Cinsiyet Değiştirme Davası
Özet, seçtiğiniz yapay zeka aracında yeni sekmede oluşturulur. Yapay zeka özetleri hatalı veya eksik olabilir; hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Cinsiyet değiştirme davası, Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesine göre cinsiyetini değiştirmek isteyen kişinin mahkemeden izin aldığı davadır. Süreç üç aşamadan oluşur. Önce mahkemeden cinsiyet değişikliğine izin alınır, sonra bu izne bağlı olarak ameliyat yapılır ve ameliyat resmi sağlık kurulu raporuyla doğrulandıktan sonra nüfus kaydı düzeltilir.[1]
İzin için kişinin on sekiz yaşını doldurmuş ve evli olmayan, transseksüel yapıda biri olması gerekir. Ayrıca cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunlu olduğunu bir eğitim ve araştırma hastanesinin resmi sağlık kurulu raporuyla belgelemelidir.
İşte bu noktada hatalı bir işlem yapmamak adına alanında uzman bir hukuk avukatı ile irtibata geçmek için buraya tıklayabilirsiniz. Harbiye Hukuk Bürosu’ndan danışmanlık hizmeti almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Cinsiyet Değiştirme Davası Nedir?
Kanun cinsiyet değişikliğini tek bir dava olarak değil, birbirini izleyen aşamalar olarak düzenler. Anayasa Mahkemesi bu aşamaları şöyle tanımlamıştır.[2]
“Birinci aşamayı cinsiyet değişikliği için mahkemeden izin alınması, ikinci aşamayı mahkemece verilen bu izne bağlı olarak cinsiyet değiştirme ameliyatının gerçekleştirilmesi, üçüncü aşamayı ise nüfus kaydındaki cinsiyet hanesinin değiştirilerek hukuksal tanımanın sağlanması oluşturmaktadır.”
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi Medeni Kanun’un 40. maddesine göre iki ayrı dava bulunduğunu belirtir. Birinci fıkra cinsiyet değişikliğine izin verilmesi davasını, ikinci fıkra ise nüfus kütüğünde düzeltme davasını düzenler.[3]
Anayasa Mahkemesi 2026 tarihli kararında mahkemeden izin alınması şartının Anayasa’ya aykırı olmadığına karar verdi. Mahkemeye göre bu şart, kişilerin gereksiz tıbbi müdahaleye maruz kalmasını önleyerek kamu düzenini korur.[4]
Cinsiyet Değişikliğine İzin Verilmesinin Şartları Nelerdir?
Medeni Kanun izin için şu şartları arar.[5]
- Başvuran kişinin on sekiz yaşını doldurmuş olması
- Başvuran kişinin evli olmaması
- Başvuran kişinin transseksüel yapıda olması
- Cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunlu olduğunun bir eğitim ve araştırma hastanesinden alınacak resmi sağlık kurulu raporuyla belgelenmesi
Bu şartlar bir arada aranır. Şartlar gerçekleştiğinde hakimin izin konusunda takdir yetkisi yoktur. Anayasa Mahkemesi, on sekiz yaşını doldurmuş ve evli olmayan transseksüel yapıdaki bireyler bu yapıda olduklarını ve cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunlu olduğunu raporla belgelediklerinde gerekli iznin verileceğini belirtmiştir.[6]
Kanunun eski metninde bir de üreme yeteneğinden sürekli biçimde yoksun olma şartı vardı. Anayasa Mahkemesi bu şartı 2017 tarihli kararıyla iptal etti. Kişinin ameliyat öncesinde üreme yeteneğinden yoksunluk sağlamak için ayrı bir tıbbi müdahaleye maruz bırakılmasını ölçüsüz buldu.[7]
İptalden önce bu şart nedeniyle reddedilen davalar yeniden değerlendirilebilir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, eski reddedilmiş bir davayı kesin hüküm gerekçesiyle reddeden kararı, üreme yeteneği şartı Anayasa Mahkemesi kararıyla kalktığı için bozdu ve oluşan yeni durumun incelenmesini istedi.[8]
Sağlık Kurulu Raporunda Neler Aranır?
