Uçak Rötar Tazminatı: Kaç Saat Gecikmede Ne Kadar Alınır?

Türkiye’de uzun süre uçak rötar tazminatı doğmuyordu, uçağın saatlerce gecikmesi yalnızca ikram ve benzeri yardım hakkı veriyordu. Bu durum 10 Aralık 2024’te değişti. Gecikme teknik ya da operasyonel bir nedene dayanıyorsa ve yolcu son varış yerine en az üç saat geç ulaşıyorsa artık para tazminatı da gündeme geliyor.^[1]

Aşağıda gecikme süresine göre doğan haklar, iç hat ve dış hatta ödenecek Avro tutarları, havayolunun ileri sürebileceği gerekçeler ve başvuru yolları yer alıyor. Uçuşun iptal edilmesi ya da yolcunun uçağa alınmaması durumlarının rötardan farkı da ayrıca anlatılıyor.

Uçak Rötar Tazminatı Hangi Mevzuata Dayanır?

Yolcu haklarını Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün (SHGM) çıkardığı Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik düzenler, kısa adı SHY-YOLCU’dur. Yönetmelik 3 Aralık 2011 tarihli ve 28131 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış, 1 Ocak 2012’de yürürlüğe girmiştir. Metin, Avrupa Birliğinin (EC) 261/2004 sayılı Tüzüğüne paralel hazırlanmıştır.^[2] İlk metin Resmi Gazete arşivinden okunabilir.

Kapsam iki ayrı kurala bağlıdır. Türk havayollarının Türkiye’deki havalimanlarına ya da havalimanlarından yaptığı bütün uçuşlar yönetmeliğe girer. Yabancı havayollarında ise yalnızca Türkiye’den kalkan uçuşlar kapsamdadır, yurt dışından Türkiye’ye gelen yabancı havayolu uçuşu girmez.^[3]

Yolcunun o uçuş için onaylı rezervasyonu bulunmalı ve check-in işlemini zamanında yapmış olmalıdır. Havayolu bir süre belirtmişse o süreye, belirtmemişse ilan edilen kalkıştan en geç kırk beş dakika önce kuralına uyulur. Bedelsiz bilet ile mil ya da puanla alınan bilet de aynı korumadan yararlanır.^[4]

Kaç Saat Rötar Yaparsa Tazminat Alınır?

Uçak rötar tazminatı için gereken eşik mesafeye göre değişmez ve üç saattir. Ölçüt, uçağın kalkıştaki gecikmesinden çok yolcunun planlanan son varış yerine ulaşma süresidir. Eşik, yönetmeliğin 7. maddesine 2024’te eklenen üçüncü fıkrada şöyle yazılıdır.

(3) Uçuşların teknik ve operasyonel nedenlerle tehir edilmesi ve yolcunun planlanan son varış yerine 3 saat ve daha fazla sürede ulaştırılması halinde, uçuşu icra eden hava taşıma işletmesi derhal 8 inci ve 9 uncu maddelerde belirtilen yükümlülükleri yerine getirir.

Fıkradaki iki şart birlikte aranır. Gecikmenin sebebi teknik ya da operasyonel olacak ve yolcu son varış yerine üç saat veya daha fazla gecikmeyle ulaşacaktır. Son varış yeri, bilette yazan en son noktadır ve aktarmalı seyahatte ilk uçuşun varış havalimanı değil bu nokta esas alınır.^[5]

Üç saatten önce de haklar başlar. İç hatta ve 1500 kilometreye kadar uçuşlarda iki saat, 1500-3500 kilometre arasında üç saat, 3500 kilometre üzerinde dört saat dolduğunda havayolu ikram ve iletişim imkanı sunmak zorundadır. Gecikme beş saate ulaştığında ve yolculuğun amacı ortadan kalktığında yolcu bilet bedelinin iadesini isteyebilir.

Avro tutarları, üç saatlik varış gecikmesi ile teknik ya da operasyonel neden şartı birlikte gerçekleştiğinde ödenir. Yardım ise bu şartlar oluşmasa bile gecikme süresi dolduğunda verilir.

