Açığa almayı benzer kurumlardan ayırmak gerekir. Memurluktan çıkarma bir disiplin cezasıdır ve memurluğu sona erdirir, açığa alma ise geçicidir ve memurluk devam eder. Kademe ilerlemesinin durdurulması da bir disiplin cezasıdır, ancak bu cezayı alan memur görevine devam eder.

Açığa Alınma Sebepleri Nelerdir?

Kanunun aradığı ölçüt, memurun görevi başında kalmasının kamu hizmeti açısından sakıncalı görülmesidir. Bu sakınca, memur hakkında disiplin ya da ceza soruşturması yürütülmesi veya mahkemede ceza kovuşturması yapılması halinde gündeme gelir. Sakınca bulunmayan bir durumda yalnızca soruşturma açılmış olması tedbir için yeterli değildir.

Disiplin veya Ceza Soruşturması Sırasında

Tedbir soruşturmanın herhangi bir aşamasında alınabilir. Aynı fiil için disiplin soruşturması ile ceza soruşturması birlikte yürüyebilir ve açığa alma kararı bunlardan birine ya da ikisine dayanabilir. Disiplin soruşturması 3 aylık süre dolmadan biter ve memurun cezalandırılmasına gerek görülmezse memur görevine iade edilir.

Ceza Kovuşturması Sırasında

Mahkemede yargılanan memur da 657 sayılı Kanun’un 140. maddesi uyarınca görevden uzaklaştırılabilir. Kovuşturma, iddianamenin kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar süren yargılama evresidir. Bu evrede tedbir için kanunda bir üst süre yoktur, ancak yetkili amir memurun durumunu iki ayda bir inceler.

Soruşturma Açılmadan Önce

İdare, henüz soruşturma başlatılmamışken de memuru görevden uzaklaştırabilir. Bu durumda tedbiri izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır. 657 sayılı Kanun’un 139. maddesine göre soruşturmayı başlatmayan ya da tedbiri keyfi olarak, garaz veya kin nedeniyle aldığı anlaşılan amir hukuki, mali ve cezai sorumluluk altına girer.

Açığa Alma İşleminin Unsurları ve Özellikleri

Görevden uzaklaştırma bir idari işlemdir. Her idari işlem gibi yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurlarının hukuka uygun olması gerekir. Bunlardan birindeki sakatlık işlemi iptal edilebilir kılar.

Tedbir geçicidir. Memur süresiz olarak açıkta bırakılamaz, süre dolunca ya da sebep ortadan kalkınca tedbir kaldırılır. Aynı zamanda ivedidir, çünkü sakınca memurun bir an önce görevden uzaklaştırılmasını gerektirecek kadar ciddidir ve gecikme korunmak istenen yararı boşa çıkarır.

Yazılı şekil kuralının kanundaki karşılığı ceza kovuşturmasındaki iki aylık incelemedir. İnceleme sonucu memura yazıyla tebliğ edilir. Usulde paralellik gereği tedbiri kaldıran karar da yazılı olarak verilir.

Açığa Alınma Kararını Kim Verir?

Görevden uzaklaştırmaya yetkili makamlar kanunda sınırlı olarak sayılmıştır.^[2]

• Atamaya yetkili amirler.
• Bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri.
• İllerde valiler.
• İlçelerde kaymakamlar. İlçe idare şube başkanları hakkında valinin muvafakati gerekir.

Valiler ve kaymakamlar aldıkları tedbiri memurun kurumuna derhal bildirir. Müfettişlerin görevden uzaklaştırdığı memurlarda tedbiri kaldırma ve iki aylık inceleme yetkisi atamaya yetkili amire aittir.

Atamaya yetkili amirin kim olduğu memurun kurumuna ve kadrosuna göre değişir. Belediye memurlarında bu yetki belediye başkanındadır.

Açığa Alınma Süresi Ne Kadardır?

Süre, tedbirin dayanağına göre değişir.^[3]

• Disiplin soruşturması nedeniyle: En çok 3 ay. Süre sonunda hakkında karar verilmemişse memur görevine başlatılır. İdarenin bu konuda takdir yetkisi yoktur.
• Ceza kovuşturması nedeniyle: Kanunda üst sınır yoktur. Görevden uzaklaştıran amir, müfettiş kararlarında ise atamaya yetkili amir, memurun durumunu iki ayda bir inceler, göreve dönüp dönmeyeceğine karar verir ve sonucu memura yazıyla tebliğ eder.

Ceza yargılaması uzadıkça açıkta geçen süre yıllara yayılabilir. Her iki aylık inceleme memurun güncel durumuna bakılarak yapılmalıdır. Tedbirin sürdürülmesine dair kararlar da ayrıca dava konusu edilebilir.

2018’de 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ye eklenen geçici 35. madde, terör örgütleriyle irtibatlı görülen bazı kamu görevlileri için bu sürelere istisnalar getirmişti. Bu düzenleme yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yılla sınırlıydı. Bugün açığa alma süreleri 657 sayılı Kanun’un 145. maddesine göre belirlenir.

Açığa Alınan Memur Maaş Alır mı?

Alır, ancak tamamını değil. Görevden uzaklaştırılan memura bu süre içinde aylığının üçte ikisi ödenir ve memur kanunun öngördüğü sosyal hak ve yardımlardan yararlanmaya devam eder.^[4] Aynı kural, görevi ile ilgili olsun veya olmasın herhangi bir suçtan gözaltına alınan ya da tutuklanan memur için de geçerlidir.

