Kişinin Hatırasına Hakaret Suçu ve Cezası – TCK 130
Özet, seçtiğiniz yapay zeka aracında yeni sekmede oluşturulur. Yapay zeka özetleri hatalı veya eksik olabilir; hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Kişinin hatırasına hakaret suçu TCK m.130’da düzenlenen ölen bir kişinin hakarete uğraması,şerefine yönelik eylemlerle ilgili bir suç türüdür.Suçla korunan hukuki değer kişinin doğumla başlayan ölümle sona eren kişilik haklarını ölüm sonrası da korumaya çalışan şerefi ve onurudur.Suçun uygulamadaki yeri ve önemi ölen bir kişinin saygınlığını korumaktır. Harbiye Hukuk Bürosu olarak bu yazımız ile ölen kişinin hatırasına hakaret suçu ile ilgili bilgilendirme yapıp sizlere en güvenilir bilgileri aktarıp haklarınızı korumak istiyoruz.
Kişinin Hatırasına Hakaret Suçu Nedir?
Kişinin hatırasına hakaret suçu TCK m. 130’da ‘’Şerefe Karşı Suçlar’’ bölümünde düzenlenmiştir. Bir kimsenin öldükten sonra hatırasına en az üç kişiyle birlikte hakaret eden kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Ancak sosyal medya üzerinden işlenen suçlarda ihtilat aranmamaktadır. Sosyal medyada paylaşılan fotoğraf, video, vb. şeyler herkes tarafından görülebildiğinden ‘alenen işlenmiş olacaktır.
Ceza, hakaretin alenen işlenmesi halinde, altıda biri oranında artırılır. Ölünün kısmen veya tamamen ceset veya kemiklerini alan veya ceset veya kemikler hakkında tahkir edici fiillerde bulunan kişi ise üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu suç şikayete bağlı suç türlerindendir. Şikayet hakkı ölen kişinin eşine, kardeşlerine ve ikinci dereceye kadar üst ve alt soyuna tanınan bir haktır. Vazgeçme davanın düşmesine neden olur.
Kişinin Hatırasına Hakaret Suçunun Unsurları Nelerdir?
Kişinin hatırasına hakaret suçu yalnızca kasten işlenebilen bir suç türüdür. Suçun taksirle işlenebilmesi mümkün değildir.
Suçun unsurları:
- Ölenin arkasından hakaret suçunun oluşabilmesi için failin en az üç kişi ile ihtilat ederek ölünün hatırasına hakaret etmesidir.
- TCK m.130/2’de belirtilen suçun maddi unsurları ise ceset veya kemikleri ‘almak’ veya ceset veya kemikler hakkında ‘tahkir edici fiillerde bulunmak ‘olarak belirtilmektedir.
Failin bu suç bakımından cezalandırılabilmesi için ceset veya kemiklerin tamamının alınması aranmamakta, bir cesedin yalnızca kol, bacak veya bazı kemiklerinin alınması halinde de suç tamamlanacaktır. Harbiye Hukuk Bürosu olarak hazırladığımız ‘’Suçun Unsurları, Maddi ve Manevi Unsurlar’’ adlı yazımızı okumak için aşağıdaki linke tıklayabilirsiniz.
Kişinin Hatırasına Hakaret Suçunun Hareket Unsurları
TCK m.130/1’de yer alan kişinin hatırasına hakaret suçu, en az 3 kişiyle ihtilat edilerek işlenen bir suçtur. Suçu işleyen kişinin kendisi hariç 3 kişinin daha hakaret teşkil eden fiili görmesi ya da duyması gerekir. TCK m.130/1’deki kişinin hatırasına hakaret suçu aşağıdaki şekillerde işlenebilir:
| Hareket | Örnek |
|---|---|
| Ölenin hatırasına sövme suretiyle hakaret etme | Haysiyetsiz vb. sözler söylemek |
| Ölenin şeref ve saygınlığını zedeleyecek somut bir olgu veya durum isnadı suretiyle hakaret etme | Hırsızdı vb. sözler sarfetmek |
| Herhangi bir davranışla ölenin hatırasına hakaret etme | Mezarına yazı yazma |
TCK m.130/2’de düzenlenen kişinin hatırasına hakaret suçu ise iki seçimlik hareketle işlenebilir:
- Bir ölünün kısmen veya tamamen ceset veya kemiklerini bulunduğu yerde alma suretiyle hakaret etme (Örneğin, ölüyü mezardan çıkarma)
- Ceset veya kemikler hakkında aşağılayıcı fiillerde bulunma suretiyle hakaret etme (Örneğin, cesede işemek vb).
