Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) Nedir?
Bireysel Emeklilik Sistemi (BES), devlet emeklilik maaşını tamamlamak amacıyla 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu ile kurulan özel bir tasarruf ve yatırım sistemidir. Katılımcılar düzenli katkı payı yatırarak emeklilikte ikinci bir gelir elde eder. Sistem, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Sermaye Piyasası Kurulu’nun gözetimi altında faaliyet gösterir.
Bireysel emeklilik sistemi 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu ile kurulan sistemin başlangıçta başarıya ulaşamamasından dolayı 6327 Sayılı Kanun ile bireysel emeklilik sisteminde temel değişikliklere gidilen bir sistemdir.
Bireysel Emeklilik Sistemi Nasıl Çalışır?
Katılımcı her ay belirlediği katkı payını emeklilik şirketine yatırır. Şirket bu tutarı katılımcının seçtiği yatırım fonlarına yönlendirir. Devlet, yatırılan katkı payının %20’sini devlet katkısı olarak ayrı bir alt hesaba ekler. Sistem içinde 10 yıl geçiren ve 56 yaşını dolduran katılımcı emekli olmaya hak kazanır; birikimini toplu veya aylık olarak talep edebilir. Otomatik katılım kapsamındaki çalışanların brüt maaşının %3’ü kesilir ve doğrudan emeklilik şirketine aktarılır.
Bireysel Emeklilikte Devlet Katkısı
Katılımcı bireysel emeklilik sisteminde katkı payı ödemeye devam ettiği sürece bireysel emeklilik iptalini gerçekleştirmediği takdirde devlet katkısı alır. 7 Ocak 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile devlet katkısı oranı %20 olarak belirlenmiştir; bu karar 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren geçerlidir.
Devlet tarafından, katılımcının hesabına yatırılan katkı payı tutarının %20’si kadar devlet katkısı eklenmektedir. [1] Bireysel emeklilik sisteminde 10 yıl kalınması ve 56 yaşının doldurulması halinde emekli olunarak emeklilik sisteminden ayrılınması halinde, devlet katkısı hesabında bulunan birikimlerin tamamına hak kazanılır.
Bireysel emeklilik hesabına yatırılan devlet katkısını BES’te açılan alt hesaptan inceleyebilmek mümkünken ayrıca e-Devlet kapısı üzerinden Bireysel Emeklilik ve Otomatik Katılım Sistemlerinde Devlet Katkısı Sorgulama hizmetinden de kontrol edilebilmesi mümkündür.
Bireysel emeklilik hesabı dahilinde katkı payı ödeyen Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları ile Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenler ve bunların altsoyları tarafından ya da bu kişiler adına yatırılan katkı payları için devlet katkısı ödenir.
Kimler Bireysel Emeklilikten Yararlanabilir?
BES, kamu sosyal güvenlik kurumlarından alınan emeklilik maaşının tamamlayıcı olarak çalışan bireylerin ikinci emeklilik geliri elde edebilmek maksadıyla yatırım yaptığı emeklilik sistemi iken bazı işçi grupları bakımından zorunlu tutulan bir sistem olmakla birlikte bir grup için de katılım isteğe bağlı tutulmuştur.
4/A ve 4/C grubundaki kırk beş yaşını doldurmamış olan çalışanlar işverenlerinin belirlemiş oldukları emeklilik sözleşmelerine otomatik olarak dâhil edilecektir. Kırk beş yaşını doldurmuş olanlar kendi tercihleri ile otomatik BES dışındaki diğer emeklilik planlarına katılabilirler. Herkesin BES’ten yararlanabilmesi mümkündür. BES’te devlet katkı payından Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları, Mavi Kart sahipleri, ödeyeni işvereni olmayan katılımcılar faydalanabilir.
Bireysel Emeklilik (BES) Ne İşe Yarar?
Bireysel Emeklilik Başvurusu Nasıl Yapılır?
