Tazminat Davası Nedir? Nasıl Açılır ve Şartları

Tazminat davası, bir kişinin hukuka aykırı bir fiil veya sözleşmeye aykırılık nedeniyle uğradığı zararın giderilmesi amacıyla açılan hukuki bir davadır. Maddi tazminat malvarlığındaki somut kayıpları karşılarken, manevi tazminat kişinin ruhsal ve duygusal zararlarını telafi eder. Bir tazminat talebinin kabul edilmesi için zararın varlığı, hukuka aykırılık, illiyet bağı ve kusur unsurlarının bir arada bulunması gerekir.

Dava, davalının yerleşim yerindeki veya haksız fiilin işlendiği yerdeki Asliye Hukuk Mahkemesinde açılır ve genellikle zararın öğrenilmesinden itibaren iki yıl içinde açılması gerekir. Maddi tazminat matematiksel biçimde hesaplanırken, manevi tazminat tutarını hâkim, tarafların durumunu ve olayın ağırlığını gözeterek takdir eder.

Hukuk Literatüründe Tazminat Davasının Tanımı Nedir?

Hukuk literatüründe tazminat davası, bir kişinin hukuka aykırı bir fiil, haksız fiil veya sözleşmeye aykırılık nedeniyle uğradığı maddi veya manevi zararların giderilmesi amacıyla açtığı dava olarak tanımlanır.^[1] Bu davalar, zarar görenin zararını tazmin etmek ve zarar verenin hukuka aykırı davranışının sonuçlarına katlanmasını sağlamak amacı taşır.

Tazminat davalarında, davacının zararını kanıtlaması ve davalının hukuka aykırı fiil ile zarar arasındaki illiyet bağını ispatlaması gereklidir. Ayrıca, haksız fiilin meydana gelmesinde kusur da önemli bir unsur olarak değerlendirilir.

Tazminata Hak Kazanmanın Koşulları Nelerdir?

Tazminata hak kazanmanın koşulları, hukuk sistemine ve tazminat türüne göre değişiklik gösterebilir. Ancak genel olarak aşağıdaki koşullar tazminata hak kazanmak için önemlidir:

1. Zararın Varlığı:

Tazminat talep edebilmek için öncelikle bir zararın varlığı gereklidir. Bu zarar maddi veya manevi olabilir.

Maddi zarar, somut bir şekilde hesaplanabilen ekonomik kayıpları içerirken, manevi zarar duygusal acı, itibar kaybı veya yaşam kalitesindeki düşüş gibi soyut zararları ifade eder.

2. Hukuka Aykırılık:

Zararın, bir başkasının hukuka aykırı davranışı sonucunda meydana gelmesi gerekir.

Örneğin, bir trafik kazasında diğer sürücünün kusuru nedeniyle yaralanma yaşandıysa, hukuka aykırılık şartı sağlanmış olur.

3. İlliyet Bağı:

Zararlandırıcı eylem ile sonuç arasında nedensellik ilişkisi (illiyet bağı) bulunmalıdır.

Yani, zararın meydana gelmesindeki nedensel ilişki açıkça kanıtlanmalıdır.

4. Kusur:

Kusur, tazminat davalarında önemli bir faktördür. Kusurlu taraf, zararın meydana gelmesine katkıda bulunmuşsa, tazminat talep edebilir.

Kusursuz sorumluluk halleri de bazı durumlarda tazminat talebine yol açabilir.

5. Zamanaşımı Süresi:

Tazminat davalarında belirli bir süre içinde dava açılmalıdır. Haksız fiil kaynaklı taleplerde bu süre, zararın öğrenilmesinden itibaren iki, her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıldır.^[2]

Tazminata Hak Kazanmanın Koşulları Nelerdir?

Tazminat için Haklı Sebep Oluşturan Durumlar

Tazminat talebinde bulunmak için haklı sebep oluşturan durumlar, hukuk sistemine ve olayın özelliğine göre değişebilir. Ancak genel olarak aşağıdaki durumlar tazminat talebi için haklı sebep oluşturabilir:

1. Kaza ve Yaralanmalar:

Trafik kazaları, iş kazaları veya diğer olaylar sonucu yaralanma veya ölüm durumlarında tazminat talep edilebilir.