Bir suçun oluşabilmesi için en önemli unsur, fiilin hukuka aykırı olmasıdır. Hukuka aykırı olan bir fiilin kanun hükmünü yerine getirmek için yapılması söz konusu fiili hukuka uygun hale getirmektedir.Örneğin; Ceza Muhakemesi Kanununun 86. ve 87. maddeleri gereğince adli muayene veya otopsi amacıyla ölünün cesedi üzerinde işlem yapılması ya da 2238 sayılı Organ Ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması Ve Nakli Hakkında Kanun’da düzenlenen ölüden organ, doku ve kemik alınması hallerinde kanun hükmünü yerine getirme hukuka uygunluk hali söz konusu olduğundan bu fiiller TCK 130/2 maddesindeki suçu oluşturmaz.Harbiye Hukuk Bürosu olarak hazırladığımız ‘’Hakaret Suçu Nedir? Hakaret Sayılmayan Sözler ve Kelimeler Nelerdir?’’adlı yazımızı okumak için aşağıdaki linke tıklayabilirsiniz.
TCK 130/1 Ölünün Arkasından Sövmek Suretiyle Hakaret Etme
Kanunda genel olarak hakaret suçu ancak hayatta bulunan kişilere karşı işlenebileceği, onur ve şerefin, ancak yaşayan kişiler açısından söz konusu olduğu belirtilmiştir.Ancak ölen bir kişinin hatırasına hakaretten, saygısızlıktan söz edilebilir.Ölenin arkasından hakaret suçu,kişinin hatırasına hakaret suçu Türk Ceza Kanunu Madde 130/1’de belirtildiği üzere ‘’bir kimsenin öldükten sonra hatırasına en az üç kişiyle ihtilat ederek hakaret eden kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis ya da adli para cezası ile cezalandırılır.’’ En az 3 kişiyle ihtilat etmesi zorunludur. Ceza, hakaretin alenen işlenmesi halinde ise altıda biri oranında arttırılacaktır.
TCK 130/1 Ölünün Arkasından Suç İsnat Etme
Ölenin arkasından hakaret suçu, suç isnat etme, ölenin şeref ve saygınlığını zedeleyecek somut bir olgu veya durum isnadı suretiyle hakaret etme olarak özetleyebiliriz. Örnek olarak; rüşvetçiydi vb. sözler sarf ederse Kişinin Hatırasına Hakaret Suçu TCK 130/1 uygulanacaktır. Atatürk’ün hatırasına yönelik yapılan aşağılayıcı fiiller 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanun’da düzenlendiği için TCK m.130 uygulama alanı bulmayacaktır.
TCK 130/1 Davranış Yoluyla Ölenin Hatırasına Hakaret
Herhangi bir davranışla ölenin hatırasına hakaret suçu, örneğin; mezarına yazı yazma durumunda Kişinin Hatırasına Hakaret Suçu TCK 130/1 uygulanacaktır. Kanunda belirtildiği üzere ‘’Bir kimsenin öldükten sonra hatırasına en az üç kişiyle ihtilat ederek hakaret eden kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır.’’ ‘’Ceza, hakaretin alenen işlenmesi halinde, altıda biri oranında artırılır.’’
TCK 130/2 Ölünün Kısmen ya da Tamamen Cesedini veya Kemiklerini Alma
Kişinin Hatırasına Hakaret Suçu TCK 130/2’de bahsedildiği üzere bir ölünün kısmen veya tamamen ceset veya kemiklerini alan veya ceset veya kemikler hakkında tahkir edici fiillerde bulunan kişi hakkında şikayet üzerine üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Şikayet olması gerekir. Aksi takdirde işlem başlatılamaz.
TCK 130/2 Cesede veya Kemiklere Karşı Aşağılayıcı Davranışlarda Bulunma
Kişinin Hatırasına Hakaret Suçu Türk Ceza Kanunu m.130 maddesinin ikinci fıkrasında belirtildiği üzere; failin bir ölünün kısmen veya tamamen ceset veya kemiklerini alması veya ceset veya kemikler hakkında tahkir edici fiillerde bulunması durumunda, üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacağı belirtilmiştir.
Kişinin Hatırasına Hakaret Suçunda İhtilat Şartı
Kişinin Hatırasına Hakaret Suçu TCK m.130/1’de yer alan ölenin arkasından hakaret suçu, en az 3 kişiyle ihtilat edilerek işlenebilen bir suçtur. Kısacası, suçu işleyen kişinin kendisi dışında 3 kişinin daha hakaret oluşturan fiili görmesi veya duyması gerekmektedir. Aksi takdirde ihtilat şartı gerçekleşmemiş sayılır ve suç oluşmaz.