Teknik Nedenli 3 Saat Rötar Tutarları

Rötar Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Uçak rötar tazminatı Avro olarak belirlenmiş, ödeme Türk Lirası karşılığı üzerinden yapılır. 2024 değişikliğinden önce yönetmelik, biletin satın alındığı günün Merkez Bankası döviz satış kurunu esas alıyordu. Değişiklikle bu kur tazminatın ödendiği güne ait döviz satış kuru oldu.^[6]

Mesafe büyük çember yöntemiyle, yani iki nokta arasındaki en kısa hat üzerinden ölçülür. Kalkış ve varış arasındaki mesafe örneğin 2000 kilometre ise dış hat tutarı 400 Avro olur. Bilet fiyatının düşük ya da yüksek olması tazminat tutarını etkilemez.^[7]

Havayolu yolcuya alternatif bir uçuş önerir ve bu uçuş planlanan varış saatini 1500 kilometreye kadar uçuşlarda iki saati, 1500-3500 kilometrede üç saati, daha uzun uçuşlarda dört saati aşmıyorsa tazminat yüzde elli oranında düşürülebilir.^[8] Ödeme nakit, havale ya da banka çeki ile yapılır. Seyahat fişi gibi hizmet karşılığı ödeme yolcunun imzalı mutabakatı olmadan yapılamaz.^[9]

Teknik Arıza, Hava Muhalefeti ve Grev Rötarında Tazminat Doğar mı?

Fıkra, gecikmenin sebebi olarak yalnızca teknik ve operasyonel nedenleri sayar. Uçağın arızası bu gruba örnek verilebilir, operasyonel neden ise havayolunun işletme düzeninden doğan aksamaları anlatır. Yönetmeliğin dördüncü maddesi ise siyasi istikrarsızlığı, uygun olmayan meteorolojik şartları, doğal afeti, güvenlik riskini, beklenmedik uçuş emniyeti noksanlığını ve grevi olağanüstü hal örnekleri arasında sayar.

Olağanüstü halin tazminatı kaldırdığı açıkça yazılan yer, uçuş iptalini düzenleyen 6. maddenin dördüncü fıkrasıdır. Rötara ilişkin fıkra böyle bir istisna cümlesi içermez, yalnızca sebebi teknik ve operasyonel olarak sınırlar.^[10]

Havayolu “hava muhalefeti” dediğinde aynı saatte aynı havalimanından başka uçuşların kalkıp kalkmadığına bakılabilir. Uçuş takip kayıtları ve havayolundan alınacak yazılı gecikme gerekçesi bu tartışmada işe yarar. Her olay kendi delillerine göre değerlendirilir.

Rötar Sırasında Havayolu Hangi Hizmetleri Vermek Zorundadır?

İkram hakkı bekleme süresine göre büyür. İki ile üç saat arasında makul ölçüde sıcak ve soğuk içecek, üç ile beş saat arasında bunlara ek olarak günün saatine göre kahvaltı veya yemek verilir. Beş saati bulan gecikmelerde ilave içecek ve hafif ara yemek de eklenir.^[11]

Gecikme bir gece ya da daha fazlasına yayılıyorsa konaklama ve havalimanı ile otel arasındaki ulaşım da bedelsiz sağlanır. Yolcuya süre sınırı olmadan iki telefon görüşmesi, faks ya da e-posta imkanı tanınır. Hareket kabiliyeti kısıtlı kişilere ve refakatçilerine, ayrıca tek başına seyahat eden çocuklara öncelik verilir. Havayolu ayrıca check-in sırasında Türkçe ve İngilizce hak bildirimi göstermek zorundadır.^[12]

Beş saatlik gecikmede iade seçilirse bilet bedeli en geç yedi gün içinde ödenir ve yolcunun ilk kalkış noktasına dönmesini sağlayacak uçuş bedelsiz verilir. Haklar yolcuya usulüne uygun bildirilmemiş ve yolcu bu yüzden yönetmelikte yazandan düşük bir tutarı kabul etmişse durum değişmez. Hakları usulüne uygun bildirilmediği için düşük tazminatı kabul eden yolcu da ek tazminat için yetkili mahkemelere ve kurumlara başvurabilir.^[13]

Havayolu bu hizmetleri vermezse kendi cebinizden yaptığınız makul yemek ile konaklama ve ulaşım harcamaları faturayla belgelenmelidir. Bu harcamalar havayolundan ayrıca istenebilir.

