Vefat Eden Kişinin Mal Varlığı Nasıl Öğrenilir?

Bir yakınınız vefat ettiğinde geride bıraktığı mal varlığını tam olarak tespit etmek, miras işlemlerinin eksiksiz yürütülmesi açısından büyük önem taşır. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 599. maddesine göre, murisin (ölen kişinin) devredilebilir tüm mal varlığı (aktifleri ve pasifleriyle birlikte) yasal mirasçılarına geçer ^[1]. Miras bırakan baba, anne, eş veya dede olabilir. Yöntem hepsinde aynıdır.

Mirasçıların kendilerine kalan mirası eksiksiz elde edebilmeleri için mirasa konu tüm mal, hak ve borçları öğrenmeleri gerekir. Peki vefat eden kişinin mal varlığı nasıl öğrenilir? Bu rehberde, miras bırakana ait mal varlığını araştırma yöntemlerini ve gerektiğinde başvurulacak hukuki yolları adım adım ele alacağız.

Miras Bırakanın Mal Varlığını Araştırma Yöntemleri

Vefat eden bir kişinin mal varlığını öğrenmeye başlamak için öncelikle yasal mirasçı olduğunuzu belgeleyen bir mirasçılık belgesi (veraset ilamı) edinmeniz gerekir. Mirasçılık belgesi, miras bırakanın tüm yasal mirasçılarını ve mirastaki pay oranlarını gösteren resmi belgedir. Bu işlem uygulamada miras sorgulama olarak da bilinir. Bu belgeyi aldıktan sonra, murisin mal varlığını tespit etmek için aşağıdaki adımları izleyebilirsiniz:

• Tapu ve Kadastro Müdürlükleri: Miras bırakanın adına kayıtlı taşınmazları (arsa, ev, tarla vb.) öğrenmek için veraset ilamı ile birlikte ilgili Tapu Müdürlüğü’ne başvurabilirsiniz. Bir dilekçeyle ölen kişinin tapu kayıtlarının sorgulanmasını talep ettiğinizde, murisin adına kayıtlı tüm taşınmazların bilgilerini almanız mümkündür. Bu talebi sadece mirasçılar yapabilir ve dilekçeye mirasçılık belgesinin eklenmesi şarttır. Ayrıca e-Devlet üzerinden WebTapu sistemi sayesinde de mirasçısı olduğunuz taşınmazları sorgulama imkânı vardır. Bulunan taşınmazların mirasçılar adına tescili için miras intikali işlemlerinin yapılması gerektiğini unutmayın.
• Banka Hesapları ve Mevduat: Miras bırakanın bankalardaki hesaplarını öğrenmek için öncelikle e-Devlet üzerinden Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) hizmetini kullanabilirsiniz. E-Devlet Kapısı’nda sunulan “Murise Ait Mevduat/Katılım Fonu Hesabı Sorgulama” hizmeti ile vefat eden kişinin hangi bankalarda mevduat hesabı olduğunu görebilirsiniz. Bu sorgu, sadece bankaların isimlerini listeler. Hesap bakiyelerini öğrenmek için ilgili bankalara ayrıca başvurmanız gerekir. Tüm banka hesaplarını eksiksiz tespit etmek adına, veraset ilamınızla birlikte tespit ettiğiniz bankalara resmi yazı ile başvurarak murisin hesaplarının ve varsa kiralık kasa bilgilerinin tarafınıza bildirilmesini talep edebilirsiniz. Bankalar, yasal mirasçılara hesap bilgilerini ve hesapta bulunan tutarı verecektir. (Miras bırakanın bankadaki parasının mirasçılar tarafından çekilebilmesi için veraset ve intikal vergisi işlemlerinin tamamlanması gerektiğini unutmayın. Bu süreçle ilgili detaylar için bkz. Miras İntikali Nasıl Yapılır?)
• Araç Kayıtları (Trafik Tescil): Ölen kişinin üzerine kayıtlı araçlar olup olmadığını öğrenmek için Trafik Tescil Şube Müdürlükleri’ne veya Noterler Birliği’ne başvurabilirsiniz. Veraset belgesi ile yapılan yazılı başvuru sonucunda, murisin adına kayıtlı taşıt (otomobil, motosiklet vs.) bulunup bulunmadığı bilgisi verilir. Alternatif olarak, e-Devlet üzerinden Emniyet Genel Müdürlüğü hizmetleri arasında yer alan “Araç Sorgulama (Plakadan)” gibi araç sorgu ekranları, plaka biliniyorsa bilgi verse de doğrudan veraset sorgusu için özel bir ekran bulunmamaktadır. Bu nedenle, miras araştırması kapsamında araç kayıtları için resmi kurum yazışması yapmak en doğrusu olacaktır.
• Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK): Murisin SGK kayıtları da mal varlığı araştırmasında önemli olabilir. Özellikle murisin emekli maaşı, birikmiş emekli ikramiyesi, kıdem tazminatı, ölüm yardımı veya benzeri sosyal güvenlikten doğan alacakları söz konusu ise bunları tespit etmek gerekir. E-Devlet üzerinden SGK Tescil ve Hizmet Dökümü sorgulayarak murisin çalıştığı işyerlerini, sigorta bilgilerini öğrenebilirsiniz. Ayrıca murisin işvereni veya SGK’ya yazı yazarak olası işten çıkış tazminatı, kullanılmamış izin alacağı veya ölüm yardımı gibi hakları hakkında bilgi talep edebilirsiniz. Bu alacaklar da terekenin (miras mal varlığının) bir parçasıdır ve mirasçılara intikal edecektir.
• Vergi Daireleri: Miras bırakanın vergi borçları veya devlete karşı mali yükümlülükleri olup olmadığını araştırmak da önemlidir. İlgili vergi dairesine veraset ilamıyla başvurarak murisin vefat tarihi itibariyle ödenmemiş vergi borcu bulunup bulunmadığını öğrenebilirsiniz. Ayrıca murisin sahip olduğu taşınmazların emlak vergisi borcu ya da varsa motorlu taşıtlar vergisi borcu gibi borçları da sorgulanmalıdır. Bu tür borçlar mirasçılara geçebileceği için, tespit edilip ödenmesi veya mirasın reddi gibi yollarla çözülmesi gerekebilir (konuyla ilgili detaylı bilgi için bkz. Borçlu Ölen Kişinin Borcunu Kim Öder?).