Kişinin Hatırasına Hakaret Suçunda Aleniyet
TCK m.130/1 hükmü uyarınca Kişinin Hatırasına Hakaret Suçunda eylemin “alenen işlenmesi” cezanın ağırlaştırılmasını gerektiren nitelikli bir durum olarak düzenlenmiştir. Hakaretin alenen işlenmesi durumunda ceza arttırılacaktır. Aleniyetin gerçekleşmesi için olay yerinde başkalarının bulunması yeterli değildir. Hakaret konusu söz veya davranışın belirsiz sayıdaki kişi tarafından görülme, duyulma veya algılanabilme ihtimalinin bulunması durumunda alenen hakaret suçu işlenmiş kabul edilir. Hakaret suçunda aleniyetin gerçekleşmesi için herhangi bir sınırlama olmadan herkese açık olan yerlerde işlenmesi koşuldur.
Kişinin Hatırasına Hakaret Suçunun Muhakemesi, Şikayet Süresi, Zamanaşımı
Kişinin hatırasına hakaret suçu “Şerefe Karşı Suçlar” bölümünde düzenlenmiş olup bu suç ile korunan hukuksal yarar ölen kişiye olan saygı korunmak öncelikli amaçtır. Yani, ölüm ile sona eren kişilik hakkı, ölünün manevi değerini korumayı amaçlamaktadır. Suça ilişkin cezanın üst sınırı dikkate alındığında bu suç bakımından yargılama yapmakla görevli mahkeme asliye ceza mahkemeleridir. İşinin hatırasına hakaret suçunun, zamanaşımı süresi mağdurun şikayet zamanaşımı süresi olan 6 ay içerisinde şikayette bulunması gerekmektedir. 6 aylık zamanaşımı süresi geçirildiği takdirde soruşturma yapılamaz.
Kişinin Hatırasına Hakaret Suçunun Cezası
TCK m.130 birinci fıkrasına göre; bir kimsenin öldükten sonra hatırasına en az üç kişiyle ihtilat ederek hakaret eden kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Suçun alenen işlenmesi halinde fail hakkında hükmedilecek ceza altıda biri oranında artırılacaktır.TCK m.130 maddesinin ikinci fıkrasına göre; failin bir ölünün kısmen veya tamamen ceset veya kemiklerini alması veya ceset veya kemikler hakkında tahkir edici fiillerde bulunması durumunda, üç aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Kişinin hatırasına hakaret suçunda ise özel bir düzenleme bulunmadığından dolayı etkin pişmanlık hükümlerinden faydalanma imkanı bulunmamaktadır. Adli para cezası, işlenen bir suça karşılık hapis cezasıyla birlikte veya tek başına uygulanabilen bir yaptırım türüdür.
TCK m.130/1’deki ölenin arkasından hakaret suçu nedeniyle hükmedilen hapis cezaları adli para cezasına çevrilemez.(Örnek olarak ölünün arkasından suç isnat etme suçu.)Adli para cezası seçimlik ceza olarak düzenlendiğinden dolayı yapılamaz. TCK m.130/2’de yer alan ölünün cesedi veya kemiklerini alma, tahkir etme fiilleri nedeniyle hükmedilecek hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir. Adli para cezası ve nasıl ödeneceği ile ilgili detaylı bilgiye ulaşmak için Harbiye Hukuk Bürosu olarak hazırladığımız makaleye aşağıdan ulaşabilirsiniz.
Kişinin Hatırasına Hakaret Suçunda Uzlaşma
Uzlaştırma kurumu, uyuşmazlığın yargı dışı yolla ve adli makamlar denetiminde çözümlenmesini amaçlayan bir alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir. Kişinin Hatırasına Hakaret Suçunda ölenin arkasından hakaret suçu ve cezası için uzlaşma durumu da kanunda yer almaktadır. Uzlaştırmacı aracılığıyla mağdur ve suçlu arasında iletişim kurularak, anlaşma sağlanabilir.Kişinin hatırasına hakaret suçu (TCK m.130/1) soruşturulması ve kovuşturması şikayete bağlı olduğundan CMK m.253/1-a uyarınca uzlaştırma kapsamındadır.
Kişinin Hatırasına Hakaret Suçuna Örnek Yargıtay Kararları
Yargıtay kararlarında kişinin hatırasına hakaret suçunun (TCK m. 130) uygulanışına ilişkin örnekler şöyledir.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2021/14848, K. 2023/23298, 30.10.2023: Sanık, telefonla katıldığı televizyon programında maden kazasında ölen işçiler için “bu olan biten gayet normaldir, hatta müstehaktır bile denebilir” demiştir. Yerel mahkeme, sanığın suç işleme kastı bulunmadığı gerekçesiyle beraat kararı vermiş, Daire bu kararı onamıştır: “Sanığın suç işleme kastı olmaması nedeniyle sanık hakkında beraat kararı verilmesine ilişkin Mahkemenin takdir ve gerekçesinde hukuka aykırılık görülmemiştir.”
