İş Davası Nasıl Açılır? İş Davası Rehberi

İş davası açmak, işten çıkarılan veya çalışırken hakları ödenmeyen birçok işçinin merak ettiği bir konudur. İş Mahkemesinde iş davası açabilmek için öncelikle zorunlu arabuluculuk aşamasının tamamlanması gerekir.

Özellikle özel sektör çalışanları (4857 sayılı İş Kanunu’na tabi işçiler) için, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ücreti gibi alacaklarını alamadıklarında veya haksız yere işten çıkarıldıklarında izlenecek yasal süreç belirli adımlardan oluşur.

Bu yazımızda arabuluculuk sürecinden dava dilekçesinin hazırlanmasına kadar iş davası açma süreci tüm yönleriyle ele alınmıştır. Ayrıca kıdem ve ihbar tazminatı gibi işçilik alacakları, arabuluculuk süreci ve özel sektör ile kamu arasındaki farklar da açıklanmaktadır.

İş Davası Açma Süreci

İş davası açma süreci, arabulucuya başvuru ile başlayıp dava dilekçesinin mahkemeye verilmesiyle devam eden bir dizi adımdan oluşur. 2018’den bu yana yürürlükte olan düzenlemeye göre, bireysel veya toplu iş sözleşmesinden doğan alacak ve tazminat talepleri ile işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.

Başka bir deyişle, işçi ile işveren arasındaki kıdem, ihbar, ücret alacağı gibi uyuşmazlıklarda zorunlu arabuluculuk bir dava şartı haline gelmiştir. Arabulucuya gitmeden doğrudan dava açılması halinde mahkeme davayı usulden reddedecektir. İşçi, işverenin katılmadığı veya anlaşma sağlanamayan arabuluculuk görüşmesi sonunda düzenlenen son tutanak belgesini alarak dava sürecine geçebilir.

Arabuluculuk aşaması sonuç vermediğinde, iş mahkemesinde dava açma hakkı doğar. Davacı işçi, arabulucu tarafından verilen anlaşmazlık tutanağının aslı veya onaylı bir örneğini alarak dava dilekçesini hazırlar.

Dava dilekçesinde; davacının kimlik ve iletişim bilgileri, davalı işverenin adı/unvanı, dava konusu talepler (örn. kıdem tazminatı, fazla mesai alacağı, işe iade talebi gibi) ile uyuşmazlığın dayandığı hukuki sebepler ve deliller açıkça belirtilmelidir. Taleplerin net yazılmaması veya delillerin sunulmaması durumunda dava olumsuz etkilenebilir.

Dilekçeye eklenecek belgeler arasında iş sözleşmesi veya işe giriş belgeleri, bordrolar, tanık listesi gibi deliller ve (zorunlu arabuluculuğa tabi hallerde) arabuluculuk son tutanağı bulunur. Arabulucu tutanağının dava dilekçesine eklenmemesi halinde mahkeme, eksikliği tamamlamak üzere bir hafta süre verir; bu süre içinde belge sunulmazsa dava usulden reddedilir.

Yetkili mahkeme genellikle işçinin çalıştığı işyerinin bulunduğu yer iş mahkemesidir. İş davaları, özel olarak kurulan İş Mahkemeleri‘nde görülür. Eğer iş mahkemesi bulunmayan bir yerde dava açılacaksa, o il/ilçedeki Asliye Hukuk Mahkemesi, iş mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.

Dava dilekçesinin mahkemeye kaydedilmesiyle birlikte dava açılmış sayılır ve yargılama süreci başlar. Başvuru esnasında gerekli harç ve masraflar da mahkeme veznesine yatırılır. Bu masraflar; dava değerine göre hesaplanan başvuru harcı, tebligat giderleri, varsa bilirkişi ücreti avansı ve diğer yargılama giderlerini kapsar. Örneğin, dava açarken yaklaşık olarak mahkeme harcı, tebligat ücreti ve gider avansı gibi ödemeler peşin yapılır.

Dava açıldıktan sonra mahkeme, önce bir ön inceleme duruşması yaparak tarafların taleplerini ve savunmalarını değerlendirir; ardından tahkikat aşamasında deliller toplanır, tanıklar dinlenir, gerekiyorsa bilirkişi incelemesi yapılır. Tüm bu süreç sonunda mahkeme kararını verir ve hüküm taraflara tebliğ edilir.