Bireysel emeklilik sistemi için öncelikle sözleşmenin imzalanmış olması gerekmektedir. İşveren grup emeklilik sözleşmesi, bir istihdam ilişkisine dayalı olarak bir işveren ile şirket arasında imzalanmaktadır. İşveren grup emeklilik sözleşmesi, katılımcı adına işveren tarafından katkı payı ödenen emeklilik sözleşmesidir.
Emeklilik sözleşmesinde taraflar, katılımcı ve emeklilik şirketidir. Bu emeklilik sözleşmesinde katılımcının bireysel emeklilik sistemine giriş ve bu sistemden çıkışını, katkıların ödemesini, ödeme dönemleri, ödeme süreleri, kesilecek masraf payları, fonların yatırım haline getirilmesini, katılımcı veya lehtara yapılacak ödemelerin durumunu, tarafların hak ve yükümlülüklere dair bilgiler bulunmaktadır.
Emeklilik sözleşmesi imzalanmadan önce emeklilik şirketi kişinin profilini ve içinde bulunduğu durumu değerlendirerek katılımcıya teklifte bulunur. Emeklilik şirketi, sözleşme öncesinde katılımcıya bilgilendirmede bulunmakla yükümlüdür.
Hazine Müsteşarlığı’nın belirlediği esaslara göre ilk emeklilik sözleşmesini düzenleyen emeklilik şirketi tarafından verilmiş olan numara alınarak bireysel emeklilik hesap numarasına sahip olunur.
Emeklilik sözleşmesi teklif formunun doldurulup imzalanması ile katılımcı veya katılımcının nam ve hesabına katkı payının veya giriş aidatının bir kısmının veya tamamının ödenmesinden sonra emeklilik şirketi teklifi en geç on iş günü içinde yazılı olarak reddetmezse emeklilik sözleşmesi akdedilmiş olmakta ve katılım fiili olarak tamamlanmış olmaktadır.
Emeklilik şirketinin, emeklilik sözleşmesi kurulduktan sonra katkı payının şirket hesaplarına geçişini takip eden en geç on beş işgünü içinde hazırlayıp imzaladığı emeklilik sözleşmesi metnini katılımcıya vermesi gerekmektedir. Emeklilik sözleşmesi, katkı payının emeklilik şirketi hesaplarına geçtiği tarih itibariyle yürürlüğe girmektedir.
Bireysel Emeklilik Başvuru Süreci
Otomatik Katılım:
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun dördüncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentlerine göre kırk beş yaşını doldurmamış olan çalışanlar otomatik katılıma dahil olmak zorundadır. Bu çalışanlar BES’e işvereni aracılığıyla dahil edilirler.
20 Ocak 2022 tarihli Resmî Gazete’de yayınlanan değişiklikle birlikte 4632 sayılı Kanun’un Ek 2. maddesine ekleme yapılarak, kırk beş yaşını doldurmuş olanların da kendi istekleri dahilinde otomatik katılım sistemine dahil olabilmesi mümkündür.
BES Sözleşmesi Nedir?
Emeklilik sözleşmesi, katılımcı ile emeklilik şirketi arasında imzalanan, sisteme giriş ve çıkış koşullarını, katkı payı tutarını, ödeme dönemlerini ve tarafların haklarını düzenleyen sözleşmedir. Teklif formu imzalanıp katkı payı ödendikten sonra şirketin 10 iş günü içinde yazılı itirazı olmazsa sözleşme kurulmuş sayılır. Şirket, sözleşme metnini katkı payının hesaplarına geçişinden itibaren 15 iş günü içinde katılımcıya teslim etmek zorundadır. [2]
Bireysel Emeklilik (BES) Nedir?
Bireysel Emeklilik Hesaplaması Nasıl Yapılır?
