İsteğe Bağlı Sigorta Nedir? Nasıl Yapılır?

İsteğe bağlı sigorta, halk arasında dışarıdan sigorta olarak bilinir. Kendi sigortanı yatırma ifadesi de aynı sistemi anlatır. Çalışmayan veya düzensiz çalışan kişilere sosyal güvenlik hakkı kazandırır. Bu yazıda kimlerin başvurabileceğini, başvuru yolunu, 2026 yılı prim tutarlarını ve iptal sürecini ele alıyoruz.

İsteğe bağlı sigorta, bireylerin sosyal güvenlik haklarından yararlanmasını sağlayan ve dışarıdan prim ödeyerek dahil olabileceği bir sistemdir. Bu sigorta türü, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile düzenlenmiştir. ^[1]

İsteğe bağlı sigorta, emeklilik, malullük ve ölüm sigortası gibi uzun vadeli sigorta kollarını kapsadığı gibi genel sağlık sigortasını da içerir. Bu sistem özellikle şu gruplara hitap eder:

• Serbest çalışanlar,
• Kısmi zamanlı çalışanlar,
• Herhangi bir işte çalışmayanlar,
• Ek iş yapanlar.

Düzenli prim ödeyen kişiler, emeklilik gibi sosyal güvenlik haklarından faydalanabilirler.

İsteğe Bağlı Sigorta Kimler Tarafından Yaptırılabilir?

İsteğe bağlı sigorta yaptırmak isteyen kişilerin aşağıdaki şartları sağlaması gerekmektedir:

• 18 yaşını doldurmuş olmak,
• Zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde bir işte çalışmamak,
• Sigortalı olarak çalışsa bile ayda 30 günden az veya tam gün çalışmamak,
• Kendi sigortalılığı nedeniyle aylık bağlanmamış olmak,
• İsteğe bağlı sigorta talep dilekçesiyle SGK’ya başvurmak.

Normal şartlarda isteğe bağlı sigorta için Türkiye’de ikamet etme şartı aranmaktadır. Ancak, Türkiye ile sosyal güvenlik anlaşması bulunmayan ülkelerde çalışan Türk vatandaşları, belirli şartlar altında isteğe bağlı sigorta yaptırabilirler. Ayrıca, Türkiye’de yaşayan yabancı uyruklular da bu sistemden yararlanabilir.

İsteğe bağlı sigortalı olabilmek için Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığı şartı aranmamaktadır, yalnızca Türkiye’de ikamet etme şartı gereklidir. Ayrıca, 5510 sayılı Kanun’un 5’inci maddesinin (a), (b) ve (e) bentlerine tabi olanlar için de isteğe bağlı sigortalılık mümkündür.

İsteğe Bağlı Sigorta Kimler Tarafından Yaptırılabilir?

İsteğe Bağlı Sigortanın Avantajları Nelerdir?

İsteğe bağlı sigorta birçok avantajı beraberinde getirir:

• Sağlık hizmetlerinden yararlanma: Genel sağlık sigortası kapsamına girerek eczane ve sağlık hizmetlerine erişebilirsiniz.
• Emekliliğe hak kazanma: Prim gün sayınızı tamamlayarak emeklilik hakkı elde edebilirsiniz.
• Ailenize güvence sağlama: Ölüm durumunda emekli maaşı eş ve çocuklarınıza kalır.
• Esneklik: İsteğe bağlı sigorta başvurusu kolaydır ve istediğiniz zaman sistemden çıkabilirsiniz.

İsteğe Bağlı Sigorta Nasıl Yaptırılır?

İsteğe bağlı sigorta başvurusu iki şekilde yapılabilir:

1. SGK’ya Bizzat Başvuru:
   İlk kez başvuru yapacak kişiler, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin ekinde bulunan isteğe bağlı sigortalılık giriş bildirgesini doldurarak bağlı oldukları SGK müdürlüğüne teslim edebilirler. Daha önce sisteme dahil olup çıkmış kişiler, talep dilekçesi ile kuruma tekrar başvurabilirler.
2. e-Devlet Üzerinden Başvuru:
   İlk kez isteğe bağlı sigorta yaptıracaklar, e-Devlet üzerinden “İsteğe Bağlı İlk Tescil Kaydı” hizmetine erişerek başvuru yapabilirler. Ancak, daha önce sistemden çıkmış ve tekrar başvurmak isteyenler fiziksel başvuru yöntemini kullanmalıdır.

