Trans Bireylerin İsim Değişikliği
Özet, seçtiğiniz yapay zeka aracında yeni sekmede oluşturulur. Yapay zeka özetleri hatalı veya eksik olabilir; hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Trans bireyler cinsiyet değişikliği ameliyatı olmadan da isim değişikliği davası açabilir. Medeni Kanun adın değiştirilmesini yalnızca haklı sebebe bağlar ve cinsiyet değişikliğini şart koşmaz.[1] Anayasa Mahkemesi isim değişikliği talebini cinsiyet değişikliği davası açılmadığı gerekçesiyle reddeden mahkeme kararlarını özel hayata saygı hakkına aykırı buldu.
Dava, kişinin yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde nüfus müdürlüğüne karşı açılır. Başvuranın haklı sebebini ortaya koyması ve delillerini sunması gerekir.
İşte bu noktada hatalı bir işlem yapmamak adına alanında uzman bir hukuk avukatı ile irtibata geçmek için buraya tıklayabilirsiniz. Harbiye Hukuk Bürosu’ndan danışmanlık hizmeti almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Trans Bireylerin İsim Değişikliği İçin Cinsiyet Değişikliği Şart mı?
Şart değildir. Adın değiştirilmesi, ancak haklı sebeplere dayanılarak hakimden istenebilir ve madde cinsiyet değişikliğine ilişkin bir koşul içermez.[2]
Cinsiyet değişikliğine ilişkin Medeni Kanun’un 40. maddesi ise nüfus kaydındaki cinsiyetin düzeltilmesini düzenler ve isim davasından ayrı bir süreçtir.[3] Bu süreci cinsiyet değiştirme davası yazısında anlattık.
Anayasa Mahkemesi Turgay Karaca Kararı
Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü 27.01.2021 tarihli Turgay Karaca kararında özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verdi. Nüfus kaydında erkek görünen başvurucu on yılı aşkın süredir kullandığı kadın ismine nüfusta da kavuşmak istemişti. Mahkeme başvurucunun önce cinsiyet değişikliği davası açması gerektiği gerekçesiyle talebi reddetmiş, istinaf mahkemesi de talebi haklı sebep saymamıştı.[4]
Anayasa Mahkemesi, Medeni Kanun’un 27. maddesinin cinsiyet değişikliği davasının açılmasını şart koşmadığına dikkat çekti. Mahkemelerin cinsiyet değişikliğine ilişkin 40. maddeyi isim davasında ön koşul olarak uygulamasını isim değişikliği ile ilgisi bulunmayan bir kuralın dar yorumlanması olarak değerlendirdi. Kişiden isim değişikliği için vücut bütünlüğüne yönelik bir müdahaleye rıza göstermesinin istenmesinin aşırı külfet yarattığını belirtti.[5]
Mahkeme, bir ismin kadın ya da erkek ismi sayılmasının toplumsal kabule göre değiştiğini ve bazı isimlerin her iki cinsiyet tarafından kullanılabildiğini de belirtti. Bu nedenle nüfus kaydı ile isim cinsiyeti arasında karışıklık çıkma endişesi tek başına ilgili ve yeterli gerekçe sayılmadı.[6]
Anayasa Mahkemesi H.K. Kararı
Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu 17.06.2021 tarihli H.K. kararında da benzer sonuca ulaştı. Başvurucu trans bir birey olarak tanımlıyordu ve ismini D. olarak düzeltmek istemişti.
Ankara 12. Asliye Hukuk Mahkemesi talebi, cinsiyet değişikliği ameliyatı olmadığı ve cinsiyet değiştirme konusunda tam kararlı olmadığı gerekçesiyle reddetmişti.[7]
Genel Kurul, ameliyatın ön koşul sayılmasını ve ret kararının ilgili ve yeterli gerekçe taşımamasını özel hayata saygı hakkının ihlali olarak değerlendirdi. Karar iki üyenin karşı oyu ve oyçokluğuyla alındı.[8]
Haklı Sebep Nedir?
Kanun haklı sebepleri saymaz ve her dava kendi koşullarına göre değerlendirilir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, kişinin toplum içinde bilinip tanındığı ad veya soyadla anılmayı ve bunu nüfusta da taşımayı istemesinin haklı sebep sayıldığını belirtir.[9]
Aynı Daire, adını benimsemeyen ve kişiliğiyle özdeşleştirmeyen kimsenin adını değiştirmek istemesini en doğal hakkı olarak tanımlamış, ad değiştirme davalarında davacının tercihinin ön planda tutulması gerektiğini belirtmiştir.[10] Trans bireyler için çevrede kullanılan ismin tanınmışlığı, resmi kayıttaki isim ile fiilen kullanılan isim arasındaki fark nedeniyle yaşanan güçlükler ve kişinin kimlik algısı bu kapsamda ileri sürülebilir.
