Hukukta Tekzip Nedir? Cevap ve Düzeltme Hakkı ve Başvuru

Tekzip nedir, bir yayında kendisiyle ilgili gerçeğe aykırı bilgi verilen ya da şeref ve haysiyeti zedelenen kişinin, kendi açıklamasının aynı yayında yer almasını isteme hakkı demektir. Kanundaki adı düzeltme ve cevap hakkıdır. Dayanağı Anayasa’nın 32. maddesi ile 5187 sayılı Basın Kanunu’nun 14. maddesidir.

Tekzip haberi sildirmez, yalnızca karşı açıklamanın yayımlanmasını sağlar. Hakkın hangi yayınlara karşı kullanılacağı, iki aylık sürenin ne zaman başladığı ve yayımlanmazsa sulh ceza hakimliğine nasıl başvurulacağı aşağıda anlatılıyor. İçeriğin kaldırılması ve tazminat talepleriyle farkı da ayrı bir başlıkta yer alıyor.

Tekzip Nedir ve Hangi Kanuna Dayanır?

Anayasa düzeltme ve cevap hakkını yalnızca iki durumda tanır. Kişilerin haysiyet ve şereflerine dokunulması ya da kendileriyle ilgili gerçeğe aykırı yayınlar yapılması. Düzeltme ve cevap yayımlanmazsa, yayımlanmasının gerekip gerekmediğine hakim tarafından ilgilinin müracaat tarihinden itibaren en geç yedi gün içerisinde karar verilir.^[1]

Ayrıntıyı Basın Kanunu düzenler. Kanunun 14. maddesine göre süreli yayınlarda kişilerin şeref ve haysiyetini ihlal edici veya kişilerle ilgili gerçeğe aykırı yayım yapılması halinde, bundan zarar gören kişi yayım tarihinden itibaren iki ay içinde düzeltme ve cevap yazısını gönderebilir.^[2]

Tekzip Hangi Yayınlara Karşı Kullanılır?

Tekzip nedir sorusunun bir yanı da hangi yayınlara karşı kullanılabildiğidir ve kanun hakkı süreli yayınlar için tanır. Süreli yayın, belli aralıklarla yayımlanan gazete ve dergi gibi basılmış eserler ile haber ajansları yayınlarını ve internet haber sitelerini ifade eder.

İnternet haber sitesi de belirli aralıklarla haber veya yorum niteliğinde içeriklerin sunumunu yapmak üzere kurulan ve işletilen süreli yayındır. 13 Ekim 2022 tarihli 7418 sayılı Kanun süreli yayın tanımına internet haber sitelerini eklemiş, internet haber sitesi tanımını da (m) bendi olarak getirmiştir.^[3]

Kitap gibi süresiz yayınlar, kişisel bir sosyal medya hesabındaki paylaşım ya da bir kullanıcının yorumu genellikle bu tanımın dışında kalır. Bu tür içeriklerde başka yollar gerekir ve bunlar son bölümde anlatılıyor.

Tekzip Metninde Neler Bulunmalı?

Basın Kanunu’nun 14. maddesine göre gönderilecek yazının suç unsuru içermemesi ve üçüncü kişilerin hukuken korunan menfaatlerine aykırı olmaması gerekir. Düzeltme ve cevapta buna neden olan eser belirtilir.

Yazı ilgili yazıdan uzun olamaz. Cevaba neden olan eser yirmi satırdan az yazı, resim ya da karikatürse düzeltme ve cevap otuz satırı geçemez.

Metni yazarken üç noktaya dikkat edilir. Hangi yayına cevap verildiği tarihiyle ve başlığıyla yazılır. Gerçeğe aykırı bulunan cümle açıkça gösterilir.

Doğru bilgi, yeni bir suçlama ya da hakaret içermeden anlatılır. Karşı iddia ve eleştiri barındıran bir metin, sorumlu müdürün yayımlamayı reddetmesine gerekçe olabilir.

Tekzip Metni Kuralları

Başvuru Kime ve Nasıl Yapılır?

Yazı yayının sorumlu müdürüne gönderilir. Yayımlama süreleri yazının alındığı tarihten işlediği için teslim tarihini ispat etmek önemlidir.