Başvurudan sonra primlerin aylık olarak ödenmesi gerekmektedir. Ödenmeyen primler için belirli süreler içinde ödeme yapılmadığında hizmet alınamaz.

Belirtilen tüm şartları yerine getiren bireyler isteğe bağlı sigorta başvurusu yapabilir. İlk defa isteğe bağlı sigortalı olmak isteyenlerin, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği ekinde yer alan “İsteğe Bağlı Sigorta Giriş Bildirgesi” ile ikametlerinin bulunduğu Sosyal Güvenlik Merkezlerine başvurmaları gerekmektedir. Ancak e-Devlet üzerinden başvurmak isteyenlere ise “isteğe bağlı ilk tescil kaydı” alanından başvurma imkânı tanınmaktadır.

Tekrar isteğe bağlı sigortalı olmak isteyen sigortalıların ise talep dilekçesi ile müracaatları yeterli olacaktır.

İsteğe Bağlı Sigorta Nasıl Yaptırılır?

İsteğe Bağlı Sigorta Prim Ücretleri Ne Kadar?

İsteğe bağlı sigorta primleri, sigortalının beyan ettiği gelir üzerinden hesaplanır ve prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırı dikkate alınarak belirlenir.

• 4A sigorta kolu: Alt ve üst sınır arasında belirlenen miktar üzerinden prim ödenir.
• 4B sigorta kolu: Aylık gelirin %33‘ü oranında prim ödenir.
• Ev hanımları için: Sigorta primleri genellikle asgari ücret üzerinden hesaplanır.

Prim oranı, sigorta koluna bakılmaksızın %33‘tür. Prim ödemeleri zamanında yapılmazsa, ilgili ay için sigorta hizmeti alınamaz. Bu nedenle primlerin düzenli olarak ödenmesi büyük önem taşır.

İsteğe Bağlı Sigortanın Özellikleri Nelerdir?

İşverene tabi sigorta uygulamalarından yararlanamıyor veya herhangi bir meslek icra etmiyorsanız isteğe bağlı sigortaya yönelebilirsiniz. Bu sigorta türünde aylık geliriniz üzerinden düzenli prim ödemeniz yeterlidir. İsteğe bağlı sigortanın özellikleri ise şöyle:

• Esnek prim ödemeleri: Asgari ücrete göre belirlenen primlerde alt ve üst sınır bulunur. Gelire bağlı olarak bu aralıkta yer alan bir tutar ödenir.
• Geniş kapsam: Emekliliğin yanı sıra genel sağlık sigortasını da kapsar. Böylece bazı hastane ve tedavi masraflarını karşılar.
• Uzun vadeli: Hem ödeme hem yararlanma aşaması uzun vadelidir. Sigortalının yaşı ve mevcut prim gün sayısına göre farklı sürelerde tamamlanır. Bu şartlar yerine getirildiğinde ömür boyu güvence sağlar.

Bu sigorta türünün en temel özelliği, herhangi bir zorunluluk içermemesidir. Çalışmadan emekli olmak isteyenlerin talebi doğrultusunda başlatılır. Prim ödemeleri gelirinizi olumsuz etkilediğinde ya da çalışmaya başladığınızda isteğe bağlı sigortalılığı durdurabilirsiniz.

İsteğe Bağlı Sigorta Prim Ücretleri Ne Kadar?

İsteğe Bağlı Sigorta Prim Tutarları Nasıl Hesaplanır?

İster Bağ-Kur’a ister SGK’ya bağlı olun, aylık gelirinizin %33‘üyle prim ödersiniz. Bu oranın %21‘i malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları içindir. Kalan %12‘si genel sağlık sigortasına aittir. 2026 yılında taban tutar üzerinden ödeyen bir sigortalı aylık 10.899,90 TL öder. Tavan tutar üzerinden beyanda ise prim 98.099,10 TL‘ye kadar çıkar. Bu rakamlar asgari ücrete ve %33’lük orana dayanır. ^{[2] [3]}

İsteğe Bağlı Sigorta İptali Nasıl Yapılır?

İsteğe bağlı sigorta iptali, bazı durumlarda gerçekleşir. Bunlardan ilki, sigortalı bir işe girmenizdir. Bu durumda isteğe bağlı sigortanız otomatik olarak iptal edilir. Hiçbir sebep olmaksızın sigortayı iptal ettirmek için öncelikle talepte bulunmalısınız. Sigorta iptalini, e-Devlet üzerinden gerçekleştirebilirsiniz. Söz konusu talebin ardından primi ödenmiş ayın sonu itibarıyla isteğe bağlı sigortanız iptal edilir.