Miras Mal Varlığı Araştırma Yöntemleri

Yukarıdaki kurum ve kuruluşlara yapılan başvurular sonucunda, çoğu zaman miras bırakanın bilinen mal varlığı unsurları ortaya çıkar. E-Devlet üzerinden mirasçılık belgesi sorgulama hizmetinin de (Veraset İlamı Sorgulama) 2018’den beri kullanılabildiğini not edelim.

Bu hizmet, bir kişinin mirasçısı olduğunuz veraset ilamlarını size göstererek “bilinmeyen bir miras” kalıp kalmadığını anlamanıza yardımcı olabilir. Ancak, mirasçılık belgesi sadece mirasçıları ve paylarını gösterir, mal varlığının dökümünü içermez. Bu nedenle e-Devlet’ten mirasçı bilgilerini öğrendikten sonra mal varlığını yukarıdaki yöntemlerle araştırmanız gerekir.

Bazı durumlarda, mirasçılar tüm bu araştırmaları yaptığı halde dahi murisin mal varlığının tamamını tespit edemeyebilirler. Örneğin, murisin unutulmuş bir bankada hesabı olabilir, farklı bir şehirde taşınmazı çıkabilir veya miras bırakanın adınıza intikal etmemiş hakları bulunabilir. Bu gibi hallerde, miras bırakanın tereke’sinin (mirasının) tespiti için mahkeme yoluna başvurmak gerekebilir.

Terekenin Tespiti Davası (Mirasın Tespiti Davası)

Yukarıdaki bireysel araştırmalar yetersiz kaldığında, mirasçılar mahkeme aracılığıyla miras bırakanın mal varlığını araştırmak ve tespit etmek için terekenin tespiti davası açabilirler. Uygulamada “mirasın tespiti davası” olarak da anılan bu dava, Sulh Hukuk Mahkemesi’nde görülen çekişmesiz yargı niteliğinde bir işlemdir. Türk Medeni Kanunu’nun 589. maddesi uyarınca ^[2], miras bırakanın ölümü sonrasında mirasçıların talebiyle tereke mallarının koruma altına alınması ve tespit işlemleri yapılabilmektedir.

