Özel Hayatın Gizliliği Hangi Hallerde İhlal Sayılmaz?

Özel hayatın gizliliği, ilgilinin rızası, kanunun verdiği bir yetkinin kullanılması, meşru savunma amacıyla delil toplama veya kamu yararına dayanan bir haber verme faaliyeti söz konusu olduğunda ihlal sayılmaz. Türk Ceza Kanunu’nun 134. maddesi bu korumayı suç olarak düzenlerken, aynı kanunun 24, 25 ve 26. maddeleri belirli şartlarda fiili hukuka uygun kılan istisnaları da beraberinde getirir. Bir kaydın veya paylaşımın suç oluşturup oluşturmadığı, somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.

Özel Hayatın Gizliliğinin Yasal Çerçevesi: Anayasa ve TCK 134

Anayasa’nın 20. maddesi, herkesin özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğunu, özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamayacağını hükme bağlar.^[1] Bu hüküm, kişisel verilerin korunmasını isteme hakkını da aynı maddede güvence altına alır.

Türk Ceza Kanunu’nun 134. maddesinin birinci fıkrası, özel hayatın gizliliğini ihlal eden fiili bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırır; ihlal görüntü veya sesin kayda alınması yoluyla gerçekleşirse ceza bir kat artırılarak iki yıldan altı yıla kadar hapis cezasına çıkar.^[2] Maddenin ikinci fıkrası, özel hayata ilişkin görüntü veya seslerin hukuka aykırı biçimde ifşa edilmesini ayrı bir suç olarak düzenler ve bu fiile iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörür.^[3] İfşa edilen verilerin basın yayın yoluyla yayımlanması durumunda da aynı ceza uygulanır.

Kanun koyucu bu korumayı mutlak bir yasak olarak kurmaz. Aynı kanunun genel hükümler kitabında yer alan hukuka uygunluk nedenleri, belirli şartlar gerçekleştiğinde failin cezalandırılmasını engeller.

Özel Hayatın Gizliliğini Geçersiz Kılan Hukuka Uygunluk Nedenleri

Türk Ceza Kanunu, suç tipini tanımladıktan sonra bazı hallerde fiili hukuka uygun sayan genel bir sistem kurar. Özel hayatın gizliliğini ihlal suçu bakımından dört hukuka uygunluk nedeni öne çıkar.

İlgilinin Rızasının Bulunması

Kişinin üzerinde mutlak surette tasarruf edebileceği bir hakkına ilişkin olarak açıkladığı rıza çerçevesinde işlenen fiilden dolayı kimseye ceza verilmez.^[4] Kaydı yapılan kişinin açık rızası bulunduğunda görüntü veya ses alınması, özel hayatın gizliliğini ihlal suçunu oluşturmaz.

Bu rızanın kapsamı dar yorumlanır. Kayda rıza göstermek, o kaydın üçüncü kişilerle paylaşılmasına rıza anlamına gelmez. Paylaşım ayrı bir değerlendirmeye tabi tutulur ve TCK 134/2 kapsamında bağımsız bir suç oluşturabilir.

Onbeş yaşını doldurmamış çocukların bu yöndeki rızası hukuka uygunluk nedeni sayılmaz, çünkü küçüğün rıza ehliyeti bu yaşta kabul edilmez. Onbeş yaşını bitirmiş fakat onsekiz yaşından küçük olanların rızası ise ayırt etme gücüne sahip olmaları koşuluyla geçerli kabul edilebilir.

Kanunun Verdiği Yetkinin ve Görevin İfası

Kanunun hükmünü yerine getiren kimseye ceza verilmez.^[5] Soruşturma makamlarının hakim kararına dayanarak yürüttüğü arama, el koyma veya iletişimin denetlenmesi gibi işlemler bu kapsamda hukuka uygun kabul edilir.

