Görevden Uzaklaştırma Kararına İtiraz ve İptali Davası

Görevden uzaklaştırma kararına karşı 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nda ayrı bir itiraz mercii öngörülmemiştir. Memur, kararın kendisine yazılı olarak bildirildiği tarihi izleyen günden başlayarak 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilir ve aynı dilekçede yürütmenin durdurulmasını isteyebilir. Dava açmadan önce bu süre içinde üst makama başvurmak da mümkündür. Bu başvuru işlemekte olan dava süresini durdurur.

Görevden uzaklaştırma, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu‘nun 137 ila 145. maddelerinde düzenlenen geçici bir tedbirdir ve uygulamada açığa alma olarak da bilinir.^[1] Tedbirin ne olduğu, ne kadar sürdüğü, maaşa ve sosyal haklara etkisi açığa alınma yazımızda ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Bu yazı, kararın hangi yollarla denetlenebileceğini, iptal davasının nerede ve ne zaman açılacağını, yürütmenin durdurulması talebinin şartlarını ve dava dilekçesinde öne çıkarılması gereken hukuka aykırılıkları ele alır.

Görevden Uzaklaştırma Nedir?

Görevden uzaklaştırma, kamu hizmetine devamı sakıncalı görülen memurun geçici olarak kamusal yetki ve görevlerinden el çektirilmesidir. Amacı, memur hakkındaki soruşturmanın ve hizmetin sağlıklı yürümesidir.

Tedbir soruşturmanın herhangi bir aşamasında alınabilir. Henüz soruşturma açılmamış olsa bile görevden uzaklaştırma kararı verilebilir. Bu halde memur hakkında görevden uzaklaştırmayı izleyen 10 iş günü içinde soruşturmaya başlanması şarttır. Sürenin kaçırılması, dava dilekçesinde ileri sürülebilecek somut aykırılıklardan biridir.

Görevden Uzaklaştırma Kararına İtiraz Edilebilir mi?

657 sayılı Kanun görevden uzaklaştırma kararına karşı özel bir itiraz mercii veya itiraz süresi düzenlemez. Bu nedenle başvurulabilecek idari yol, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 11. maddesindeki genel başvurudur.^[2]

Bu başvuruyla işlemin kaldırılması veya geri alınması üst makamdan, üst makam yoksa kararı veren makamdan istenir. Başvuru dava açma süresi içinde yapılmalıdır ve işlemeye başlamış olan süreyi durdurur. İdare 30 gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır (zımni red).

Açık ya da zımni red üzerine dava süresi kaldığı yerden işlemeye devam eder ve başvuruya kadar geçen günler hesaba katılır. Polis, asker veya öğretim elemanı gibi özel personel kanunlarına tabi kamu görevlilerinde ayrı bir başvuru yolu öngörülmüşse önce o düzenlemeye bakılır.

Üst makama başvuru dava süresini uzatmaz, yalnızca durdurur. 60 günlük süre dolduktan sonra yapılan başvuru dava hakkını yeniden açmaz. Tedbir zaten kısa süreli olduğundan çoğu dosyada doğrudan yürütmeyi durdurma istemli dava açmak daha hızlı sonuç verir.

Görevden Uzaklaştırma Kararına Karşı İptal Davası

İdarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır. Görevden uzaklaştırma kararı da yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurlarından birinde hukuka aykırılık varsa iptal davasına konu edilebilir.

Davada görevli mahkeme idare mahkemesidir. Görevden uzaklaştırma ile ilgili davalarda yetkili mahkeme, kamu görevlisinin son görev yaptığı yer idare mahkemesidir.^[3]

Dava açma süresi 60 gündür ve kararın yazılı bildiriminin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.^[4] Süre işlemin fiilen uygulanmaya başladığı günden değil, tebliğden hesaplanır. Tebliğ belgesinin saklanması bu yüzden önemlidir.