Terekenin tespiti davasının amacı, murisin ölüm anı itibariyle mirasçılarına intikal edebilecek tüm mevcut mal varlığının (aktif ve pasiflerin) mahkeme eliyle belirlenmesidir. Bu dava sayesinde miras bırakanın tüm mal varlığı değerleri eksiksiz olarak ortaya konur ve kayıt altına alınır. Mahkeme, davayı açan mirasçının talebiyle birlikte tüm mirasçıların beyanlarını dikkate alır ve gerektiğinde resen (kendiliğinden) de araştırma yapar.

Sulh hukuk mahkemesi, murisin mal varlığını tespit etmek için ilgili kurum ve kuruluşlara müzekkereler (resmi yazılar) yazar, tapu müdürlüklerinden, bankalardan, ticaret sicilinden, trafik tescilden ve gerekli görülen diğer yerlerden bilgi ister[1]. Gelen cevaplar ve belgeler ışığında, gerekirse bilirkişi incelemesi de yapılarak murisin bıraktığı terekedeki mal, hak ve borçlar detaylı şekilde tespit edilir.

Terekenin tespiti davası açılmadan önce mirasçılar eldeki bilgileri mahkemeye sunarlar. Ancak bilmediğiniz mal varlıkları da bu dava sayesinde ortaya çıkabileceği için, dava sürecinde mahkemenin yazışmalarına sabırla yanıt beklemek gerekir. Ortalama olarak, tereke tespit davaları 6-8 ay içerisinde sonuçlanmaktadır (bu süre, mahkemelerin iş yoğunluğuna ve terekenin karmaşıklığına göre değişebilir).

Terekenin Tespiti Davası

Terekenin tespiti davasıyla ilgili bilinmesi gereken bazı önemli noktalar şunlardır:

• Görevli Mahkeme: Terekenin tespiti davalarına bakmaya görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesi’dir.
• Yetkili Mahkeme: Davanın, murisin son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesi’nde açılması gerekir (TMK m.589). Örneğin, vefat eden kişinin son ikametgâhı İstanbul ise dava İstanbul sulh hukuk mahkemelerinde görülmelidir.
• Davayı Açabilecek Kişiler: Yasal mirasçılardan her biri (çocuklar, eş, anne, baba, kardeşler vs.) bu davayı tek başına açabilir. Mirasçıların birlikte hareket etme zorunluluğu yoktur. İçlerinden biri dava açarak terekenin tespitini talep edebilir. Atanmış mirasçılar (vasiyetname ile belirlenen mirasçılar) da tereke tespiti isteyebilir.
• Davanın Tarafları: Tereke tespiti davası hasımsız açılır, yani davalı olarak gösterilen bir karşı taraf yoktur. Mahkeme, davayı bir delil tespiti işlemi olarak yürütür. Bu nedenle mahkemece verilecek karar maddi anlamda kesin hüküm niteliğinde değildir, sadece tespit edilen mal varlığını kayıt altına alır. (Tespit kararına dayanarak ileride miras paylaşımı veya istihkak davası gibi işlemler yapılabilir ancak tek başına tespit kararı mirası paylaştırmaz.)
• Zamanaşımı ve Süre: Terekenin tespiti davası açmak için herhangi bir süre sınırı yoktur. Mirasçıların bu davayı açabilmesi için belirlenmiş bir zamanaşımı veya hak düşürücü süre bulunmaz. Mirasın açılmasından (ölümden) yıllar sonra bile mirasçılar tespit talebinde bulunabilir. Ancak mirası reddetme süresi vefattan itibaren 3 ayla sınırlıdır. Bu süre geçtikten sonra miras otomatik olarak kabul edilmiş sayılır. (Murisin mal varlığının borca batık olup olmadığını öğrenmek, mirası reddetme gerekliliğini belirlemek açısından önemlidir. Eğer terekenin borçları aktiflerinden fazla ise kanun gereği miras hükmen reddedilmiş sayılabilir veya mirasçılar süresi içinde reddi miras beyanında bulunarak borçlardan kurtulabilir.)
• Harç ve Masraflar: Tereke tespiti davaları maktu harca tabi davalardandır, yani dava değeri ne olursa olsun sabit bir harç ödenir. 2025 yılı için sulh hukuk mahkemesine tespit talepli davalarda birkaç yüz liralık maktu harç uygulanmaktadır (her yıl güncellenir). Ayrıca dava sırasında yapılacak tebligat, bilirkişi ücreti gibi giderler de vardır ve yargılama giderleri başvuru esnasında davacı mirasçı tarafından karşılanır. Dava sonunda yalnızca bir tespit kararı verildiği için genellikle karşı tarafa yüklenebilecek bir yargılama gideri veya vekalet ücreti olmaz.
• Dava Sonucunda Ne Olur?: Mahkeme, incelemeler sonucunda murisin terekesini gösteren bir tutanak (tereke defteri) düzenler veya kararında tüm tespit edilen malvarlığı kalemlerini listeler. Bu tespit tutanağı, mirasçıların miras paylaşımı yaparken veya miras kaynaklı diğer davalarda dayanacağı resmi bir envanter niteliğindedir. Tespit kararı ile mirasçılar, miras bırakanın ne bıraktığını net şekilde öğrenmiş olurlar. Bu karar maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmese de, mirasçılar arasında çıkabilecek uyuşmazlıklarda önemli bir delil olacaktır.