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2021/11600, K. 2023/19976, 15.06.2023: Sanığın sosyal paylaşım sitesinde ölen kişiye değil, yalnızca diğer şikâyetçiye hırsız dediği, ölen kişi hakkında hakaret içeren söz sarf etmediği kabul edilmiştir. Daire, hatıraya hakaretin unsurları oluşmadığından verilen beraat kararını onamıştır: “Yasal unsurları oluşmayan eylem nedeniyle sanık hakkında beraat kararı verilmesine ilişkin Mahkemenin takdir ve gerekçesinde hukuka aykırılık görülmemiştir.”
Yargıtay 1. Ceza Dairesi, E. 2021/6331, K. 2022/365, 19.01.2022: Bölge Adliye Mahkemesi, ilk derece mahkemesinin düşme kararını kaldırarak eylemin ölenin hatırasına hakaret suçunu oluşturduğuna hükmetmiş ve TCK m. 130/1 uyarınca ceza vermiştir. Yargıtay bu hükmü onamıştır. Daire, mahkûmiyet hükmünün “tüm dosya kapsamına göre hukuka uygun olduğu anlaşıldığından” temyiz istemlerinin reddine karar vermiştir.
Sıkça Sorulan Sorular
Birinin arkasından hakaret etmek suç mudur?
Bir kelime veya söz, muhatabın onur, şeref ve saygınlığını rencide edecek nitelikte değilse hakaret suçu oluşmaz. Beddua niteliğindeki sözler hakaret suçunu oluşturmaz. Hakaret sayılmayan kelimeler, kanunda sayılmamıştır. Ölenin arkasından hakaret suçu, mağdurun yokluğunda hakaret suçu ise, hakaret eden kişinin söz ve davranışlarını en az 3 kişinin öğrenmesiyle oluşabilir. Hakaret edilen ortamda mağdurun olmadığı hallerde kanun hakaret teşkil eden fiilin 3 kişiyle ihtilat halinde işlenmesi şartını aramaktadır. Hakaret suçu mağdurun olmadığı veya mağdurun doğrudan vakıf olamayacağı bir şekilde işlendiğinde gıyapta hakaret suçu oluşmaktadır. Suçun faili ihtilatı bilerek ve isteyerek gerçekleştirmelidir. İhtilat kişilerle görüşerek gerçekleşebileceği gibi, en az üç kişiyle telefonlaşmak, mail göndermek gibi de gerçekleştirilebilir. Yargıtayın verdiği bir karar burada çok önemli bir ışık tutmaktadır.
Ancak ihtilat unsurunun gerçekleşmesi için, failin sözleri en az üç kişinin duyabileceği bir ortamda ve şekilde söylemesi yeterli olmayıp, muhatapların bizzat anlamaları ve vakıf olmaları lazımdır (Y18CD-K.2016/15988).
Daha detaylı bilgi için web sitemizde bulunan ‘’Hakaret Davası Nasıl Açılır’’ bağlantısını aşağıya bırakıyorum.
Ölünün arkasından hakaret suç mudur?
Kanunda genel olarak hakaret suçu hayatta bulunan kişilere karşı işlenebileceği, onur ve şerefin, ancak yaşayan kişiler açısından söz konusu olduğu belirtilmiştir. Ancak ölen bir kişinin hatırasına hakaretten, ölenin arkasından hakaret suçundan söz edilebilir. Bir kimsenin öldükten sonra hatırasına en az üç kişiyle ihtilat ederek hakaret eden kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Ceza, hakaretin alenen işlenmesi halinde, altıda biri oranında artırılır
Kişinin hatırasına hakaret suçu şikayete tabi midir?
Kişinin hatırasına hakaret suçu, şikayete tabi suçlar arasında yer almaktadır. Şikayet süresi, fail ve fiilin öğrenilmesinden itibaren başlamak üzere 6 aydır. Şikayetten vazgeçme, ceza davasının düşmesine sebep olur. Kişinin hatırasına hakaret suçunda ölenin eş veya kardeşleri veya ikinci dereceye kadar üstsoy ve altsoyu tarafından şikayet hakkı bulunmaktadır.
Şehitlere karşı hakaret hangi suçtur TCK?
Şehitlere karşı hakaret suçu TCK m.130/1’de yer alan ölen kişinin hatırasına hakaret suçunu oluşturur. En az 3 kişiyle ihtilat edilerek işlenebilen bir suçtur. Kısacası, suçu işleyen kişinin kendisi dışında 3 kişinin daha hakaret oluşturan fiili görmesi veya duyması gerekmektedir.
Üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Ceza, hakaretin alenen işlenmesi halinde, altıda biri oranında artırılır.
Hukuki haberleri bizden takip edin
Harbiye Hukuk'u Google aramalarında tercih edilen kaynağınız olarak seçin, yazılarımız arama sonuçlarında öne çıksın.