Rötarda Havayolu Hizmetleri

Aktarma Kaçırma ve Ek Zarar Talepleri

Yönetmeliğin tazminatı, yolcunun başka kanunlardan doğan tazminat haklarını ortadan kaldırmaz. Havayolunun ödediği yönetmelik tazminatı, daha sonra hükmedilecek tazminattan mahsup edilebilir. Rötar yüzünden kaçan aktarma uçuşu, ödenen otel ya da kaybedilen bir randevu bu ikinci grupta talep edilir.

Hukuki dayanak 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanununun 122. maddesidir ve taşıyıcıyı yolcunun taşınmasındaki gecikmeden doğan zarardan sorumlu tutar. Kendisinin ve adamlarının zararı önlemek için gerekli bütün tedbirleri aldığını ya da bu tedbirleri alma olanağı bulunmadığını ispatlayan taşıyıcı sorumlu olmaz. Sorumluluğu tamamen veya kısmen kaldıran sözleşme şartları hükümsüzdür.^[14]

Ek zarar taleplerinde ispat belirleyicidir. Bilet, biniş kartı, aktarma uçuşunun rezervasyonu ve yeniden alınan biletin faturası dosyanın omurgasını kurar. Manevi zarar da istenebilir, ancak ölçüsü ayrıdır. Genel çerçeve için manevi zarar nedir ve tazminat davasının şartları yazıları da bakılabilecek kaynaklardandır.

Uçuş İptali ve Uçağa Alınmama Rötardan Nasıl Ayrılır?

İptalde tazminat hakkı, yolcuya iptalin ne zaman bildirildiğine göre değişir. Planlanan kalkıştan en az iki hafta önce haber verilmişse tazminat doğmaz. İki hafta ile yedi gün arasında haber verilmişse, kalkıştan en fazla iki saat önce çıkıp son varış yerine en fazla dört saat sonra ulaştıran bir güzergah önerilmediği sürece tazminat ödenir. Yedi günden kısa sürede bildirilen iptalde ölçü bir saat önce kalkış ve iki saat sonra varıştır.^[15]

Havayolu iptalin tüm tedbirlere rağmen olağanüstü halden kaynaklandığını kanıtlarsa tazminat ödemez. Yolcunun iptalden haberdar edilip edilmediğini ve ne zaman edildiğini ispat yükü havayolundadır. Havayolunun talep etmesine rağmen yolcu iletişim bilgisini vermemiş ya da yanlış vermişse havayolu bu sorumluluktan kurtulur.^[16]

Uçağa kabul edilmemede havayolu önce gönüllü arar. Yeterli gönüllü çıkmazsa yolcuyu iradesi dışında uçağa almayabilir, bu durumda tazminat, iade ya da güzergah değişikliği ve ikram hizmetleri derhal devreye girer.^[17] Gönüllü olarak rezervasyonundan vazgeçen yolcu yönetmelik tazminatını isteyemez.^[18]

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, fazla bilet satışı yüzünden uçağa alınmayan bir çiftin davasında yerel mahkemenin ret kararını bozmuştur. Dubai-İstanbul seferine alınmayan çift, Kahire aktarmalı başka bir uçakla İstanbul’a geç ulaşmış, İstanbul-Antalya biletini kaçırıp yeniden bilet almak zorunda kalmış ve randevusu alınmış ameliyata girememişti. İstanbul 1. Tüketici Mahkemesi zarar doğmadığı gerekçesiyle davayı reddetmişti. Daire, havayollarının bilet alıp uçağa binmeyen yolcu oranına göre fazla satış yaptığının bilinen bir olgu olduğunu ve uçağa alınmayanların mağduriyetinin manevi zarar boyutuna ulaşabileceğini belirterek kararı davacılar yararına oybirliğiyle bozdu.^[19]

Gerekçedeki bir cümle sınırı da çizer.

Bu hükme göre, her sözleşmeye aykırılık tek başına manevi tazminatı gerektirmez.

Karar uçağa alınmama olayına ilişkindir, ancak aynı ilke gecikme için de ileri sürülebilir. Geç kalkan bir uçak da kendiliğinden manevi tazminat doğurmaz. Yolculuğun amacı, yaşanan mağduriyet ve havayolunun tutumu birlikte değerlendirilir. Daire bir tutar belirlemedi, uygun bir manevi tazminata hükmedilmesi gerektiğini söyleyerek dosyayı geri gönderdi.