İlk uzaklaştırma kararı, ceza kovuşturmasında iki ayda bir verilen devam kararları ve süre dolduğu halde göreve başlatmama işlemi ayrı idari işlemlerdir. Her biri için dava süresi ayrıca işler. Yalnız ilk karara dava açmak sonraki devam kararlarını kendiliğinden kapsamaz.

Tedbir geçici olduğundan dava devam ederken kaldırılabilir. Kesilen aylık ve özlük hakları gibi sonuçlar sürdüğü için davanın takibinde yarar devam edebilir. Mahkemenin bu durumda nasıl karar vereceği dosyanın özelliğine göre değişir.

Yürütmenin Durdurulması Talebi

Dava açılması kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Memurun dava sürerken göreve dönebilmesi için dilekçede yürütmenin durdurulmasının ayrıca ve gerekçeli olarak istenmesi gerekir.

Danıştay veya idari mahkemeler, idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarının birlikte gerçekleşmesi durumunda, davalı idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra gerekçe göstererek yürütmenin durdurulmasına karar verebilirler. (2577 sayılı İYUK m.27/2)

İki şartın birlikte gerçekleşmesi aranır. Telafisi güç zarar için aylığın üçte birinin ödenmemesi, görevden fiilen uzak kalma ve mesleki itibarın zedelenmesi somut olarak anlatılır. Açık hukuka aykırılık için ise yetkisizlik, 10 iş günü içinde soruşturma başlatılmaması veya somut bir sakınca gösterilmemesi gibi belgeyle ortaya konabilen eksiklikler öne çıkarılır.

Yürütmenin durdurulması kararı kural olarak teminat karşılığında verilir, ancak mahkeme durumun gereklerine göre teminat aramayabilir. Adli yardımdan yararlananlardan teminat alınmaz.

Talep reddedilirse kararın tebliğini izleyen günden itibaren 7 gün içinde bölge idare mahkemesine bir defaya mahsus itiraz edilebilir ve itiraz üzerine verilen karar kesindir. Aynı sebeplere dayanılarak ikinci kez yürütmenin durdurulması istenemez, yeni bir istem için yeni bir sebep gerekir.

Görevden Uzaklaştırma İşleminin Unsurları ve İptal Sebepleri

Yetki Unsuru: 657 sayılı Kanun’un 138. maddesinde öngörülen yetkili makamlar atamaya yetkili amirler, bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri ile illerde valiler ve ilçelerde kaymakamlar olarak belirlenmiştir. Yetkili olmayan kişilerce tesis edilen görevden uzaklaştırma işlemleri hukuka aykırıdır ve dava konusu edilmeleri halinde iptal edilir.

Sözleşmeli personel hakkında görevden uzaklaştırmaya yetkili makamlar olarak 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede sözleşmeli personeli işe almaya yetkili olan veya kendilerine bu yetki devredilen organ veya görevliler ile ilgili bakanlık, teşebbüs veya bağlı ortaklık müfettişleri sayılmıştır. Sözleşmeli personelin görevden uzaklaştırılması konusunda vali ve kaymakamlara yetki tanınmamıştır.

Şekil Unsuru: Görevden uzaklaştırma işleminin şekline ilişkin mevzuatta ayrı bir hüküm bulunmamakla birlikte, idari işlemler kural olarak yazılı şekle tabi olduğundan bu işlemin de yazılı olarak tesis edilmesi zorunludur. Ceza kovuşturmasına dayalı görevden uzaklaştırmalarda ilgilinin durumunun iki ayda bir incelenerek sonucun yazı ile kendisine tebliğ edileceği yolundaki hüküm yazılılık şartını destekler. Tedbirin kaldırılmasına ilişkin kararların da usulde paralellik ilkesi gereği yazılı olarak tesisi gerekir.

Sebep Unsuru: Görevden uzaklaştırma işleminin sebebini, kamu görevlisinin görevine devam etmesinin yaratacağı sakınca oluşturur. Kanun bu tedbiri görevi başında kalmasında sakınca görülen memurlar için öngördüğünden, sakıncanın tespitinde kamu hizmeti gereklerinin gözetilmesi zorunludur.