Kanun gönderme şeklini belirtmez. Noter aracılığıyla ihtarname, iadeli taahhütlü posta ya da internet haber sitelerinin ana sayfada bulundurmakla yükümlü olduğu elektronik tebligat adresi bu amaçla kullanılabilir.

Kanuna göre hak sahibi ölmüşse hak mirasçılardan biri tarafından kullanılabilir ve iki aylık süreye bir ay eklenir. Böylece süre toplam üç aya çıkar.

Gönderim belgesini, yayının ekran görüntüsünü ve sayfa adresini birlikte saklamak, sulh ceza hakimliği aşamasında işlenen süreyi ispat etmeyi kolaylaştırır.

Düzeltme ve Cevap Ne Zaman Yayımlanmak Zorundadır?

Sorumlu müdür yazıyı hiçbir düzeltme ve ekleme yapmaksızın yayımlamak zorundadır. Süre, yayının türüne göre değişir. İnternet haber siteleri için kısa bir süre öngörülmüştür.

Basın Kanunu’na göre internet haber sitesinde yayın hakkında erişimin engellenmesi ya da içeriğin çıkarılması kararı uygulanmışsa veya site içeriği kendiliğinden çıkarmışsa düzeltme ve cevap metni ilk yirmi dört saati ana sayfada olmak üzere bir hafta süreyle yayımlanır.^[4] Yani haberin kaldırılması tekzip yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Yayımlama Süreleri

Yazı Yayımlanmazsa Ne Yapılır?

Basın Kanunu’na göre düzeltme ve cevabın süresi içinde yayımlanmaması halinde, yayım için tanınan sürenin bitiminden itibaren; kanuna aykırı şekilde yayımlanması halinde ise yayım tarihinden itibaren on beş gün içinde cevap ve düzeltme talep eden kişi bulunduğu yerin sulh ceza hakiminden yayımın yapılmasına veya kanuna uygun yapılmasına karar verilmesini isteyebilir. Hakim bu istemi üç gün içinde, duruşma yapmaksızın karara bağlar.

Karara karşı acele itiraz yoluna gidilebilir. Yetkili makam üç gün içinde itirazı inceler ve kararı kesindir. Hakim yayımlama kararı verirse kanundaki yayımlama süreleri, itiraz edilmemişse kararın kesinleştiği tarihten, itiraz edilmişse yetkili makamın kararının tebliği tarihinden itibaren başlar.

On beş günlük süre kısa ve kesindir. Süreyi kaçıran kişinin başvurusunun süre yönünden reddi gündeme gelir ve karşı açıklamayı yayınlatmak için başka yollara yönelmek gerekir.

Karara Uyulmazsa Ne Olur?

Basın Kanunu’na göre düzeltme ve cevabın yayımlanmasına ilişkin kesinleşmiş hakim kararlarına uymayan sorumlu müdür ve sorumlu müdürün bağlı olduğu yetkili ağır para cezasıyla cezalandırılır. Düzeltme ve cevap yayımlanmazsa ya da kanundaki şartlara uyulmadan yayımlanırsa hakim ayrıca, masrafları yayın sahibi tarafından karşılanmak üzere, yazının iki internet haber sitesi ile tirajı yüzbinin üzerinde olan iki gazetede ilan şeklinde yayımlanmasına da karar verir.^[5]

Tekzip Talebinde Sık Yapılan Hatalar

En sık görülen hata süreyi kaçırmaktır. İki ay, yayımın yapıldığı tarihten işler ve haberin sonradan fark edilmesi süreyi durdurmaz.

İkinci hata yazının yanlış kişiye, örneğin editöre ya da yazı işleri müdürüne gönderilmesidir. Kanun sorumlu müdürü muhatap alır.

Üçüncü hata metnin içeriğidir. Haberi yazan kişiye hakaret eden, yeni iddialar ileri süren ya da yayından uzun olan metinler kanundaki şartları taşımadığı için reddedilebilir. Dördüncü hata ispat eksikliğidir.

Gönderim tarihini ve içeriğini gösteren belge olmadan sulh ceza hakimliğinde sürenin işlediğini kanıtlamak zorlaşır. Yayının ekran görüntüsü ve sayfa adresi de başvuruya eklenmelidir.