İptalde Tazminat Hakkı

Havayoluna Tazminat Başvurusu Nasıl Yapılır?

Uçak rötar tazminatı için ilk başvuru her durumda havayolunadır. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü de uçağa kabul edilmeme, gecikme ya da iptal ile alt sınıfa yerleştirme başvurularının öncelikle şikayete konu havayoluna yapılması gerektiğini bildirir. Başvuru yazılı ve tarihli olmalı, cevap aynı kanaldan alınabilmelidir.

Dosyaya konacak belgeler önceden toplanmalıdır. E-bilet ya da rezervasyon ile biniş kartı bunların başında gelir. Planlanan ve gerçekleşen varış saatini gösteren kayıtlar, havalimanındaki ekranın fotoğrafı ve havayolundan gelen mesajlar da delildir. Bekleme sırasında yapılan harcamaların fişleri de eklenir. Havalimanında çekilen ekran fotoğrafında tarih ve saat okunuyorsa delil olarak çok daha işe yarar. Başvuruda ad, T.C. kimlik numarası, telefon numarası ve IBAN bilgisi eksiksiz yazılmalıdır.

Gecikmenin gerekçesini havayolundan yazılı isteyin. Teknik ve operasyonel neden ile olağanüstü hal ayrımı çoğunlukla bu yazıdaki ifadeye bağlanır.

SHGM, Tüketici Hakem Heyeti ve Mahkeme Arasında Hangisi Seçilir?

Havayolu cevap vermezse ya da talebi reddederse üç yol açılır. Kurum, yolcu hakları sayfasında başvuruları kendi sistemi üzerinden aldığını duyurur.^[20] Hakem heyetine başvuru, uyuşmazlığın değeri yıllık olarak artırılan parasal sınırın altındaysa zorunludur.^[21] 2026 yılı için bu sınır 186.000 TL’dir.^[22]

SHGM şikayeti ile dava aynı anda yürütülemez. Kurum, yargı organlarınca incelenen ya da karara bağlanan uyuşmazlıklarda idareye başvuru yapılamayacağını, inceleme sırasında dava açıldığı anlaşılırsa işlemin durdurulacağını bildirir. Bu nedenle sıralama baştan düşünülmelidir.

Hakem heyeti başvurusu, yolcunun yerleşim yerindeki ya da tüketici işleminin yapıldığı yerdeki heyete yapılabilir.^[23] Ayrıntılar için tüketici hakem heyeti başvurusu, başvuru dilekçesi örneği ve parasal sınır yazılarına bakılabilir. Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda, hakem heyeti görevindeki uyuşmazlıklar ve kanunda sayılan diğer istisnalar dışında, dava öncesi arabuluculuk dava şartıdır.^[24] Süreç tüketici davalarında zorunlu arabuluculuk yazısında anlatılıyor.

Başvuru Yolu Seçimi

Rötar Tazminatında Süreler

Yönetmelik rötar tazminatı için ayrı bir başvuru süresi koymaz. Taşıma sözleşmesinden doğan sorumluluk davası için ise 2920 sayılı Kanunun 131. maddesi, hava aracının varma yerine geldiği ya da gelmesi gereken tarihten itibaren iki yıl içinde dava açılmazsa tazminat talep hakkının düşeceğini yazar. İhtiyatlı yol, iki yıllık süreyi esas almaktır.^[25]

İki yıllık süre dava açma süresidir ve havayoluna yapılan başvuru onu kendiliğinden uzatmaz. Hakem heyeti kararına itiraz ayrıca tebliğden itibaren iki haftayla sınırlıdır. Yazışma uzarken sürenin dolmaması için cevap gelmezse başvuru ya da dava yolu seçilmelidir. Bilet ve yazışmalar bu süre boyunca saklanır.

Dava açma süresi havayolu ile yazışırken de işler. Cevap beklenirken belgeler toplanmalı ve sürenin dolmasına izin verilmemelidir.

Uçak Rötar Tazminatı Hakkında Sık Sorulanlar

Uçak rötar tazminatına dair gecikme süresi ile tutar ve başvuru yolu konularındaki sık sorulan soruları bu başlık altında cevapladık.

admin

Tüm yazıları