Dava Nasıl Açılır? Görevli ve Yetkili Mahkeme
Nüfus kayıtlarına ilişkin düzeltme davaları, düzeltmeyi isteyenin yerleşim yeri adresinin bulunduğu yerdeki görevli asliye hukuk mahkemesinde açılır. Haklı sebep bulunması halinde aynı konuya ilişkin düzeltme hakimden istenebilir.[11]
Anayasa Mahkemesine ulaşan davalarda dava nüfus müdürlüğüne karşı açılmıştı.[12] Dava dilekçesinde isim değiştirme gerekçesi açıkça yazılmalıdır. Örnek dilekçe için isim değişikliği dava dilekçesi örneği yazısına bakabilirsiniz.
İsim Değişikliği Davasında Deliller Nelerdir?
Başvuran haklı nedenini ortaya koymak ve delillerini sunmakla yükümlüdür. Bu aşamadan sonra haklı nedenin bulunup bulunmadığını anayasal güvenceleri gözeterek değerlendirmek mahkemelerin görevidir.[13]
Çevrede kullanılan ismin tanınmışlığı tanık beyanlarıyla gösterilebilir. Turgay Karaca dosyasında mahkeme başvurucunun çevresinde ilgili isimle bilindiğini kolluk araştırmasıyla tespit etmişti.
Anayasa Mahkemesi mahkemelerin delilleri yeterli görmemeleri halinde gerekçelerini açıklamaları gerektiğini belirtti. Uzman raporu alınması gibi daha derin bir araştırmanın gerekebileceğine de değindi.[14]
Karar Sonrası Süreç ve Nüfus Kaydı
Adın değiştirildiği nüfus siciline kaydedilir ve Basın İlan Kurumunun ilan portalında ilan olunur. İlanda hükmü veren mahkeme, karar tarihi, dosya numarası ve kişinin önceki ile yeni adı soyadı yer alır.[15] Ad değişmekle kişisel durum değişmez.[16]
İsim değişikliği nüfus kaydındaki cinsiyeti değiştirmez. Cinsiyetin nüfus kaydında düzeltilmesi için Medeni Kanun’un 40. maddesindeki izin, ameliyat ve düzeltme aşamaları gerekir.[17] Genel ad değişikliği için dilekçe ile isim ve soyisim değişikliği yazısından yararlanabilirsiniz.
Trans Bireylerin İsim Değişikliği Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Konuyla ilgili en çok sorulan soruları bu başlık altında cevapladık.
Hukuk Danışmanlığı İçin Bize Ulaşın
Harbiye Hukuk Bürosu, isim değişikliği davalarında dilekçe hazırlığı, delil toplama ve mahkeme takibi konusunda danışmanlık verir. Dosyanıza uygun yolu belirlemek için avukata sor sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.
Hukuki haberleri bizden takip edin
Harbiye Hukuk'u Google aramalarında tercih edilen kaynağınız olarak seçin, yazılarımız arama sonuçlarında öne çıksın.
Kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.27/1 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.27/1 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.40 ↩
- Anayasa Mahkemesi, Turgay Karaca, B. No: 2018/34343, 27.01.2021 ↩
- Anayasa Mahkemesi, Turgay Karaca, B. No: 2018/34343, 27.01.2021, § 41-44 ↩
- Anayasa Mahkemesi, Turgay Karaca, B. No: 2018/34343, 27.01.2021, § 45 ↩
- Anayasa Mahkemesi, H.K., B. No: 2019/42944, 17.06.2021 (RG 22.09.2021, sayı 31606) ↩
- Anayasa Mahkemesi, H.K., B. No: 2019/42944, 17.06.2021 (RG 22.09.2021, sayı 31606) ↩
- Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E.2017/6911, K.2018/1819, T.08.02.2018 ↩
- Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E.2017/6122, K.2017/14423, T.02.11.2017 (AYM, H.K., B. No: 2019/42944, 17.06.2021, § 18’den) ↩
- 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu m.36/1-a ve m.36/1-b ↩
- Anayasa Mahkemesi, Turgay Karaca, B. No: 2018/34343, 27.01.2021 ↩
- Anayasa Mahkemesi, Turgay Karaca, B. No: 2018/34343, 27.01.2021, § 46 ↩
- Anayasa Mahkemesi, Turgay Karaca, B. No: 2018/34343, 27.01.2021, § 47 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.27/2 ↩
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.27/3 ↩
- Anayasa Mahkemesi, 26.03.2026, E.2025/163, K.2026/67 (RG 30.06.2026, sayı 33296) ↩