Kazai Rüşt Nedir? Kazai Rüşt Davası Şartları

Kazai rüşt, on beş yaşını dolduran bir küçüğün kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkeme kararıyla ergin (reşit) sayılmasıdır. Kanundaki adı ergin kılınmadır ve Türk Medeni Kanunu m.12‘de düzenlenir.

Kelime olarak “kaza” yargı, “rüşt” erginlik anlamına gelir. Bu yüzden kavram yargısal erginlik ya da halk arasında ergin kılınma davası olarak da anılır. Normalde erginlik 18 yaşın doldurulmasıyla ya da evlenmeyle kazanılır.

Kazai rüşt kararı alan genç, hukuki işlemlerini kendi adına ve tek başına yapabilme ehliyeti kazanır. 18 yaşını beklemeden sözleşme imzalayabilir, mal alıp satabilir ve velisinin onayı olmadan ticari faaliyette bulunabilir.

Kazai Rüşt Kararı Alınması İçin Şartlar

Ergin kılınmanın dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun 12. maddesidir.

Onbeş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkemece ergin kılınabilir.

Bu hüküm doğrultusunda ergin kılınma kararı alınabilmesi için aranan şartlar şunlardır:

• En Az 15 Yaşında Olma: Mahkeme, yalnızca 15 yaşını doldurmuş olan bir küçüğü ergin kılabilir. Bu yaş sınırı kanunda kesin olarak belirtilmiştir. Diğer koşullar tam olsa bile, küçük karar tarihinde 15 yaşını bitirmemişse ergin kılınamaz. Bu yüzden başvurunun 15. doğum gününden sonra yapılması en güvenli yoldur.
• Küçüğün Kendi İsteği: Ergin kılınmayı bizzat küçüğün istemesi gerekir. Çocuk reşit olmak istemiyorsa anne ve babanın tek başına bu süreci yürütmesi mümkün değildir. Zira ergin kılınmayla birlikte çocuk ailesinin koruması altından çıkar ve hukuki sorumluluğu kendisi üstlenir. Yargıtay’ın incelediği bir dosyada dava vekil aracılığıyla açılmış, Daire küçüğün isteğinin duruşmada tutanağa geçirilmesini aramıştır.^[1]
• Velinin (Ebeveynin) veya Yasal Temsilcinin Rızası: Başvuran küçüğün velayet hakkına sahip olan ebeveyninin onayı da gerekir. Evlilik birliği devam ediyorsa her iki ebeveynin de rızası aranır. Türk Medeni Kanunu m.336 gereği evlilik sürerken anne ve baba velayeti birlikte kullanır. Anne ve baba boşanmışsa, velayet kendisine bırakılan ebeveynin onayı yeterlidir. Ebeveynlerden biri ölmüşse velayet sağ kalana geçer ve onun izni aranır. Küçük vesayet altındaysa vasinin rızası tek başına yetmez. Küçüğün ergin kılınması, vesayet makamı olan sulh hukuk mahkemesinin izninden sonra denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesinin de iznini gerektirir (TMK m.463, m.397). İki makamın görev ayrımı vesayet nedir yazımızda yer alıyor.
• Haklı Bir Gerekçe ve Küçüğün Menfaati: Talebin küçüğün menfaatine uygun düşmesi gerekir. Başka bir deyişle, reşit olmanın çocuğa somut bir yarar sağlaması beklenir. Memuriyete atanma, iş kurma, miras veya malvarlığı işlemleri ya da eğitim fırsatı haklı sebep olarak öne sürülebilir. Dava dilekçesine talebi haklı gösteren belgelerin (iş veya okul kabul belgesi, sözleşme gibi) eklenmesi davayı güçlendirir. Yargıtay, yurt dışında üniversiteye başvuru için gireceği SAT sınavı nedeniyle ergin kılınmak isteyen bir lise öğrencisinde, annenin de muvafakati bulunduğundan hukuki yararın açık olduğunu belirtmiştir.^[2]

Şartların hepsi sağlandığında başvuru yapmak mümkün hale gelir. Ancak bu, davanın kendiliğinden kabul edileceği anlamına gelmez. TMK m.12 “ergin kılınabilir” diyerek hakime takdir yetkisi tanır.

Takdirin sınırını Yargıtay’ın 2013 tarihli bir kararı gösterir. Dosyada küçüğün KPSS’ye gireceği ve bunun için ergin kılınması gerektiği ileri sürülmüştü. Adli Tıp raporu gelişimini yaşına uygun bulmuş, anne ve baba da duruşmada imzalı rıza vermişti.