Sık Yapılan Tekzip Hataları

Anayasa Mahkemesi Tekzip Yolunu Nasıl Değerlendirdi?

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu 2 Temmuz 2015 tarihli ve 2013/6237 başvuru numaralı kararında konuyu ele aldı. Ulusal ölçekte yayın yapan bir gazetede çıkan haberlere karşı tekzip talebinde bulunan iki başvurucunun istemi sulh ceza hakimliğince reddedilmişti ve bu karara yapılan itiraz da sonuçsuz kalmıştı. Başvurucular şeref ve itibarlarının korunması hakkının ihlal edildiğini ileri sürdüler.^[6]

Mahkeme başvuruyu esasa girmeden kabul edilemez buldu. Gerekçesinde, başvurucuların şeref ve itibarın korunması için yalnızca sulh ceza hakimliğindeki cevap ve düzeltme yoluna başvurduğunu, diğer yollara gitmediğini belirtti. Çekişmesiz yargı niteliğindeki bu yolun yargılama güvencelerinin kullandırılamadığı, çatışan haklar arasında dengelemenin zorlaştığı bir yol olduğunu ifade etti.

Zararın giderilmesinin esas amaç olduğu uyuşmazlıklarda diğer ceza veya hukuk yollarının daha yüksek başarı şansı sunabileceğini, çekişmeli bir hukuk davasında tekzip metninin yayımlanmasının da istenebileceğini kaydetti. Dört üye karşı oy kullandı.

Karar bir ihlal tespiti değil kabul edilemezlik kararıdır. Yine de uygulamada bir sonuca işaret eder. Tekzip hızlı bir yol olmakla birlikte tazminat ve kişilik hakkına saldırının önlenmesi davası gibi diğer başvuruların yerine geçmez.

Tekzip, İçerik Kaldırma ve Tazminat Arasındaki Fark

Tekzip nedir sorusunu diğer iki yolla karşılaştırınca fark görülür, çünkü üç yol farklı amaçlara hizmet eder ve birlikte kullanılabilir.

Medeni Kanun, kişilik hakkına saldıran kişiye karşı saldırının sona erdirilmesinin yanında düzeltmenin veya kararın üçüncü kişilere bildirilmesini ya da yayımlanmasını da isteme imkanı verir. Borçlar Kanunu’nun 58. maddesine göre kişilik hakkı zedelenen kişi, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat da isteyebilir. Hakim bunun yerine ya da ayrıca saldırıyı kınayan bir karar verebilir ve bu kararın yayımlanmasına hükmedebilir.

İçeriğin yayından kaldırılması, tekzip nedir sorusunun dışında kalan ayrı bir meseledir. Kişilik haklarının ihlali nedeniyle içeriğin yayından çıkarılmasını ve erişimin engellenmesini düzenleyen 5651 sayılı Kanun’un 9. maddesi, Anayasa Mahkemesinin 11 Ekim 2023 tarihli ve E.2020/76, K.2023/172 sayılı kararıyla iptal edildi. Karar 10 Ocak 2024 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandı ve iptal hükümlerinin yayımdan dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine hükmedildi.

Kanunun mevzuat.gov.tr’deki güncel metninde madde iptal kaydıyla yer alıyor.^[7] Özel hayatın gizliliği nedeniyle erişim engeli isteyen 9/A maddesi ise kanunda yer almaya devam etmektedir. Haber sitelerinden ve platformlardan içerik kaldırma yolları erişimin engellenmesi ve içerik kaldırma yazısında, erişim engelleme kararına itiraz yazısında anlatılıyor.

İçerik hakaret ya da iftira niteliği taşıyorsa Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda da bulunulabilir. Tekzip ve suç duyurusu birbirinin yerine geçmez, birlikte yürütülebilir.

Tekzip Davası ve Tazminat

Tekzip Hakkında Sık Sorulanlar

Tekzip nedir, başvuru süresi, internet haber siteleri ve yayımlanmazsa izlenecek yol konularındaki sık sorulan soruları bu başlık altında cevapladık.

admin

Tüm yazıları