İşveren tarafından iş sözleşmesinden doğan yönetim hakkı çerçevesinde, KVKK’nın öngördüğü aydınlatma ve ölçülülük ilkelerine uygun şekilde yürütülen kamera ile izleme faaliyeti de bu grupta değerlendirilir. Bu sınırların işyerinde nasıl çizildiği İşveren İşçiyi Kamerayla İzleyebilir Mi? yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Meşru Savunma Kapsamında Delil Toplama

Gerek kendisine gerek başkasına ait bir hakka yönelmiş, gerçekleşen veya gerçekleşmesi muhakkak olan haksız bir saldırıyı o anda hal ve koşullara göre saldırıyla orantılı biçimde defetmek zorunluluğuyla işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez.^[6] Yargıtay içtihadı, bu ilkeyi kişinin kendisine yönelen hakaret, tehdit veya şantaj gibi bir haksız fiile karşı delil toplamak amacıyla yaptığı gizli kayıtlara da uygular.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun yerleşik içtihadına göre bu istisnanın işleyebilmesi belirli koşullara bağlıdır:^[7]

• Kayıt, kişinin kendisine karşı işlenmekte olan bir suça karşı yapılmalıdır.
• Olayın ani ve beklenmedik biçimde gelişmesi nedeniyle başka türlü kanıt elde etme veya yetkili makamlara önceden başvurma imkanı bulunmamalıdır.
• Kayıt yalnızca delil olarak kullanılmalı, üçüncü kişilerle paylaşılmamalıdır.

Bu üç koşul birlikte gerçekleşmediğinde kayıt hukuka aykırı kabul edilir ve failin TCK 134 kapsamında sorumluluğu gündeme gelir. Kaydın planlı biçimde, karşı tarafı kışkırtarak veya tuzak kurularak elde edilmesi de bu korumadan yararlanmayı engeller.

Hakkın Kullanılması ve Kamu Yararı

Hakkını kullanan kimseye ceza verilmez.^[8] Habercilik faaliyeti çerçevesinde kamuya mal olmuş kişilerin kamusal yaşamına ilişkin görüntülerin işlenmesi, haber verme hakkının bir uzantısı olarak hukuka uygunluk nedeni oluşturabilir.

Bu koruma sınırsız değildir. Mahkemeler kamu yararı ile ilgilinin mahremiyet menfaati arasında somut olayda bir denge kurar, yalnızca merak uyandıran ve toplumsal bir tartışmaya katkısı bulunmayan içerikler bu hukuka uygunluk nedeninden yararlanamaz.

Habere konu içerik, kişiler arası özel bir yazışma veya görüşme kaydıysa değerlendirme TCK 134 yerine ayrı bir suç tipi olan haberleşmenin gizliliğini ihlal başlığı altında yapılır. Bu suçun kapsamı ve cezası Haberleşmenin Gizliliğini İhlal Suçu ve Cezası yazımızda ayrıca incelenmektedir.

Özel Hayatın Gizliliğini İhlal Saymayan 4 Durum

Mahremiyetin Üç Katmanı: Çekirdek Alan, Özel Alan ve Herkese Açık Alan

Yargı uygulaması ve doktrin, mahremiyet değerlendirmesini tek bir çizgi yerine üç katmanlı bir yapı üzerinden yapar. Bir görüntü veya sesin hangi katmana girdiği, hukuka uygunluk nedenlerinin ne kadar geniş yorumlanacağını doğrudan etkiler.

Sokakta rastgele çekilen bir görüntüde arka planda kalan kişi herkese açık alan kapsamında değerlendirilir. Aynı kişinin belirli bir amaçla, sistemli biçimde takip edilerek görüntülenmesi ise farklı bir suç tipini gündeme getirebilir.

Uygulamada Sık Karşılaşılan Somut Örnekler

Boşanma Davasında Delil Toplamanın Sınırı

Boşanma davalarında sunulan ses veya görüntü kayıtları, hukuka aykırı yollarla elde edilmişse mahkeme tarafından bir vakıanın ispatında dikkate alınmaz.^[9] Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, bir kaydın hukuka aykırı sayılıp sayılmayacağını belirlerken kaydın gizli mi yoksa diğer tarafın bilgisi dahilinde mi alındığına bakar.^[10]

Anılan kararda, eşin evde çekim yapıldığını bildiği ve buna itiraz ettiği halde kaydın devam ettiği bir olayda, çekimin kadının bilgisi dışında yapılmadığı kabul edilmiş ve delil hukuka uygun sayılmıştır. Bu değerlendirme, aynı evde yaşayan eşler arasında dahi mahremiyetin kendiliğinden ortadan kalkmadığını, asıl belirleyicinin diğer tarafın kayıttan haberdar olup olmadığı olduğunu gösterir.