Yargıtay, küçüğün isteği tutanağa geçirilip olumlu olduğu görülürse davanın kabul edilmesi gerektiğini belirterek ret kararını bozmuştur (Yargıtay 18. HD, E.2012/13948, K.2013/2247).

Kazai Rüşt Yaşı Kaçtır?

Kazai rüşt yaşı 15’tir. TMK m.12’ye göre mahkeme ancak on beş yaşını dolduran küçüğü ergin kılabilir. Bu yaşın altında ergin kılınma mümkün değildir.

Üst sınır ise fiilen 18’dir. Erginlik 18 yaşın doldurulmasıyla kendiliğinden başladığı için (TMK m.11) bu yaştaki kişi için mahkeme kararına gerek kalmaz. Yargılama sürerken küçük 18 yaşına girerse dava konusuz kalır.

Kazai rüşt yaşı ile evlenme yaşı ayrı kurallardır. TMK m.124’e göre evlenme yaşı 17’dir, hakim olağanüstü durumlarda ve pek önemli bir sebeple 16 yaşını dolduranın evlenmesine izin verebilir.

Ergin kılınma bu yaşları düşürmez. 15 yaşında ergin kılınan genç de 16 yaşını doldurmadan evlenemez.

Evlenme ise kişiyi kendiliğinden ergin kılar (TMK m.11). Bu nedenle 17 yaşında ailesinin izniyle evlenen genç için ayrıca kazai rüşt kararı alınmasına gerek yoktur.

Kazai Rüşt Davası Nasıl Açılır? (Başvuru Yeri ve Süreci)

Kazai rüşt davası, sulh hukuk mahkemesine verilen bir dilekçeyle açılır ve karşı tarafı olmayan bir çekişmesiz yargı işi olarak görülür. HMK m.382’de ergin kılınma, kişiler hukukuna ilişkin çekişmesiz yargı işleri arasında ilk sırada sayılmıştır. Ortada bir davalı bulunmaz, mahkeme başvurucunun talebini inceleyip karara bağlar.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir (HMK m.383). Aile mahkemesi ya da asliye hukuk mahkemesi bu işe bakmaz. Yargıtay, asliye hukuk mahkemesinin verdiği ergin kılınma kararını görev yönünden, sonuca etkili olmamak kaydıyla kanun yararına bozmuştur.^[3]

Sulh hukuk ve asliye hukuk mahkemelerinin birbirine görevsizlik kararı verdiği dosyalarda da sonuç değişmemiştir. Yargıtay 20. Hukuk Dairesi bu tür bir dosyada sulh hukuk mahkemesini yargı yeri olarak belirlemiştir.^[4]

Bu değerlendirmelere göre, 6100 sayılı HMK’nın 382/2-a-1 maddesinde ergin kılınma (kazai rüşt) kararı verilmesine ilişkin davanın çekişmesiz yargıya ilişkin olduğu düzenlenmiş ve aynı Kanunun 383. maddesinde de, çekişmesiz yargıda aksine bir düzenleme bulunmadığı sürece sulh hukuk mahkemesinin görevli olduğu belirlenmiştir.

Yetkili mahkeme, talepte bulunan küçüğün ya da ilgililerden birinin oturduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesidir (HMK m.384).

Başvuru Süreci ve Gerekli Belgeler

Ergin kılınmak isteyen genç, velisi ya da vasisiyle birlikte sulh hukuk mahkemesine dilekçe verir. Dilekçede talebin dayanakları ve gerekçeleri açıkça yazılır, yaş, istek, rıza ve menfaat şartlarının varlığı ortaya konur.

Mahkemeye sunulacak belgeler arasında nüfus kayıt örneği, velinin yazılı rıza beyanı ve talebi haklı gösteren belgeler yer alır. Veli dilekçeyi birlikte imzalamamışsa rıza, noter onaylı izin belgesiyle gösterilebilir. Gerekçe eğitimse okul kayıt belgesi, çalışmaksa iş teklifi, malvarlığıyla ilgiliyse tapu veya miras belgesi sunulabilir.

Duruşma ve Hakimin İncelemesi

Mahkeme başvurudan sonra genellikle bir duruşma günü belirler. Bu duruşmada küçüğün bizzat hazır bulunması istenir. Hakim, küçüğün bu isteğe gerçekten sahip olup olmadığını ve kararın önemini kavrayıp kavramadığını anlamak için onunla konuşur.