Mahkeme raporun kanunun aradığı konuları açıkça içermesini ister. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi izin aşamasında alınacak raporda kişinin transseksüel yapıda olup olmadığının ve cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunlu olup olmadığının belirtilmesi gerektiğini ifade etmiştir.[9]
Rapor eğitim ve araştırma hastanesinden alınır. Önceden hormon tedavisi gören ya da psikiyatrik takip altında olan kişi bu belgeleri mahkemeye sunabilir. Mahkeme gerek görürse kişiyi ayrıca bir eğitim ve araştırma hastanesine sevk eder.
Cinsiyet Değiştirme Davası Nasıl Açılır? Görevli ve Yetkili Mahkeme
Kanun cinsiyetini değiştirmek isteyen kimsenin şahsen başvuruda bulunmasını arar. Anayasa Mahkemesi bu hakkın şahsa sıkı sıkıya bağlı olduğunu ve üçüncü kişilerin kişi adına karar vermesinin böylece önlendiğini belirtmiştir.[10]
Nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme davaları, düzeltmeyi isteyenin yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesinde açılır.[11] Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, cinsiyet değişikliğine izin ve nüfus kaydının değiştirilmesi istemini bir yargı yeri uyuşmazlığında asliye hukuk mahkemesinin görev alanında gördü.[12]
Avukat zorunluluğu yoktur. Avukat, dilekçenin hazırlanmasında, rapor sürecinin takibinde ve mahkeme aşamalarında destek sağlar. Başvuru sırasında harç ve gider avansı gibi masraflar yatırılır.
İzin Kararından Sonra Ameliyat ve Nüfus Kaydının Düzeltilmesi
İzin kararı kesinleştikten sonra ameliyat, amaç ve tıbbi yöntemlere uygun biçimde yapılır. Ameliyatın gerçekleştiği resmi sağlık kurulu raporuyla doğrulanırsa mahkeme nüfus sicilinde gerekli düzeltmenin yapılmasına karar verir.[13]
Sıra önemlidir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, izin davası görülüp sonuçlandırılmadan davanın cinsiyet değişikliği davası olarak görülmesini ve nüfus kayıtlarında düzeltmeye karar verilmesini bozma sebebi saydı.[14]
Nüfus kaydının düzeltilmesi davasında nüfus müdürü veya görevlendireceği nüfus memurunun huzurda bulunması gerekir.[15] Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, nüfus idaresi davaya dahil edilmeden ve yokluğunda verilen bir cinsiyet düzeltme kararını bozdu.[16]
| Konu | İzin davası | Nüfus kaydının düzeltilmesi |
|---|---|---|
| Dayanak | Medeni Kanun m.40/1 | Medeni Kanun m.40/2 |
| Sırası | İlk aşamadır, mahkemeden cinsiyet değişikliğine izin alınır | Son aşamadır, ameliyat doğrulandıktan sonra nüfus sicilinde düzeltme yapılır |
| Rapor | Transseksüel yapıyı ve ruh sağlığı açısından zorunluluğu belgeleyen resmi sağlık kurulu raporu | Ameliyatın gerçekleştiğini doğrulayan resmi sağlık kurulu raporu |
Kimlikte Cinsiyet ve İsim Ne Zaman Değişir?
Kimlikteki cinsiyet, ameliyat doğrulandıktan sonra mahkemenin nüfus sicilinde düzeltme kararı vermesiyle değişir. İzin kararı verilmesi tek başına kimliği değiştirmez.
Ad değişikliği ayrı bir talep olarak değerlendirilir. Adın değiştirilmesi ancak haklı sebeplere dayanılarak hakimden istenebilir.[17] Bir dosyada mahkeme ad değişikliği talebini tefrik etmiş, Yargıtay 8. Hukuk Dairesi ise cinsiyet değişikliğine izin talebi karara bağlanmadan nüfus kaydında düzeltme yapılmasını bozmuştur.[18]
Ayrıntıları trans bireylerin isim değişikliği yazısında bulabilirsiniz.
Ameliyat Masrafları ve SGK
Ameliyat bedeli hastaneye, ameliyatın kapsamına ve kurumun ödeme kurallarına göre değişir. Bu nedenle sabit bir tutar vermek doğru olmaz.
Sosyal Güvenlik Kurumunun karşıladığı işlemler her dosyada ayrıca tartışılır. Bir davada izin kararı kesinleştikten sonra meme oluşturulması ameliyatının Kurumca karşılanması istendi.