İsteğe Bağlı Sigorta Ödemesi Gecikirse Ne Olur?

Ödemenizi geciktirdiğiniz takdirde sigortalılık durumunuz sona ermez. 5510 sayılı Kanun’un 51. maddesi isteğe bağlı sigortalılığın yalnız sona erdirme talebi, aylık talebi ve ölüm halinde biteceğini sayar. Gecikmenin sonucu prim borcunun artması ve ödenmeyen ayların sigortalılık süresinden sayılmamasıdır.

Aynı Kanun’un 89. maddesinin ikinci fıkrası iki ayrı kalem öngörür. Ödeme süresinin bittiği tarihten itibaren ilk üç aylık sürede her bir ay için %3 gecikme cezası uygulanır. Bunun yanında, ödeme süresinin bittiği tarihten başlamak üzere borç ödeninceye kadar her ay için ayrı ayrı gecikme zammı hesaplanır.

Gecikme zammının oranı sabit değildir. Bir önceki aya ait iskontolu ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetlerinin aylık ortalama faizi üzerinden bileşik bazda bulunur, ödemenin yapıldığı ay için ise günlük hesaplanır. Kanunda %2 gibi sabit bir ikinci oran yer almaz.

Geciken primin ait olduğu aydan itibaren en geç 12 ay içinde gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte ödenmesi gerekir. 52. maddeye göre bu süre içinde primi ödenmeyen aylar sigortalılık süresinden sayılmaz, 12 aylık süreden sonra yatırılan primler ise sigortalıya iade edilir. İsteğe bağlı sigorta ödemesi yapılmayan aylarda malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile sağlık sigortasından yararlanılamaz. ^[4]

Detaylı bilgi almak için İletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.

İsteğe Bağlı Sigorta Sona Erince Genel Sağlık Sigortası Tescili Otomatik Olur mu?

İsteğe bağlı sigortalılık sona erdiğinde genel sağlık sigortası tescili kendiliğinden yapılır, ayrıca başvuru gerekmez. 5510 sayılı Kanun’un 61. maddesine göre 60. maddenin birinci fıkrasının (g) bendinde sayılanlar, diğer bentlere göre genel sağlık sigortasından yararlanma haklarının sona erdiği tarihten itibaren bu bent kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılır ve Kurumca resen tescil edilir. Bu sigortalılık (b) bendine dayandığı için sona erme anında kişi doğrudan (g) bendine geçer.

Otomatik tescil, prim ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. (g) bendi kapsamındaki genel sağlık sigortası priminin oranı 5510 sayılı Kanun’un 81. maddesi uyarınca prime esas kazancın yüzde 3’üdür. Matrah aynı Kanun’un 80. maddesine göre prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz günlük tutarıdır, yani brüt asgari ücrettir ve brüt asgari ücretin 33.030,00 TL olduğu 2026 yılında aylık prim 990,90 TL olur.

Başvuru gereken tek nokta gelir testidir. 5510 sayılı Kanun’un 61. maddesinin üçüncü fıkrası, (g) bendi kapsamına giren kişilerin durumlarında değişiklik olduğu tarihten itibaren en geç bir ay içinde Kuruma başvurmasını zorunlu tutar. Gelir testi sonucunda aile içinde kişi başına düşen aylık gelir asgari ücretin üçte birinden az çıkarsa kişi 60. maddenin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendine geçer ve primi devlet karşılar.

Sağlık hizmetinden yararlanma ayrı şartlara bağlıdır. 5510 sayılı Kanun’un 67. maddesi, sağlık hizmeti sunucusuna başvurulan tarihten önceki son bir yıl içinde toplam 30 gün genel sağlık sigortası primi ödenmiş olmasını arar. (g) bendine tabi olanlarda ayrıca başvuru tarihinde 60 günden fazla prim ve prime ilişkin borcun bulunmaması gerekir. ^[5]

İsteğe Bağlı Sigortaya Dair Sıkça Sorulan Sorular

İsteğe bağlı sigortaya dair sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Av. Yusuf Emrehan Sucu

Tam burslu olarak eğitimini sürdürdüğü Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni tamamlamıştır. Hukuk eğitimi sırasında birden fazla sertifika programını tamamlamış, kurgusal mahkemelerde sıkça rol almıştır. İş Hukukuna ilişkin alacaklar ve Tazmin...

Tüm yazıları