Ev Hapsi Nedir? Adli Kontrol, Konutta İnfaz ve Kelepçe Farkı

Ev hapsi nedir sorusunun cevabı iki parçalıdır, çünkü ev hapsi kanunda bu adla geçmez ve esas olarak iki ayrı durumu anlatır. Soruşturma ya da kovuşturma sırasında uygulanan hali, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 109. maddesindeki “konutunu terk etmemek” adli kontrol yükümlülüğüdür. Kesinleşmiş hapis cezasının evde çektirilmesi ise 5275 sayılı Kanun’un 110. maddesindeki konutta infaz usulüdür. İkisi farklı mercilerce, farklı şartlarla verilir.

Ayrım pratikte önemlidir. Adli kontrolde evde geçen iki gün cezadan bir gün düşülür, konutta infazda ise evde geçen süre cezanın kendisidir. Kurala uyulmazsa ilkinde tutuklama, ikincisinde cezaevine dönüş gündeme gelir.

Ev Hapsi Nedir ve Kanunda Hangi Anlamlara Gelir?

Ev hapsi, kişinin konutundan ayrılmasının yasaklanmasıdır ve kanunda adli kontrol, konutta infaz ve denetimli serbestlik olmak üzere üç ayrı karşılığı vardır. Bunların aşaması, kararı veren merci ve dayanağı birbirinden ayrıdır.

Uygulama Aşama Karar veren Dayanak
Konutunu terk etmemek (adli kontrol) Soruşturma veya kovuşturma Sulh ceza hakimi veya mahkeme CMK m.109/3-j
Cezanın konutunda çektirilmesi Kesinleşmiş hapis cezası İnfaz hakimi 5275 m.110/2-4
Konut veya bölgede denetim ve gözetim altında bulundurulma Koşullu salıverilmeye kalan süre Denetimli serbestlik müdürlüğü 5275 m.105/A/5-b

Hepsine “ev hapsi” dense de hukuki sonuçları aynı değildir. İlki tutuklamanın alternatifi bir koruma tedbiridir. İkincisi ceza infazının bir şeklidir, üçüncüsü ise infazın son döneminde uygulanan denetimli serbestlik yükümlülüklerinden biridir.

ev hapsi nedir - Ev hapsi denen adli kontrol, konutta infaz ve denetimli serbestlik uygulamalarının karşılaştırması kartı

Ev Hapsinin Üç Anlamı

Adli Kontrol Kapsamında Ev Hapsi Nasıl Verilir?

Adli kontrol olarak ev hapsi, tutuklama sebepleri bulunduğu halde hakimin tutuklama yerine şüpheliye konutunu terk etmeme yükümlülüğü koymasıyla verilir. Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre hakim, bir suç sebebiyle yürütülen soruşturmada tutuklama sebeplerinin varlığı halinde şüphelinin tutuklanması yerine adli kontrol altına alınmasına karar verebilir. Adli kontrol yükümlülükleri arasında yurt dışına çıkamamak, düzenli başvuru yapmak gibi tedbirlerle birlikte konutunu terk etmemek de sayılır.[1]

Soruşturma evresinde karar, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hakimince verilir. Kovuşturma evresinde mahkeme verir.[2] Hakim, savcının istemiyle yükümlülükleri değiştirebilir, kaldırabilir ya da şüpheliyi bazılarına uymaktan geçici olarak muaf tutabilir.[3]

Ağır hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyen şüpheli ile gebe veya doğumdan itibaren altı ayı geçmemiş kadın şüpheli için kanun tutuklama yerine adli kontrol kararı verilmesini ayrıca mümkün kılar. Bu kişiler bakımından ev hapsi nedir sorusunun cevabı, tutuklamanın yerine geçen tedbirdir.[4]

Ev Hapsi En Fazla Ne Kadar Sürer?