Adli Tıp Kurumu raporuna göre ameliyat cinsiyet değiştirme operasyonunun zorunlu bir devamı niteliğinde değildi ve Yargıtay 10. Hukuk Dairesi davanın reddine ilişkin kararı onadı.[19]
Dava masrafları ve avukatlık ücreti her yıl güncellenen harç ve tarifelere göre belirlenir. Güncel tarife avukatlık asgari ücret tarifesi yazısında yer alıyor.
Cinsiyet Değişikliğine İzin Dilekçesi Örneği
Aşağıdaki örnek izin aşaması için hazırlanmıştır. Nüfus kaydının düzeltilmesi ikinci aşamada ayrıca talep edilir.
………… NÖBETÇİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ’NE
DAVACI:
Adı Soyadı:
T.C. Kimlik Numarası:
Adres:
VEKİLİ (varsa):
Av. …………
DAVALI:
Hasımsız
KONU:
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 40. maddesi uyarınca cinsiyet değişikliğine izin verilmesi talebimizi içerir dilekçemizdir.
AÇIKLAMALAR:
Ben, nüfusa kayıtlı cinsiyetimin değiştirilmesi için şahsen başvuruda bulunuyorum.
On sekiz yaşımı doldurdum ve evli değilim. Transseksüel yapıda olduğum ve cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığım açısından zorunlu olduğu ekte sunulan eğitim ve araştırma hastanesi resmi sağlık kurulu raporuyla belgelenmiştir.
Medeni Kanun’un 40. maddesinde aranan şartlar gerçekleşmiş olduğundan cinsiyet değişikliğine izin verilmesini talep ediyorum.
HUKUKİ DELİLLER:
Nüfus kaydı, eğitim ve araştırma hastanesi resmi sağlık kurulu raporu, daha önce alınmış tıbbi belgeler ve sair her türlü delil
HUKUKİ SEBEPLER:
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.40, 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.36, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ve ilgili mevzuat.
SONUÇ VE İSTEM:
Yukarıda açıklanan nedenlerle Medeni Kanun’un 40. maddesi uyarınca cinsiyet değişikliğine izin verilmesine karar verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim. …………/…………/…………
Davacı / Davacı Vekili
İmza
Cinsiyet Değiştirme Davası Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Cinsiyet değişikliğine izin davasıyla ilgili en çok sorulan soruları bu başlık altında cevapladık.
Hukuk Danışmanlığı İçin Bize Ulaşın
Harbiye Hukuk Bürosu, cinsiyet değişikliğine izin ve nüfus kaydı düzeltme süreçlerinde dilekçe hazırlığı, rapor süreci ve mahkeme takibi konusunda danışmanlık verir. Dosyanızın durumunu değerlendirmek amacıyla avukata sor sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Hukuki haberleri bizden takip edin
Harbiye Hukuk'u Google aramalarında tercih edilen kaynağınız olarak seçin, yazılarımız arama sonuçlarında öne çıksın.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.40 ↩
- Anayasa Mahkemesi, 29.11.2017, E.2017/130, K.2017/165 (RG 20.03.2018, sayı 30366) ↩
- Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E.2017/7453, K.2018/2260, T.15.02.2018 ↩
- Anayasa Mahkemesi, 26.03.2026, E.2025/163, K.2026/67 (RG 30.06.2026, sayı 33296) ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.40/1 ↩
- Anayasa Mahkemesi, 26.03.2026, E.2025/163, K.2026/67 (RG 30.06.2026, sayı 33296) ↩
- Anayasa Mahkemesi, 29.11.2017, E.2017/130, K.2017/165 (RG 20.03.2018, sayı 30366) ↩
- Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E.2017/8953, K.2019/3458, T.01.04.2019 ↩
- Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E.2017/7453, K.2018/2260, T.15.02.2018 ↩
- Anayasa Mahkemesi, 26.03.2026, E.2025/163, K.2026/67 (RG 30.06.2026, sayı 33296) ↩
- 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.36/1-a ↩
- Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, E.2018/5564, K.2018/7541, T.26.11.2018 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.40/2 ↩
- Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E.2018/753, K.2019/5588, T.10.06.2019 ↩
- 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.36/1-a ↩
- Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E.2017/7923, K.2018/9681, T.20.03.2018 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.27/1 ↩
- Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E.2018/753, K.2019/5588, T.10.06.2019 ↩
- Yargıtay 10. Hukuk Dairesi, E.2024/16211, K.2026/4, T.19.01.2026 ↩