Veli ya da vasi de dinlenir, rızanın devam edip etmediği sorulur. Çekişmesiz yargıda hakim delilleri kendiliğinden araştırır ve basit yargılama usulü uygulanır (HMK m.385). Gerek görürse tanık dinleyebilir ya da küçüğün bedensel ve ruhsal gelişimi hakkında Adli Tıp veya hastane raporu isteyebilir.

Anne ve babanın ikisi de velayet hakkına sahipse ikisinin de duruşmada hazır bulunması ya da rızalarını gösteren belge sunması beklenir. Ebeveynlerden biri davaya katılmamışsa hakim eksik rızanın tamamlanması için süre verebilir. Bu sürede diğer ebeveynin noter onaylı izni getirilmezse ya da mahkemeye katılımı sağlanmazsa talep kabul edilemez.

Karar, Kesinleşme ve İstinaf Yolu

Sulh hukuk mahkemesi, şartların varlığını ve ergin kılınmanın gencin menfaatine uygun düşüp düşmediğini değerlendirir. Talebi yerinde görürse ergin kılınma kararı verir. Küçük vesayet altındaysa mahkeme, TMK m.470 gereği küçüğün hangi tarihte ergin olacağını da tespit ve ilan eder.

Karar kesinleşince başvuran, medeni haklar bakımından 18 yaşını doldurmuş biriyle aynı statüye kavuşur. Mahkeme yazı işleri müdürlüğü, aile kütüğüne tescil gerektiren kararları kesinleşmeden itibaren on gün içinde nüfus müdürlüğüne bildirmekle görevlidir (5490 sayılı Kanun m.55).

Mahkeme talebi reddederse başvuran reşit olmaz ve mevcut velayet ya da vesayet durumu aynen devam eder. Ret kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna gidilebilir (HMK m.345). Çekişmesiz yargı işlerinde bölge adliye mahkemesinin kararı temyiz edilemez (HMK m.362/1-ç).

Çekişmesiz yargı kararları maddi anlamda kesin hüküm oluşturmaz (HMK m.388). Bu nedenle koşullar değiştiğinde, örneğin daha güçlü bir gerekçe ortaya çıktığında, yeni bir başvuru yapılabilir.

Kazai Rüşt Dava Dilekçesi Örneği

Dilekçede küçüğün kimliği, velilerin rızası ve ergin kılınmanın somut gerekçesi mutlaka yer almalıdır. Boş bırakılan alanlar kendi bilgilerinizle doldurulur.

Kazai Rüşt Kararının Sonuçları Nelerdir?

Mahkeme kararıyla ergin kılınan kişi, hukuken tam ehliyetli bir ergin gibi muamele görmeye başlar. Bunun günlük hayata ve hukuki işlemlere yansıyan sonuçları şunlardır:

• Velayet ve Vesayetin Sona Ermesi: Bu kararla gencin üzerindeki velayet ya da vesayet sona erer. Artık anne, baba ya da vasinin onayı olmadan kendi kararlarını verebilir. Reşit kılınan kişi, yerleşim yerini seçmekten eğitim ve iş kararlarına kadar her konuda kendi iradesiyle hareket eder.
• Hukuki İşlem Ehliyeti: Ergin kılınan kişi, 18 yaşını doldurmuş bir yetişkin gibi tam hukuki işlem ehliyeti kazanır. Satış sözleşmesiyle mal veya mülk alıp satabilir, bankada hesap açabilir, kredi sözleşmesi imzalayabilir, çek ve senet düzenleyebilir. Malvarlığına ilişkin tasarrufları kendi adına yapar.
• Dava ve Resmi İşlem Ehliyeti: Reşit kılınan genç, mahkemelerde kendi adına dava açma ve savunma yapma ehliyeti kazanır. Bir davada taraf olabilir, avukat tutabilir, noter ve tapu işlemlerini bizzat yürütebilir.
• Çalışma ve Ticari Faaliyetler: Ergin kılınma, gence çalışma ve ticari alanda da serbesti sağlar. Kendi başına işyeri açabilir, şirket kurabilir ya da bir şirkete ortak olabilir. Devlet memurluğunda ise kazai rüşt yalnız meslek veya sanat okulu mezunlarının yaş şartını karşılar (657 sayılı Kanun m.40).
• Evlenme Ehliyeti: Kanuna göre küçük, yasal temsilcisinin izni olmadıkça evlenemez (TMK m.126). Ergin kılınan genç artık küçük sayılmadığı için, 17 yaşını doldurmuşsa velisinin iznine gerek olmadan evlenebilir. Ancak kazai rüşt, evlenme yaşını düşürmez. 16 yaşındaki ergin kılınmış kişi yine olağanüstü durum ve pek önemli sebep şartıyla hakim izni almak zorundadır (TMK m.124). 15 yaşındaki kişi ise ergin kılınmış olsa bile evlenemez.
• Cezai Sorumluluk: Ergin kılınma medeni haklar bakımından erginlik sağlar, ceza hukukunda ise ayrı bir düzen geçerlidir. Türk Ceza Kanunu m.6’ya göre henüz 18 yaşını doldurmamış herkes “çocuk” kabul edilir. 16 yaşında ergin kılınan bir genç suç işlerse, 18 yaşından küçük olduğu için çocuklara özgü yargılama usulü ve yaşa bağlı ceza hükümleri uygulanmaya devam eder.
• Yaşa Bağlı Hakların Sınırı: Kazai rüşt kişinin biyolojik yaşını değiştirmez. Kanunlarda doğrudan belli bir yaşa bağlanmış haklar bu kararla erken elde edilemez.