Bireysel emeklilik sistemine otomatik ya da kendi isteğiyle katılan katılımcılar, sistem içinde çeşitlilik gösteren fonlar arasında bir değerlendirme yaparak kendisine uygun olan fonu tercih etmektedir.
- BES Devlet katkısı katılımcılar tarafından ödenen katkı payının %20’sinin hesaba yatırılmasıdır.
- Bireysel emeklilik sistemine 10 yıl boyunca katkı payı ödemesi yapan katılımcılar ve 56 yaşını dolduran katılımcılar emekli olmaya hak kazanır.
- 10 yıl sonunda toplanan birikim, emeklilik aylığına ve devlet katkı payına göre ortaya çıkmaktadır.
- Aylık alınan emeklilik aylığı, kişinin yatırdığı aylık katkı tutarına göre belirlenir.
- Bireysel emeklilik sistemi hesaplaması ile toplam birikim ve emeklilik maaşının muhtemel tutarı öğrenilebilir.
BES hesaplaması şu üç değere dayanır: aylık katkı payı, yıllık ortalama fon getirisi ve sistemde kalınan süre. Örnek: aylık 500 TL katkı + %20 devlet katkısı (100 TL) = 600 TL/ay × 12 ay × 10 yıl = 72.000 TL ana para. Fon getirisi %12 kabul edilirse bu tutar yaklaşık 125.000–135.000 TL’ye ulaşır. Kesin hesaplama için emeklilik şirketinin simülatörü kullanılmalıdır; verilen rakamlar yalnızca yol göstericidir.
BES’ten emekli olan kişilerin aldığı maaş, biriken fon büyüklüğüne ve tercih edilen ödeme yöntemine göre değişir. Ömür boyu maaş seçeneğinde sigorta şirketi birikimi anüite sistemine çevirir; aylık ödeme tutarı biriken para ve kişinin yaşam beklentisine göre hesaplanır. Toplu çekim seçeneğinde ise tüm birikim tek seferde ödenir.
Bireysel Emeklilik İptali
BES’e dahil olunarak elde edilen hesabın emeklilik şirketi ile irtibata geçilerek istenildiği zaman iptal edilmesi mümkündür. Emeklilik şirketinin iptal şartlarına göre bireysel emekliliğin iptali değişmektedir. Dolayısıyla iptal için müşteri hizmetlerini aramak, SMS göndermek gibi iptal seçeneklerinin bulunması mümkündür.
BES’in iptal edilmesi halinde biriken paranın geri alınması için belirli kesintilerin gerçekleştirilmesi gerekir. Bu kesintilerin oranları, BES’te kalma süresine göre farklılık gösterir. Sözleşme başladıktan 60 gün süre içerisinde bireysel emeklilik sisteminden ayrılması halinde kesinti olmaz. Stopaj kesintisi, giriş aidatı kesintisi, devlet katkısı kesintisi olmak üzere BES iptal edildiğinde bu kesintiler yapılmaktadır.
Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Yönetmelik’in 7. maddesine göre;
Bireysel emeklilik iptali isteyen katılımcı, BES’e ait belgelerin imzalanmasını veya onaylanmasını müteakip iki ay içinde cayma hakkına sahiptir. En geç cayma bildiriminin şirkete ulaşmasını takip eden iş günü verilen ödeme talimatları iptal ettirilir ve katılımcının bireysel emeklilik hesabında bulunan birikim bildirimin şirkete ulaşmasını müteakip on iş günü içinde ödeyene iade edilir. Bu kapsamda, şirketçe fon toplam gider kesintisi haricinde yapılan diğer tüm kesintiler de aynı süre içinde ilgiliye iade edilir.
Bu cayma hakkı süresi içerisinde bireysel emeklilik iptali isteyen katılımcı bu hak ile birlikte 2 aylık süre içinde cayarsa hiçbir ücret ödemeden çıkma hakkına sahip olur. Bu süre zarfında bireysel emeklilik iptali gerçekleştirilirse katılımcı parasını kesinti olmadan geri alabilir. Bireysel emeklilik iptali için emeklilik şirketine başvuru yapılması gerekir. Bireysel emeklilik sisteminden 3 yıl içerisinde çıkılmak istenirse devlet katkısından yararlanılması mümkün değildir.
