İş Güvencesi Nedir İşçi Ve İşveren Açısından Önemi

İş güvencesi, işverenin fesih yetkisini sınırlandıran, işçinin geçerli bir sebep olmadan işten çıkarılmasını engelleyen ve bu kurala aykırı fesihte işçiye işe iade hakkı tanıyan korumadır. Dayanağı 4857 sayılı İş Kanunu’nun 18. maddesidir^[1]. Kapsama giren bir işçinin sözleşmesi ancak geçerli bir nedenle feshedilebilir.

Kanun bu korumayı her çalışana tanımaz, kapsama girmek için maddede sayılan koşulların sağlanması gerekir. Uygulamada iş güvencesi çoğunlukla işe iade davası olarak karşımıza çıkar. Aşağıda kimlerin bu kapsamda olduğu, geçerli nedenin ne anlama geldiği, işe iade sürecinin nasıl işlediği ve güvence dışında kalan işçilerin hangi haklara sahip olduğu ele alınıyor.

İş Güvencesi Nedir? Tanımı ve Kapsamı

İş güvencesi, işçinin işveren karşısında çalışma hakkını koruyan, işverenin fesih haklarını sınırlayan, işçinin işten çıkarılması sonucu zararlarını telafi eden kurumdur. 4857 sayılı yeni İş Kanunu yürürlüğe girmeden önceki dönemde işverenler işçilerin iş sözleşmesini hiçbir gerekçe göstermeden sonlandırabiliyordu.

Bu da işçilerin her an işlerini kaybetme korkusuyla yaşamasına, ekonomik hayatlarında aniden düzenlerinin bozulmasına yol açıyordu. İşte 4857 sayılı İş Kanunu bu belirsizliklerin yaşanmaması adına işçinin yanında olmuş ve işçi lehine değişiklikler getirmiştir. İş güvencesi de bu değişikliklerin başında gelmekte olup bir bakımdan da kaynağıdır.

İş Kanunu madde 18 uyarınca iş güvencesi kapsamında olabilmek için sağlanması gereken koşulların neler olduğu belirtilmiştir^[2]. İş güvencesinin kapsamına giren işçiler açısından sözleşmenin feshedilebilmesi için geçerli bir nedenin varlığı zorunludur ancak iş güvencesi olmayan işçiler için bir zorunluluk yoktur.

İş güvencesi kapsamında olmayan işçilerin iş sözleşmeleri feshedildiğinde bu işçiler şartları varsa kötü niyet tazminatına başvurabileceklerdir. İş güvencesi kapsamında olanlar ise iş güvencesi hükümlerinden yararlanacaktır.

Bizi arayarak İş Hukuku Danışma Hattı avukatımızla ücretsiz ön görüşme yapabilirsiniz.

İş Güvencesi Tanımı ve Kapsamı

İş Güvencesinin Amaçları Nelerdir?

İş güvencesi kapsamında çalışan işçinin Anayasa ile güvence altına alınan çalışma hakkı, işverenin makul ve geçerli bir sebebi olmadan sona erdirilemez. İş güvencesi işverenin fesih hakkını sınırlandırır, işçinin çalışma hakkını korur ve iş ilişkisinde devamlılığı sağlar. İş güvencesi işçi ve işveren arasındaki dengenin sağlanabilmesi ve çalışma hayatının sorunsuz bir şekilde ilerlemesi için iş sözleşmesinin keyfi bir biçimde sonlandırılmasının önüne geçmek amacıyla sağlanan bir güvencedir.

İşçi Açısından İş Güvencesinin Önemi

İş güvencesi, otuz veya daha fazla işçinin çalıştığı iş yerinde en az altı aylık kıdeme sahip işçilerin kanunda belirtilen hükümlere uyduğu sürece işini kaybetmemesine olanak sağlar, çalışma hakkını korur, işçiyi koruma altına alır. İşçinin aile ilişkilerinde ve sosyal yaşantısında yaşayacağı olumsuzlukları bertaraf eder, ekonomik belirsizlik içinde yaşamasına engel olur ve iş ilişkisinde süreklilik sağlar. İşçinin böyle bir hakka sahip olması iş hayatında verimliliği açısından çok önemlidir.