Kusurlu bir tarafın eylemi nedeniyle meydana gelen zararlar, tazminat talebi için haklı sebep oluşturur.

2. Haksız Fiil ve İhmaller:

Bir kişinin haksız fiili veya ihmali sonucu başka bir kişi zarar gördüyse, tazminat talep edilebilir.

Örneğin, bir doktorun yanlış tedavi uygulaması sonucu hastanın sağlığına zarar gelirse, manevi tazminat talep edilebilir.

3. Sözleşme İhlalleri:

Sözleşmelerde taraflar arasında belirli hak ve yükümlülükler bulunur. Eğer bir taraf sözleşme hükümlerini ihlal ederse, diğer taraf tazminat talep edebilir.

Örneğin, bir mal veya hizmet satış sözleşmesi gereği teslimat yapılmadıysa, maddi tazminat talep edilebilir.

4. İftira ve İtibar Kaybı:

Bir kişiye iftira atılması veya itibarının zedelenmesi durumunda manevi tazminat talep edilebilir.

İş dünyasında veya kişisel ilişkilerde itibar kaybı yaşandığında tazminat talebi haklı sebep oluşturabilir.

5. Gayrimenkul Hukuku Kaynaklı Durumlar:

Taşınmaz mal sahipleri arasındaki anlaşmazlıklar, komşuluk ilişkileri veya mülkiyet hakları ihlalleri tazminat talebi için haklı sebep oluşturabilir.

Tazminat için Haklı Sebep Oluşturan Durumlar

Türk Hukukunda Tazminat Davası Türleri Nelerdir?

Türk hukukunda tazminat davası, insan haklarında meydana gelen zararları gidermek amacıyla adaleti temin eden bir hukuk dalının bir parçasıdır. Tazminat, kişinin, kurumun, kuruluşun veya başka bir tarafın maddi veya manevi zarara uğratılması sonucu haksızlığa uğramış tarafa hakkını teslim etme halidir. Tazminat davaları kendi içinde iki ayrı başlık altında incelenir:

1. Maddi Tazminat Davaları:

Maddi tazminat davaları, somut bir şeyin maddiyatına halel getirilmesi durumunda ortaya çıkar.

Örneğin, kasten veya kasıt olmadan bir şahsın aracına veya evine zarar vermek gibi durumlar maddi tazminat davasının konusunu oluşturabilir.

2. Manevi Tazminat Davaları:

Manevi tazminat davaları, bireylerin uğradıkları manevi zararların giderilmesi amacıyla açılan hukuki süreçlerdir.

Bu tür davalar, kişilerin fiziksel zararlarının yanı sıra, duygusal, psikolojik veya itibari zararları için de gündeme gelir.

Genellikle, kişilik haklarının ihlali, haksız fiil sonucu meydana gelen zararlar ve özel hayatın gizliliğinin ihlal edilmesi gibi durumlar manevi tazminat taleplerini doğurabilir.

3. Destekten Yoksun Kalma Tazminatı:

Destekten yoksun kalma tazminatı, bir kişinin ölümü veya sakatlanması sonucu, destek sağlayan kişinin bu desteği kaybetmesi durumunda ortaya çıkar. Örneğin, bir ailenin geçimini sağlayan bireyin vefatı nedeniyle ailesine ödenen tazminat bu kategoriye girer. Tazminat davaları, hukuk sistemimizde önemli bir yere sahiptir ve mağdurların haklarını korumak amacıyla açılır.

Türk Hukukunda Tazminat Davası Türleri Nelerdir?

Maddi ve Manevi Tazminat Arasındaki Fark Nedir?