Kamu hizmetinin gerektirdiği haller 657 sayılı Kanun’da sayılmamıştır. Sözleşmeli personel açısından ise 399 sayılı KHK’da sınırlı olarak belirtilmiştir. Bu yetki sınırsız değildir: memurun görevinde kalmasının yaratacağı sakınca idare tarafından somut olarak ortaya konmalıdır. Gerekçesiz, kalıp ifadelerle kurulmuş bir karar iptal davasında en sık ileri sürülen aykırılıktır.

Konu Unsuru: İşlemin konusunu, kamu görevlisinin geçici bir süre görevinden uzaklaştırılması oluşturur. Tedbir aday memurlar hakkında da uygulanabilir ve iddiaların araştırılması ya da failin belirlenmesi amacıyla birden çok görevli hakkında alınabilir. Görevden uzaklaştırılan memurun memuriyet bağı sona ermez. Memur hukuken görevinde bulunur ancak fiilen görev yapamaz.

Amaç Unsuru: İdari işlemlerde amaç her zaman kamu yararıdır. Görevden uzaklaştırmanın amacı, kamu görevlisinin görevi başında kalması halinde doğabilecek sakıncaları önlemek ve soruşturmanın sağlıklı yürümesini sağlamaktır. Tedbir cezalandırma amacı taşıyamaz. Keyfi olarak veya kişisel husumetle alınan bir uzaklaştırma kararı amaç yönünden hukuka aykırıdır ve kararı veren amirin hukuki, mali ve cezai sorumluluğunu doğurur.

Görevden Uzaklaştırma Kararında Yetkili Makam

Görevden uzaklaştırmaya yetkili makamlar Kanun’un 138. maddesinde sayılmıştır:

• Atamaya yetkili amirler,
• Bakanlık ve genel müdürlük müfettişleri,
• İllerde valiler,
• İlçelerde kaymakamlar.

Kaymakamların ilçe idare şube başkanları hakkında görevden uzaklaştırma kararı verebilmesi için valinin muvafakati şarttır. Vali ve kaymakamlar tarafından alınan tedbir memurun kurumuna derhal bildirilir. Müfettişlerin görevden uzaklaştırdığı memurlar hakkında tedbirin kaldırılması ve iki ayda bir yapılacak değerlendirme atamaya yetkili amire aittir.

Görevden Uzaklaştırma Süresi ve Davaya Etkisi

Görevden uzaklaştırma, disiplin soruşturması nedeniyle verildiğinde en çok 3 ay devam edebilir. Bu süre sonunda hakkında bir karar verilmemişse memur görevine başlatılır.

Ceza kovuşturması nedeniyle görevden uzaklaştırmada yetkili amir ilgilinin durumunu her iki ayda bir inceleyerek görevine dönüp dönmemesi hakkında karar verir ve bunu ilgiliye yazı ile tebliğ eder. Bu halde tedbir kovuşturma boyunca sürebilir (m.145).

Üç aylık süre dolduğu halde göreve başlatılmama ya da iki aylık değerlendirmenin hiç yapılmaması ayrı bir hukuka aykırılıktır. Bu durumda göreve başlatma talebiyle idareye başvurulabilir. Red cevabı veya cevapsız kalma da dava konusu edilebilir.

Görevden Uzaklaştırma Kararının Kaldırılması

Soruşturma sonunda memurluktan çıkarma ya da cezai bir işlem uygulanmasına gerek görülmeyen memur hakkındaki tedbir derhal kaldırılır. Tedbiri kaldırmayan görevli, 139. maddedeki sorumluluğa tabi olur.

657 sayılı Kanun’un 143. maddesi göreve tekrar başlatmanın zorunlu olduğu halleri sayar. Soruşturma veya yargılama sonunda yetkili mercilerce:

• Hakkında memurluktan çıkarma dışında bir disiplin cezası verilenler,
• Yargılamanın men’ine veya beraatine karar verilenler,
• Hükümden önce hakkındaki kovuşturma genel af ile kaldırılanlar,
• Memurluğa engel olmayacak bir ceza ile hükümlü olup cezası ertelenenler.