İş Davası Açma Süreci

Arabuluculuk Süreci

İş davası açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur; bu süreç ortalama 3-4 hafta içinde tamamlanır ve anlaşma sağlanamazsa son tutanakla birlikte mahkemeye başvurulur. Arabuluculuk sürecinin işleyişi, süreleri ve tarafların yükümlülükleri İş Davalarında Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler? yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Kıdem Tazminatı ve Diğer İşçilik Alacakları Davaları

Bir iş davasının konusunu, çoğunlukla işçilerin işten ayrılırken talep ettiği parasal haklar oluşturur. İş Mahkemelerinde en sık görülen dava konuları ve işçilik alacakları şunlardır:

• Kıdem tazminatı: İşyerinde en az 1 yıl çalışan işçi, iş sözleşmesinin kanunda belirtilen haklı/haksız fesih nedenleriyle sona ermesi durumunda her hizmet yılı için 30 günlük brüt ücreti tutarında kıdem tazminatına hak kazanır. Kıdem tazminatı işçinin yıllarca verdiği emeğin karşılığı olarak ödenen toplu paradır ve haksız fesih veya haklı nedenle istifa hallerinde gündeme gelir. Kıdem tazminatıyla ilgili detaylar için inceleyebilirsiniz. (Örnek: 10 yıl çalışan bir işçi yaklaşık 10 aylık brüt ücretine denk kıdem tazminatı alır.) ➡️ Kıdem tazminatı
• İhbar tazminatı: İş sözleşmesini fesheden taraf (işveren veya işçi), kanunda öngörülen ihbar sürelerine uymazsa karşı tarafa ihbar tazminatı ödemek zorundadır. Örneğin işveren, belirsiz süreli çalışanını haber vermeden işten çıkarırsa işçinin kıdemine göre 2 ila 8 hafta tutarında ücret miktarını ihbar tazminatı olarak öder. İhbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmelerinde geçerlidir ve haklı fesih hallerinde talep edilmez. (Örnek: 3 yıl çalışan bir işçi için ihbar süresi 6 hafta, bu sürenin ücreti ihbar tazminatıdır.) Ayrıca ihbar tazminatı davası açmadan önce de arabulucuya başvurmak zorunludur. ➡️ İhbar tazminatı
• Fazla mesai ücreti alacağı: İş Kanunu’na göre haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla mesai kabul edilir ve her saat için normal ücretin %50 zamlı ödenmesi gerekir. Eğer işçi fazla mesai yapmış ancak karşılığını alamamışsa, bunu dava konusu yapabilir. Fazla çalışma ücreti alacağı için zamanaşımı süresi 5 yıldır. İşçi, fazla mesai yaptığını bordro, puantaj veya tanık beyanıyla ispatlayarak geriye dönük ücretlerini talep edebilir. ➡️ Fazla mesai ücreti
• Yıllık izin ücreti alacağı: İşçi çalıştığı süre boyunca hak kazandığı yıllık ücretli izinlerini kullanmadan işten ayrılmışsa, kullanılmayan izin günlerinin ücretini alma hakkı vardır. Bu yıllık izin ücreti, işçinin son brüt ücretine göre hesaplanır ve iş sözleşmesi feshedildiğinde muaccel olur. Örneğin 14 gün yıllık izni biriken ve kullanmadan ayrılan bir işçiye 14 günlük ücreti tutarında izin ücreti ödenmelidir. Yıllık izin ücreti alacağı da 5 yıllık zamanaşımına tabidir. ➡️ Yıllık izin ücreti
• İşe iade davası: Haksız fesih (geçersiz nedenle işten çıkarma) durumunda işçi, işe iade talebiyle dava açabilir. İşe iade davası neticesinde mahkeme feshi geçersiz bulursa işçinin işe geri alınmasına karar verir veya işveren belirli tutarda tazminat ödemek zorunda kalır. İşe iade davası açabilmek için işyerinde en az 30 çalışan olmalı, işçinin en az 6 ay kıdemi bulunmalı ve belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışmış olmalıdır. Bu şartlar özel sektör işçileri için iş güvencesi kapsamı demektir. İşe iade davası açmadan önce de arabuluculuk zorunludur ve fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurulması, arabulucuda anlaşma olmazsa son tutanak tarihinden itibaren 2 hafta içinde dava açılması gerekir. ➡️ İşe iade davası
• İş kazası tazminatı: İş kazası geçirerek yaralanan veya vefat eden işçi (veya hak sahipleri), işverene karşı maddi ve manevi tazminat davası açabilir. İş kazası davalarında amaç, kazadan doğan zararların (örneğin tedavi masrafları, çalışma gücü kaybı, destekten yoksun kalma gibi) tazmin edilmesidir. Bu davalar da iş mahkemesinde görülür ancak iş kazaları arabuluculuk kapsamı dışındadır (zorunlu arabuluculuk iş kazası ve meslek hastalığından doğan taleplerde uygulanmaz). İş kazası tazminat davalarında zamanaşımı, kazanın olduğu tarihten itibaren genellikle 10 yıl olup bazı durumlarda daha uzun da olabilmektedir. ➡️ İş kazası tazminat davası

Yukarıda sayılanlar dışında kötü niyet tazminatı, ayrımcılık tazminatı veya sendikal tazminat gibi özel durumlara ilişkin davalar da bulunmaktadır.