Katılımcı katkı payı ödemelerini durdurmak istediğinde sistemi iptal etmek zorunda değildir. Ödemeye ara verme hakkı kullanılabilir; bu durumda hesap aktif kalmaya devam eder, birikimler fonlarda değerlendirilir. Ödemeye belirli süre ara verilen hesaplara “ara verme kesintisi” uygulanabilir. Bu seçenek, geçici maddi güçlük yaşayan katılımcılar için iptalden daha avantajlıdır.
Bireysel Emeklilik (BES) İptali
İşçilerde Bireysel Emeklilik Sistemi
Bireysel emeklilik sisteminde 1 Ocak 2017 tarihinde yürürlüğe giren yasal düzenlemeler ile birlikte bazı işçi grupları açısından zorunlu otomatik katılım dönemi başlamıştır. BES’te otomatik katılımda, maaş bordrosunda yazan brüt ücretin %3’ü katkı payı olarak alınmaktadır. 7 Ocak 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile otomatik katılım dahil tüm BES sözleşmelerinde devlet katkısı oranı %20 olarak uygulanmaktadır.
Otomatik katılıma katılındığı takdirde bir defaya mahsus olmak üzere sözleşmeden 2 ay içerisinde bireysel emeklilik iptali gerçekleştirilmediği takdirde katılan kişiye ek katkı verilir.
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun dördüncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentlerine göre kırk beş yaşını doldurmamış olan çalışanlar işverenlerinin belirlemiş oldukları emeklilik sözleşmelerine otomatik olarak dâhil edilecektir. [3]
- Kırk beş yaşını doldurmuş olanlar kendi istekleri halinde BES’e katılım sağlayabilirler.
BES’ten Erken Çıkış ve Kesintiler
En az 3 yıl BES’te kalmak şartıyla sistemden çıkışlarda değişen oranlarda devlet katkısı ödenir; bireysel emeklilik sisteminden 3 yıl dolmadan çıkılması halinde devlet katkısı alınamaz.
- 3-6 yıl arası biriken devlet katkısının %25’i
- 6-10 yıl arası biriken devlet katkısının %50’si
- 10 yıldan sonra emekliliğe hak kazanmadan bireysel emeklilik sisteminden çıkışlarda devlet katkısının %75’i
- Emeklilik, ölüm veya maluliyet durumlarında ise devlet katkısının tamamı ödenmektedir.
Stopaj kesintisi bakımından; stopaj, toplam birikim üzerinden değil yalnızca getiri üzerinden alınmaktadır.
- Bireysel emeklilik iptali gerçekleştirildiğinde sistemde 10 yılını doldurmamış olan katılımcının getirisi üzerinden %15,
- Sistemde 10 yılını doldurmuş ancak emekliliğe hak kazanmamış katılımcıdan %10 oranında stopaj kesintisi yapılmaktadır.
Giriş aidatı kesintisi bakımından;
Giriş aidatı sisteme girişin yapıldığı tarihteki brüt asgari tutar üzerinden hesaplanan aidattır. Bu tutar peşin alındığı gibi bir kısmı da ertelenmiş olarak tahsil edilmektedir.
Sisteme girişte alınan %10’luk kısım ve ertelenmiş kısmın toplamı;
- Bireysel emeklilik iptali 3 yıldan önce olması durumunda brüt asgari ücretin %75’ini,
- 3 ile 6 yıl arasında iptal edildiğinde %50’sini,
- 6 ile 10 yıl aralığında ise %25’ini geçemez.
- Sistemde 10 yılını doldurmuş olan katılımcıdan giriş aidat kesintisi yapılmaz.