Bu kararların kesinleşmesi üzerine görevden uzaklaştırma tedbiri kaldırılır. Ayrıca soruşturmaya konu fiiller hizmete devama engel değilse tedbir, sonuç beklenmeden her zaman kaldırılabilir (m.144). Memur bu gerekçeyle tedbirin kaldırılmasını idareden isteyebilir.

Dava Dilekçesinde Dikkat Edilecekler

Görevden uzaklaştırma davalarında dilekçenin ilk okumada yürütmenin durdurulması kararına zemin hazırlaması gerekir. Bu talep dosyadaki ilk belgelere göre değerlendirildiğinden, aykırılıkların dilekçede baştan ve belgeleriyle gösterilmesi önemlidir.

• Kararın tarihi, sayısı ve tebliğ tarihi yazılmalı, tebliğ belgesi eklenmelidir.
• İptali istenen işlem açıkça belirtilmelidir: ilk uzaklaştırma kararı, devam kararı veya göreve başlatmama işlemi.
• Yürütmenin durdurulması talebi ayrı bir başlık altında, telafisi güç zarar ve açık hukuka aykırılık ayrı ayrı gerekçelendirilerek yazılmalıdır.
• Kararı veren makamın 138. madde kapsamında yetkili olup olmadığı kontrol edilmelidir.
• Uzaklaştırmayı izleyen 10 iş günü içinde soruşturma başlatılıp başlatılmadığı, 3 aylık sürenin aşılıp aşılmadığı ve iki ayda bir değerlendirme yapılıp yapılmadığı belirtilmelidir.
• Kararda memurun görevde kalmasının yaratacağı somut sakıncanın gösterilip gösterilmediği tartışılmalıdır.
• Dava, son görev yapılan yer idare mahkemesine açılmalıdır.

Ceza kovuşturmasına dayalı tedbirlerde ceza dosyasındaki gelişmeler (takipsizlik, beraat, tahliye) dava sırasında mahkemeye bildirilmelidir. Bu gelişmeler hem yürütmenin durdurulması talebini hem tedbirin kaldırılması başvurusunu doğrudan etkiler.

İptal Kararının Sonuçları

İdare, iptal veya yürütmenin durdurulması kararının gereğini gecikmeksizin yerine getirmek zorundadır. Bu süre kararın idareye tebliğinden başlayarak 30 günü geçemez.^[5] Kararla birlikte memur görevine başlatılır.

Uzaklaştırma süresince memura aylığının üçte ikisi ödenir ve sosyal hak ve yardımlardan yararlanmaya devam eder. İşlemin iptali halinde kesilen üçte birlik kısmın ödenmesi ve uzakta geçen sürenin kademe ilerlemesinde değerlendirilmesi idareden istenir.

İdare bu ödemeleri yapmazsa veya işlem nedeniyle başka bir zarar doğmuşsa, iptal davasıyla birlikte ya da iptal kararından sonra tam yargı davası açılabilir.

Görevden Uzaklaştırma Kararına İtiraz Hakkında Sık Sorulan Sorular

• Memurluğa Engel Suçlar
• Soruşturma İzni Verilmesi ve Memurların Yargılanması
• Devlet Memurluğundan Çıkarma Cezasının İptaline İlişkin Emsal Yargı Kararları
• Devlet Memurları Aylıktan Kesme Cezası
• Devlet Memurları Disiplin Cezaları ve Süreci
• Devlet Memurları Kınama Cezası

Av. Şamil Kaya

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2014 yılında onur derecesiyle mezun olmuştur. Lise öğrenimini yatılı şekilde Erdoğan Akdağ Anadolu Öğretmen Lisesi’nde 2010 yılında birincilikle tamamlayan Şamil Kaya, 2018 yılında başladığı Anadolu Ünivers...

Tüm yazıları