Örneğin, işveren işçiyi sendikal nedenle işten çıkarmışsa sendikal tazminat, hamilelik nedeniyle çıkarmışsa ayrımcılık tazminatı talep edilebilir. Ancak bu tür davalar da esasında işçilik haklarının bir parçasıdır ve genellikle kıdem, ihbar gibi tazminat talepleriyle birlikte ileri sürülür.

İşçilik alacaklarında zamanaşımı süresi, 25 Ekim 2017’de yapılan yasa değişikliğiyle 5 yıla indirilmiştir. Yani kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai, izin ücreti gibi alacaklar için işten ayrılış tarihinden itibaren 5 yıl içinde yasal yollara başvurmak gereklidir. (Bu tarih öncesinde feshedilen iş sözleşmeleri için eski 10 yıllık süre uygulanır.)

Ücret alacakları ise önce de 5 yıldı, yine 5 yıl olarak kalmıştır. Dolayısıyla hak kaybı yaşamamak için işçiler, alacaklarının doğduğu tarihten itibaren zamanaşımı süresi dolmadan önce arabulucuya başvurup gerektiğinde dava açmalıdır.

Özel Sektörde İş Davaları

Bu rehberde anlatılan süreçler ve davalar esasen özel sektör çalışanları için geçerlidir. 4857 sayılı İş Kanunu’na tabi işçiler (özel şirketlerde, fabrikalarda, işletmelerde çalışanlar) tüm bu iş mahkemesi prosedürlerinden yararlanır.

Kamu kurumlarında çalışan işçiler (örneğin belediye veya devlete bağlı işyerlerinde 4857’ye tabi işçi statüsünde çalışanlar) da iş mahkemesinde dava açabilir ve arabuluculuk sürecine tabidir. Ancak memur statüsündeki çalışanlar (657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi kamu görevlileri) için durum farklıdır.

Memurların atama, disiplin veya özlük haklarıyla ilgili uyuşmazlıkları idare hukuku kapsamında çözülür; bu kişiler iş mahkemesine değil, idari yargıya (idare mahkemelerine) başvurmak durumundadır. Örneğin bir memurun haksız yere görevine son verilmesi halinde idari dava yoluna gidilir ve arabuluculuk şartı uygulanmaz.

Özetle, iş davası denildiğinde genellikle özel sektör işçilerinin açtığı davalar kastedilir. Özel sektörde bir işveren ile işçi arasındaki uyuşmazlıklar önce arabuluculuk, sonra iş mahkemesi süreciyle çözülürken, kamu sektöründe memur statüsünde çalışanların uyuşmazlıkları farklı kanunlara tabi olup başka mercilerce çözülmektedir. Bu ayrımın farkında olmak, hak arama yolu açısından önemlidir.

Özel Sektörde İş Davaları

İş Davası Ne Kadar Sürer?

İş davaları ilk derece mahkemesinde ortalama 7-14 ay içinde sonuçlanır; istinaf ve gerekirse Yargıtay aşaması da işletilirse toplam süre 2-3 yıla kadar uzayabilir. Süreyi etkileyen faktörler ile kıdem tazminatı, işe iade, iş kazası gibi dava türüne göre değişen ortalama süreler İş Davaları Ne Kadar Sürer? yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Dava açmanın maliyetine ilişkin bilgiler ise aşağıdaki “İş Davası Açmanın Maliyeti Ne Kadar?” başlığında yer almaktadır.

İş Davası Açmak İle İlgili Sorular

İş davası açma süreci ile ilgili en çok merak edilen soruları aşağıda yanıtladık.

Av. Yusuf Emrehan Sucu

Tam burslu olarak eğitimini sürdürdüğü Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni tamamlamıştır. Hukuk eğitimi sırasında birden fazla sertifika programını tamamlamış, kurgusal mahkemelerde sıkça rol almıştır. İş Hukukuna ilişkin alacaklar ve Tazmin...

Tüm yazıları