Maddi ve Manevi Tazminat Davalarının Hukuki Gerekçeleri

Maddi tazminat, somut kayıpların telafisi için talep edilirken, manevi tazminat, duygusal veya psikolojik zararların telafisi amacıyla talep edilir. Maddi ve manevi tazminat davalarının hukuki gerekçeleri, genellikle ihmal, kusur, haksız eylem veya sözleşme ihlali gibi temel hukuk prensiplerine dayanır.

1. Haksız Fiil Gerekçesi:

Haksız fiil, bir kişinin kusurlu davranışı sonucu başkasına zarar vermesi anlamına gelir.

Örneğin, trafik kazası, iş kazası, doktor hatası gibi durumlar haksız fiil gerekçesiyle tazminat davası açılabilir.

Bu tür davalar, zarar gören kişinin kusurlu davranışı nedeniyle uğradığı maddi ve manevi zararların tazmini için başlatılır.

2. Sözleşme İhlali Gerekçesi:

Sözleşme ihlali, taraflar arasında yapılan bir sözleşmenin hükümlerine aykırı davranılması durumunda ortaya çıkar.

Örneğin, bir mal veya hizmet alımı sözleşmesine taraf olan kişi, karşı tarafın sözleşmeye uymaması nedeniyle zarar gördüğünde tazminat talep edebilir.

Sözleşme ihlali gerekçesiyle açılan davalar, tarafların sözleşme hükümlerine uygun hareket etmelerini sağlamak amacıyla önemlidir.

3. Manevi Tazminat Gerekçesi:

Manevi tazminat, kişilik haklarına saldırı sonucu ruhsal acı çeken kişilerin uğradıkları zararın tazmini için talep edilir.

Örneğin, iftira, hakaret, özel hayatın gizliliğini ihlal gibi durumlarda manevi tazminat davası açılabilir.

Manevi tazminat, maddi zararın ötesinde kişinin ruhsal dengesini korumak amacıyla önemlidir.

Maddi ve Manevi Tazminat Davalarının Hukuki Gerekçeleri

Maddi ve Manevi Tazminat Davası Nasıl Açılır?

Maddi ve manevi tazminat davası açmak, kişisel yaralanma veya maddi zararlarla sonuçlanan bir olayın hukuki yollarla çözülmesini sağlar. Bu tür bir dava genellikle, zarar gören kişinin avukatı aracılığıyla mahkemeye başvuru yapmasıyla başlar. İşte dava açma adımları:

1. Zararın Belirlenmesi:

• Dava açmadan önce, uğranılan zararın niteliği ve boyutu belirlenmelidir.
• Maddi zararlar (ekonomik kayıplar, sağlık masrafları, iş gücü kaybı vb.) ile manevi zararlar (ruhsal ve duygusal etkilenmeler) ayrıntılı bir şekilde değerlendirilmelidir.
• Zararların belgelenmesi ve ispatlanması, davanın başarısı için hayati önem taşır.

2. Hukuki Danışmanlık Almak:

• Bu süreçte profesyonel bir hukuki danışmanlık almak önemlidir.
• Bir avukatla çalışmak, davanın doğru şekilde hazırlanmasını, hukuki dayanakların belirlenmesini ve gerekli belgelerin düzenlenmesini sağlar.

3. Yetkili Mahkemeye Başvuru:

• Yetkili ve görevli mahkemeye başvurulmalıdır.
• Genellikle bu tür davalar, davalının yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemelerinde açılır.
• Dava dilekçesinde, zararlar detaylı bir şekilde açıklanmalı, talep edilen tazminat miktarı ve hukuki gerekçeler net bir şekilde belirtilmelidir.

4. Mahkeme Süreci:

• Dava açıldıktan sonra, mahkeme süreci başlar.
• Mahkeme davacı ve davalı tarafın iddialarını dinler, sunulan delilleri değerlendirir ve gerekli gördüğü durumlarda bilirkişi incelemesi yaptırabilir.
• Davacı tarafın zararlarını ispat etmesi sürecin kritik bir parçasıdır.