Adli kontrol olarak uygulanan ev hapsi, ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde en çok iki yıl sürer ve zorunlu hallerde gerekçe gösterilerek bir yıl daha uzatılabilir. Ağır ceza işlerinde süre en çok üç yıldır. Bu süre zorunlu hallerde gerekçe gösterilerek uzatılabilir, ancak uzatma toplam üç yılı geçemez. Terör suçlarında ve devletin güvenliğine, anayasal düzene ve milli savunmaya karşı suçlarda bu uzatma sınırı dört yıldır. Çocuklar bakımından bu süreler yarı oranında uygulanır.[5]

Tedbirin devamına en geç dört aylık aralıklarla yeniden karar verilir. Soruşturmada bunu sulh ceza hakimi, kovuşturmada mahkeme yapar. Şüpheli ya da sanık da istemde bulunarak tedbirin kaldırılmasını isteyebilir. Hakim, savcının görüşünü aldıktan sonra beş gün içinde karar verebilir.[6]

Adli kontrol bakımından ev hapsi nedir sorusunun cevabı, bir ceza değil koruma tedbiri olduğudur. Süresi dolan ya da kaldırılan tedbir, sanığın suçsuz olduğu anlamına gelmez.

Ev hapsi olarak uygulanan adli kontrolün üst sınırı, uzatılması, düzenli incelenmesi ve kaldırılmasını özetleyen kart

Adli Kontrolün Süresi

Ev Hapsinde Geçen Süre Cezadan Düşer mi?

Evet, kısmen düşer. Konutunu terk etmemek yükümlülüğü altında geçen her iki gün, cezanın mahsubunda bir gün olarak dikkate alınır. Adli kontrol altında geçen süre kural olarak cezadan mahsup edilmez, ev hapsi bu kuralın istisnasıdır. Düzenleme 7331 sayılı Kanunla eklenmiştir.[7]

Anayasa Mahkemesi bu oranı ölçülü buldu. Genel Kurul 29.05.2024 tarihli ve 2021/7919 başvuru numaralı kararında, konutu terk etmeme tedbirinin uygulandığı doksan günün yarısı olan kırk beş günün mahsup edilmesini inceledi. Başvurucu sürenin tamamının mahsubunu istiyordu. Mahkeme, tedbirin tutuklamaya göre temel haklar üzerinde daha hafif bir etki yarattığını belirtti. Kişinin konutta yaşayan ya da gelen diğer kişilerle sosyal hayatını sürdürmesinin, iletişim araçlarını kullanmasının mümkün olduğunu ve kimi durumlarda izinli sayılarak konutu terk edebildiğini vurguladı. İki günün bir gün sayılmasının ölçülü olduğuna karar verdi ve kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edilmediği sonucuna vardı.[8]

Anayasa Mahkemesi Ev Hapsini Nasıl Değerlendiriyor?

Anayasa Mahkemesi ev hapsini kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına müdahale sayıyor ve tutuklamadaki güvencelere bağlı tutuyor. Genel Kurulun 08.10.2020 tarihli ve 2017/32052 başvuru numaralı kararı, tedbirin niteliğini belirler. Dosyada oturma ve açlık grevi eylemleri nedeniyle terör örgütü üyeliği ve propagandası soruşturması yürütülmüş, sulh ceza hakimliği de konutu terk etmeme adli kontrolü uygulamıştı. Mahkeme tedbirin kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına müdahale oluşturduğunu kabul etti. Gerekçesinde, tedbirin kişinin fiziki özgürlük alanını konutun içiyle sınırlandırdığını, elektronik kelepçe takılarak infaz edilebildiğini, kaldırılıncaya kadar günün tamamında devam ettiğini ve uyulmadığında tutuklamaya yol açabildiğini belirtti.[9]

Mahkeme bu nedenle tutuklamada olduğu gibi dört ölçüt aradı. Tedbir kanunla öngörülmeli, kuvvetli suç belirtisi bulunmalı, Anayasa’daki sınırlama sebepleri mevcut olmalı ve ölçülülük ilkesine uyulmalıdır. Soruşturma belgelerinde başvurucunun eylemlerini örgütsel bir ilişki içinde yaptığına dair somut bir olgu yer almıyordu. Mahkeme, suç işlediğine dair kuvvetli belirtiler ortaya konulmadan tedbir uygulandığı gerekçesiyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine karar verdi. Bu karar, ev hapsi kararına itirazda en önemli dayanaklardan biridir.