Devlet Katkısı Kesintisi:
- BES’ten 3 yıl içinde ayrılma durumunda devlet katkısı tutarının tamamı kesilir.
- 3 ile 6 yıl arasında sistemden ayrılma durumunda hesaptaki devlet katkısı tutarının %75’i kesilir.
- 6 ile 10 yıl aralığında ise devlet katkısı kesinti oranı %50’dir.
- 10 yılını doldurmuş olan katılımcı emeklilik hakkını kazanmadan ayrılırsa devlet katkısının %75’i alınır.[1]
Bireysel Emeklilik (BES) İptal Kesintileri
Bireysel Emeklilik Sisteminin Avantajları ve Dezavantajları
Bireysel emeklilik sisteminin katılımcılara sağladığı avantajlar bulunmakla birlikte bunun yanı sıra birtakım dezavantajları da bulunmaktadır. Özellikle katılımcıların sisteme kendi istekleri ile girdikleri durumlarda hem avantajların hem dezavantajların bilinmesi sağlıklı bir değerlendirme yapabilmek için önem taşımaktadır.
Bireysel emeklilik sisteminin avantajları şöyledir:
- Katılımcıların belirli bir miktarda yatırım yaparak birikim yapmasını ve ikincil emeklilik gelirini oluşturmasını sağlar.
- Devlet katkı payı oranı %20’dir (1 Ocak 2026 itibarıyla). Erken çıkışlarda; 3-6 yıl arası devlet katkısının %25’i, 6-10 yıl arası %50’si, 10 yıldan sonra emekliliğe hak kazanmadan çıkışlarda %75’i, emeklilik, ölüm veya maluliyet durumlarında ise tamamı ödenmektedir.
- Otomatik katılım sistemindeki kişiler başlangıç fonlarında faizli veya faiz içermeyen fonlardan seçtikten sonra dilerlerse riskli fonlar arasında tercih de yapabiliyorlar.
- Otomatik katılım ile kesinti oranı sadece 0,85 seviyesinde tutulur.
- Fonları veya emeklilik şirketi dilenilen vakitte değiştirilebilir.
- Bireysel emeklilik sistemi iptali mümkündür. 2 ay içerisinde cayılması halinde kesinti yapılmamaktadır.
Bireysel emeklilik sisteminin dezavantajları şöyledir:
- Bireysel emeklilik sisteminden on yıl dolunmadan çıkılması halinde devlet önemli tutarda kesinti yapmaktadır.
- Emeklilik şirketi kesinti yapabilmektedir.
- Giriş ve çıkış bedeli tahsil edildiğinden bireysel emeklilik sistemi iptali istendiğinde zarar edilmesi mümkündür.
BES Mantıklı Mı? Kime Uygundur, Kime Değildir?
Düzenli geliri olan ve 10 yılı aşkın süreyle sisteme bağlı kalabilecek kişiler için BES avantajlıdır. Devlet katkısının tam alınabilmesi için 56 yaşını doldurmuş ve 10 yılı tamamlamış olmak şarttır. Genç yaşta başlamak, bileşik getirinin uzun vadede birikimine katkısını artırır; 25 yaşında başlayan biri 56 yaşına kadar 31 yıl sisteme katkı yapabilir.
Kısa vadeli düşünenler, sık iş değiştirenler veya gelir belirsizliği olanlar için ise BES riskli olabilir. Erken çıkışlarda devlet katkısının büyük bölümü kesilebilir, stopaj ve giriş aidatı ek kayıp yaratır. Bu kişiler için sistemi dondurmak veya beklemek, iptal etmekten daha akıllıca bir seçenek olabilir.
Bireysel Emeklilik (BES) Avantajlar-Dezavantajlar
Bireysel Emeklilik (BES) İle İlgili Sorular
BES sistemi ile ilgili sıkça sorulan soruların cevaplarını bu başlık altında derledik.
Kaynaklar