5. Karar ve İtiraz:

• Mahkeme, tarafların savunmalarını aldıktan sonra bir karar verir.
• Kararın taraflarca itiraz edilmesi durumunda, temyiz veya istinaf yoluyla Yargıtay veya bölge adliye mahkemesine başvurulabilir.
• Mahkeme kararı kesinleştiğinde, hükmedilen tazminat miktarı davalı tarafça ödenir.

6. Zamanaşımı Süreleri:

• Dava açılırken zamanaşımı sürelerine dikkat edilmelidir.
• Haksız fiil kaynaklı taleplerde süre, zararın öğrenilmesinden itibaren iki yıl, her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yıldır.^[3]
• Zamanaşımı sürelerine uyulmaması durumunda, dava hakkı kaybedilebilir.

Maddi ve Manevi Tazminat Davası Nasıl Açılır?

Maddi ve Manevi Tazminat Davası Açma Hakkı Kime Aittir?

Maddi ve manevi tazminat davası açma hakkı, zarara uğrayan kişiye aittir. Bu dava hakkı, hukuka aykırı bir eylem veya işlem sonucu zarar gören tarafın, zararını gidermek amacıyla mahkemeye başvurmasını sağlar.

1. Maddi Tazminat Davası Açma Hakkı:

• Maddi tazminat davası, malvarlığında meydana gelen zararların giderilmesi amacıyla açılır.
• Örneğin, trafik kazası sonucu aracınızın hasar görmesi veya bir sözleşmenin ihlali nedeniyle finansal kayıplarınızın oluşması maddi tazminat davasının konusunu oluşturabilir.
• Maddi tazminat davası açma hakkı, zarar gören kişiye aittir.

2. Manevi Tazminat Davası Açma Hakkı:

• Manevi tazminat davası, duygusal ve psikolojik zararların giderilmesini amaçlar.
• İtibar kaybı, kişilik haklarının ihlali, aşağılama veya üzüntü gibi durumlar manevi tazminat davasının konusunu oluşturabilir.
• Manevi tazminat davası açma hakkı da zarar gören kişiye aittir.

Maddi ve Manevi Tazminat Davası Açma Hakkı Kime Aittir?

Maddi ve Manevi Tazminat Davasında Görevli Mahkeme

Bu davalar, davalının yerleşim yerindeki veya tüzel kişi davalının merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Hukuk Mahkemesinde açılır. Örneğin, trafik kazasına neden olan aracı sigortalayan şirketin merkezi İstanbul/Çağlayan’da olsa bile, dava İstanbul Çağlayan Adliyesi’nde açılabilir.

Sözleşme ihlali sebebiyle açılacak dava, sözleşmenin ifa edileceği yerdeki Asliye Hukuk Mahkemesinde de açılabilir. Haksız fiil nedeniyle açılacak davalar ise, haksız fiilin işlendiği yer mahkemesinde veya zararın meydana geldiği yerde açılabilir. Örneğin, İstanbul’da bilişim sistemi üzerinden İzmir’de bulunan bir şirkete zarar verildiğinde, İstanbul veya İzmir mahkemeleri yetkilidir.

Maddi ve Manevi Tazminat Davası Açma Süresi

Zarara uğrayan kişinin dava açma süresi, tazminatın nedenine ve olayın gerçekleştiği duruma göre değişir. İşte bazı önemli noktalar:

1. Haksız Fiil Kaynaklı Tazminat Davası Açma Süresi:

• Haksız fiilden kaynaklanan tazminat talebi, zararın ve sorumlusunun öğrenildiği tarihten başlayarak iki yıl içinde açılmalıdır.^[4]
• Bu süre öğrenilmese bile, fiilin işlendiği tarihten başlayarak en geç on yıl içinde dolar.
• Örneğin trafik kazası sonucu yaralanan bir kişi, zararı ve sorumlusunu öğrendiği andan itibaren iki yıl içinde dava açmalıdır.

2. Tazminat Davası ve Ceza Davası İlişkisi:

• Ceza kanununda belirli suçlar için öngörülen dava zamanaşımı süresi, tazminat davası açma süresini de etkiler.
• Ceza davasının zamanaşımı süresi geçse bile, dava devam ediyorsa tazminat davası hakkı korunur.