İŞ HUKUKU AVUKATA SOR

İşveren Açısından İş Güvencesinin Önemi

İş güvencesi işverene uyması gereken birtakım kurallar verir böylece keyfi olarak işçinin işine son vermesini engeller. İş güvencesi işverenin iş sözleşmesini hiçbir şekilde feshedemeyeceği anlamına gelmez. İşverenin iş sözleşmesini feshinde ileri sürdüğü nedenlerin kanunda belirtilen hükümlerle uyuşması gerekmektedir.

İşveren açısından bu düzenleme, fesih kararlarını gerekçelendirme zorunluluğu getirdiği için işten çıkarma süreçlerini daha öngörülebilir hale getirir. Keyfi fesihten doğabilecek işe iade davası riski de böylece azalır.

İş Güvencesinin Sağladığı Haklar Nelerdir?

İş hukukunda esas amaçlanan iş sözleşmesinin devamlılığının koruma altına alınmasıdır. İş güvencesi, kanunun işçilere verdiği bir teminattır. Bu teminat işçilerin çalışma hakkını işverenlere karşı korur. İşçilerin iş hayatında karşılaşabilecekleri en ciddi tehlikelerden biri de işlerini kaybetmeleridir. Bu tehlike iş güvencesi sisteminin sağlanması gerekliliğini doğurmuştur. İş güvencesi işçiye şu hakları sağlar:

• İşçinin işinin sürekliliğini güvence altına alır.
• İşverenin iş sözleşmesini keyfi olarak feshetmesini engeller.
• İşverenin fesih haklarına şartlar koyarak sınırlandırır.
• İşçinin işini kaybetmesinin doğurduğu ekonomik olumsuzluklara karşı işçiye haklar verir.
• İş ilişkisinde sürekliliği sağlar.

İş Güvencesinden Yararlanma Şartları

İş güvencesinin kapsamına ilk olarak belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışanlar girer. Belirsiz süreli iş sözleşmesi, iş ilişkisinin belli bir süreye bağlı tutulmaması durumunda yapılan sözleşmedir. İş hayatında çoğunlukla belirsiz süreli iş sözleşmesiyle karşılaşırız.

Bir diğer koşul, iş sözleşmesinin feshinin işçiye ulaştığı tarihte işyerinde aynı iş kolunda otuz ve daha fazla işçi ile iş sözleşmesinin devam ediyor olmasının gerekmesidir. Aynı zamanda işverenin fesih bildiriminin işçiye ulaştığı tarihte işçinin aynı işverene bağlı olarak altı aylık kıdeminin dolmuş olması gerekmektedir. Kısaca,

İş güvencesinden yararlanılabilecek ve işverene işe iade davası açılabilecek haller şunlardır:

• İş Kanunu’na veya Basın İş Kanunu’na tabi olma
• İş sözleşmesinin işveren tarafından feshedilmesi
• Otuz veya daha fazla işçi çalıştırılan iş yerinde çalışanlar
• En az 6 aylık kıdemi olanlar
• Belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışanlar

Bilgi: Otuz işçi sayısı hesaplanırken işverenin aynı iş kolundaki tüm işyerleri birlikte dikkate alınır. Yer altında çalışan işçiler için altı aylık kıdem şartı aranmaz^[3].

İş Güvencesinden Yararlanma Şartları

İş Güvencesi Kapsamındaki Fesih Yasağı Nedir?

İş güvencesi kapsamındaki bir işçinin sözleşmesi ancak geçerli bir nedenle feshedilebilir. Kanun bazı gerekçeleri geçerli saymaz. Sendika üyeliği bunlardan biridir. İşçinin hakkını aramak için işverene karşı dava açması da geçerli neden oluşturmaz. Irk, cinsiyet, hamilelik, din veya siyasi görüş gibi ayrımcı nedenler de aynı şekilde geçersizdir^[4].

İş Güvencesi Kapsamında İşten Çıkarılma Süreci Nasıl İşler?

İş güvencesi kapsamında olan işçinin iş sözleşmesini geçerli nedenle feshetmek isteyen işveren, fesih bildirimini yazılı olarak yapmak zorundadır. İş kanunu madde 19/1’e göre işveren fesih nedenini açık ve kesin olarak belirtmelidir^[5]. İşveren gösterdiği bu fesih sebebiyle bağlı olacaktır.