Hapis Cezası Evde Çektirilebilir mi?

5275 sayılı Kanun’un 110. maddesi, kesinleşmiş hapis cezasının belirli kişiler bakımından konutta çektirilmesine izin verir. Karar infaz hakimine aittir. 4 Haziran 2025 tarihli 7550 sayılı Kanun, seksen yaşını bitirmiş kişiler için ayrı ve daha yüksek bir eşik eklemiştir. Mahkumiyete konu suç nedeniyle doğan zararın giderilmesine ilişkin hukuki sorumluluklar saklı kalır.[10]

Kimler Hapis cezası eşiği
Kadın, çocuk veya 65 yaşını bitirmiş kişi Toplam 3 yıl veya daha az
70 yaşını bitirmiş kişi Toplam 4 yıl veya daha az
75 yaşını bitirmiş kişi Toplam 5 yıl veya daha az
80 yaşını bitirmiş kişi Toplam 6 yıl veya daha az
Doğurduğu tarihten itibaren 6 ay geçmiş kadın Toplam 5 yıl veya daha az, talep için doğumdan 1 yıl 6 ay geçmemiş olmalı

Ağır hastalık veya engellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idame ettiremeyen ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirilen hükümlüler için ayrı bir yol vardır. Bu kişilerin cezası, süre sınırı aranmaksızın konutta çektirilebilir. Durum Cumhuriyet başsavcılığınca yılda bir yeniden incelenir ve hükümlü iyileşmişse karar kaldırılır.

Terör suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve adli para cezasının hapse çevrilmesi gibi bazı hallerde bu usul uygulanmaz. Ağır hasta ve doğum yapmış kadın hükümlülere ilişkin fıkralar bu kısıtlamanın dışındadır. 0-6 yaş çocuğu bulunan kadın hükümlülerin diğer infaz hakları 0-6 yaş çocuğu olan kadın hükümlülerin infaz hakları yazısında yer alıyor.

Hapis cezasının konutta çektirilebileceği kişileri ve kapsam dışı suçları özetleyen ev hapsi kartı

Konutta İnfaz Kimlere Uygulanır

Gece ve Hafta Sonu İnfazı Ev Hapsi mi?

Hayır. Aynı maddenin birinci fıkrası, hükümlünün talebi üzerine kasten işlenen suçlarda toplam üç yıl, taksirle işlenen suçlarda (taksirle öldürme hariç) toplam beş yıl veya daha az hapis cezasının hafta sonları ya da geceleri ceza infaz kurumunda çektirilmesine imkan tanır. Hafta sonu infazında cuma günü saat 19.00’da girilir ve pazar günü aynı saatte çıkılır. Gece infazında hafta sonları hariç her gün saat 19.00’da girilir ve ertesi gün saat 07.00’de çıkılır. 7550 sayılı Kanunla eklenen cümleye göre hafta sonu usulü, süresi aynı kalmak koşuluyla hafta içi günlerde de uygulanabilir. Bu kişi geceleri ya da hafta sonları cezaevinde kalır, evde değil.[11]

Elektronik Kelepçe Ev Hapsi Demek mi?

Ev hapsi nedir sorusunda elektronik kelepçe bir araçtır, bağımsız bir ceza ya da tedbir değildir. Konutta infazda toplam cezası on yıldan fazla olan ağır hasta hükümlülerin elektronik cihazlarla takibi zorunludur.[12] CMK’nın 109. maddesi ise elektronik kelepçeyi ayrı bir adli kontrol yükümlülüğü olarak saymaz. Anayasa Mahkemesinin de belirttiği gibi konutu terk etmeme tedbiri uygulamada elektronik kelepçe takılarak takip edilebilir. Kelepçenin şartları ve takılma prosedürü elektronik kelepçe takılması yazısında anlatılıyor.