3. Boşanma Davası ve Tazminat Davası:

• Boşanma davası neticesinde tazminat davası açma süresi, boşanmanın kesinleşmesinden itibaren 1 yıldır.^[5]
• Bu davalar boşanma davasıyla birlikte açılabileceği gibi, kesinleşmeden sonraki 1 yıl içinde ayrı bir dava olarak da açılabilir.

Maddi ve Manevi Tazminat Davası Açma Süresi

Maddi ve Manevi Tazminat Davasında Tazmin Edilmesi Talep Edilecek Zararlar

Maddi ve manevi tazminat davalarında talep edilebilecek zararlar, genellikle zarar görenin yaşadığı kayıpları ve acıları telafi etmeye yönelik olabilir. Maddi zararlar, tıbbi masraflar, gelir kaybı, araç hasarı gibi somut kayıpları içerebilirken, manevi zararlar, duygusal acı, psikolojik travma ve itibar kaybı gibi daha soyut etkileri kapsayabilir. Zararların tazmini, adil bir şekilde hesaplanması ve delillendirilmesi gereken bir süreçtir.

Bu davalarda talep edilecek zararları aşağıda inceledik:

1. Maddi Tazminat Zararları:

• Malvarlığı Kaybı: Maddi tazminat davasında en yaygın talep, malvarlığında meydana gelen kayıpların karşılanmasıdır. Örneğin, trafik kazası sonucu aracınızın hasar görmesi veya bir sözleşmenin ihlali nedeniyle finansal kayıplarınızın oluşması maddi tazminat talebinin konusunu oluşturabilir.
• Tedavi Giderleri: Yaralanma veya hastalık sonucu yapılan tedavi masrafları da maddi tazminat talebi kapsamında değerlendirilir.
• Ekonomik Kayıplar: İş kaybı, iş gücü kaybı veya gelir kaybı gibi ekonomik zararlar da talep edilebilir.

2. Manevi Tazminat Zararları:

• Duygusal Zararlar: Manevi tazminat davalarında, kişinin yaşadığı üzüntü, stres, korku veya diğer duygusal zararlar telafi edilmeye çalışılır. Örneğin, bir yakının ölümü sonucu yaşanan acı veya itibar kaybı gibi durumlar manevi tazminat talebinin konusunu oluşturabilir.
• Kişilik Haklarına Saldırı: Kişilik haklarının ihlali, iftira, hakaret veya özel hayatın gizliliğinin ihlali gibi durumlar manevi tazminat talebi için önemli sebeplerdir.

Maddi ve Manevi Tazminat Davasında Tazmin Edilmesi Talep Edilecek Zararlar

Tazminat Davasında Tazminat Miktarının Belirlenmesi

Tazminat miktarı için sabit bir rakam yoktur. Maddi tazminatta miktar, belgelenen zarara göre matematiksel olarak hesaplanır. Manevi tazminatta ise hâkim, olayın ağırlığını ve tarafların ekonomik durumunu değerlendirerek bir miktar takdir eder.

“Manevi tazminatın miktarının belirlenmesi hâkimin takdirine bırakılmış bir konu olmakla birlikte, hükmedilecek miktarın uğranılan zararla orantılı ve duyulan acıyı hafifletecek nitelikte olması gerekir. Manevi tazminat bir ceza olmadığı gibi bir taraf için zenginleşme aracı diğer taraf içinde yıkım olmamalıdır.”^[6]

Maddi ve Manevi Tazminat Davalarının Sonuçlanması

Tazminat davaları, taraf iddialarının sunulması, tanık ifadelerinin alınması, maluliyet oranının belirlenmesi, kusurun tespiti ve maddi zararın hesaplanması gibi aşamalardan oluşur. Mahkeme, bu aşamalarda yapılan tespitleri değerlendirir ve tarafların itirazlarını inceler. Örneğin, kusur tespiti için atanmış olan bilirkişinin raporuna yapılan itirazlar mahkeme tarafından değerlendirilir ve gerektiğinde tekrar inceleme yapılabilir.