Kazai Rüşt ile Neler Yapılabilir, Neler Yapılamaz?

Ergin kılınma medeni haklar bakımından tam ehliyet verir. Yaşı doğrudan kanunla belirlenmiş konularda ise nüfustaki yaş esas alınır. Tablo, 15-17 yaşındaki ergin kılınmış kişinin durumunu gösterir.

Kazai Rüşt ve KPSS: Memuriyete Atanmada Yaş Şartı

Memurluk için genel kural 18 yaştır. Kazai rüşt bu kurala yalnız bir grup için istisna getirir. İki kural 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 40. maddesinde birlikte yer alır.

Genel olarak 18 yaşını tamamlıyanlar Devlet memuru olabilirler. Bir meslek veya sanat okulunu bitirenler en az 15 yaşını doldurmuş olmak ve Türk Medeni Kanununun 12 nci maddesine göre kazai rüşt kararı almak şartiyle Devlet memurluklarına atanabilirler.

Meslek lisesi gibi bir meslek veya sanat okulunu bitiren 15-17 yaşındaki aday, kazai rüşt kararıyla devlet memurluğuna atanabilir. Genel lise mezunu bir aday için kazai rüşt yaş şartını karşılamaz, 18 yaşın dolması gerekir.

Adayların en sık kaçırdığı nokta zamanlamadır. ÖSYM’nin KPSS-2026/1 Tercih Kılavuzu, yaş şartını anlatırken kararın alınacağı son tarihi de belirler.

Kazai rüşt kararının tercih işlemlerinin son günü itibarıyla alınmış olması gerekmektedir.

Danıştay da bu kuralı hukuka uygun bulmuştur. KPSS-2016/2 yerleştirmesinde tercih süresi bittikten sonra kazai rüşt kararı alan adayın ataması yapılmamış, açılan dava reddedilmiştir. Daire gerekçesinde kılavuz hükmünü şöyle değerlendirmiştir.^[5]

(…) atama yapılacak kadro için aranan yaş koşulunun ve dolayısıyla adaylar tarafından alınacak kazai rüşt kararının tercih işlemlerinin son günü itibarıyla alınmış olması gerektiği yönündeki Tercih Kılavuzu hükmünde ve bu hüküm uyarınca davacının atamasının yapılmaması yönünde tesis edilen işlemde hukuka aykırılık görülmemiştir.

Karar Danıştay 12. Dairesince ilk derece sıfatıyla ve oyçokluğuyla verilmiştir. Dava açılırken tercih takvimi hesaba katılmalıdır. Kararın kesinleşmesi de zaman alır.

Kurum ilanları da farklı yaş şartı koyabilir. Adalet Bakanlığının 7-22 Haziran 2026 tarihli adli ve idari yargı sözleşmeli personel ilanı (zabıt katibi, mübaşir gibi kadrolar) yaş şartını 657 sayılı Kanunun 40. maddesine bağlamıştır. Aynı dönemde Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün ilanı ise son başvuru tarihinde 18 yaşını doldurmuş olmayı aramıştır.

Başvurudan önce ilan metni bu açıdan okunmalıdır.

Kazai Rüşt Davası Ne Kadar Sürer?

Kazai rüşt davasının süresi kanunda belirlenmemiştir. Süre mahkemenin iş yüküne, belgelerin eksiksiz olup olmadığına ve rapor istenip istenmediğine göre değişir. Belgeleri tam bir dosya tek duruşmada karara bağlanabilir.