Kesilen üçte birlik kısım kesin bir kayıp değildir. Memur hakkında memurluktan çıkarma dışında bir disiplin cezası verilir, beraat ya da yargılamanın men’i kararı çıkar, hükümden önce kovuşturma genel afla kaldırılır veya memurluğa engel olmayan bir ceza ertelenirse kesilen üçte bir memura ödenir.

Görevden uzakta geçen süre kademe ilerlemesinde de değerlendirilir. Bu sürenin derece yükselmesi için gereken en az bekleme süresini aşan kısmı, üst dereceye yükselindiğinde o derecede kademe ilerlemesi olarak hesaba katılır. Memurluktan çıkarılan ya da memurluğa engel bir cezayla mahkum olan memura ise kesilen kısım ödenmez.

Açığa Alma Tedbiri Nasıl Sona Erer?

Tedbir dört yoldan kalkar.

• Sürenin dolması: Disiplin soruşturmasına dayalı tedbirde 3 ay geçince memur göreve başlatılır.
• Soruşturmanın memur lehine bitmesi: Soruşturma sonunda memurluktan çıkarma ya da cezai bir işlem uygulanmasına gerek görülmezse tedbir 657 sayılı Kanun’un 142. maddesi uyarınca derhal kaldırılır. Tedbiri kaldırmayan amir, soruşturma başlatmayan amir gibi sorumlu tutulur.
• Kanunda sayılan zorunlu haller: Memurluktan çıkarma dışında bir disiplin cezası, yargılamanın men’i ya da beraat, genel af veya memurluğa engel olmayan ve ertelenen bir mahkumiyet kararı kesinleşince tedbir kaldırılır.^[5]
• Amirin erken kaldırması: Soruşturmaya konu fiiller memurun hizmete devamına engel değilse tedbir 657 sayılı Kanun’un 144. maddesine göre her zaman kaldırılabilir.

Tedbir kalkınca memur görevine döner ve kesilen üçte bir aylığını alır. Soruşturma memurluktan çıkarma cezasıyla sonuçlanırsa memurluk sona erer ve dava konusu artık açığa alma değil, disiplin cezasının kendisi olur.

Polis ve Jandarma Personelinin Açığa Alınması

Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personelinin disiplin işleri 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun’a tabidir. Bu kanun, disiplin soruşturması nedeniyle görevden uzaklaştırmada 657 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağını belirtir.^[6] Açığa alınan polis de aylığının üçte ikisini alır, süre ve yetkili amir kuralları da devlet memurlarıyla aynıdır.

7068 sayılı Kanun’da kolluğa özgü bir kural daha vardır. Disiplin kurulunca meslekten çıkarma ya da devlet memurluğundan çıkarma cezası verilen ve görevi başında kalması sakıncalı görülen personel, karar onaylanıp uygulanıncaya kadar görevden uzaklaştırılabilir. Meslekten çıkarma cezası daha hafif bir cezaya indirilerek onaylanırsa tedbir derhal kaldırılır.

2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu’nun görevden uzaklaştırmayı düzenleyen 16. maddesi 2016’da yürürlükten kaldırılmıştır. Eski kaynaklarda bu maddeye yapılan atıflar artık geçerli değildir.

Türk Silahlı Kuvvetleri Personelinin Görevden Uzaklaştırılması

Subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erler için 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu ayrı bir tedbir öngörür. Disiplinsizlik ya da suç oluşturabilecek bir fiil hakkındaki inceleme ve araştırmanın sağlıklı yürümesi için görevi başında kalması sakıncalı görülen personel, idari izinli sayılarak geçici olarak görevinden uzaklaştırılabilir.^[7]

Kararı, sıralı disiplin amirlerinden birinin ya da disiplin soruşturmacısının teklifiyle veya doğrudan en az tugay seviyesindeki birlik, karargah ya da kurum amiri verir. Karar en çok on beş iş günü için verilir. Gerekirse aynı makamlar bu süreyi bir katına, ilgili bakanın onayıyla da bir yıla kadar artırabilir.

Görevden ayrı kalınan süre hizmetten sayılır. Personelin asker kişi sıfatı devam eder, ancak emir veremez. Fiilin suç ya da disiplinsizlik oluşturmadığı anlaşılırsa tedbir süre dolmadan da kaldırılabilir.

Açığa Alınma Kararına İtiraz ve İptal Davası

Devlet Memurları Kanunu, görevden uzaklaştırmaya karşı özel bir itiraz yolu düzenlemez. Tedbir bir idari işlem olduğundan memur, kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilir ve yürütmenin durdurulmasını isteyebilir. İki aylık incelemede tedbirin sürdürülmesine karar verilmesi de ayrıca dava konusu yapılabilir.

Mahkeme idarenin yerine geçip tedbirin yerinde olup olmadığını değerlendiremez, ancak kararın yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönünden hukuka uygunluğunu denetler. Dava dilekçesi, yürütmeyi durdurma süreci ve talebin reddi halinde başvurulacak itiraz yolu görevden uzaklaştırma kararına itiraz ve iptal davası yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Sıkça Sorulan Sorular

Av. Yusuf Emrehan Sucu

Tam burslu olarak eğitimini sürdürdüğü Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni tamamlamıştır. Hukuk eğitimi sırasında birden fazla sertifika programını tamamlamış, kurgusal mahkemelerde sıkça rol almıştır. İş Hukukuna ilişkin alacaklar ve Tazmin...

Tüm yazıları