Tazminat davalarının süresi, bu işlemlerin tamamlanma süresine bağlıdır. Tarafların itiraz etmesi durumunda süre uzayabilir. Ortalama olarak, tazminat davaları yerel mahkemede 1,5-2 yıl gibi bir sürede sonuçlanmaktadır.

Her dava kendi koşullarına göre değerlendirildiğinden, süre karmaşıklığa, delil durumuna ve tarafların itirazlarına göre değişebilir.

Taraf istinafa başvurursa süreç genellikle 6 ay ile 1,5 yıl arasında uzar. Dosya Yargıtay aşamasına taşınırsa buna ortalama 1-2 yıl daha eklenir. İtiraz edilmeyen, tek celsede sonuçlanan dosyalarda süre bu ortalamaların altında kalabilir.

Yargıtay Kararlarının Tazminat Davasına Etkisi

Yargıtay kararlarının tazminat davalarında etkisi oldukça önemlidir çünkü Yargıtay kararları, hukuki bir olayın nasıl yorumlanması gerektiği konusunda önemli bir rehber niteliği taşır. İlgili mahkemeler, benzer durumlarda Yargıtay’ın önceki kararlarını dikkate alarak karar verirler. Yargıtay’ın benzer davalarla ilgili verdiği kararlar, mahkemelerin mevcut davalarda hukuki prensipleri ve yasal uygulamayı daha tutarlı bir şekilde uygulamasını sağlar.

Yargıtay kararlarının tazminat davasına etkisi şu şekillerde olabilir:

1. Hukuki Yorum: Yargıtay’ın benzer durumlarda verdiği kararlar, mahkemelerin hukuki olayları nasıl yorumlaması gerektiği konusunda bir rehber niteliği taşır. Bu şekilde, mahkemelerin davalarda hukuki prensipleri daha tutarlı bir şekilde uygulaması sağlanır.
2. Emsal Kararlar: Yargıtay’ın benzer durumlarda verdiği kararlar, emsal teşkil edebilir. Mahkemeler, benzer durumlarda Yargıtay’ın daha önce verdiği kararlara atıfta bulunarak benzer şekilde karar verebilirler.
3. Hukuki Güvenlik ve İstikrar: Yargıtay’ın kararları, hukuki güvenlik ve istikrarın sağlanmasına katkıda bulunur. Benzer durumlarda benzer kararların verilmesi, hukuki sistemin güvenilirliğini artırır.
4. Yargısal Gelişim: Yargıtay’ın kararları, hukuki alanlarda gelişimi teşvik edebilir. Yargıtay’ın yeni ve yenilikçi kararları, hukuki doktrinin ve uygulamanın gelişimine katkıda bulunabilir.

TAZMİNAT DAVASI NEDİR ŞARTLARI VE ÇEŞİTLERİ

Harbiye Hukuk Bürosu Tazminat Avukatı Hukuk & Danışmanlık Hizmetlerimiz

Tazminat davalarında sizin yanınızdayız! Harbiye Hukuk Bürosu olarak, tecrübeli ve uzman avukatlarımızla her türlü tazminat davasında size destek sağlıyoruz. Kazalar, iş kazaları, trafik kazaları, tüketici hakları gibi alanlarda hukuki danışmanlık ve temsil hizmetleri sunuyoruz.

Müvekkillerimizin haklarını en iyi şekilde korumak ve adil bir sonuca ulaşmak için yılların deneyimini ve uzmanlığını kullanıyoruz. Siz de haklarınızı korumak ve adaleti sağlamak için bize danışın!

Tazminat Davaları İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular

Tazminat davası ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Av. Şamil Kaya

Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2014 yılında onur derecesiyle mezun olmuştur. Lise öğrenimini yatılı şekilde Erdoğan Akdağ Anadolu Öğretmen Lisesi’nde 2010 yılında birincilikle tamamlayan Şamil Kaya, 2018 yılında başladığı Anadolu Ünivers...

Tüm yazıları