Mahkemenin ek belge istemesi, ebeveyn rızasının tamamlattırılması ya da uzman raporu alınması süreci uzatır. Büyük şehirlerde mahkeme yoğunluğu sebebiyle duruşma günü ileri bir tarihe verilebilir.

Karar verildikten sonra da bir bekleme vardır. İstinaf süresi kararın tebliğinden itibaren iki haftadır ve karar bu süre dolmadan kesinleşmez. Kesinleşen karar on gün içinde nüfus müdürlüğüne bildirilir.

Uyarı: Yargılama sürerken küçük 18 yaşını doldurursa dava konusuz kalır, bu nedenle başvuru ertelenmemelidir.

Nitekim Yargıtay, SAT sınavı için ergin kılınma isteyen öğrencinin davasında ilk derece mahkemesinin reddini yerinde bulmamış, ancak temyiz incelemesi sırasında öğrenci reşit olduğundan konusuz kalan dava hakkında karar verilmek üzere hükmü bozmuştur.

Kazai Rüşt Davası Masrafları ve Avukatlık Ücreti

Kazai rüşt davasının masrafı harçlar ile gider avansından oluşur. Harçlar Kanunu’nun 2026 tarifesine göre sulh hukuk mahkemesinde başvurma harcı 335,20 TL, maktu karar ve ilam harcı 732,00 TL’dir.^[6] Tebligat, rapor ve tanık giderleri için mahkemenin belirlediği gider avansı ayrıca yatırılır.

Karşı tarafı olmayan bir iş olduğu için bu giderlerin tamamını başvuran karşılar. Rapor alınması ya da tanık dinlenmesi gibi işlemler toplam masrafı artırır. Harç tutarlarını mahkeme türüne göre görmek için Dava Harcı Hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Avukatlık ücreti bu tutardan ayrıdır ve avukatla müvekkil arasında kararlaştırılır. Türkiye Barolar Birliği’nin belirlediği Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi ülke genelinde tektir ve bir alt sınır koyar.

2026 tarifesinde sulh hukuk mahkemelerinde takip edilen davalar için asgari ücret 30.000 TL’dir.^[7] Baroların yayımladığı tarifeler ise yalnız tavsiye niteliğindedir.

Avukatla çalışılacaksa vekaletnamede özel yetki bulunmasına dikkat edilmelidir. HMK m.74’e göre vekil, hangileri için yetki verildiği açıklanmadıkça kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarla ilgili davaları açamaz ve takip edemez.

Ergin kılınma talebi kişiye sıkı sıkıya bağlı bir talep olarak görüldüğünden vekaletnameye bu iş için açık yetki yazılması güvenli yoldur. Genel vekaletnameyle açılan davada mahkeme eksikliğin giderilmesi için süre verebilir.

Ergin Kılınan Gencin Sorumlulukları ve Aileyle İlişkisi

Hak ve yetkilerle birlikte ergin kılınan birey tüm yasal yükümlülükleri de üstlenir. Yaptığı sözleşmelerden doğan borçlardan şahsen sorumlu olur, borcunu ödemezse hakkında icra takibi yapılabilir. Artık aile hukuku anlamında küçük olmadığı için velisinin onun adına maddi sorumluluk üstlenmesi beklenmez.

Velayet sona erdiği için anne ve babanın bakım borcu kural olarak biter. Ancak TMK m.328’e göre çocuk ergin olduğu halde eğitimi devam ediyorsa, ana ve baba durum ve koşullara göre eğitimi sona erinceye kadar ona bakmakla yükümlüdür.

Ergin kılınan genç ileride işlerini yönetemeyecek duruma düşerse, her ergin gibi kısıtlama hükümlerine tabi olur (TMK m.405 vd.). Sürece başlamadan önce gerekçenin sağlam temellere dayanması ve rızaların eksiksiz alınması, ret riskini azaltır. Belgelerin hazırlanmasında ve yargılamadaki pürüzlerin önceden görülmesinde bir avukattan destek almak faydalı olur.

Kazai Rüşt Hakkında Sık Sorulan Sorular

Kazai rüşt ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Av. Haşim Elmas

Kırıkkale Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nde Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans eğitimine devam etmektedir. Arabuluculuk, Uzlaştırmacılık ve Ceza alanlarında uzmanlık sertifikalarına sahiptir. Başta İş, T...

Tüm yazıları