Eğer işveren iş sözleşmesinin feshini işçinin davranışı ve verimi ile ilgili bir nedene dayandırıyorsa bu iddialara karşı işçinin savunmasını almak zorunda olacaktır. İş sözleşmesi feshedilen işçi fesih bildiriminde sebep gösterilmezse veya gösterilen bu sebebin geçersiz olduğu kanısındaysa bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmak zorundadır.

Arabulucu vasıtasıyla anlaşmaya varılamaması halinde işçi iki hafta içinde iş mahkemesinde işe iade davası açabilir. Bu yargılamada feshin haklı bir nedene dayandırılıp dayandırılmadığı araştırılacak, eğer fesih hukuka aykırı olarak yapıldıysa işe iade kararı verilecektir. İşçiye verilen bu hakla işin sürekliliği sağlanmaya çalışılmıştır.

İş Güvencesi İşten Çıkarılma Süreci

İş Güvencesi Sağlamayan İşverenin Karşılaşabileceği Yaptırımlar

İş güvencesi, işçiyi işverenin keyfi feshinden koruyan kurumdur. İşveren iş güvencesi kapsamında olan işçisini işten çıkartmak istediğinde bunu yapabilmesi için belli kurallar vardır. Bunlar fesih bildiriminin yazılı yapılması, fesih nedeninin kesin ve açık olarak belirtilmesi ve kanunda belirtilen fesih bildirim süresine uyulmasıdır.

Bunlar gerçekleşmediğinde yani işçi haksız yere işten çıkartıldığında işçi, işe iade davası açarak işine geri dönebilir. İşe iadesine karar verilen işçi on gün içerisinde işe dönmek amacıyla işverene başvuruda bulunur. Başvurusu işveren tarafından kabul edilmeyip işçi işe başlatılmazsa işveren işçiye en az 4 aylık ve en çok 8 aylık olmak üzere aylık ücreti tutarında tazminat ödemekle yükümlüdür^[6].

Dava süresince işçi çalışmayacaktır. Eğer işçi işten çıkartılmasaydı bu boşta geçen süre boyunca çalışacak ve ücret alacaktı. Bu nedenle işe iade davasını kazanan işçi işsiz kaldığı bu dönem için işverenden en çok dört aya kadar olan ücret hakkını talep edebilecek işveren bu ücreti ödemek zorunda olacaktır.

İşe İade Dava Dilekçesi Örneği

İş Güvencesi Kapsamında Olmayan İşçilerin Hakları

İş güvencesinden yararlanmak için kanunda belirtilen bazı şartları taşıyor olmak gerekir. İş Kanunu madde 18’de kimlerin iş güvencesinden yararlanabileceği çerçevelenmiştir. Güvenceden yararlanamayacak olanların başında belirli süreli iş sözleşmesiyle çalışanlar gelir.

Belirli süreli iş sözleşmesi, iş sözleşmesi kurulurken sözleşmenin bitiş zamanının açıkça belirtilmesidir. Dolayısıyla bu sözleşme bir belirsizlik yaratmayacağından işçiler iş güvencesi kapsamına alınmayacaktır. Deniz İş Kanunu kapsamındakiler de iş güvencesinden yararlanamayacaktır.

Bir diğer iş güvencesinden yararlanamayacak grup ise işletmenin bütününü sevk ve idare eden ve işe işçi alma ve çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleridir. İşçi iş güvencesi kapsamında olmadığında iş güvencesi tazminatı isteyemez ve işe iade talebinde bulunamaz. Bunların yanında işçi iş güvencesine tabi olmasa da ihbar tazminatı ve kötü niyet tazminatı talebinde bulunabilir. Kısaca,

İş güvencesi kapsamında olmayan işçiler şunlardır:

• Deniz İş Kanunu kapsamındakiler
• Belirli süreli iş sözleşmesiyle çalışanlar
• İşletmenin bütününü sevk ve idare eden ve işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekili ve yardımcıları

İş Güvencesi Olmayanların Hakları

İş Güvencesi İle İlgili Sık Sorulan Sorular

İş güvencesi ile ilgili sorularınızı bu başlık altında cevapladık.

Av. Yusuf Emrehan Sucu

Tam burslu olarak eğitimini sürdürdüğü Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni tamamlamıştır. Hukuk eğitimi sırasında birden fazla sertifika programını tamamlamış, kurgusal mahkemelerde sıkça rol almıştır. İş Hukukuna ilişkin alacaklar ve Tazmin...

Tüm yazıları