Ev Hapsine Uymazsanız Ne Olur?

Adli kontrol yükümlülüklerini isteyerek yerine getirmeyen şüpheli veya sanık hakkında, hükmedilebilecek hapis cezasının süresi ne olursa olsun, yetkili yargı mercii hemen tutuklama kararı verebilir.[13] Konutta infazda ise geçerli bir mazeret olmaksızın özel infaz usulünün gereklerine uyulmazsa bu usulün uygulanmasına son verilir ve infaza ceza infaz kurumlarında devam edilir. Konutta geçen süre infaz aşamasında mahsup edilir.[14]

Hastane ya da acil durum gibi zorunlu çıkışlar için hakimden geçici muafiyet istenmelidir. İzinsiz çıkış tutuklamaya yol açabilir.

Ev Hapsi Kararına Nasıl İtiraz Edilir?

Ev hapsi kararına, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie dilekçe verilerek itiraz edilir. Süre 2024’te 7499 sayılı Kanunla yedi günden iki haftaya çıkarılmıştır. Sulh ceza hakimliğinin adli kontrol kararlarına itirazı, bulunduğu yargı çevresindeki asliye ceza hakimi inceler.[15]

Dilekçede tedbirin dayanağı olan suç şüphesinin gücü, tedbirin ölçülülüğü ve uygulandığı süre somut olarak sorgulanmalıdır. Anayasa Mahkemesinin aradığı ölçütler bu üç noktada toplanır.

Ayrıca şüpheli veya sanık, tedbirin kaldırılmasını doğrudan da isteyebilir. Konutta infaz kararlarına karşı da itiraz yolu açıktır.[16] Adli kontrol kararının sonuçları için adli kontrol kararı, tutuklama ile farkı için tutuklama nedir yazısına bakılabilir.

Ev hapsi adli kontrol kararına itirazın süresi, merci ve dilekçe içeriğini gösteren özet kart

Ev Hapsi Kararına İtiraz

Ev Hapsi Hakkında Sık Sorulanlar

Ev hapsi nedir sorusunun yanında süresi, cezadan mahsubu ve itiraz yolu ile ilgili sık sorulan soruları bu başlık altında cevapladık.



Hukuki haberleri bizden takip edin

Harbiye Hukuk'u Google aramalarında tercih edilen kaynağınız olarak seçin, yazılarımız arama sonuçlarında öne çıksın.

Kaynaklar

  1. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.109/1 ve m.109/3-j. ↩
  2. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.110/1 ve m.110/3. ↩
  3. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.110/2. ↩
  4. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.109/4. ↩
  5. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.110/A. ↩
  6. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.110/4 ve m.111/1. ↩
  7. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.109/6 (7331 sayılı Kanunla değişik). ↩
  8. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, B. No 2021/7919, 29.05.2024 (Resmi Gazete 03.12.2024). ↩
  9. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, B. No 2017/32052, 08.10.2020. ↩
  10. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.110 (7242 ve 7550 sayılı Kanunlarla değişik). ↩
  11. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.110/1. ↩
  12. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.110/3. ↩
  13. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.112/1. ↩
  14. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.110/7. ↩
  15. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.268/1 ve 268/3-b. ↩
  16. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.110/8. ↩
Av. Haşim Elmas
Av. Haşim Elmas
Kırıkkale Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunudur. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi’nde Özel Hukuk Tezli Yüksek Lisans eğitimine devam etmektedir. Arabuluculuk, Uzlaştırmacılık ve Ceza alanlarında uzmanlık sertifikalarına sahiptir. Başta İş, T...
Yorum yok
Yorum yap

yorum yap