Zina veya aldatma iddiasına dayanan davalarda delil toplamanın sınırları Boşanma Davasında Aldatma Delilleri (Zinanın İspatı) yazımızda ayrıca ele alınmaktadır.

Tehdit veya Hakarete Karşı Ses Kaydı Alınması

Bir kişi telefonda veya yüz yüze tehdit, hakaret ya da şantaja maruz kaldığında, bu konuşmayı ani biçimde kayda alması yukarıda anlatılan meşru savunma koşullarını taşıdığı sürece hukuka uygun kabul edilir. Kayıt, savcılığa veya mahkemeye delil olarak sunulduğunda değerlendirmeye alınır.

Aynı kişiyle önceden planlanmış, kışkırtma içeren veya tekrar eden görüşmelerde alınan kayıtlar bu korumadan yararlanamaz. Yazılı iletişim kayıtlarının delil değeri de benzer ilkelere tabidir, bu konu Whatsapp Yazışmaları Delil Olabilir Mi? yazımızda ayrıca incelenmektedir.

İşyerinde ve Site Ortak Alanlarında Kamera Kullanımı

İşyerinde güvenlik amacıyla kurulan kamera sistemleri, KVKK’nın öngördüğü ölçülülük ve aydınlatma yükümlülüğüne uyulduğu sürece özel hayatın gizliliğini ihlal etmez. Kameranın soyunma odası veya tuvalet gibi mahrem alanları görecek şekilde konumlandırılması ise bu korumanın dışında kalır.

Apartman girişi, merdiven boşluğu veya otopark gibi ortak kullanım alanları herkesçe görülebilir nitelikte kabul edilir, bu alanlarda makul bir mahremiyet beklentisi aranmaz. Kamera görüntüsünün konut içine veya komşunun özel alanına yönlendirilmesi halinde ise durum farklı değerlendirilir.

Sosyal Medyada Paylaşılan İçeriğin Alenileşmesi

Kişinin kendi hesabından herkese açık biçimde paylaştığı fotoğraf, video veya yazı, paylaşım anından itibaren özel hayat korumasının kapsamı dışına çıkar. Bu içeriğin başkaları tarafından kaydedilmesi veya alıntılanması, tek başına suç oluşturmaz.

Kısıtlı paylaşım ayarıyla yalnızca belirli kişilerle paylaşılan bir içeriğin ekran görüntüsü alınıp geniş kitlelere yayılması farklı bir değerlendirme gerektirir, çünkü paylaşım sahibinin iradesi içeriğin sınırlı bir çevrede kalmasına yöneliktir. İzinsiz alınan ekran görüntüsünün ve kayıtların hukuki durumu İzinsiz Ses veya Video Kaydı Almak yazımızda ayrıntılı olarak işlenmektedir.

İhlalin Cezai Sonuçları ve Şikayet Süresi

Hukuka uygunluk nedenlerinden hiçbiri gerçekleşmediğinde fail, TCK 134 kapsamında bir yıldan altı yıla kadar değişen hapis cezasıyla karşılaşır. İfşa fiili söz konusuysa bu ceza iki yıldan beş yıla kadar ayrı olarak uygulanır.

Suç şikayete tabidir. Mağdur, fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikayette bulunmak zorundadır.^[11] Bu süre geçirildiğinde kamu davası açma imkanı ortadan kalkar, mağdurun elinde yalnızca hukuk davası yoluyla tazminat talep etme hakkı kalır.

Özel hayatın gizliliğinin ihlal edilip edilmediğinin değerlendirilmesi, somut olayın ayrıntılarına bağlı teknik bir incelemeyi gerektirir. Bu konuda hukuki destek almak için Ceza Avukatı İstanbul sayfamızdan ekibimize ulaşabilirsiniz.

Özel Hayatın Gizliliğini İhlalin Cezai Sonuçları

Sıkça Sorulan Sorular

Özel hayatın gizliliği konusunda büromuza en çok yöneltilen sorular ve kısa yanıtları aşağıda yer almaktadır.

Av. Şamil Kaya

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2014 yılında onur derecesiyle mezun olmuştur. Lise öğrenimini yatılı şekilde Erdoğan Akdağ Anadolu Öğretmen Lisesi’nde 2010 yılında birincilikle tamamlayan Şamil Kaya, 2018 yılında başladığı Anadolu Ünivers...

Tüm yazıları