Terekenin tespiti davası, miras bırakanın mal varlığını güvence altına almak ve mirasçıların haklarını korumak için oldukça faydalı bir hukuki yoldur. Bu dava sayesinde “acaba başka mal varlığı kaldı mı?” gibi soru işaretleri ortadan kalkar. Tespit işlemi tamamlandıktan sonra mirasçılar, terekedeki değerlere ilişkin miras paylaşımı işlemlerine geçebilirler.

Anlaşma halinde aralarında paylaşım yapabilecekleri gibi, anlaşamazlarsa sulh hukuk mahkemesinde mirasın taksimi davası (ortaklığın giderilmesi davası) açarak paylaştırma talep edebilirler. (Mirasın paylaşımı süreci hakkında detaylı bilgi almak isterseniz Miras Paylaşımı Nasıl Yapılır? başlıklı makalemizi inceleyebilirsiniz.)

Unutulmamalıdır ki, terekenin tespiti davası ile sadece miras bırakanın bıraktığı malvarlığı tespit edilir, bu dava mirasçılar arasında paylaşımı gerçekleştirmez. Paylaşım ayrıca yapılmalıdır. Ancak tespit işlemi, paylaşımın sağlıklı biçimde yapılabilmesi için gerekli zemini hazırlar.

Harbiye Hukuk Bürosu Miras Hukuku Hizmetleri

Miras hukuku, hem duygusal hem de hukuki açıdan zorlu bir süreçtir. Harbiye Hukuk Bürosu, İstanbul merkezli deneyimli ve uzman kadrosuyla, miras hukuku alanında müvekkillerine kapsamlı hizmet vermektedir. Veraset ilamının alınması, mirasçılık belgesinin iptali, muris muvazaası, vasiyetnamenin hazırlanması, miras kalan malların intikal ve paylaşımı gibi işlemlerin yanı sıra terekenin tespiti davası açılması ve takibi konularında da profesyonel destek sunmaktayız.

Miras hukukundan kaynaklanan her türlü uyuşmazlıkta çözüm odaklı ve titiz bir yaklaşımla hareket eden büromuz, müvekkillerinin haklarını korumak ve en hızlı şekilde sonuca ulaşmak için çalışır. Miras bırakanın mal varlığının tespiti veya mirasın paylaşılması gibi konularda sorularınız varsa, Harbiye Hukuk Bürosu’nun miras hukuku avukatları ile iletişime geçerek güvenilir bir danışmanlık alabilirsiniz.

Vefat Eden Kişinin Mal Varlığı İle İlgili Sık Sorulan Sorular

Vefat eden kişinin mal varlığı ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Av. Şamil Kaya

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2014 yılında onur derecesiyle mezun olmuştur. Lise öğrenimini yatılı şekilde Erdoğan Akdağ Anadolu Öğretmen Lisesi’nde 2010 yılında birincilikle tamamlayan Şamil Kaya, 2018 yılında başladığı Anadolu Ünivers...

Tüm yazıları